🎧 Nghe chương này

II. HỘI NHỮNG NGƯỜI TÓC ĐỎ

Vào một ngày mùa thu năm ngoái, tôi ghé thăm anh bạn Sherlock Holmes và bắt gặp anh đang mải miết chuyện trò cùng một vị khách. Đó là một quý ông luống tuổi, vóc người đẫy đà, khuôn mặt hồng hào và đặc biệt là mái tóc đỏ rực rỡ. Vừa buông lời cáo lỗi vì sự xuất hiện đường đột, tôi toan quay bước thì Holmes bất ngờ vươn tay kéo tôi vào phòng và khép cửa lại.

"Anh đến không thể đúng lúc hơn đâu, Watson thân mến," anh niềm nở chào đón.

"Tôi e là anh đang dở việc."

"Đúng là tôi đang bận. Bận rộn đến ngập đầu là đằng khác."

"Vậy để tôi ngồi đợi ở phòng bên."

"Hoàn toàn không cần thiết. Thưa ông Wilson, quý ngài đây chính là người cộng sự đắc lực, người đã sát cánh cùng tôi trong vô số vụ án thành công vang dội. Và tôi tin chắc rằng, anh ấy cũng sẽ là một trợ thủ vô giá trong sự vụ của ông."

Vị khách béo phệ hơi nhổm người khỏi ghế, gật đầu chào. Đôi mắt ti hí lẩn khuất sau những nếp mỡ híp lại, phóng một tia nhìn dò xét về phía tôi.

"Anh ngả lưng xuống chiếc ghế dài kia đi," Holmes cất lời, buông mình vào chiếc ghế bành quen thuộc. Anh chắp mười đầu ngón tay lại với nhau, một thói quen cố hữu mỗi khi đầu óc chìm sâu vào dòng suy tưởng. "Tôi biết rõ, Watson thân mến, rằng anh cũng mang chung một niềm đam mê mãnh liệt như tôi đối với tất thảy những gì kỳ lạ, những điều nằm ngoài khuôn khổ và nếp sống tẻ ngắt của thường nhật. Anh đã phô bày sự thích thú ấy qua lòng nhiệt thành ghi chép lại mọi sự kiện. Thậm chí - xin anh thứ lỗi nếu tôi nói thẳng - anh đôi khi còn tô vẽ thêm cho những chuyến phiêu lưu cỏn con của chính tôi."

"Quả thực, những vụ án của anh luôn khơi gợi trong tôi một sự hứng thú tột bậc," tôi đáp lời.

"Hẳn anh vẫn còn nhớ câu nhận xét của tôi dạo nọ, ngay trước khi chúng ta bắt tay vào giải quyết một vấn đề hết sức giản đơn của cô Mary Sutherland. Rằng, để truy cầu những hiệu ứng lạ kỳ và những sự kết hợp phi thường nhất, ta buộc phải tìm đến chính cuộc sống thực tại, nơi luân chuyển những sự kiện còn táo bạo hơn bất kỳ nỗ lực nào của trí tưởng tượng con người."

"Một mệnh đề mà tôi từng mạn phép buông lời hoài nghi."

"Đúng vậy, Bác sĩ ạ, nhưng dẫu sao thì anh cũng phải thuận theo quan điểm của tôi thôi. Bởi nếu không, tôi sẽ liên tục trút xuống đầu anh hết sự thật này đến sự thật khác, cho tới khi lý trí của anh hoàn toàn sụp đổ dưới sức nặng của chúng và buộc phải thừa nhận tôi đúng. Nào, sáng nay, ông Jabez Wilson đây đã có nhã ý ghé thăm tôi, và bắt đầu kể một câu chuyện hứa hẹn sẽ là một trong những sự kiện lạ lùng nhất mà tôi từng được nghe suốt một thời gian dài. Anh từng nghe tôi quả quyết rằng, những điều dị thường và độc đáo nhất thường không dính dáng đến những trọng tội đẫm máu, mà lại gắn liền với những vi phạm nhỏ nhặt hơn. Thậm chí có đôi khi, người ta còn có quyền nghi ngờ xem liệu có thực sự tồn tại tội ác nào hay không. Căn cứ vào những gì tôi vừa được nghe, tôi không thể đoan chắc sự vụ hiện tại có phải là một hành vi phạm pháp hay không, nhưng chuỗi diễn biến của nó quả thực nằm trong số những điều kỳ dị nhất. Có lẽ, thưa ông Wilson, mong ông vui lòng kể lại câu chuyện của mình từ đầu. Tôi đưa ra lời thỉnh cầu này không chỉ vì anh bạn bác sĩ Watson của tôi chưa được nghe phần mở đầu, mà còn bởi tính chất quá đỗi khác thường của sự việc khiến tôi khao khát được lắng nghe từng chi tiết tường tận từ chính miệng ông. Thông thường, chỉ cần vài gợi ý nhỏ về diễn biến sự việc, tôi đã có thể tự định vị phương hướng dựa trên hàng ngàn vụ án tương tự được lưu trữ trong trí nhớ. Nhưng với trường hợp hiện tại, tôi buộc phải thú nhận rằng những chi tiết này - theo như sự hiểu biết tốt nhất của tôi - là hoàn toàn độc nhất vô nhị."

Vị khách hàng đẫy đà ưỡn ngực với vẻ tự mãn, rồi lôi ra một tờ báo cáu bẩn và nhàu nhĩ từ túi trong của chiếc áo khoác thùng thình. Trong lúc ông ta cúi gập người, trải phẳng tờ báo lên đầu gối và đưa mắt dò theo cột quảng cáo, tôi tranh thủ quan sát người đàn ông này thật kỹ lưỡng. Tôi cố gắng, theo cái cách của anh bạn mình, đọc vị những dấu vết được bộc lộ qua y phục và diện mạo của ông ta.

Tuy vậy, sự quan sát của tôi chẳng thu về được bao nhiêu. Vị khách mang đậm dáng dấp của một thương nhân người Anh tầm thường: béo phì, khoa trương và chậm chạp. Ông ta diện một chiếc quần tây ống rộng kẻ sọc ca-rô xám kiểu dân chăn cừu, khoác ngoài một chiếc áo choàng đen phanh ngực không mấy sạch sẽ. Bên trong là chiếc áo gi-lê màu nâu xám, nổi bật với sợi dây chuyền Albert1 bằng đồng thau to sụ, lủng lẳng một mảnh kim loại vuông đục lỗ dùng làm đồ trang trí. Một chiếc mũ chóp sờn rách cùng một chiếc áo khoác ngoài màu nâu đã bạc màu, cổ áo bằng nhung nhàu nhĩ, bị vứt phịch trên chiếc ghế ngay cạnh. Nhìn chung, dù có căng mắt ra quan sát, tôi cũng chẳng tìm thấy điểm gì đáng chú ý ở người đàn ông này, ngoại trừ mái tóc đỏ rực như lửa và một vẻ mặt chất chứa sự chán chường, bất mãn tột độ.

Đôi mắt tinh anh của Sherlock Holmes lập tức nhận ra sự chăm chú của tôi. Anh mỉm cười lắc đầu trước những cái nhìn dò hỏi. "Ngoài những sự thật rành rành rằng ông ấy từng làm công việc chân tay, có thói quen dùng thuốc lá hít, là một thành viên của Hội Tam Điểm2, đã từng sống ở Trung Quốc, và dạo gần đây ông ấy phải viết lách khá nhiều, thì tôi cũng chẳng thể suy luận ra điều gì khác."

Ông Jabez Wilson giật thót mình, nhổm hẳn dậy khỏi ghế. Ngón trỏ của ông ta vẫn đặt yên trên tờ báo, nhưng ánh mắt đã trân trân hướng về phía bạn tôi.

"Nhờ phép mầu nào mà ngài lại tỏ tường tất thảy những điều đó, thưa ngài Holmes?" ông kinh ngạc cất tiếng. "Làm sao ngài biết, chẳng hạn, việc tôi từng làm việc chân tay? Chuyện đó đúng y như lời Chúa phán, bởi tôi vốn xuất thân là một tay thợ mộc trên tàu."

"Chính là nhờ đôi bàn tay của ông, thưa ông. Bàn tay phải của ông to hơn hẳn bàn tay trái. Do ông thường xuyên lao động bằng tay phải nên các cơ bắp ở đó phát triển vạm vỡ hơn."

"Thế còn thói quen dùng thuốc lá hít và chuyện Hội Tam Điểm thì sao?"

"Tôi sẽ không xúc phạm trí thông minh của ông bằng cách huỵch toẹt ra tôi đã đọc được điều đó như thế nào. Nhất là khi, trái ngược hoàn toàn với những giáo luật khắt khe của hội, ông lại cài một chiếc ghim mang biểu tượng hình cung và chiếc la bàn."

"À, dĩ nhiên rồi, tôi quên béng mất. Nhưng còn chuyện viết lách?"

"Liệu có điều gì khác giải thích cho việc cổ tay áo bên phải của ông bóng nhẵn một vệt dài tới năm inch, trong khi cổ tay áo bên trái lại có một vết sờn nhẵn ngay gần khuỷu tay - nơi ông thường tì lên mặt bàn?"

"Đúng vậy, nhưng còn Trung Quốc thì sao?"

"Hình xăm con cá trên cổ tay phải của ông chỉ có thể xăm tại Trung Quốc. Tôi từng dành chút thời gian nghiên cứu về các loại hình xăm, thậm chí còn đóng góp vài bài viết vào các tài liệu chuyên ngành về chủ đề này. Cái kỹ thuật nhuộm vảy cá màu hồng phấn đó là một đặc trưng không thể nhầm lẫn của Trung Quốc. Hơn nữa, khi tôi nhìn thấy đồng xu Trung Quốc treo lủng lẳng trên dây đồng hồ của ông, vấn đề lại càng trở nên đơn giản."

Ông Jabez Wilson bật cười sảng khoái. "Chà, tôi chưa từng thấy chuyện gì như thế này!" ông nói. "Lúc đầu tôi cứ ngỡ ngài vừa làm một phép thuật gì đó cao siêu lắm, nhưng giờ thì tôi mới vỡ lẽ, hóa ra cũng chẳng có gì to tát cả."

"Tôi bắt đầu nghĩ, Watson ạ," Holmes lên tiếng, "rằng tôi đã mắc sai lầm khi lên tiếng giải thích. 'Omne ignotum pro magnifico' (Mọi điều chưa biết đều khoác lên mình vẻ vĩ đại), anh biết đấy. Và cái danh tiếng bé mọn, tội nghiệp của tôi sẽ tan tành mây khói nếu tôi cứ thẳng thắn như thế. Ông đã tìm thấy mẩu quảng cáo đó chưa, thưa ông Wilson?"

"Có, tôi thấy nó rồi đây," ông ta đáp lời, đặt ngón tay to bè, đỏ au vào ngay giữa cột báo. "Nó đây rồi. Đây chính là thứ đã khơi nguồn cho mọi rắc rối. Mời ngài tự đọc lấy, thưa ngài."

