SỰ VIỆC CỦA BÁC SĨ LANYON

Thời gian lặng lẽ trôi. Hàng nghìn bảng Anh treo thưởng được công bố, bởi cái chết của Ngài Danvers đã khiến dư luận phẫn nộ tựa một vết thương chung; vậy mà ông Hyde đã biến mất khỏi tầm mắt cảnh sát, cứ như con người ấy chưa từng hiện hữu trên đời. Quả thực, biết bao góc khuất trong quá khứ của hắn đã bị lật tung lên, và tất thảy đều nhuốm màu ô nhục: nào là những câu chuyện về sự tàn nhẫn của gã đàn ông này - thứ tàn nhẫn vừa vô tình vừa cuồng bạo - bị phơi bày ra ánh sáng; nào là lối sống đê tiện, những mối quan hệ ám muội, và mối căm hận dường như chưa bao giờ buông tha sự nghiệp của hắn; thế nhưng về tung tích hiện tại của hắn, thì tuyệt nhiên im bặt. Kể từ khoảnh khắc hắn rời khỏi căn nhà ở Soho vào buổi sáng hôm xảy ra án mạng, hắn đã tan vào hư không; và dần dà, theo dòng chảy của thời gian, ông Utterson bắt đầu để nỗi kinh hoàng từng sục sôi trong lòng nguôi ngoai, và tâm hồn ông lấy lại được vẻ tĩnh tại vốn có. Trong suy nghĩ của ông, sự biến mất của Hyde đã bù đắp quá đủ cho cái chết của Ngài Danvers. Giờ đây, khi thế lực tà ác kia đã rút lui, một cuộc đời mới hé mở trước mắt bác sĩ Jekyll. Ông bước ra khỏi chốn ẩn dật, nối lại quan hệ với bạn bè, một lần nữa trở thành vị khách quen và người chủ nhà niềm nở như thuở nào; và nếu trước kia ông vốn nổi danh vì những hoạt động từ thiện, thì nay ông cũng tỏa sáng không kém trong các công việc tôn giáo. Ông bận rộn, thường xuyên ra ngoài, làm việc thiện; gương mặt ông dường như rạng rỡ hơn, tươi sáng hơn, tựa hồ có một ý thức phụng sự thầm lặng tỏa ra từ bên trong; và suốt hơn hai tháng trời, vị bác sĩ sống những ngày tháng bình yên.

Vào ngày mùng 8 tháng Giêng, Utterson đã dùng bữa tối tại tư gia vị bác sĩ cùng một nhóm nhỏ; Lanyon cũng có mặt; và ánh mắt người chủ nhà lướt từ gương mặt này sang gương mặt kia, hệt như những ngày xưa cũ khi bộ ba còn là những người bạn không thể tách rời. Vào ngày 12, rồi tiếp đó là ngày 14, cánh cửa đã đóng sập ngay trước mặt vị luật sư. "Bác sĩ không ra khỏi nhà," bác Poole nói, "và không tiếp ai cả." Vào ngày 15, ông thử lại, và một lần nữa bị từ chối; và vì suốt hai tháng qua đã quen với việc gần như ngày nào cũng gặp bạn mình, ông cảm thấy sự trở lại của nỗi cô độc này đang đè nặng lên tinh thần. Đêm thứ năm, ông mời Guest đến dùng bữa tối; và đêm thứ sáu, ông tìm tới nhà bác sĩ Lanyon.

Ít nhất nơi đây cánh cửa không khép lại trước mặt ông; song khi bước vào trong, ông lặng người trước sự đổi thay hằn in trên gương mặt vị bác sĩ. Án tử¹ như được khắc rành rành trên từng đường nét. Khuôn mặt vốn hồng hào đầy sức sống ngày nào nay tái nhợt như tờ giấy; da bọc xương, hốc hác đến nao lòng; tóc ông thưa hẳn đi, nếp nhăn hằn sâu, trông già đi trông thấy; vậy nhưng điều khiến vị luật sư thắt lòng không phải là những dấu vết tàn phai chóng vánh của thể xác, mà chính là ánh mắt cùng thần sắc - tựa như đang làm chứng cho một nỗi kinh hoàng nào đó đã ăn sâu vào tận cốt tủy. Thật khó mà tin rằng một vị bác sĩ lại sợ hãi cái chết; ấy thế mà Utterson không khỏi thoáng nghi ngờ điều ấy. "Phải rồi," ông thầm nghĩ; "anh ấy là thầy thuốc, anh ấy hẳn phải biết rõ tình trạng của chính mình và biết rằng ngày tháng chỉ còn đếm trên đầu ngón tay; và sự thật ấy đã vượt quá sức chịu đựng của anh ấy." Vậy nhưng khi Utterson buông lời nhận xét về vẻ tiều tụy của bạn, Lanyon lại tuyên bố mình là kẻ sắp lìa đời với một thái độ điềm nhiên đến lạ lùng.

