VII. Những điền chủ vùng Reigate

Phải mất một thời gian khá dài, sức khỏe của bạn tôi, anh Sherlock Holmes, mới dần hồi phục sau những căng thẳng khủng khiếp mà anh đã trải qua vào mùa xuân năm 1887. Toàn bộ sự vụ liên quan đến Công ty Netherland-Sumatra¹ cùng những âm mưu đồ sộ của Nam tước Maupertuis vẫn còn quá đỗi mới mẻ trong ký ức công chúng, và dính dáng quá sâu đến chính trị lẫn tài chính để có thể trở thành đề tài phù hợp cho tập ký sự này. Thế nhưng, theo một cách gián tiếp, chính vụ án ấy đã dẫn đến một sự kiện hết sức kỳ lạ và rắc rối - một sự kiện đã trao cho bạn tôi cơ hội tuyệt vời để chứng tỏ giá trị của một thứ vũ khí hoàn toàn mới, nằm trong số rất nhiều vũ khí mà anh đã rèn giũa suốt cuộc đời mình để phục vụ cuộc chiến chống lại tội ác.

Lật giở lại những trang ghi chép cũ, tôi thấy mình đã nhận được một bức điện tín từ Lyons vào ngày 14 tháng 4. Bức điện báo tin Holmes đang đổ bệnh và nằm tại khách sạn Dulong. Chỉ trong vòng hai mươi bốn giờ, tôi đã có mặt ngay bên giường bệnh của anh và thở phào nhẹ nhõm khi nhận thấy các triệu chứng không đến nỗi đáng ngại. Dẫu vậy, ngay cả một thể chất sắt thép như anh cũng đã phải quỵ ngã dưới sức ép của một cuộc điều tra kéo dài hơn hai tháng trời - suốt khoảng thời gian ấy, anh chưa từng làm việc dưới mười lăm tiếng mỗi ngày, và hơn một lần, như chính anh đã thú nhận với tôi, anh đã thức trắng liền năm ngày đêm không ngừng nghỉ. Ngay cả thắng lợi vang dội mà những nỗ lực phi thường ấy mang lại cũng chẳng thể cứu anh thoát khỏi cú phản ứng dữ dội sau sự gắng sức tột cùng kia. Vào đúng thời điểm cả châu Âu đang xôn xao nhắc đến tên anh và căn phòng anh ngập tràn những bức điện chúc mừng, thì tôi lại thấy anh chìm sâu trong nỗi u uất tăm tối nhất. Ngay cả cái sự thật rằng mình đã thành công ở nơi mà cảnh sát của ba quốc gia từng bó tay, và đã qua mặt được tên lừa đảo khét tiếng nhất châu Âu ở từng nước cờ, cũng chẳng đủ sức kéo anh ra khỏi cơn suy nhược thần kinh đang bủa vây.

Ba ngày sau, chúng tôi cùng nhau quay trở lại phố Baker. Nhưng rõ ràng là bạn tôi sẽ khá hơn rất nhiều nếu được thay đổi bầu không khí, và ý nghĩ về một tuần xuân nơi thôn dã cũng thật hấp dẫn đối với chính tôi. Người bạn cũ của tôi, Đại tá Hayter - người từng được tôi chăm sóc y tế hồi ở Afghanistan - hiện đã thuê một ngôi nhà gần Reigate, miền Surrey², và ông thường xuyên mời tôi đến thăm. Trong lần mời gần đây nhất, đại tá còn nhận xét rằng nếu bạn tôi cùng đi, ông cũng sẽ hết sức vui lòng tiếp đón anh. Phải khéo léo một chút, nhưng khi Holmes hiểu rằng chủ nhà là người độc thân và anh sẽ được tự do tuyệt đối, anh đã đồng ý với kế hoạch của tôi. Thế là chỉ một tuần sau khi từ Lyons trở về, chúng tôi đã an vị dưới mái nhà của vị đại tá. Hayter là một cựu quân nhân tốt bụng, đã nếm trải nhiều thăng trầm, và ông sớm nhận ra - đúng như tôi dự đoán - rằng Holmes và ông có vô số điểm chung.