Tôi đón lấy tờ báo từ tay ông ta và cất giọng đọc:

"GỬI HỘI TÓC ĐỎ: Căn cứ theo di sản của cố Ezekiah Hopkins, quê quán tại Lebanon, Pennsylvania, Hoa Kỳ, hiện đang có một vị trí trống dành cho một thành viên của Hội. Mức thù lao là 4 bảng Anh mỗi tuần cho những công việc hoàn toàn mang tính hình thức. Tất cả những người đàn ông tóc đỏ có thể chất và tinh thần khỏe mạnh, trên 21 tuổi, đều đủ điều kiện ứng tuyển. Hãy đến nộp đơn trực tiếp vào lúc mười một giờ sáng thứ Hai, cho Duncan Ross, tại văn phòng của Hội, số 7 Pope's Court, Phố Fleet."

"Cái quái quỷ gì thế này?" tôi buột miệng thốt lên sau khi đã căng mắt đọc lại bản thông báo kỳ quặc này đến hai lần.

Holmes bật cười khúc khích, vặn vẹo thân mình trên ghế - một thói quen quen thuộc mỗi khi anh cảm thấy vô cùng phấn khích. "Quả thực là có chút khác thường, đúng không?" anh nhận xét. "Và bây giờ, thưa ông Wilson, xin ông hãy bắt đầu lại từ đầu và kể cho chúng tôi nghe mọi thứ: về bản thân ông, gia cảnh của ông, và cái mẩu quảng cáo này đã tác động thế nào đến vận mệnh của ông. Nhưng trước tiên, Bác sĩ, mong anh hãy ghi lại tên tờ báo và ngày tháng phát hành."

"Đó là tờ The Morning Chronicle ngày 27 tháng 4 năm 1890. Đúng hai tháng trước."

"Rất tuyệt. Nào, thưa ông Wilson?"

"Chà, đúng như những gì tôi đã chia sẻ với ngài, thưa ngài Sherlock Holmes," Jabez Wilson mở lời, đưa tay quệt vệt mồ hôi lấm tấm trên trán; "Tôi có một tiệm cầm đồ nhỏ ở Quảng trường Coburg, nằm ngay gần Khu Trung tâm. Đó chẳng phải là một cơ ngơi lớn lao gì, và suốt những năm qua, doanh thu của nó cũng chỉ vừa đủ để tôi đắp đổi qua ngày. Trước kia tôi còn có thể thuê hai người phụ việc, nhưng giờ tôi đành phải thu hẹp lại, chỉ giữ một người. Thậm chí, tôi sẽ gặp khó khăn để lo liệu tiền lương nếu cậu ta không tình nguyện làm việc với một nửa mức thù lao thông thường để học nghề."

"Tên của người thanh niên tốt bụng ấy là gì vậy?" Sherlock Holmes cất tiếng hỏi.

"Tên cậu ta là Vincent Spaulding, và nói thật, cậu ta cũng chẳng còn trẻ trung gì cho cam. Rất khó để đoán được tuổi thực của cậu ta. Tôi không thể mong đợi một người phụ việc nào nhanh nhẹn và tháo vát hơn thế, thưa ngài Holmes. Tôi thừa hiểu cậu ta hoàn toàn có thể tìm được một bến đỗ tốt hơn, kiếm được số tiền gấp đôi những gì tôi có thể chi trả. Nhưng, xét cho cùng, nếu cậu ta đã bằng lòng, cớ sao tôi lại phải gieo những mộng tưởng khác vào đầu cậu ta?"

"Đúng vậy, cớ sao lại phải làm thế? Ông quả là có phúc khi tìm được một nhân viên sẵn sàng nhận mức lương thấp hơn giá trị thị trường. Đó chẳng phải là chuyện thường tình đối với các ông chủ trong thời đại này. Tôi e rằng người phụ việc của ông cũng mang trong mình những điều kỳ lạ chẳng kém gì mẩu quảng cáo của ông đâu."

"Ồ, cậu ta dĩ nhiên cũng có những khuyết điểm của riêng mình," ông Wilson tiếp lời. "Tôi chưa từng thấy gã nào lại đam mê nhiếp ảnh đến độ điên cuồng như thế. Cậu ta cứ bấm máy tách tách liên hồi vào những lúc đáng lẽ phải dùng để trau dồi đầu óc, rồi lại chui tọt xuống hầm tối như một con thỏ chui vào hang để rửa ảnh. Đó là cái tật xấu lớn nhất, nhưng tựu trung lại, cậu ta vẫn là một nhân viên cừ khôi. Ngoài cái đó ra, cậu ta chẳng có thói hư tật xấu nào."

"Tôi trộm nghĩ cậu ta hiện vẫn đang làm việc cho ông?"

"Vâng, thưa ngài. Cậu ta cùng với một bé gái mười bốn tuổi lo việc bếp núc đơn sơ và dọn dẹp nhà cửa - đó là tất cả những người đang chung sống dưới mái nhà tôi. Tôi vốn đã góa vợ từ lâu và cũng chẳng có mụn con nào. Ba người chúng tôi lặng lẽ sống nương tựa vào nhau, thưa ngài. Chúng tôi có một mái nhà để trú ngụ và vừa vặn trả đủ mọi khoản nợ nần, dẫu chẳng tích cóp được là bao.

"Điều đầu tiên khiến cuộc sống yên ả của chúng tôi bị xáo trộn, chính là mẩu quảng cáo kia. Tròn tám tuần trước tính từ ngày hôm nay, Spaulding bước xuống văn phòng, tay lăm lăm cầm theo chính tờ báo này. Cậu ta cất tiếng:

"'Chúa chứng giám cho tôi, thưa ông Wilson, tôi thầm ước giá như mình sinh ra với một mái tóc đỏ.'

"'Tại sao cậu lại nói vậy?' tôi thắc mắc.

"'Tại vì,' cậu ta đáp, 'lại vừa có một vị trí bị bỏ trống trong Hội những người đàn ông tóc đỏ. Chỗ làm này đáng giá cả một gia tài nhỏ đối với bất cứ ai may mắn giành được. Tôi nghe phong thanh rằng số vị trí trống còn nhiều hơn cả số lượng người ứng tuyển, đến nỗi các vị ủy viên quản thác đang đau đầu không biết phải xử lý đống tiền kia ra sao. Giá mà tóc tôi có thể đổi màu ngay lập tức, thì đây đúng là một món hời béo bở đã dọn sẵn chờ tôi nhảy vào.'

"'Chuyện đó là sao vậy?' tôi hỏi lại. Ngài thấy đấy, thưa ngài Holmes, tôi vốn là một kẻ ru rú xó nhà. Vì công việc tự tìm đến tận nơi thay vì tôi phải bôn ba đi tìm nó, nên có những lúc, hàng tuần liền tôi chẳng thèm bước chân ra khỏi ngưỡng cửa. Thế nên, tôi khá mù mờ về những biến động bên ngoài thế giới, và luôn cảm thấy phấn chấn mỗi khi hóng hớt được chút tin tức.

"'Ông chưa từng nghe nói đến Hội những người đàn ông tóc đỏ sao?' cậu ta trợn tròn hai mắt.

"'Chưa từng.'

"'Chà, tôi lấy làm ngạc nhiên lắm đấy, bởi bản thân ông hoàn toàn đáp ứng đủ mọi tiêu chuẩn cho một trong những vị trí trống đó.'

"'Vậy thù lao cho công việc này là bao nhiêu?' tôi hỏi tiếp.

"'Ồ, chỉ vỏn vẹn vài trăm bảng mỗi năm thôi. Nhưng bù lại, công việc cực kỳ nhàn hạ, và nó cũng chẳng hề cản trở hay ảnh hưởng gì đến các công việc khác của mình.'

"Chà, ngài có thể dễ dàng mường tượng ra điều đó khiến tôi vểnh tai lên như thế nào. Công việc kinh doanh của tiệm mấy năm nay có phần ảm đạm, nếu kiếm thêm được vài trăm bảng thì sẽ đỡ đần tôi rất nhiều.

"'Kể cho tôi nghe tường tận về nó đi,' tôi háo hức.

"'Vâng,' cậu ta đáp lời, đồng thời chỉ tay vào mẩu quảng cáo. 'Như ông thấy đấy, Hội đang cần tuyển người, và họ có ghi rõ địa chỉ để ông nộp đơn cùng với thông tin chi tiết. Theo những gì tôi cất công tìm hiểu, một vị triệu phú người Mỹ tên là Ezekiah Hopkins đã thành lập nên Hội. Ông mang đậm phong cách sống lập dị, vốn dĩ cũng có mái tóc đỏ rực, và mang trong lòng một sự đồng cảm sâu sắc với tất cả những người đàn ông có chung màu tóc. Vậy nên, khi qua đời, ông đã trao gửi toàn bộ khối tài sản khổng lồ của mình vào tay các ủy viên quản thác. Ông để lại di nguyện dùng tiền lãi sinh ra để tạo ra những công việc nhàn hạ, dành riêng cho những người sở hữu màu tóc như ông. Theo những lời đồn đại, thù lao cho công việc này vô cùng hậu hĩnh trong khi khối lượng công việc lại cực kỳ ít ỏi.'

"'Nhưng,' tôi băn khoăn, 'sẽ có hàng triệu gã tóc đỏ đổ xô đi nộp đơn mất.'

"'Không nhiều như ông tưởng tượng đâu,' cậu ta trấn an. 'Ông thấy đấy, công việc này chỉ giới hạn nghiêm ngặt cho cư dân London, và phải là nam giới đã trưởng thành. Vị triệu phú người Mỹ kia khởi nghiệp từ London khi còn chập chững vào đời, nên ông ấy muốn làm một việc thiện để tri ân thành phố cũ. Hơn thế nữa, tôi nghe nói rằng nếu tóc ông màu đỏ nhạt, đỏ sẫm, hay bất kỳ màu gì khác ngoài cái màu đỏ rực rỡ, sáng chói như ngọn lửa thì nộp đơn cũng vô ích. Bây giờ, nếu ông thực sự muốn thử vận may, thưa ông Wilson, ông chỉ việc mạnh dạn bước vào. Nhưng có lẽ, ông sẽ cho rằng chẳng bõ công cất bước chỉ vì vài trăm bảng cỏn con.'

"Thực tình mà nói, một sự thật hiển nhiên, thưa các ngài, như các ngài có thể tự mình kiểm chứng: tóc tôi mang một sắc đỏ rất đậm đà và phong phú. Thế nên, tôi thiết nghĩ, nếu có bất kỳ sự cạnh tranh khốc liệt nào trong chuyện này, thì tôi cũng nắm giữ cơ hội lớn chẳng kém bất kỳ gã đàn ông nào tôi từng giáp mặt. Thấy Vincent Spaulding có vẻ am tường tường tận sự việc, tôi nghĩ cậu ta sẽ là một trợ thủ đắc lực. Tôi bèn ra lệnh cho cậu ta đóng cửa tiệm trong ngày hôm đó và tháp tùng tôi lên đường ngay lập tức. Cậu ta tất nhiên là vô cùng hoan hỉ khi có một ngày nghỉ phép, vì vậy, chúng tôi nhanh chóng khóa cửa tiệm và thẳng tiến đến địa chỉ được ghi rành rành trong mẩu quảng cáo.