"Tôi đã chịu một cú sốc," anh nói, "và tôi sẽ chẳng bao giờ hồi phục. Chỉ còn là chuyện của vài tuần nữa thôi. Chà, cuộc đời này quả là dễ chịu; tôi đã yêu nó; phải, thưa anh, tôi đã từng yêu nó. Đôi lúc tôi nghĩ, nếu chúng ta biết hết mọi điều, có lẽ ta sẽ còn thấy mừng khi được ra đi."

"Jekyll cũng đang ốm," Utterson nhận xét. "Anh đã gặp anh ấy chưa?"

Sắc mặt Lanyon liền biến đổi, và anh giơ lên một bàn tay run rẩy. "Tôi không muốn thấy mặt hay nghe thêm bất cứ điều gì về bác sĩ Jekyll nữa," anh thốt lên, giọng lớn và run lên từng hồi. "Tôi đã đoạn tuyệt hoàn toàn với kẻ đó rồi; và tôi xin anh đừng nhắc đến một kẻ mà đối với tôi coi như đã chết."

"Chậc, chậc!" ông Utterson kêu lên; rồi sau một hồi lặng im khá lâu, ông hỏi: "Tôi không thể làm gì được sao? Chúng ta là ba người bạn rất cũ, Lanyon ạ; chúng ta sẽ chẳng sống đủ lâu để kết thêm những người bạn mới đâu."

"Chẳng thể làm gì được đâu," Lanyon đáp; "hãy đi mà hỏi kẻ đó."

"Anh ấy không chịu gặp tôi," vị luật sư nói.

"Tôi chẳng lấy làm lạ," là câu trả lời. "Một ngày nào đó, Utterson, sau khi tôi chết, có lẽ anh sẽ biết được ai đúng ai sai trong chuyện này. Tôi không thể nói cho anh hay. Còn lúc này, nếu anh có thể ngồi xuống và trò chuyện với tôi về những điều khác, thì vì Chúa, xin hãy ở lại và làm thế đi; nhưng nếu anh không thể rời xa cái chủ đề đáng nguyền rủa này, thì nhân danh Chúa, xin hãy ra về, vì tôi không thể chịu đựng thêm nữa."

Ngay khi trở về tới nhà, Utterson liền ngồi xuống viết thư cho Jekyll. Ông phàn nàn về chuyện mình bị cấm cửa, và chất vấn nguyên nhân của cuộc tuyệt giao đầy đau buồn với Lanyon. Ngày hôm sau, một bức thư hồi âm dài được trao đến tay ông - nhiều đoạn thấm đẫm giọng văn bi thống não nề, và đôi chỗ lại chìm sâu vào một dòng suy tưởng đen tối chất chứa những bí ẩn mịt mùng.

Mối bất hòa với Lanyon là điều không thể cứu vãn. "Tôi chẳng hề trách móc gì người bạn cũ của chúng ta," Jekyll viết, "nhưng tôi cũng đồng tình với quan điểm rằng đôi ta sẽ không bao giờ gặp lại nhau thêm một lần nào nữa. Kể từ nay, tôi nhất quyết sẽ sống một cuộc đời ẩn dật đến tận cùng; anh đừng nên ngạc nhiên, và cũng đừng nghi ngờ lòng bằng hữu nơi tôi, nếu như cánh cửa nhà tôi thường xuyên khép chặt, ngay cả với anh. Anh phải để mặc tôi bước đi trên con đường tăm tối của riêng mình. Tôi đã tự rước lấy một hình phạt và một mối hiểm nguy mà chính tôi cũng không thể gọi được thành tên. Nếu tôi là kẻ tội lỗi tột cùng, thì tôi cũng là kẻ gánh chịu những đớn đau khốc liệt nhất. Tôi chẳng thể nào ngờ rằng trên cõi đất này lại tồn tại một chốn chứa đựng những nỗi thống khổ và kinh hoàng đến mức hủy hoại cả tính người như thế; và anh, Utterson ạ, anh chỉ có thể làm được một điều duy nhất để xoa dịu số mệnh nghiệt ngã này - ấy là hãy tôn trọng sự im lặng của tôi."