Vào buổi tối đầu tiên sau khi chúng tôi đến, cả ba cùng ngồi lại trong phòng súng của đại tá sau bữa tối. Holmes duỗi dài trên ghế sô-pha, trong khi Hayter và tôi mải mê xem xét bộ sưu tập vũ khí nhỏ của ông.

"Nhân tiện," đại tá bất chợt lên tiếng, "tôi nghĩ tối nay mình sẽ mang một khẩu súng lục này lên gác, phòng khi có báo động."

"Báo động ư!" tôi kêu lên.

"Đúng thế. Gần đây vùng này có một phen náo loạn. Lão Acton, một trong những bậc tài phiệt của quận ta, đã bị kẻ gian đột nhập vào nhà hôm thứ Hai tuần trước. Thiệt hại chẳng đáng kể, nhưng bọn chúng thì vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật."

"Không có manh mối nào sao?" Holmes hỏi, khẽ nheo mắt nhìn vị đại tá.

"Tính đến giờ thì chưa. Nhưng đó cũng chỉ là một vụ nhỏ nhặt thôi mà - một trong những vụ phạm pháp vặt vãnh chốn thôn quê, chắc hẳn quá nhỏ bé để lọt vào tầm chú ý của anh, ông Holmes ạ, nhất là sau vụ án quốc tế lẫy lừng vừa rồi."

Holmes khẽ xua tay trước lời khen tặng, dù nụ cười thoáng qua trên môi cho thấy anh thật sự hài lòng.

"Thế có nét gì đặc biệt không ạ?"

"Tôi e là không. Bọn trộm lục tung thư viện và vơ được rất ít đồ. Cả căn nhà bị đảo lộn tứ tung - ngăn kéo thì bị cạy toác, tủ thì bị lục tung lên. Cuối cùng, một cuốn Homer của Pope³, hai chân nến mạ bạc, một cái chặn giấy bằng ngà voi, một áp kế⁴ nhỏ bằng gỗ sồi và một cuộn dây bện - đó là tất cả những gì đã biến mất."

"Quả là một bộ sưu tập kỳ quái!" tôi thốt lên.

"Ồ, bọn chúng rõ ràng chỉ chộp bừa bất cứ thứ gì vớ được thôi mà."

Holmes khẽ càu nhàu từ phía ghế sô-pha.

"Cảnh sát quận đáng lẽ phải móc ra được chút gì đó từ vụ này chứ," anh nói. "Sao lại, rõ ràng rằng-"

Nhưng tôi vội giơ ngón tay lên cảnh báo.

"Anh đến đây là để nghỉ ngơi, bạn thân mến ạ. Vì Chúa, xin anh đừng có lao đầu vào một vấn đề mới khi thần kinh anh đang căng như dây đàn thế kia."

Holmes nhún vai, liếc về phía đại tá với một ánh mắt vừa cam chịu vừa hài hước, và câu chuyện sau đó chuyển sang những chủ đề ít nguy hiểm hơn.

Tuy nhiên, số phận đã an bài rằng mọi nỗ lực giữ gìn sự thận trọng nghề nghiệp của tôi đều hóa ra vô nghĩa. Sáng hôm sau, sự vụ đã tự phơi bày trước mắt chúng tôi theo một cách không thể nào làm ngơ, và chuyến du ngoạn thôn dã của chúng tôi bất ngờ rẽ sang một hướng mà cả hai không ai có thể lường trước được. Chúng tôi đang dùng bữa sáng thì viên quản gia của đại tá lao thẳng vào phòng, vẻ mặt lịch thiệp thường ngày đã hoàn toàn biến mất.

"Thưa ngài, ngài đã nghe tin gì chưa?" anh ta thở hổn hển. "Ở dinh thự nhà Cunningham, thưa ngài!"

"Trộm cắp!" vị đại tá kêu lên, tách cà phê trên tay ông lơ lửng giữa không trung.

"Giết người ạ!"

Đại tá khẽ huýt sáo. "Lạy Chúa!" ông thốt lên. "Thế ai là nạn nhân? Quan tòa hay là cậu con trai?"

"Không ai trong số họ cả, thưa ngài. Nạn nhân là William, gã đánh xe. Bị bắn xuyên tim, thưa ngài, và chẳng kịp thốt thêm một lời nào nữa."