"Tôi chưa từng, và cũng không bao giờ mong đợi được chứng kiến một cảnh tượng nào như thế nữa, thưa ngài Holmes. Từ khắp bốn phương trời đông tây nam bắc, bất cứ gã đàn ông nào có chút sắc đỏ vương trên tóc đều rầm rập kéo vào thành phố để phản hồi mẩu quảng cáo. Cả Phố Fleet nghẹt cứng những gã tóc đỏ, và Pope's Court trông chẳng khác nào chiếc xe cút kít chở đầy cam của một tay bán dạo. Tôi không thể ngờ rằng trên khắp cả nước lại có nhiều người như vậy bị thu hút chỉ bởi một mẩu quảng cáo cỏn con. Có đủ mọi sắc độ màu sắc phô bày ở đó: màu rơm, màu chanh, màu cam, màu gạch, màu chó săn Ireland, màu gan, màu đất sét... Tuy nhiên, đúng như lời Spaulding quả quyết, không có nhiều người sở hữu được màu đỏ rực rỡ như ngọn lửa thực sự. Khi chứng kiến hàng người rồng rắn chờ đợi, tôi đã toan bỏ cuộc trong sự tuyệt vọng não nề. Thế nhưng Spaulding nhất định không chịu nhượng bộ. Cậu ta đã làm thế nào thì tôi chẳng thể mường tượng ra, nhưng bằng mọi giá, cậu ta đã xô đẩy, lôi kéo và huých tay mở đường, đưa tôi lách qua đám đông hỗn loạn và tiến thẳng lên những bậc thang dẫn vào văn phòng. Có một dòng người chen lấn, đi lại ngược chiều trên cầu thang: vài người khấp khởi hy vọng bước lên, và vô số kẻ chán chường thất vọng đi xuống. Nhưng chúng tôi đã dốc sức chen vào bằng mọi cách và chẳng mấy chốc đã thấy mình chễm chệ bên trong văn phòng." "Trải nghiệm của ông quả là một câu chuyện vô cùng lý thú," Holmes cất lời nhận xét khi vị khách hàng của anh tạm ngưng để hít một hơi thuốc lá lớn, đánh thức lại dòng hồi ức. "Xin ông hãy tiếp tục câu chuyện đầy lôi cuốn của mình."

"Trong văn phòng chẳng bày biện gì nhiều, chỉ lèo tèo vài chiếc ghế gỗ và một chiếc bàn bằng gỗ thông. Ngồi chễm chệ phía sau là một người đàn ông vóc dáng nhỏ thó, sở hữu mái tóc thậm chí còn đỏ rực rỡ hơn cả của tôi. Ông ta trao đổi vài câu ngắn gọn với từng ứng viên tiến đến, và rồi bằng một cách tài tình nào đó, luôn xoay sở tìm ra được một khuyết điểm để thẳng tay loại bỏ họ. Xem chừng, việc giành lấy vị trí trống này hoàn toàn không phải là một bài toán dễ dàng. Tuy nhiên, khi đến lượt chúng tôi, người đàn ông nhỏ nhắn đó lại tỏ ra ưu ái tôi hơn hẳn những ứng viên trước. Ông ta cẩn thận khép cửa lại khi chúng tôi bước vào, để tiện bề trao đổi riêng tư.

"'Đây là ông Jabez Wilson,' người phụ việc của tôi nhanh nhảu giới thiệu, 'và ông ấy đã sẵn sàng đảm nhận vị trí trống trong Hội.'

"'Và ông ấy hoàn toàn xứng đáng với vị trí đó,' người kia gật gù đáp lại. 'Ông ấy hội tụ đủ mọi yêu cầu. Tôi không thể nhớ nổi lần cuối cùng mình được chiêm ngưỡng một thứ màu sắc tuyệt mỹ đến thế là khi nào.' Ông ta lùi lại một bước, nghiêng đầu sang một bên, và đắm đuối nhìn chằm chằm vào mái tóc của tôi cho đến khi tôi cảm thấy mặt nóng ran vì ngượng ngùng. Rồi đột nhiên, ông ta lao vọt về phía trước, siết chặt lấy tay tôi, và nồng nhiệt buông lời chúc mừng cho sự thành công của tôi.

"'Thật là một sự bất công nếu tôi còn chần chừ do dự,' ông ta nói. 'Tuy nhiên, tôi đoan chắc ông sẽ rộng lượng thứ lỗi cho tôi khi tôi thực hiện một biện pháp phòng ngừa hiển nhiên.' Vừa dứt lời, ông ta vồ lấy tóc tôi bằng cả hai tay, giật mạnh một cú khiến tôi phải rú lên vì đau đớn. 'Mắt ông đã ngấn lệ rồi kìa,' ông ta nói giọng hài lòng khi buông tay. 'Tôi nhận thấy mọi thứ đều ổn thỏa cả. Nhưng chúng tôi buộc phải cẩn trọng, bởi chúng tôi từng hai lần bị lừa gạt bởi tóc giả và một lần bởi thuốc nhuộm. Tôi có thể kể cho ông nghe những câu chuyện rùng rợn về sáp của thợ đóng giày, đủ để khiến ông phải ghê tởm bản chất dối trá của con người.' Ông ta sải bước tới cửa sổ, gân cổ gào to hết cỡ để thông báo rằng vị trí trống đã có chủ. Một tiếng rên rỉ tuyệt vọng đồng loạt vang lên từ bên dưới. Đám đông rệu rã tản đi theo nhiều ngả khác nhau, cho đến khi không còn lấp ló bất kỳ cái đầu đỏ nào ngoại trừ tôi và người quản lý.

"'Tên tôi,' ông ta trịnh trọng nói, 'là Duncan Ross, và bản thân tôi cũng là một trong những người may mắn được hưởng lương hưu từ quỹ do nhà hảo tâm cao quý của chúng ta để lại. Ông đã lập gia đình chưa, thưa ông Wilson? Ông đã có vợ con gì chưa?'

"Tôi thật thà đáp rằng mình vẫn đang phòng không gối chiếc.

"Sắc mặt ông ta sầm lại ngay tức khắc.

"'Lạy Chúa!' ông ta thốt lên với vẻ nghiêm trọng tột độ, 'điều đó quả thực là một vấn đề vô cùng nan giải! Tôi rất lấy làm tiếc khi phải nghe điều này. Quỹ của chúng ta, dĩ nhiên, được lập ra với sứ mệnh nhân giống và phát triển những người tóc đỏ, cũng như đảm bảo sự duy trì nòi giống của họ. Thật vô cùng đáng tiếc khi ông lại là một kẻ độc thân.'

"Mặt tôi dài thuỗn ra vì thất vọng, thưa ngài Holmes. Tôi đã đinh ninh rằng mình sẽ để vuột mất cơ hội ngàn vàng này. Nhưng sau vài phút trầm ngâm suy nghĩ, ông ta bất ngờ thông báo rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn thỏa cả thôi.

"'Nếu là trường hợp của kẻ khác,' ông ta nói, 'sự phản đối này có thể dẫn đến kết cục thất bại. Nhưng chúng tôi đành phải châm chước đôi chút cho một người sở hữu mái tóc tuyệt đẹp như của ông. Khi nào ông có thể chính thức bắt tay vào việc?'

"'Chà, có hơi bất tiện một chút, bởi tôi đang phải gánh vác công việc kinh doanh riêng,' tôi ngập ngừng.

"'Ồ, đừng bận tâm về chuyện vặt vãnh đó, thưa ông Wilson!' Vincent Spaulding xen vào. 'Tôi hoàn toàn có thể quán xuyến việc đó thay ông.'

"'Vậy giờ giấc làm việc sẽ ra sao?' tôi dò hỏi.

"'Từ mười giờ sáng đến hai giờ chiều.'

"Ngài biết đấy, công việc ở tiệm cầm đồ chủ yếu nhộn nhịp vào buổi tối, thưa ngài Holmes, đặc biệt là vào tối thứ Năm và thứ Sáu, ngay sát ngày lĩnh lương. Vì thế, tôi cực kỳ khao khát có thể kiếm thêm chút đỉnh vào buổi sáng. Hơn nữa, tôi thừa biết người phụ việc của mình là một tay cừ khôi, và cậu ta đủ sức lo liệu êm xuôi bất cứ chuyện gì xảy ra.

"'Khung giờ đó vô cùng phù hợp với tôi,' tôi nói. 'Vậy còn mức thù lao thì sao?'

"'Là 4 bảng mỗi tuần.'

"'Và công việc cụ thể là gì?'

"'Hoàn toàn mang tính hình thức.'

"'Ông định nghĩa thế nào là hoàn toàn mang tính hình thức?'

"'Chà, ông bắt buộc phải hiện diện trong văn phòng, hoặc chí ít là bên trong tòa nhà này, trong suốt thời gian làm việc. Nếu ông tự ý rời đi, ông sẽ vĩnh viễn mất đi vị trí của mình. Di chúc đã quy định cực kỳ nghiêm ngặt về điểm đó. Ông sẽ vi phạm các điều khoản nếu dám bước ra khỏi văn phòng trong khung giờ quy định.'

"'Chỉ bốn tiếng đồng hồ mỗi ngày, tôi sẽ không dại gì mà rời đi đâu,' tôi khẳng định.

"'Sẽ không có bất kỳ lời ngụy biện nào được chấp nhận,' ông Duncan Ross đanh thép nói; 'bất luận là ốm đau, bận việc hay bất cứ lý do nào khác. Ông phải túc trực ở đó, nếu không, ông sẽ tự tay hất đổ bát cơm của mình.'

"'Và công việc là gì?'

"'Là chép lại toàn bộ bộ Bách khoa Toàn thư Britannica. Cuốn đầu tiên của bộ sách đang nằm gọn trong chiếc tủ kia. Ông phải tự túc chuẩn bị mực, bút và giấy thấm, nhưng chúng tôi sẽ cung cấp bàn ghế. Ông đã sẵn sàng để bắt đầu vào ngày mai chứ?'

"'Chắc chắn rồi,' tôi đáp lời.

"'Vậy thì, tạm biệt ông, thưa ông Jabez Wilson. Cho phép tôi được gửi lời chúc mừng chân thành một lần nữa vì vị trí quan trọng mà ông đã vô cùng may mắn giành được.' Ông ta cúi chào tiễn tôi ra khỏi phòng. Tôi trở về nhà cùng người phụ việc của mình, trong đầu lâng lâng một niềm vui sướng tột độ trước vận may bất ngờ, đến mức tôi gần như không biết phải thốt lên lời nào hay phải hành xử ra sao.