Utterson sững sờ đến tột độ. Thế lực tà ác của Hyde đã rút lui, vị bác sĩ đã quay trở về với những công việc thường nhật và những mối tình thân hữu cũ; chỉ mới một tuần trước đây thôi, tương lai còn đang mỉm cười với muôn vàn hứa hẹn về một tuổi già an vui và hiển vinh. Vậy mà giờ phút này, chỉ trong khoảnh khắc, tình bạn, sự bình yên trong cõi lòng, và toàn bộ nhịp sống của ông đã vỡ tan thành từng mảnh. Một sự đổi thay quá lớn lao và chẳng hề báo trước như thế mang dấu hiệu của chứng điên cuồng; thế nhưng, căn cứ vào thái độ cùng lời lẽ của Lanyon, thì ắt hẳn phải có một căn nguyên sâu xa hơn nào đó ẩn giấu phía sau.

Một tuần sau, bác sĩ Lanyon ngã bệnh và nằm liệt giường; chưa đầy nửa tháng, ông đã trút hơi thở cuối cùng. Đêm sau tang lễ - một buổi lễ khiến lòng ông trĩu nặng đau thương - Utterson khóa chặt cửa phòng làm việc, rồi ngồi xuống đó dưới thứ ánh nến hiu hắt buồn bã. Ông rút ra và đặt lên bàn trước mặt mình một phong bì mang nét chữ của chính người bạn đã khuất, còn được niêm phong bằng con dấu² của bạn mình. Dòng chữ viết bên trên đầy vẻ nghiêm khắc: “RIÊNG TƯ: CHỈ dành cho tay G. J. Utterson, và trong trường hợp ông qua đời trước phải tiêu hủy mà không được đọc.” Vị luật sư sợ hãi, không dám nhìn vào bên trong. “Hôm nay mình đã chôn cất một người bạn,” ông nghĩ, “nhỡ đâu thứ này lại cướp mất của mình thêm một người nữa thì sao?” Thế rồi ông tự kết tội nỗi sợ hãi đó là một sự bất trung, và bóc niêm phong. Bên trong còn một lớp phong bì nữa, cũng được niêm phong kỹ lưỡng, bên ngoài ghi: “không được mở cho đến khi bác sĩ Henry Jekyll qua đời hoặc biến mất.” Utterson không thể tin vào mắt mình. Vâng, lại là “biến mất”; một lần nữa từ ngữ ấy lại xuất hiện, y hệt như trong bản di chúc điên rồ mà ông đã trả lại cho tác giả của nó từ lâu - một lần nữa, ý niệm về sự biến mất và cái tên Henry Jekyll lại sánh đôi bên nhau. Nhưng trong bản di chúc, ý tưởng ấy bắt nguồn từ lời xúi giục nham hiểm của gã Hyde; nó được đặt vào đó với một mục đích quá đỗi rõ ràng và ghê rợn. Còn đây, dưới chính nét chữ của Lanyon, điều này mang ý nghĩa gì? Một cơn tò mò mãnh liệt trỗi dậy trong lòng người được ủy thác, thôi thúc ông phớt lờ điều cấm kỵ mà lao ngay vào đào xới đến tận đáy những bí ẩn này. Thế nhưng, danh dự nghề nghiệp và lòng trung thành với người bạn đã khuất là những nghĩa vụ thiêng liêng không thể chối bỏ; và thế là gói tài liệu vẫn tiếp tục nằm yên ngủ trong góc sâu nhất của chiếc két sắt riêng.