"Vậy ai đã nổ súng?"

"Một tên trộm, thưa ngài. Hắn vọt đi nhanh như một mũi tên và đã tẩu thoát trót lọt. Hắn vừa mới phá cửa sổ phòng chứa thực phẩm chui vào thì William bắt gặp, và anh chàng tội nghiệp đã bỏ mạng khi đang bảo vệ tài sản cho chủ mình."

"Vào lúc nào thế?"

"Đêm qua, thưa ngài, vào khoảng mười hai giờ."

"À, vậy thì lát nữa chúng ta sẽ ghé qua đó xem sao," vị đại tá nói, rồi điềm nhiên ngồi xuống tiếp tục bữa sáng. "Quả là một chuyện thương tâm," ông nói thêm sau khi viên quản gia đã lui ra; "lão Cunningham là bậc danh giá nhất vùng này, và cũng là một người rất đỗi tử tế. Hẳn ông ấy sẽ vô cùng đau lòng trước sự việc này, bởi gã đánh xe ấy đã phục vụ ông suốt bao năm trời và là một người hầu trung thành, mẫn cán. Rõ ràng đây là cùng một băng đảng khốn kiếp đã đột nhập vào nhà lão Acton."

"Và đã đánh cắp cái bộ sưu tập kỳ quái ấy," Holmes trầm ngâm nhận xét.

"Chính xác."

"Hừm! Biết đâu đấy lại là một vụ việc đơn giản nhất trên đời, nhưng dù sao thì thoạt nhìn, nó cũng có đôi chút kỳ lạ, phải không? Một băng trộm hoạt động ở miền quê, lẽ ra phải biết thay đổi địa bàn, chứ không phải đột nhập hai ngôi nhà trong cùng một khu vực chỉ trong vòng vài ngày. Tối qua, khi đại tá nhắc đến chuyện phải đề phòng, tôi nhớ mình đã thầm nghĩ đây có lẽ là giáo xứ cuối cùng trên toàn cõi nước Anh mà bọn trộm có thể nhắm đến - điều đó cho thấy tôi hãy còn lắm thứ phải học hỏi."

"Tôi cho rằng đó là một kẻ quen thói ở địa phương thôi," vị đại tá nói. "Trong trường hợp đó, dĩ nhiên, nhà Acton và nhà Cunningham chính là hai nơi hắn sẽ ghé thăm, bởi đó là hai dinh cơ lớn nhất vùng."

"Và giàu có nhất?"

"Chà, lẽ ra phải thế, nhưng họ đã vướng vào một vụ kiện tụng dai dẳng suốt bao năm khiến cả đôi bên đều kiệt quệ, tôi nghĩ vậy. Lão Acton có quyền đòi một nửa tài sản của nhà Cunningham, và lũ luật sư thì đã thọc cả hai tay vào vốc bẫm rồi."

"Nếu thủ phạm là một kẻ ở địa phương thì sẽ chẳng mấy khó khăn để tóm được hắn," Holmes vừa nói vừa ngáp. "Thôi được, Watson, tôi không có ý định can thiệp vào vụ này đâu."

"Thanh tra Forrester, thưa ngài," viên quản gia thông báo, đẩy bật cánh cửa.

Viên chức cảnh sát - một chàng trai trẻ thông minh với nét mặt sắc sảo - bước vào phòng. "Chào buổi sáng, thưa đại tá," anh ta cất lời; "tôi hy vọng mình không làm phiền, nhưng chúng tôi nghe nói có ông Holmes ở phố Baker hiện đang lưu lại đây."

Vị đại tá khẽ đưa tay về phía bạn tôi, và viên thanh tra cúi đầu chào.

"Chúng tôi nghĩ có lẽ ngài sẽ muốn ghé qua xem xét, thưa ông Holmes."

"Số phận thật trớ trêu với anh, Watson ạ," anh cười lớn. "Chúng tôi đang bàn về vấn đề này thì anh bước vào đấy, thưa thanh tra. Có lẽ anh có thể cho chúng tôi biết một vài chi tiết." Và khi anh ngả người ra ghế với tư thế quen thuộc ấy, tôi biết rằng vụ án này đã chẳng còn đường thoát.