"Chà, tôi đã trăn trở về vấn đề này suốt cả một ngày dài, và khi màn đêm buông xuống, tôi lại rơi vào trạng thái ủ dột. Tôi đã tự thuyết phục bản thân rằng toàn bộ câu chuyện này đích thị là một trò lừa bịp hay một vố lừa đảo ngoạn mục nào đó, dẫu cho tôi chẳng thể mường tượng ra mục đích sâu xa của nó là gì. Việc một ai đó lập ra bản di chúc kỳ quặc như vậy, hay việc họ sẵn sàng chi trả một số tiền khổng lồ cho một công việc cỏn con như chép lại cuốn Bách khoa Toàn thư Britannica, dường như là một điều quá đỗi hoang đường. Vincent Spaulding đã dốc hết sức để xốc lại tinh thần cho tôi, nhưng đến khi lên giường đi ngủ, tôi đã viện đủ mọi lý lẽ để gạt phăng câu chuyện này ra khỏi tâm trí. Tuy nhiên, khi bình minh ló rạng, tôi quả quyết phải đi xem xét thực hư bằng mọi giá. Thế là tôi lật đật mua một lọ mực giá một xu, vớ lấy chiếc bút lông ngỗng cùng bảy tờ giấy khổ lớn, và hăm hở lên đường tiến tới Pope's Court.

"Chà, thật nằm ngoài sự tưởng tượng và khơi dậy trong tôi niềm hân hoan tột đỉnh, mọi thứ đều diễn ra trôi chảy đến không ngờ. Bàn làm việc đã được dọn sẵn tinh tươm chờ đón tôi, và ông Duncan Ross túc trực ở đó để chắc chắn rằng tôi bắt đầu công việc một cách nghiêm túc. Ông ta hướng dẫn tôi bắt đầu chép từ vần A, rồi rời đi. Tuy nhiên, thi thoảng ông ta lại đảo qua để kiểm tra xem tôi có ổn thỏa hay không. Đúng hai giờ chiều, ông ta chào tạm biệt tôi, buông lời ngợi khen số lượng trang viết tôi đã hoàn thành, và cẩn thận khóa chặt cửa văn phòng sau khi tôi bước ra ngoài.

"Chuyện này cứ thế êm đềm trôi qua ngày này tháng nọ, thưa ngài Holmes. Và rồi đến ngày thứ Bảy, viên quản lý bước vào, đặt gọn gàng bốn đồng vàng sovereign3 chói lọi lên bàn, như một phần thưởng xứng đáng cho một tuần làm việc mẫn cán của tôi. Tuần kế tiếp cũng diễn ra suôn sẻ như vậy, và tuần sau nữa cũng không hề có gì thay đổi. Sáng nào tôi cũng có mặt đúng boong lúc mười giờ, và chiều nào cũng rời đi vào đúng hai giờ. Dần dà, ông Duncan Ross chỉ tạt qua một lần vào buổi sáng, rồi bẵng đi một thời gian, ông ta biệt tăm biệt tích. Tuy nhiên, tôi tuyệt nhiên không bao giờ dám bén mảng rời khỏi phòng dù chỉ là một phút chốc, bởi tôi không thể đoán trước lúc nào ông ta sẽ thình lình xuất hiện. Chỗ làm đó quả thực là một món hời quá béo bở, lại vô cùng phù hợp với hoàn cảnh của tôi, nên tôi không dại gì mạo hiểm đánh đổi nó.

"Tám tuần trôi qua êm ả như một giấc mộng. Tôi đã miệt mài chép tay về các chủ đề: Trưởng tu viện (Abbots), Bắn cung (Archery), Áo giáp (Armour), Kiến trúc (Architecture) và vùng Attica. Tôi tràn trề hy vọng rằng với sự cần mẫn của mình, chẳng mấy chốc tôi sẽ chuyển sang vần B. Tôi cũng trích chút tiền túi để mua thêm giấy, và các bài chép tay của tôi đã chất cao gần kín một góc kệ. Và rồi, đột nhiên, toàn bộ cái công việc kinh doanh béo bở này bỗng chốc đứt gánh giữa đường."

"Đứt gánh sao?"

"Vâng, thưa ngài. Và chuyện đó mới xảy ra vào sáng nay thôi. Tôi đến nơi làm việc như thường lệ lúc mười giờ, nhưng cánh cửa đã bị đóng im ỉm và khóa chặt. Ở ngay chính giữa cánh cửa là một mẩu bìa cứng hình vuông được ghim bằng một chiếc đinh. Nó đây, ngài có thể tự mình xem thử."

Ông ta chìa ra một miếng bìa cứng màu trắng, kích cỡ chỉ nhỉnh hơn một tờ giấy viết thư đôi chút. Trên đó dòng chữ hiển hiện như sau:

"HỘI TÓC ĐỎ ĐÃ GIẢI TÁN. Ngày 9 tháng 10 năm 1890."

Sherlock Holmes và tôi cùng chằm chằm nhìn vào thông báo cộc lốc vô tình này, rồi lại ngước nhìn khuôn mặt rầu rĩ, thất thần của ông ta. Khía cạnh hài hước lố bịch của vụ việc bất giác trỗi dậy, lấn át hoàn toàn mọi suy nghĩ nghiêm túc, khiến cả hai chúng tôi không cầm được mà phá lên cười sảng khoái.

"Tôi chẳng thấy có gì đáng cười ở đây cả," vị khách hàng của chúng tôi gào lên, mặt ông ta đỏ bừng đến tận chân mái tóc rực lửa. "Nếu các ngài không thể làm gì khác ngoài việc cười nhạo sự khốn khổ của tôi, tôi hoàn toàn có thể đi tìm sự trợ giúp ở nơi khác."

"Không, không," Holmes vội vàng trấn an, đẩy ông ta trở lại chiếc ghế mà ông ta vừa tức tối nhổm dậy. "Tôi thực sự không muốn bỏ qua vụ án của ông vì bất cứ lý do gì. Nó mang một sự khác thường vô cùng thú vị. Nhưng mong ông thứ lỗi nếu tôi nói thẳng, quả thực có đôi chút buồn cười ẩn chứa trong câu chuyện này. Vậy, khi nhìn thấy tấm thẻ dán trên cửa, ông đã phản ứng ra sao?"

"Tôi hoàn toàn sững sờ, thưa ngài. Tôi như kẻ mất hồn, chẳng biết phải làm gì. Rồi tôi lật đật đi hỏi thăm các văn phòng xung quanh, nhưng dường như chẳng ai biết tí gì về chuyện đó. Cuối cùng, tôi đành tìm đến chủ nhà - một viên kế toán sống ở tầng trệt - và dò hỏi xem ông ta có hay biết chuyện gì đã xảy ra với Hội Tóc Đỏ hay không. Ông ta ngơ ngác đáp rằng mình chưa từng nghe tới bất kỳ tổ chức nào mang cái tên kỳ quặc như vậy. Tôi liền hỏi ông Duncan Ross là ai. Ông ta nhún vai trả lời rằng cái tên này hoàn toàn xa lạ đối với ông ta.

"'Chà,' tôi tiếp lời, 'là vị quý ông ở phòng số 4 ấy.'

"'Cái gì, người đàn ông tóc đỏ ấy hả?'

"'Đúng vậy.'

"'Ồ,' ông ta nói, 'tên ông ấy là William Morris. Ông ấy là một luật sư và đang tạm dùng căn phòng của tôi làm chỗ tá túc trong lúc chờ đợi cơ sở mới hoàn thiện. Ông ấy đã dọn đi từ hôm qua rồi.'

"'Tôi có thể tìm ông ấy ở đâu?'

"'Ồ, tại văn phòng mới của ông ấy. Ông ấy có để lại địa chỉ cho tôi. Đúng rồi, số 17 phố King Edward, ngay sát nhà thờ St. Paul.'

"Tôi vội vã lên đường ngay tắp lự, thưa ngài Holmes. Nhưng khi tôi cất công tìm đến địa chỉ đó, thì hỡi ôi, nó lại là một xưởng sản xuất nạng đầu gối nhân tạo. Và tịnh không một ai ở đó từng nghe nói đến cái tên William Morris hay Duncan Ross."

"Và sau đó ông đã làm gì?" Holmes gặng hỏi.

"Tôi rảo bước về nhà ở Quảng trường Saxe-Coburg, và nghe theo lời khuyên của cậu phụ việc. Nhưng thực tình thì cậu ta cũng chẳng thể giúp ích được gì cho tôi. Cậu ta chỉ biết an ủi rằng nếu tôi kiên nhẫn chờ đợi, ắt hẳn sẽ nhận được thư hồi âm. Nhưng như thế là chưa đủ, thưa ngài Holmes. Tôi quyết không để vuột mất một công việc béo bở như vậy mà không chiến đấu đến cùng. Lại nghe thiên hạ đồn thổi rằng ngài thường có nhã ý ban lời khuyên cho những kẻ bần hàn đang lâm vào cảnh khốn cùng, nên tôi vội vã tìm đến ngài."

"Và ông đã hành động vô cùng khôn ngoan," Holmes nhận định. "Vụ việc của ông là một vụ án đặc biệt đáng lưu tâm, và tôi sẽ vô cùng hân hạnh được xem xét nó. Từ những chi tiết ông vừa trình bày, tôi e rằng đằng sau nó là cả một âm mưu nghiêm trọng hơn rất nhiều so với những gì ta có thể hình dung ở cái nhìn thoáng qua."

"Nghiêm trọng đủ rồi!" ông Jabez Wilson than vãn. "Trời cao đất dày ơi, tôi đã mất đứt bốn bảng một tuần đấy."

"Nhưng xét trên phương diện cá nhân," Holmes tinh tế nhận xét, "tôi chẳng thấy ông có lý do gì để oán thán cái hội kỳ quặc này. Trái lại, theo những gì tôi được biết, ông đã đút túi được khoảng 30 bảng, đó là chưa kể đến lượng kiến thức khổng lồ mà ông đã thu nạp được về tất thảy mọi chủ đề bắt đầu bằng chữ A. Tựu trung lại, ông đâu có thiệt hại gì từ họ."

"Không, thưa ngài. Nhưng tôi khao khát được vạch trần chân tướng của họ: họ là ai, và mục đích thực sự của họ khi bày ra trò đùa quái ác này để lừa phỉnh tôi là gì - nếu đó quả thực là một trò đùa. Nhưng dẫu sao thì đó cũng là một trò đùa khá xa xỉ đối với họ, bởi nó đã tiêu tốn của họ xấp xỉ ba mươi hai bảng." "Chúng tôi sẽ dốc toàn lực làm sáng tỏ những uẩn khúc này cho ông. Và, trước tiên, xin phép được hỏi ông một vài câu, thưa ông Wilson. Người phụ việc của ông - kẻ đầu tiên khơi gợi sự chú ý của ông vào mẩu quảng cáo đó - cậu ta đã làm việc cho ông được bao lâu rồi?"

"Vào thời điểm đó, cậu ta mới làm được khoảng một tháng."

"Cậu ta tìm đến chỗ ông bằng cách nào?"

"Để phản hồi một mẩu quảng cáo tuyển người."

"Cậu ta có phải là ứng viên duy nhất không?"

"Không hề, có cả tá người đến xin việc."

"Vậy cớ sao ông lại chọn cậu ta?"

"Bởi vì cậu ta tháo vát và lại đòi mức lương thấp."

"Nói chính xác hơn là chỉ bằng một nửa mức lương thông thường."

"Chuẩn xác."

"Thế cậu Vincent Spaulding này có nhân dạng ra sao?"

"Dáng người nhỏ thó, đậm đà, tác phong vô cùng lanh lẹ. Cậu ta không để râu, dù chắc mẩm cũng đã ngót nghét ba mươi. Trên trán cậu ta có một vết sẹo trắng nhợt nhạt do axit bắn vào."