Dập tắt sự tò mò đã là một chuyện, chế ngự được nó lại là chuyện hoàn toàn khác; và có lẽ người ta có quyền hoài nghi liệu rằng, kể từ cái ngày ấy, Utterson có còn khao khát bầu bạn với người bạn còn sống sót của mình với cùng một lòng hăm hở như trước hay không. Ông nghĩ về bạn mình một cách tử tế; nhưng những dòng suy tưởng của ông giờ đây đầy ắp bất an và sợ hãi. Ông quả thực có đến thăm; thế nhưng có lẽ trong thâm tâm, ông thấy nhẹ nhõm khi bị từ chối tiếp đón; có lẽ ông thà đứng trò chuyện với bác Poole nơi bậc thềm cửa, giữa bầu không khí thoáng đãng và những thanh âm rộn rã của thành phố, còn hơn là được bước vào ngôi nhà của sự giam cầm tự nguyện ấy, để rồi phải ngồi đối diện và nói chuyện với con người sống ẩn dật đầy bí ẩn kia. Quả thực, bác Poole chẳng có tin tức gì mấy vui vẻ để truyền đạt. Bác sĩ, dường như, giờ đây tự giam mình hơn bao giờ hết trong căn phòng riêng phía trên phòng thí nghiệm, nơi đôi khi ông còn ngủ lại qua đêm; tinh thần ông suy sụp thấy rõ, ông trở nên rất ít nói, ông không còn đọc sách; dường như có một điều gì đó đang đè nặng lên tâm trí ông. Utterson dần trở nên quá quen với cái bản chất không hề thay đổi của những bản báo cáo này, đến nỗi những chuyến viếng thăm của ông cứ thế mà thưa thớt dần đi.

INCIDENT OF DR. LANYON

Time ran on; thousands of pounds were offered in reward, for the death of Sir Danvers was resented as a public injury; but Mr. Hyde had disappeared out of the ken of the police as though he had never existed. Much of his past was unearthed, indeed, and all disreputable: tales came out of the man’s cruelty, at once so callous and violent; of his vile life, of his strange associates, of the hatred that seemed to have surrounded his career; but of his present whereabouts, not a whisper. From the time he had left the house in Soho on the morning of the murder, he was simply blotted out; and gradually, as time drew on, Mr. Utterson began to recover from the hotness of his alarm, and to grow more at quiet with himself. The death of Sir Danvers was, to his way of thinking, more than paid for by the disappearance of Mr. Hyde. Now that that evil influence had been withdrawn, a new life began for Dr. Jekyll. He came out of his seclusion, renewed relations with his friends, became once more their familiar guest and entertainer; and whilst he had always been known for charities, he was now no less distinguished for religion. He was busy, he was much in the open air, he did good; his face seemed to open and brighten, as if with an inward consciousness of service; and for more than two months, the doctor was at peace.

On the 8th of January Utterson had dined at the doctor’s with a small party; Lanyon had been there; and the face of the host had looked from one to the other as in the old days when the trio were inseparable friends. On the 12th, and again on the 14th, the door was shut against the lawyer. “The doctor was confined to the house,” Poole said, “and saw no one.” On the 15th, he tried again, and was again refused; and having now been used for the last two months to see his friend almost daily, he found this return of solitude to weigh upon his spirits. The fifth night he had in Guest to dine with him; and the sixth he betook himself to Dr. Lanyon’s.

There at least he was not denied admittance; but when he came in, he was shocked at the change which had taken place in the doctor’s appearance. He had his death-warrant written legibly upon his face. The rosy man had grown pale; his flesh had fallen away; he was visibly balder and older; and yet it was not so much these tokens of a swift physical decay that arrested the lawyer’s notice, as a look in the eye and quality of manner that seemed to testify to some deep-seated terror of the mind. It was unlikely that the doctor should fear death; and yet that was what Utterson was tempted to suspect. “Yes,” he thought; “he is a doctor, he must know his own state and that his days are counted; and the knowledge is more than he can bear.” And yet when Utterson remarked on his ill looks, it was with an air of great firmness that Lanyon declared himself a doomed man.

“I have had a shock,” he said, “and I shall never recover. It is a question of weeks. Well, life has been pleasant; I liked it; yes, sir, I used to like it. I sometimes think if we knew all, we should be more glad to get away.”

“Jekyll is ill, too,” observed Utterson. “Have you seen him?”