"Vụ nhà Acton, chúng tôi chẳng có manh mối nào cả. Nhưng ở vụ này, chúng tôi có rất nhiều thứ để bám vào, và không còn nghi ngờ gì nữa, thủ phạm chính là cùng một băng đảng trong cả hai trường hợp. Tên ác ôn ấy đã bị trông thấy."

"Ồ!"

"Vâng, thưa ngài. Nhưng hắn ta đã lao vọt đi như một con nai ngay sau phát súng kết liễu William Kirwan tội nghiệp. Ông Cunningham đã trông thấy hắn từ cửa sổ phòng ngủ, còn cậu Alec Cunningham thì nhìn thấy hắn từ lối đi phía sau. Báo động vang lên vào lúc mười hai giờ kém mười lăm. Ông Cunningham vừa lên giường, còn cậu Alec đang hút tẩu trong chiếc áo choàng tắm. Cả hai đều nghe thấy tiếng gã đánh xe William kêu cứu, thế là cậu Alec chạy xuống xem chuyện gì đang xảy ra. Cánh cửa sau bị mở toang, và khi xuống đến chân cầu thang, cậu ta trông thấy hai người đàn ông đang vật lộn với nhau ở bên ngoài. Một trong số đó nổ súng, kẻ kia gục xuống, và tên sát nhân liền phóng qua khu vườn, vượt qua hàng rào mà tẩu thoát. Ông Cunningham, khi nhìn ra từ cửa sổ phòng ngủ của mình, đã thấy gã đó lúc hắn ra tới con đường, nhưng ngay sau đấy thì mất dấu hắn hoàn toàn. Cậu Alec dừng lại để xem có thể cứu giúp gì được cho người đàn ông sắp chết hay không, và chính vì thế mà kẻ thủ ác đã cao chạy xa bay. Ngoài việc hắn là một gã đàn ông có vóc dáng trung bình và mặc đồ sẫm màu, chúng tôi không có bất kỳ manh mối nhân dạng nào; nhưng chúng tôi đang ráo riết truy lùng, và nếu hắn là kẻ lạ mặt, chúng tôi sẽ sớm tóm được hắn mà thôi."

"William đã làm gì ở đó? Anh ta có nói được lời nào trước khi chết không?"

"Không một lời nào cả. Anh ta sống trong căn nhà nhỏ của người gác cổng cùng với mẹ mình, và bởi anh ta vốn là một người đầy tớ hết sức tận tụy, chúng tôi suy đoán rằng anh ta đã đi lên khu nhà chính để kiểm tra xem mọi thứ có ổn thỏa hay không. Dĩ nhiên, vụ đột nhập nhà Acton đã khiến hết thảy mọi người đều phải cảnh giác. Tên trộm hẳn vừa mới phá được cửa - ổ khóa đã bị phá tan - thì William bắt gặp hắn."

"Trước khi ra ngoài, William có nói gì với mẹ mình không?"

"Bà cụ thì đã quá già và bị lãng tai, chúng tôi chẳng thể moi được thông tin gì từ bà ấy. Cú sốc đã khiến bà trở nên lẫn thẫn, nhưng tôi hiểu là bà cụ chưa bao giờ thực sự minh mẫn. Dầu sao, cũng có một tình tiết hết sức quan trọng. Xin hãy nhìn đây!"

Anh ta rút từ cuốn sổ tay ra một mảnh giấy nhỏ đã rách tả tơi và trải nó ra trên đầu gối.

"Mảnh giấy này được tìm thấy kẹp giữa ngón cái và ngón trỏ của người đàn ông đã chết. Có vẻ nó là một mảnh bị xé ra từ một tờ giấy lớn hơn. Các vị sẽ nhận thấy rằng giờ được ghi trên mảnh giấy này trùng khớp chính xác với thời điểm mà gã đàn ông tội nghiệp ấy gặp phải số phận bi thảm của mình. Các vị thấy đấy, có thể tên sát nhân đã giật phần còn lại của tờ giấy khỏi tay anh ta, hoặc cũng có thể chính anh ta đã xé được mảnh vụn này từ tay kẻ giết mình. Nội dung của nó đọc lên nghe không khác gì một cuộc hẹn."