Holmes bất ngờ ngồi thẳng dậy trên ghế, sự phấn khích hiện rõ mồn một. "Tôi đoán không sai mà," anh thốt lên. "Ông có bao giờ để mắt tới việc tai cậu ta có bấm lỗ để đeo khuyên không?"

"Có chứ, thưa ngài. Cậu ta từng thủ thỉ với tôi rằng hồi còn nhỏ, một gã du mục nào đó đã xỏ lỗ tai cho cậu ta."

"Hừm!" Holmes ậm ừ, ngả người ra sau và chìm sâu vào một dòng suy tưởng mông lung. "Cậu ta hiện vẫn đang làm việc cho ông chứ?"

"Ồ, vâng, thưa ngài; tôi mới vừa chào cậu ta để đến đây thôi."

"Và công việc kinh doanh của ông vẫn được quán xuyến trơn tru trong lúc ông vắng mặt chứ?"

"Hoàn toàn không có gì phải phàn nàn, thưa ngài. Vả lại, buổi sáng tiệm cũng chẳng có nhiều việc để làm."

"Chừng đó thông tin là đủ rồi, thưa ông Wilson. Tôi sẽ rất hân hạnh đưa ra ý kiến về vấn đề này trong vòng một hoặc hai ngày tới. Hôm nay đã là thứ Bảy, và tôi tràn trề hy vọng rằng đến thứ Hai, chúng ta có thể chạm đến một kết luận thỏa đáng."

"Chà, Watson," Holmes lên tiếng khi vị khách của chúng tôi vừa cáo từ, "anh nghĩ sao về cơ sự này?"

"Tôi chẳng hiểu mô tê gì sất," tôi thành thật đáp. "Quả là một vụ việc sặc mùi bí ẩn."

"Theo nguyên tắc," Holmes nói, "một sự việc càng nhuốm màu kỳ dị thì lại càng bớt đi phần bí ẩn. Chính những tội ác nhạt nhẽo, chẳng có điểm nhấn mới thực sự làm người ta rối trí, hệt như một khuôn mặt mờ nhạt, chẳng có nét gì đặc trưng là khó nhận diện nhất vậy. Nhưng tôi phải hành động chớp nhoáng trong chuyện này."

"Vậy anh định làm gì?" tôi hỏi.

"Hút thuốc," anh đáp lời. "Đó là một bài toán cần đến ba cữ tẩu, và xin anh đừng hé răng với tôi nửa lời trong vòng năm mươi phút tới." Anh thu mình trên ghế, kéo đôi đầu gối gầy guộc lên sát chiếc mũi khoằm như mỏ diều hâu. Anh cứ ngồi thinh lặng như thế, đôi mắt nhắm nghiền, trong khi chiếc tẩu đất sét đen chìa ra y hệt mỏ của một loài chim lạ. Ngay khi tôi vừa mẩm dạ rằng anh đã ngủ thiếp đi, và thực tình thì chính tôi cũng đang gật gù buồn ngủ, anh chợt bật phắt dậy với điệu bộ của một kẻ đã hạ quyết tâm, rồi dứt khoát đặt chiếc tẩu xuống gờ lò sưởi.

"Sarasate sẽ biểu diễn tại St. James's Hall chiều nay," anh nhận xét. "Anh nghĩ sao, Watson? Liệu các bệnh nhân có để anh vắng mặt vài giờ không?"

"Hôm nay tôi rảnh rỗi. Phòng khám của tôi vốn chẳng mấy khi bận bịu."

"Vậy thì đội mũ lên và đi thôi. Tôi sẽ ghé qua Khu Trung tâm trước, rồi chúng ta có thể ăn trưa dọc đường. Tôi thấy trong chương trình có kha khá bản nhạc Đức, thứ mà tôi vốn chuộng hơn hẳn nhạc Ý hay nhạc Pháp. Nhạc Đức thường mang đậm tính nội tâm, và tôi thì đang muốn thu mình lại một chút. Đi nào!"

Chúng tôi bắt tàu điện ngầm thẳng đến Aldersgate. Từ đó, chỉ cần cuốc bộ một quãng ngắn là tới Quảng trường Saxe-Coburg, bối cảnh của câu chuyện kỳ lạ mà chúng tôi vừa nghe ban sáng. Đó là một khu chật hẹp, nhỏ bé, cố tỏ ra phong lưu nhưng lại toát lên vẻ tồi tàn. Bốn dãy nhà gạch hai tầng xỉn màu bao quanh một dải rào chắn nhỏ, nơi đám cỏ dại mọc lan tràn cùng vài bụi nguyệt quế héo úa đang vật lộn sinh tồn giữa bầu không khí ám khói, khắc nghiệt. Ba quả bóng mạ vàng cùng tấm biển nâu nổi bật dòng chữ trắng "JABEZ WILSON" treo trên ngôi nhà ở góc phố, báo hiệu cơ ngơi làm ăn của vị khách hàng tóc đỏ của chúng tôi. Sherlock Holmes dừng bước trước cửa tiệm. Đầu hơi nghiêng sang một bên, anh thu mọi thứ vào tầm mắt, đôi con ngươi sáng rực lên giữa hai mí mắt nheo nheo. Đoạn, anh chậm rãi sải bước dọc theo con phố, rồi lại vòng xuống góc đường, ánh mắt vẫn không rời khỏi những căn nhà. Cuối cùng, anh quay lại tiệm cầm đồ. Sau khi gõ mạnh cây gậy xuống vỉa hè hai ba bận, anh bước lên thềm và gõ cửa. Cửa lập tức bật mở. Một cậu thanh niên mặt mày nhẵn nhụi, trông có vẻ sáng sủa, lịch sự mời anh vào trong.

"Cảm ơn cậu," Holmes cất lời, "tôi chỉ muốn hỏi cậu đường từ đây ra phố Strand đi thế nào."

"Ngã rẽ thứ ba bên phải, thứ tư bên trái," cậu phụ việc đáp gọn lỏn, rồi sập cửa lại.

"Một cậu thanh niên thông minh đấy," Holmes buông lời nhận xét khi chúng tôi tiếp tục dạo bước. "Theo đánh giá của tôi, cậu ta đứng thứ tư về độ sắc sảo ở London này, còn xét về độ táo bạo, tôi đồ rằng cậu ta cũng chẳng kém cạnh vị trí thứ ba là bao. Tôi đã biết loáng thoáng về cậu ta từ trước rồi."

"Rõ ràng là," tôi tiếp lời, "cậu phụ việc của ông Wilson đóng một vai trò trọng yếu trong bí ẩn về Hội Tóc Đỏ này. Tôi dám chắc anh hỏi đường chỉ để lấy cớ quan sát cậu ta."

"Không phải cậu ta."

"Vậy thì là gì?"

"Đầu gối quần của cậu ta."

"Và anh đã thấy gì?"

"Đúng những gì tôi mong mỏi được thấy."

"Thế sao anh lại nện gậy xuống vỉa hè?"

"Bác sĩ thân mến ơi, đây là lúc để mở to mắt ra mà nhìn, chứ không phải để buôn chuyện. Chúng ta đang thâm nhập lãnh thổ của kẻ thù như những điệp viên thực thụ. Quảng trường Saxe-Coburg thì chúng ta đã tường tận đôi chút rồi. Giờ hãy đi khám phá những khu vực khuất lấp phía sau nó xem sao."

Con đường mở ra trước mắt khi chúng tôi rẽ khỏi Quảng trường Saxe-Coburg vắng lặng lại mang một vẻ tương phản đến ngỡ ngàng, tựa như mặt trước và mặt sau của cùng một bức tranh. Đó là một trong những huyết mạch giao thông chính yếu, nối liền Khu Trung tâm với phía bắc và phía tây thành phố. Dưới lòng đường, những chuyến hàng hóa tấp nập ngược xuôi như dòng thủy triều cuồn cuộn đổ vào và rút ra, trong khi trên vỉa hè, dòng người đi bộ hối hả dường như đã nhuốm đen cả lối đi. Khi ngắm nhìn dãy cửa hàng sang trọng cùng những cơ sở kinh doanh bề thế sừng sững nơi đây, thật khó mà tin được rằng, ngay phía sau lưng chúng lại là cái quảng trường héo úa, tù đọng mà chúng tôi vừa cất bước rời đi.

"Để tôi xem nào," Holmes lên tiếng khi đang đứng ở góc phố, ánh mắt lướt dọc theo dãy nhà, "tôi chỉ muốn ghi lòng tạc dạ thứ tự của những ngôi nhà nơi đây. Việc nắm rõ từng ngóc ngách của London vốn là một thú vui của tôi mà. Có cửa hàng thuốc lá Mortimer's, một sạp báo nhỏ, chi nhánh Coburg của Ngân hàng City and Suburban, Nhà hàng Chay, và cả xưởng đóng xe ngựa McFarlane's nữa. Thế là chúng ta đã nhìn thấu dãy nhà bên kia. Và giờ thì, Bác sĩ ạ, công việc của chúng ta đã ngã ngũ, đã đến lúc tự thưởng cho mình chút thú vui rồi. Một chiếc bánh mì kẹp cùng một tách cà phê, rồi thẳng tiến đến vương quốc của tiếng đàn vĩ cầm, nơi mọi thứ đều ngọt ngào, tinh tế và ngập tràn giai điệu, nơi chẳng có ông khách hàng tóc đỏ nào lẵng nhẵng bám theo để tra tấn chúng ta bằng những câu đố hóc búa của họ nữa."

Bạn tôi vốn dĩ là một kẻ si mê âm nhạc cuồng nhiệt. Không chỉ là một nhạc công cừ khôi, anh còn sở hữu tài năng soạn nhạc xuất chúng. Suốt cả buổi chiều hôm ấy, anh an tọa dưới hàng ghế khán đài, đắm mình trong một niềm hạnh phúc viên mãn. Những ngón tay thon dài, gầy guộc nhẹ nhàng nhịp gõ theo điệu nhạc, còn gương mặt thì điểm xuyết nụ cười xa xăm với đôi mắt lờ đờ, mộng mị. Trông anh lúc này khác một trời một vực với một Holmes - con chó săn đánh hơi cự phách, hay một thám tử hình sự lạnh lùng, sắc bén, lúc nào cũng trong tư thế sẵn sàng vồ mồi mà người ta vẫn thường mường tượng. Trong cái nét tính cách lạ lùng của anh, bản ngã kép ấy cứ luân phiên trỗi dậy. Tôi vẫn hằng tin rằng, sự chính xác và sắc sảo đến cực đoan ở anh chính là đòn bẩy bật ngược lại từ cái tâm trạng đầy chất thơ và suy tưởng lắm lúc chiếm lấy con người anh. Tính khí thất thường ấy ném anh từ trạng thái uể oải, rệu rã tột độ sang ngọn lửa nhiệt huyết cháy bỏng. Và tôi hiểu hơn ai hết, anh chẳng bao giờ đáng sợ bằng những lúc vừa trải qua chuỗi ngày dài ườn mình trên chiếc ghế bành, giam mình giữa những bản nhạc ngẫu hứng và các trang sách cổ chữ đen đặc xịt. Bởi đó là lúc bản năng săn mồi thình lình trỗi dậy mãnh liệt, và nhãn quan suy luận sắc sảo của anh sẽ thăng hoa đến độ tiệm cận với trực giác. Để rồi, những ai chưa tỏ tường phương pháp của anh sẽ phải ném cái nhìn đầy ngờ vực, ngỡ rằng anh đang sở hữu thứ tri thức ma thuật nào đó vượt xa cõi phàm trần. Chiều hôm ấy, khi chứng kiến anh say sưa đắm chìm trong biển âm nhạc tại St. James's Hall, tôi loáng thoáng dự cảm được rằng, những kẻ xui xẻo lọt vào tầm ngắm của anh hẳn sắp sửa đón lấy một cơn ác mộng kinh hoàng.