But Lanyon’s face changed, and he held up a trembling hand. “I wish to see or hear no more of Dr. Jekyll,” he said in a loud, unsteady voice. “I am quite done with that person; and I beg that you will spare me any allusion to one whom I regard as dead.”

“Tut, tut!” said Mr. Utterson; and then after a considerable pause, “Can’t I do anything?” he inquired. “We are three very old friends, Lanyon; we shall not live to make others.”

“Nothing can be done,” returned Lanyon; “ask himself.”

“He will not see me,” said the lawyer.

“I am not surprised at that,” was the reply. “Some day, Utterson, after I am dead, you may perhaps come to learn the right and wrong of this. I cannot tell you. And in the meantime, if you can sit and talk with me of other things, for God’s sake, stay and do so; but if you cannot keep clear of this accursed topic, then in God’s name, go, for I cannot bear it.”

As soon as he got home, Utterson sat down and wrote to Jekyll, complaining of his exclusion from the house, and asking the cause of this unhappy break with Lanyon; and the next day brought him a long answer, often very pathetically worded, and sometimes darkly mysterious in drift. The quarrel with Lanyon was incurable. “I do not blame our old friend,” Jekyll wrote, “but I share his view that we must never meet. I mean from henceforth to lead a life of extreme seclusion; you must not be surprised, nor must you doubt my friendship, if my door is often shut even to you. You must suffer me to go my own dark way. I have brought on myself a punishment and a danger that I cannot name. If I am the chief of sinners, I am the chief of sufferers also. I could not think that this earth contained a place for sufferings and terrors so unmanning; and you can do but one thing, Utterson, to lighten this destiny, and that is to respect my silence.” Utterson was amazed; the dark influence of Hyde had been withdrawn, the doctor had returned to his old tasks and amities; a week ago, the prospect had smiled with every promise of a cheerful and an honoured age; and now in a moment, friendship, and peace of mind, and the whole tenor of his life were wrecked. So great and unprepared a change pointed to madness; but in view of Lanyon’s manner and words, there must lie for it some deeper ground.

A week afterwards Dr. Lanyon took to his bed, and in something less than a fortnight he was dead. The night after the funeral, at which he had been sadly affected, Utterson locked the door of his business room, and sitting there by the light of a melancholy candle, drew out and set before him an envelope addressed by the hand and sealed with the seal of his dead friend. “PRIVATE: for the hands of G. J. Utterson ALONE, and in case of his predecease to be destroyed unread,” so it was emphatically superscribed; and the lawyer dreaded to behold the contents. “I have buried one friend to-day,” he thought: “what if this should cost me another?” And then he condemned the fear as a disloyalty, and broke the seal. Within there was another enclosure, likewise sealed, and marked upon the cover as “not to be opened till the death or disappearance of Dr. Henry Jekyll.” Utterson could not trust his eyes. Yes, it was disappearance; here again, as in the mad will which he had long ago restored to its author, here again were the idea of a disappearance and the name of Henry Jekyll bracketed. But in the will, that idea had sprung from the sinister suggestion of the man Hyde; it was set there with a purpose all too plain and horrible. Written by the hand of Lanyon, what should it mean? A great curiosity came on the trustee, to disregard the prohibition and dive at once to the bottom of these mysteries; but professional honour and faith to his dead friend were stringent obligations; and the packet slept in the inmost corner of his private safe.

It is one thing to mortify curiosity, another to conquer it; and it may be doubted if, from that day forth, Utterson desired the society of his surviving friend with the same eagerness. He thought of him kindly; but his thoughts were disquieted and fearful. He went to call indeed; but he was perhaps relieved to be denied admittance; perhaps, in his heart, he preferred to speak with Poole upon the doorstep and surrounded by the air and sounds of the open city, rather than to be admitted into that house of voluntary bondage, and to sit and speak with its inscrutable recluse. Poole had, indeed, no very pleasant news to communicate. The doctor, it appeared, now more than ever confined himself to the cabinet over the laboratory, where he would sometimes even sleep; he was out of spirits, he had grown very silent, he did not read; it seemed as if he had something on his mind. Utterson became so used to the unvarying character of these reports, that he fell off little by little in the frequency of his visits.