Holmes cầm mảnh giấy lên, và tôi xin chép lại bản sao của nó ở đây.

"Giả sử đó đúng là một cuộc hẹn," viên thanh tra tiếp tục, "tất nhiên có thể hình dung ra một giả thuyết rằng chính William Kirwan này - dù nổi tiếng là một kẻ trung thực - có lẽ đã thông đồng với tên trộm. Anh ta có thể đã gặp hắn ở đó, thậm chí có thể đã giúp hắn phá cửa, rồi sau đó giữa bọn chúng đã xảy ra bất hòa."

"Dòng chữ này cực kỳ thú vị," Holmes nhận định, sau khi đã chăm chú xem xét mảnh giấy. "Vùng nước này quả là sâu hơn tôi tưởng rất nhiều." Anh gục đầu vào hai lòng bàn tay, còn viên thanh tra thì mỉm cười trước cái ảnh hưởng mà vụ án của anh ta gây ra đối với vị chuyên gia lừng danh ở thủ đô Luân Đôn.

"Nhận định cuối cùng của anh," Holmes lên tiếng, "về khả năng có sự thông đồng giữa tên trộm và người đầy tớ, và rằng đây là một tờ giấy hẹn từ kẻ này gửi cho kẻ kia, quả là một giả thiết khéo léo và không hẳn là bất khả thi. Nhưng dòng chữ này mở ra -" Anh lại gục đầu vào hai tay và chìm sâu vào suy tư trong vài phút. Khi ngẩng mặt lên, tôi ngạc nhiên nhận thấy đôi má anh ửng hồng và ánh mắt anh lại sáng lấp lánh như thuở trước khi lâm bệnh. Anh bật dậy với tất cả sinh lực cũ đã quay trở lại.

"Để tôi nói cho anh biết," anh cất tiếng, "tôi muốn có một cái nhìn thật tĩnh lặng vào từng chi tiết của vụ án này. Có điều gì đó trong đó cực kỳ cuốn hút tôi. Nếu đại tá cho phép, tôi xin để bạn tôi Watson và đại tá ở lại đây, còn tôi sẽ cùng thanh tra đi qua đó để kiểm chứng một đôi ý tưởng của mình. Tôi sẽ trở lại với các vị trong vòng nửa giờ nữa."

Một tiếng rưỡi đồng hồ đã trôi qua trước khi viên thanh tra quay trở lại - một mình.

"Ông Holmes đang đi đi lại lại trên cánh đồng phía ngoài kia," anh ta nói. "Ông ấy muốn cả bốn chúng ta cùng lên khu nhà chính."

"Tới nhà ông Cunningham ấy ạ?"

"Vâng, thưa ngài."

"Để làm gì vậy?"

Viên thanh tra nhún vai. "Tôi cũng không rõ lắm, thưa ngài. Nói thật giữa chúng ta với nhau, tôi nghĩ ông Holmes vẫn chưa hoàn toàn bình phục sau trận ốm vừa rồi. Cách cư xử của ông ấy rất kỳ quặc, và ông ấy đang ở trong trạng thái vô cùng kích động."

"Tôi không nghĩ anh cần phải lo ngại đến thế đâu," tôi đáp. "Tôi thường thấy rằng trong cơn điên của anh ấy luôn ẩn chứa một phương pháp."

"Có người thì lại bảo rằng trong phương pháp của ông ấy mới ẩn chứa sự điên rồ đấy," viên thanh tra lẩm bẩm. "Nhưng ông ấy đang rất nôn nóng muốn xuất phát, thưa đại tá, vậy nên tốt nhất chúng ta nên ra ngoài nếu các vị đã sẵn sàng."

Chúng tôi trông thấy Holmes đang bước đi đi lại lại trên cánh đồng, cằm tì vào ngực và hai tay thọc sâu trong túi quần.

"Vấn đề ngày càng trở nên hấp dẫn hơn đấy," anh nói. "Watson, chuyến du ngoạn thôn dã của anh quả là đã thành công mỹ mãn. Tôi đã có một buổi sáng tuyệt diệu."

"Tôi hiểu là anh đã đến hiện trường vụ án rồi," vị đại tá nói.