"Hẳn là anh đang muốn quay về nhà, Bác sĩ," anh cất lời khi chúng tôi vừa bước ra ngoài.

"Vâng, thế cũng phải."

"Còn tôi thì vướng chút việc, chắc phải mất vài giờ mới xong. Vụ lùm xùm ở Quảng trường Coburg này xem chừng rất nghiêm trọng."

"Nghiêm trọng ở chỗ nào cơ?"

"Một tội ác táo tợn đang được rắp tâm thực hiện. Tôi có thừa lý do để tin rằng chúng ta sẽ kịp thời ngăn chặn nó. Nhưng kẹt nỗi hôm nay lại là thứ Bảy nên mọi sự đâm ra có phần rắc rối. Tối nay tôi sẽ cần đến sự trợ lực của anh."

"Vào lúc mấy giờ?"

"Mười giờ là vừa vặn."

"Tôi sẽ có mặt ở Phố Baker lúc mười giờ."

"Tốt lắm. Nhưng này Bác sĩ, phen này có thể sẽ vướng đôi chút hiểm nguy đấy, phiền anh hãy nhét khẩu súng lục quân dụng vào túi áo nhé." Anh vẫy tay, quay gót, rồi thoắt cái đã mất hút giữa biển người qua lại.

Tôi hằng tin rằng mình chẳng đến nỗi ngốc nghếch so với mặt bằng chung, nhưng hễ cứ kề vai sát cánh bên Sherlock Holmes, tôi lại bị đè nén bởi cái cảm giác bất tài, chậm tiêu của chính mình. Rõ ràng là tôi đã nghe thấy những gì anh nghe, đã chứng kiến tận mắt những gì anh thấy, vậy mà qua đôi lời anh thốt ra, có thể thấy anh chẳng những nhìn thấu ngọn ngành câu chuyện đã qua, mà còn dự liệu được cả những biến cố sắp tới. Trong khi với tôi, toàn bộ bức tranh này vẫn chỉ là một mớ bòng bong kỳ quặc. Ngồi trên chuyến xe ngựa quay về nhà ở Kensington, tôi cứ trăn trở mãi về tất thảy những chuyện vừa qua: từ câu chuyện hoang đường về người chép Bách khoa Toàn thư tóc đỏ, cho đến chuyến đi thực địa tới Quảng trường Saxe-Coburg, cùng những lời dặn dò đầy điềm gở mà anh vứt lại trước lúc chia tay. Chuyến thám hiểm trong đêm nay rốt cuộc là thứ gì, và cớ sao tôi lại phải mang theo vũ khí bọc lót? Chúng tôi sẽ đi về đâu, và sẽ phải làm những gì? Từ những lời hé mở của Holmes, tôi chỉ mơ hồ mường tượng ra rằng gã phụ việc mặt mày nhẵn nhụi ở tiệm cầm đồ kia ắt hẳn là một nhân vật sừng sỏ - một tay chơi sẵn sàng dốc sức cho một ván cờ hiểm hóc. Tôi vắt óc cố giải mã mớ bòng bong ấy, nhưng cuối cùng đành tuyệt vọng bỏ cuộc, đành gác lại mọi chuyện, chờ đến khi màn đêm buông xuống vén bức màn bí ẩn này.

Chín giờ mười lăm phút, tôi rời khỏi nhà, rảo bước qua Công viên rồi băng ngang Phố Oxford để tới Phố Baker. Có hai cỗ xe ngựa đơn đang đậu sẵn trước cửa. Vừa bước vào hành lang, tôi đã nghe thấy tiếng người vọng xuống từ trên lầu. Đẩy cửa bước vào phòng, tôi thấy Holmes đang mải mê trò chuyện cùng hai người đàn ông. Một người tôi nhận ra ngay là thanh tra cảnh sát Peter Jones, người còn lại thì gầy nhom, vóc dáng cao lêu nghêu với khuôn mặt sầu não. Ông ta đội một chiếc mũ chóp láng bóng và khoác một chiếc áo dài chỉn chu đến mức có vẻ cứng nhắc.

"Ha! Nhóm chúng ta đã tề tựu đông đủ rồi," Holmes reo lên, vừa cài cúc chiếc áo khoác thủy thủ vừa với lấy cây roi da săn trĩu nặng trên giá treo. "Watson, tôi tin là anh đã biết anh Jones ở Scotland Yard rồi nhỉ? Vậy để tôi giới thiệu anh với ông Merryweather, người sẽ đồng hành cùng chúng ta trong chuyến phiêu lưu đêm nay."

"Thấy không, Bác sĩ, chúng ta lại đi săn cùng nhau rồi," Jones lên tiếng với vẻ mặt đầy tự mãn. "Anh bạn của chúng ta đây quả là một tay cự phách trong việc đánh hơi mở đầu cuộc truy lùng. Tất cả những gì anh ấy cần chỉ là một chú chó săn lão luyện để giúp sức chốt hạ cuộc rượt đuổi mà thôi."

"Tôi chỉ e cuộc truy lùng này lại hóa ra công cốc," ông Merryweather rầu rĩ buông lời.

"Ngài có thể hoàn toàn đặt niềm tin vào anh Holmes đây, thưa ngài," viên thanh tra quả quyết cất giọng. "Anh ấy có những mẹo vặt của riêng mình, dù nói không phải nịnh, đôi khi chúng có vẻ hơi nặng tính lý thuyết và huyễn hoặc, nhưng tựu trung lại, anh ấy đích thực mang tố chất của một thám tử. Chẳng hề quá lời khi nói rằng đã đôi lần, như trong vụ án mạng nhà Sholto hay vụ kho báu Agra, anh ấy đã giải quyết vấn đề còn chuẩn xác hơn cả lực lượng cảnh sát chính quy."

"Ồ, nếu anh đã nói thế, anh Jones, thì hẳn là ổn cả thôi," người lạ mặt đáp lời với thái độ kính trọng. "Có điều, thú thực là tôi đang nhớ ván bài whist4 của mình quá. Suốt hai mươi bảy năm qua, đây là tối thứ Bảy đầu tiên tôi phải bỏ lỡ thú vui ấy."

"Tôi tin ngài sẽ thấy," Sherlock Holmes điềm đạm nói, "rằng đêm nay ngài đang bước vào một ván bài với mức tiền cược lớn chưa từng có, và diễn biến của nó cũng kịch tính hơn nhiều. Với ngài, thưa ông Merryweather, số tiền cược lên tới khoảng 30.000 bảng; còn với anh, Jones, phần thưởng chính là kẻ mà anh đang ngày đêm ráo riết truy lùng."

"John Clay, kẻ sát nhân, trộm cắp, phá hoại kiêm luôn tội giả mạo. Hắn ta hãy còn trẻ tuổi, thưa ông Merryweather, nhưng đã vươn lên hàng sừng sỏ trong giới tội phạm, và tôi thà được tự tay còng cổ hắn còn hơn bất kỳ tên ác bá nào khác ở London này. Gã John Clay trẻ tuổi này quả là một kẻ đáng gờm. Ông nội hắn vốn là một vị công tước hoàng gia, bản thân hắn cũng từng mài đũng quần ở cả Eton lẫn Oxford5. Trí óc hắn tinh ranh hệt như độ khéo léo của đôi bàn tay vậy. Dù hắn để lại dấu vết ở khắp mọi ngõ ngách, chúng tôi vẫn chẳng tài nào nắm được hành tung thực sự. Tuần này hắn có thể bẻ khóa thực hiện một vụ trộm ở Scotland, sang tuần sau đã thấy hắn đứng ra kêu gọi quyên góp xây trại trẻ mồ côi ở Cornwall. Tôi đã theo dấu hắn suốt bao năm ròng rã mà vẫn chưa một lần được giáp mặt."

"Tôi hy vọng đêm nay mình sẽ có vinh hạnh được giới thiệu anh với hắn. Tôi cũng từng có đôi phen chạm trán với gã John Clay này, và hoàn toàn đồng tình với anh rằng hắn ta chính là kẻ sừng sỏ bậc nhất trong giới đạo chích. Dẫu sao thì, đã quá mười giờ rồi, đến lúc chúng ta phải lên đường thôi. Nếu hai người lên cỗ xe đầu, tôi và Watson sẽ theo sát ngay phía sau trên cỗ xe thứ hai."

Suốt chặng đường dài, Sherlock Holmes chẳng mấy cởi mở; anh ngả người ra phía sau xe, khẽ ngâm nga những giai điệu anh vừa được nghe ban chiều. Cỗ xe ngựa lạch cạch băng qua một mê cung những con phố sáng rực ánh đèn gas, bất tận cho tới khi rẽ vào phố Farrington.

"Chúng ta đã đến rất gần rồi," bạn tôi nhận định. "Người đàn ông tên Merryweather đó là giám đốc của một ngân hàng, và có liên quan trực tiếp đến toàn bộ sự việc. Tôi nghĩ rủ Jones đi cùng cũng là một ý hay. Anh ta không phải người xấu, dù trong chuyên môn thì anh ta quả thực là một kẻ ngốc nghếch đến thảm hại. Tuy nhiên, anh ta cũng có một điểm mạnh đáng ghi nhận. Đó là sự gan lỳ hệt như một con chó mặt xệ, cùng độ bám dai như đỉa một khi đã nhắm được con mồi. Tới nơi rồi, họ đang chờ chúng ta kìa."

Chúng tôi đã quay trở lại con phố sầm uất ban sáng. Sau khi cho xe ngựa rời đi, dưới sự dẫn đường của ông Merryweather, chúng tôi lách qua một con hẻm hẹp và chui lọt qua một cánh cửa ngách mà ông vừa mở sẵn. Chờ đón chúng tôi bên trong là một hành lang nhỏ, dẫn thẳng tới một cánh cổng sắt kiên cố. Cánh cổng này cũng được mở ra, nhường chỗ cho một dãy bậc thang đá ngoằn ngoèo kéo dài xuống tận một cánh cổng thứ hai trông còn đáng gờm hơn. Ông Merryweather nán lại châm một chiếc đèn lồng, rồi tiếp tục dẫn chúng tôi rảo bước qua một lối đi tối tăm, nồng nặc mùi đất ẩm thấp. Vượt qua cánh cửa thứ ba, cả nhóm đặt chân vào một căn hầm khổng lồ, nơi chất đầy những thùng gỗ thưa và vô số rương hòm lớn nhỏ xung quanh.

"Trần hầm phía trên quả là không dễ để đục thủng," Holmes nhận xét, tay giơ cao chiếc đèn lồng để soi xét tứ phía.

"Và cả dưới nền này nữa," ông Merryweather nói thêm, lấy cây gậy nện mạnh xuống những phiến đá lát sàn. "Trời đất ơi, âm thanh nghe rỗng tuếch!" ông hoảng hốt thốt lên, ngước mắt nhìn lên đầy kinh ngạc.

"Tôi thành thực yêu cầu ngài giữ yên lặng một chút!" Holmes nghiêm giọng cảnh báo. "Ngài đang làm phương hại đến toàn bộ thành bại của chuyến viễn chinh này rồi đấy. Ngài có thể làm ơn ngồi yên lên một trong những chiếc rương đằng kia, và đừng can thiệp vào chuyện này nữa được không?"

Vị giám đốc Merryweather đành bệ vệ ngồi xổm lên một chiếc thùng với vẻ mặt vô cùng tủi thân. Trong khi đó, Holmes quỳ rạp xuống mặt sàn. Dưới ánh đèn lồng cùng một chiếc kính lúp trên tay, anh bắt đầu tỉ mỉ dò xét từng vết nứt giữa các phiến đá. Chỉ vài giây ngắn ngủi cũng đủ để anh tìm thấy điều mình cần; Holmes vội đứng phắt dậy và cất kính vào túi áo.

"Chúng ta vẫn còn ít nhất một tiếng đồng hồ nữa," anh nhận định, "bởi lẽ bọn chúng khó lòng có thể ra tay chừng nào ông chủ tiệm cầm đồ còn chưa say giấc nồng. Khi thời cơ đến, chúng sẽ chẳng lãng phí lấy một phút giây, vì mọi việc ngã ngũ càng sớm, chúng càng có nhiều thời gian để tẩu thoát. Bác sĩ Watson này - hẳn anh cũng đoán ra phần nào rồi - chúng ta đang hiện diện ngay trong căn hầm chứa của chi nhánh City thuộc một trong những ngân hàng lớn nhất London. Ngài Merryweather đây chính là chủ tịch hội đồng quản trị, và ông ấy sẽ đích thân giải thích cho anh rõ lý do vì sao những tên tội phạm táo tợn bậc nhất London lúc này lại thèm khát căn hầm này đến vậy."

"Tất cả là vì số vàng của Pháp," vị giám đốc hạ giọng thì thào. "Gần đây, chúng tôi liên tục nhận được những lời cảnh báo về một âm mưu đen tối đang nhắm vào số tài sản này."

"Vàng của Pháp ư?"

"Đúng vậy. Vài tháng trước, tranh thủ dịp củng cố lại nguồn tài chính, chúng tôi đã mượn tạm 30.000 đồng napoleon6 từ Ngân hàng Pháp. Ai ai cũng biết rằng số tiền đó vẫn chưa hề được đụng tới, và nó hiện vẫn nằm im lìm dưới căn hầm này. Chiếc thùng tôi đang ngồi đây chứa đựng 2.000 đồng napoleon được lót cẩn thận giữa những lớp giấy bạc. Lượng vàng dự trữ của chúng tôi lúc này đang lớn hơn rất nhiều so với hạn mức thông thường ở các chi nhánh, và điều đó đã làm dấy lên không ít nỗi bất an trong giới hội đồng quản trị."

"Và những nỗi bất an ấy quả thực không hề thừa thãi chút nào," Holmes gật gù nhận định. "Bây giờ đã đến lúc chúng ta lên kế hoạch tác chiến. Tôi đồ rằng chỉ trong vòng một giờ tới, mọi chuyện sẽ được đẩy lên đến đỉnh điểm. Tuy nhiên trong thời gian chờ đợi, thưa ngài Merryweather, chúng ta buộc phải kéo nắp che chiếc đèn lồng này lại."

"Và cứ thế ngồi trong bóng tối đen đặc sao?"

"Tôi e là vậy. Dù tôi có mang theo sẵn một bộ bài trong túi, thiết nghĩ với quân số một nhóm bốn người (partie carrée) thế này, ngài hoàn toàn có thể tranh thủ làm một ván whist yêu thích. Khốn nỗi, khâu chuẩn bị của bọn chúng đã đi quá xa, chúng ta tuyệt nhiên không thể mạo hiểm để lọt dù chỉ một tia sáng lúc này. Hơn nữa, việc cấp bách trước mắt là phải chọn sẵn vị trí mai phục. Bọn chúng đều là những kẻ liều mạng, dẫu chúng ta có nắm được lợi thế bất ngờ đi chăng nữa, chúng vẫn đủ sức phản kháng nếu ta lơ là cảnh giác. Tôi sẽ nấp sau chiếc thùng này, các anh cũng hãy tự tìm chỗ trú ẩn sau những chiếc thùng kia. Đợi khi tôi hất ánh đèn lồng về phía chúng, tất cả hãy lập tức khép chặt vòng vây thật nhanh gọn. Nếu chúng dám nổ súng, Watson, anh đừng ngần ngại bóp cò."

Tôi lặng lẽ đặt khẩu súng lục đã lên nòng sẵn sàng lên nắp chiếc thùng gỗ nơi mình đang ẩn nấp. Holmes kéo trượt tấm nắp che mặt trước chiếc đèn lồng, nhấn chìm tất cả vào một màn đêm mù mịt - một bóng tối đen đặc đến mức tôi chưa từng nếm trải qua. Chút mùi kim loại nóng tỏa ra thoang thoảng là thứ duy nhất trấn an chúng tôi rằng ánh sáng vẫn hiện diện nơi đó, trực chờ bừng sáng chỉ trong chớp mắt. Trong khi các dây thần kinh đang căng ra như dây đàn để chờ đợi, tôi chợt thấy một cảm giác thật ngột ngạt và đè nén bủa vây giữa không gian tối tăm bất thình lình, hòa quyện cùng bầu không khí ẩm ướt lạnh lẽo nơi đáy hầm sâu.

"Chúng chỉ còn độc một đường thoái lui," Holmes thì thầm. "Đó là quay ngược trở lại qua ngôi nhà rồi tẩu thoát ra hướng Quảng trường Saxe-Coburg. Tôi hy vọng anh đã chu toàn mọi việc tôi yêu cầu chứ, anh Jones?"

"Tôi đã cắt cử một viên thanh tra cùng hai viên cảnh sát túc trực sẵn ở cửa trước rồi."

"Vậy là mọi lỗ hổng đều đã được bịt kín. Giờ thì chúng ta chỉ việc giữ im lặng và chờ đợi."

Quãng thời gian chờ đợi ấy mới dài đằng đẵng làm sao! Sau này đối chiếu lại các ghi chép, tôi mới biết nó chỉ kéo dài vỏn vẹn chừng một tiếng mười lăm phút, nhưng lúc đó, đối với tôi, tưởng chừng như đêm dài vô tận sắp trôi qua và ánh bình minh đã ló rạng ngay trên đỉnh đầu. Chân tay tôi rã rời và tê cứng, chẳng dám ho he đổi tư thế; nhưng các dây thần kinh thì lại bị kích thích đến độ căng thẳng tột bậc, thính giác cũng vì thế mà trở nên cực kỳ nhạy bén. Tôi không chỉ nghe rõ nhịp thở nhè nhẹ của những người đồng hành, mà còn có thể phân biệt rành rọt tiếng hít thở sâu, nặng nhọc của viên thanh tra Jones to béo với những âm thanh thở dài khe khẽ của vị giám đốc ngân hàng. Từ vị trí ẩn nấp, tôi dõi mắt nhìn vượt qua chiếc rương để quan sát mặt sàn. Bất chợt, mắt tôi bắt được một tia sáng lóe lên.

Thoạt tiên, đó chỉ là một đốm sáng nhợt nhạt hắt lên mặt đá lát sàn. Rồi nó từ từ dài ra, biến thành một vệt sáng màu vàng vọt. Và rồi, không một lời báo trước hay bất kỳ tiếng động nhỏ nào, một kẽ hở từ từ hé mở, một bàn tay thò ra - một bàn tay trắng trẻo, nhỏ nhắn tựa như tay phụ nữ, đang mò mẫm quờ quạng quanh trung tâm của khoảng sáng le lói ấy. Cứ thế chừng hơn một phút đồng hồ, bàn tay với những ngón tay vặn vẹo vẫn nhô lên khỏi mặt sàn. Rồi đột ngột, nó rụt lại nhanh hệt như lúc xuất hiện, tất cả lại chìm sâu vào bóng tối, chỉ trừ một đốm sáng nhợt nhạt duy nhất làm dấu cho khe hở giữa những phiến đá.

Sự biến mất ấy chỉ diễn ra trong chớp mắt. Ngay sau đó là một âm thanh xé rạc, vỡ nát vang lên; một trong những phiến đá trắng to bản bị lật nghiêng sang một bên, để lộ ra một cái lỗ vuông hoắm đen ngòm như cái mõm đói khát, từ đó, ánh sáng rực rỡ của chiếc đèn lồng chiếu thẳng ra ngoài. Ngay mép hố, một khuôn mặt trẻ măng sắc sảo thò lên, thận trọng đảo mắt săm soi mọi ngóc ngách xung quanh. Tiếp đó, hai tay bám chặt vào hai bên mép hố hổng, hắn đu người trồi lên, từ vai đến eo, cho đến khi một đầu gối tì hẳn lên mặt sàn. Chỉ trong tích tắc, hắn đã đứng vững bên mép hố và đưa tay kéo nốt gã đồng bọn lên - một gã có vóc dáng nhỏ thó, lanh lợi chẳng kém, mang khuôn mặt nhợt nhạt cùng mái tóc đỏ rực như lửa.

"Trống trơn cả rồi," hắn thì thầm. "Anh đã cầm theo đục và mấy cái túi chưa? Lạy Chúa! Nhảy đi, Archie, nhảy lẹ đi, tôi sẽ đu sang đó!"

Sherlock Holmes lao vọt ra khỏi chỗ nấp, túm gọn lấy cổ áo kẻ đột nhập. Gã đồng bọn hoảng hốt lặn vội xuống hố; tôi nghe rõ tiếng vải rách toạc khi Jones cố chộp lấy vạt áo gã. Ánh sáng lóe lên nơi nòng khẩu súng lục, nhưng cây roi da săn của Holmes đã vụt mạnh xuống cổ tay gã đàn ông, khiến khẩu súng rơi leng keng xuống mặt đá.

"Vô ích thôi, anh John Clay," Holmes điềm đạm lên tiếng. "Anh hết đường thoát rồi."

"Tôi thấy rồi," kẻ kia đáp trả với vẻ điềm tĩnh tột độ. "Tôi đồ rằng đồng bọn của mình đã tẩu thoát an toàn, dẫu cho tôi thấy ngài đã túm rách được vạt áo của cậu ta."

"Có sẵn ba viên cảnh sát đang đợi đón lõng cậu ta ngay ngoài cửa rồi," Holmes đáp.