"Vâng; viên thanh tra và tôi đã cùng nhau thực hiện một cuộc trinh sát nhỏ."

"Có thu hoạch được gì không?"

"Chà, chúng tôi đã chứng kiến một vài điều rất đỗi thú vị. Tôi sẽ kể cho các vị nghe những gì chúng tôi đã làm trong lúc chúng ta vừa đi bộ vừa trò chuyện. Trước hết, chúng tôi đã kiểm tra thi thể của người đàn ông bất hạnh ấy. Nạn nhân chắc chắn đã tử vong do một vết thương từ súng lục, đúng như lời khai."

"Vậy ra anh đã nghi ngờ điều đó ư?"

"Ồ, tốt nhất là nên kiểm chứng mọi thứ. Cuộc khám nghiệm của chúng tôi không hề vô ích chút nào. Sau đó, chúng tôi đã có một buổi trao đổi với ông Cunningham cùng cậu con trai, những người đã có thể chỉ ra chính xác vị trí mà kẻ sát nhân đã vượt qua hàng rào khu vườn trong lúc bỏ trốn. Điều đó rất thú vị."

"Dĩ nhiên rồi."

"Rồi sau đó, chúng tôi đến gặp người mẹ của gã đàn ông tội nghiệp. Tuy nhiên, chúng tôi chẳng thể moi được chút thông tin nào từ bà cụ, bởi bà đã quá già yếu."

"Và kết quả cuộc điều tra của anh là gì vậy?"

"Đó là niềm tin rằng đây là một tội ác hết sức đặc thù. Có lẽ chuyến viếng thăm lần này của chúng ta sẽ có thể giúp làm sáng tỏ phần nào. Tôi nghĩ cả hai chúng ta đều đồng tình rằng, thưa thanh tra, mảnh giấy trong tay người chết, với đúng cái giờ định mệnh được ghi trên đó, là một bằng chứng cực kỳ trọng yếu."

"Nó sẽ cung cấp một manh mối, thưa ông Holmes."

"Nó đích thực là một manh mối. Kẻ nào đã viết tờ giấy ấy chính là kẻ đã lôi William Kirwan ra khỏi giường vào cái giờ ấy. Nhưng phần còn lại của tờ giấy đó hiện đang nằm ở đâu?"

"Tôi đã lùng sục khắp mặt đất với hy vọng tìm ra nó," viên thanh tra đáp.

"Nó đã bị giằng xé khỏi tay người đàn ông đã chết. Vì lẽ gì mà một kẻ lại khao khát chiếm hữu nó đến thế? Bởi vì nó buộc tội hắn. Và hắn sẽ làm gì với nó? Nhét nó vào túi mình, rất có thể là vậy, mà không hề hay biết rằng một góc của nó vẫn còn kẹp lại trong lòng bàn tay của cái xác chết. Nếu chúng ta có thể thu được phần còn lại của tờ giấy ấy, thì rõ ràng chúng ta đã tiến được một bước dài trong việc giải quyết bí ẩn này."

"Đúng vậy, nhưng làm sao chúng ta có thể thọc tay vào túi của tên tội phạm trước khi chúng ta tóm được hắn cơ chứ?"

"Chà, chà, điều đó rất đáng để suy ngẫm. Sau đó, còn có một điểm hiển nhiên khác nữa. Tờ giấy được gửi đến cho William. Kẻ viết ra nó không thể tự mình mang nó tới; nếu không, dĩ nhiên, hắn đã có thể chuyển tải thông điệp của mình bằng lời nói. Vậy ai là người đã mang tờ giấy ấy đến? Hay nó được gửi qua đường bưu điện?"

"Tôi đã cho thẩm tra rồi," viên thanh tra đáp. "William có nhận được một lá thư qua bưu điện vào chiều hôm qua. Phong bì đã bị anh ta tiêu hủy."

"Tuyệt vời!" Holmes thốt lên, vỗ nhẹ vào lưng viên thanh tra. "Anh đã gặp người đưa thư rồi. Thật là một vinh dự khi được hợp tác cùng anh. Nào, căn nhà của người gác cổng đây rồi, và nếu ngài vui lòng bước lên, thưa đại tá, tôi sẽ chỉ cho ngài xem hiện trường của vụ án."