"Ồ, ra vậy! Có vẻ như các anh đã dàn xếp mọi việc hết sức chu toàn. Tôi thực sự phải dành lời khen ngợi cho anh đấy."

"Tôi cũng phải khen ngợi anh," Holmes thản nhiên đáp lại. "Ý tưởng mượn cớ mái tóc đỏ của anh quả thực rất độc đáo và vô cùng hiệu quả."

"Lát nữa anh sẽ được hội ngộ với đồng bọn của mình thôi," Jones hất hàm nói. "Cậu ta chui tọt xuống hố nhanh hơn tôi tưởng. Cứ ngoan ngoãn đứng yên đấy để tôi tra còng số tám vào."

"Ta yêu cầu ngươi không được để đôi bàn tay bẩn thỉu của mình chạm vào người ta," tên tù nhân của chúng tôi hằn học lên tiếng khi chiếc còng tay lách cách khóa chặt vào cổ tay hắn. "Có lẽ ngươi vẫn chưa biết ta đang mang trong mình dòng máu hoàng gia đâu. Cũng xin ngươi hãy tỏ chút nhã nhặn, khi xưng hô với ta, nhớ luôn kèm thêm chữ 'thưa ngài' và 'làm ơn'."

"Được thôi," Jones đáp gọn, kèm theo một cái nhìn trừng trừng và nụ cười khẩy mỉa mai. "Chà, thưa ngài, ngài có vui lòng nhấc gót lên lầu, nơi chúng ta có thể gọi một cỗ xe ngựa để tháp tùng Điện hạ thẳng tới đồn cảnh sát không nào?"

"Thế có phải tốt hơn không," John Clay bình thản đáp lời. Hắn trịnh trọng cúi vái chào cả ba chúng tôi rồi lẳng lặng bước đi dưới sự áp giải của viên thám tử.

"Thực tình, ngài Holmes ạ," ông Merryweather nói khi chúng tôi bám gót họ bước ra khỏi hầm, "tôi không biết phía ngân hàng nên cảm ơn ngài hay báo đáp ngài thế nào cho phải phép. Không còn gì để nghi ngờ nữa, ngài đã phát giác và đập tan hoàn toàn một trong những vụ cướp ngân hàng táo tợn và quyết liệt nhất mà tôi từng được chứng kiến."

"Bản thân tôi cũng có chút ân oán cá nhân cần phải thanh toán với gã John Clay này," Holmes điềm nhiên đáp. "Tôi có tốn kém một khoản chi phí nhỏ cho vụ này, mong rằng ngân hàng sẽ vui lòng hoàn lại. Tuy nhiên, vượt lên trên tất thảy những điều đó, tôi đã được đền đáp quá đỗi hậu hĩnh khi có được một trải nghiệm vô song trên nhiều phương diện, lại còn được nghe một câu chuyện vô cùng kỳ thú về Hội Tóc Đỏ."

"Anh thấy đấy, Watson," anh giải thích vào rạng sáng, khi chúng tôi đang nhâm nhi ly whisky pha soda tại phố Baker, "ngay từ đầu đã quá rõ ràng. Mục đích duy nhất của vụ quảng cáo tuyển người cho cái Hội kỳ quái kia, cùng việc chép tay cuốn Bách khoa Toàn thư, chẳng qua chỉ để dụ người chủ tiệm cầm đồ khờ khạo ấy ra khỏi nhà vài tiếng mỗi ngày. Đó quả là một phương sách kỳ lạ, nhưng nói thật, khó lòng mà nghĩ ra cách nào hoàn hảo hơn. Rõ ràng, sắc tóc rực rỡ của gã đồng bọn đã gợi lên ý tưởng này trong bộ óc xảo quyệt của Clay. Bốn bảng một tuần là miếng mồi ngon chắc chắn sẽ khiến ông ta cắn câu. Số tiền ấy có sá gì với những kẻ đang đánh cược cả ngàn bảng? Chúng tung quảng cáo, một tên lưu manh thuê lấy một văn phòng tạm bợ, tên còn lại xúi giục ông lão nộp đơn. Bằng cách phối hợp nhịp nhàng, chúng đã thành công loại bỏ sự hiện diện của ông ta vào mỗi buổi sáng trong tuần. Ngay từ lúc nghe chuyện gã phụ việc chấp nhận làm với một nửa mức lương, tôi đã thấu tỏ rằng hắn ắt hẳn phải mang một động cơ ghê gớm nào đó để giành lấy vị trí này."

"Nhưng làm sao anh đoán được động cơ đó là gì?"

"Giá như trong nhà có bóng dáng đàn bà, hẳn tôi đã nghi ngờ một vụng trộm tình ái tầm thường. Nhưng khả năng ấy đã bị loại bỏ. Chuyện làm ăn của ông lão chỉ ở quy mô cò con. Chẳng có tài sản nào trong nhà đáng để chúng phải nhọc công bày vẽ, hay vung tiền như vậy. Vậy thì, mục tiêu hẳn phải nằm bên ngoài căn nhà. Nó có thể là gì đây? Tôi sực nhớ tới niềm đam mê nhiếp ảnh của gã phụ việc, và thói quen lẩn khuất dưới tầng hầm của hắn. Tầng hầm! Đó chính là nút thắt cuối cùng của mớ bòng bong này. Sau đó, tôi bắt tay vào điều tra lai lịch gã phụ việc bí ẩn, rồi nhận ra mình đang đối mặt với một trong những tên tội phạm máu lạnh và táo tợn bậc nhất London. Suốt nhiều tháng ròng rã, hắn đã âm thầm tiến hành một công việc nào đó dưới tầng hầm, ngốn mất vài tiếng mỗi ngày. Lại một câu hỏi nữa, đó có thể là gì? Tôi không thể nghĩ ra điều gì khác, ngoài việc hắn đang hì hục khoét một đường hầm thông sang tòa nhà bên cạnh.

"Tôi đã đi đến kết luận đó khi chúng ta mục sở thị hiện trường. Tôi đã khiến anh ngạc nhiên khi nện gậy xuống vỉa hè. Lúc ấy, tôi đang cẩn thận dò xét xem đường hầm hướng ra phía trước hay luồn ra phía sau. Nó không nằm ở phía trước. Sau đó tôi bấm chuông, và đúng như kỳ vọng, gã phụ việc xuất hiện. Chúng tôi từng đụng độ vài lần, nhưng chưa một lần giáp mặt. Tôi gần như chẳng buồn đoái hoài đến khuôn mặt hắn. Đầu gối hắn mới là thứ tôi nhắm đến. Hẳn anh cũng phải để ý thấy quần hắn đã sờn rách, nhăn nhúm và lấm lem bùn đất ra sao. Những tì vết ấy chính là minh chứng cho hàng giờ đồng hồ bò lê hì hục đào bới. Nút thắt duy nhất còn sót lại, là chúng đào bới để tìm kiếm thứ gì. Bước vòng qua góc phố, đập vào mắt tôi là Ngân hàng City and Suburban nằm giáp lưng với cơ ngơi của ông bạn chúng ta. Ngay khoảnh khắc ấy, tôi biết mình đã phá xong vụ án. Khi anh đánh xe về nhà sau buổi hòa nhạc, tôi đã tức tốc liên lạc với Scotland Yard và ngài chủ tịch hội đồng quản trị ngân hàng. Và kết quả, như anh đã chứng kiến tận mắt."

"Và làm sao anh biết được chúng sẽ ra tay vào đêm nay?" tôi cất tiếng hỏi.

"Chà, khi chúng đóng cửa văn phòng của cái Hội ấy, đó chính là dấu hiệu cho thấy chúng không còn bận tâm đến sự hiện diện của ông Jabez Wilson nữa. Nói cách khác, đường hầm của chúng đã hoàn tất. Nhưng điểm cốt yếu là chúng phải chớp thời cơ hành động thật sớm. Nếu chần chừ, đường hầm có thể bị phát hiện, hoặc số vàng sẽ bị dời đi. Thứ Bảy là thời điểm vàng, lý tưởng hơn bất cứ ngày nào khác, bởi nó sẽ cho chúng trọn vẹn hai ngày cuối tuần để cao chạy xa bay. Xâu chuỗi tất cả những lý do này lại, tôi nắm chắc mười mươi chúng sẽ mò đến vào đêm nay."

"Những suy luận của anh quả là vô song," tôi thốt lên bằng tất cả sự ngưỡng mộ chân thành. "Một chuỗi sự kiện dài như vậy, mà từng mắt xích đều khớp nhau một cách hoàn hảo."

"Nó chỉ cứu rỗi tôi khỏi nỗi buồn chán vô vị mà thôi," anh đáp lời, khẽ ngáp một cái. "Than ôi! Tôi đã cảm thấy sự nhàm chán đang dần bủa vây lấy mình rồi. Cuộc đời tôi là một nỗ lực miệt mài nhằm đào thoát khỏi những điều tầm thường của sự tồn tại. Những vấn đề nhỏ nhặt thế này giúp tôi làm được điều đó."

"Và anh là một ân nhân của nhân loại," tôi nói.

Anh khẽ nhún vai. "Chà, suy cho cùng, có lẽ nó cũng mang lại chút ít lợi ích," anh thản nhiên nhận xét. "'L'homme c'est rien - l'œuvre c'est tout' (Con người hư vô - tác phẩm vĩnh cửu), giống như Gustave Flaubert đã từng viết trong thư gửi George Sand vậy."

  1. Kiểu dây chuyền đồng hồ bỏ túi đặc trưng ở Anh thế kỷ 19, được đặt theo tên của Vương tế Albert. Sợi dây chuyền của ông Wilson làm bằng đồng thau (thay vì vàng hoặc bạc) cho thấy hoàn cảnh tài chính không mấy khá giả. ↩

  2. Hội Tam Điểm (Freemasonry) là một hội kín lâu đời với các giáo luật khắt khe. Biểu tượng đặc trưng của hội là hình ê-ke và compa, chi tiết này giúp Holmes nhận ra thân phận của ông Wilson. ↩

  3. Sovereign là đồng tiền vàng của Vương quốc Anh, có giá trị tương đương một bảng Anh (1 pound). Việc được trả bằng tiền vàng cho một công việc nhàn hạ cho thấy sự hào phóng bất thường của tổ chức này. ↩

  4. Whist là một trò chơi đánh bài mang tính chiến thuật rất thịnh hành ở Anh vào thế kỷ 18 và 19. Trò chơi này bắt buộc phải có đúng bốn người chơi chia làm hai phe, đây cũng là lý do Holmes trêu đùa và mang theo bộ bài vì nhóm của họ có đúng bốn người. ↩

  5. Eton College là trường trung học nam sinh danh giá bậc nhất nước Anh, còn Oxford là trường đại học danh tiếng thế giới. Chi tiết này nhấn mạnh xuất thân quý tộc và nền tảng học vấn tinh hoa của gã tội phạm John Clay, trái ngược với con đường phạm tội của hắn. ↩

  6. Đồng tiền vàng của Pháp, mệnh giá 20 franc, được đúc lần đầu dưới thời Napoleon Bonaparte. 30.000 đồng napoleon là một khối tài sản bằng vàng ròng vô cùng lớn vào thời điểm đó. ↩