Chúng tôi rảo bước ngang qua căn nhà tranh nhỏ nhắn, xinh xắn - nơi người đàn ông xấu số từng sinh sống - rồi men theo đại lộ rợp bóng sồi cổ thụ, tiến thẳng về phía tòa dinh thự tráng lệ mang phong cách Nữ hoàng Anne⁵. Trên ô vòm ngưỡng cửa, dòng chữ khắc ghi ngày tháng của trận đánh Malplaquet⁶ hãy còn rõ nét, như một chứng nhân lặng lẽ của thời gian. Holmes cùng viên thanh tra dẫn chúng tôi đi vòng ra phía sau ngôi nhà, cho đến khi cả đoàn dừng chân trước cánh cổng phụ - nơi chỉ cách hàng rào ven đường một dải vườn hẹp. Một viên cảnh sát đang đứng gác ngay trước cửa bếp.

“Mở cửa ra đi, anh bạn,” Holmes cất tiếng. “Nào, chính trên những bậc thềm này, cậu Alec Cunningham đã đứng đó và trông thấy hai gã đàn ông đang giằng co nhau, ngay đúng chỗ chúng ta đang đứng lúc này. Còn lão Cunningham khi ấy đang ở bên khung cửa sổ kia - cái thứ hai từ bên trái - và lão đã nhìn thấy tên kia tẩu thoát về phía bên trái bụi cây đằng kia. Ngay sau đó, cậu Alec lao ra ngoài và quỳ xuống bên cạnh nạn nhân. Nền đất ở đây rất cứng, các vị thấy đấy, chẳng để lại dấu vết gì cho chúng ta lần theo cả.”

Vừa dứt lời, hai bóng người từ góc khuất của ngôi nhà bước xuống lối mòn trong vườn, tiến về phía chúng tôi. Một người là ông lão với khuôn mặt góc cạnh, hằn sâu những nếp nhăn và đôi mắt trĩu nặng vẻ nghiêm nghị. Người kia là một chàng trai trẻ bảnh bao, gương mặt tươi tắn, nụ cười thường trực trên môi, y phục hào nhoáng - một vẻ ngoài hoàn toàn đối lập với tính chất nghiêm trọng của công việc đã đưa chúng tôi đến chốn này.

“Vẫn còn đang mò mẫm sao?” gã thanh niên buông lời về phía Holmes. “Tôi cứ tưởng mấy ông thám tử London không bao giờ phạm sai lầm chứ. Xem ra cuối cùng thì các ông cũng chẳng nhanh nhạy gì hơn ai.”

“À, cậu phải cho chúng tôi chút ít thời gian chứ,” Holmes đáp lại, giọng vui vẻ.

“Các ông sẽ cần nhiều thời gian lắm đấy,” Alec Cunningham nhếch mép. “Này, tôi chẳng thấy chúng ta có lấy một manh mối nào ra hồn cả.”

“Chỉ có độc một manh mối thôi,” viên thanh tra đáp lời. “Chúng tôi đang nghĩ giá mà tìm thấy được… Lạy Chúa, ông Holmes! Có chuyện gì thế này?”

Gương mặt người bạn đáng thương của tôi đột ngột biến dạng một cách khủng khiếp. Đôi mắt anh trợn ngược, từng đường nét méo mó quằn quại trong cơn đau, rồi cùng với một tiếng rên rỉ bị dồn nén, anh đổ gục mặt xuống đất. Kinh hoàng trước sự bất ngờ và mức độ dữ dội của cơn co giật, chúng tôi vội vàng khiêng anh vào trong bếp. Tại đó, anh ngả mình lên một chiếc ghế bành rộng, thở hổn hển từng hồi nặng nhọc suốt mấy phút liền. Mãi sau, với đôi lời xin lỗi ngượng ngùng cho sự yếu ớt của bản thân, anh mới gượng đứng dậy được.

“Watson sẽ nói với các vị rằng tôi mới chỉ vừa bình phục sau một trận ốm thập tử nhất sinh,” anh giải thích. “Tôi rất dễ bị những cơn đau thần kinh đột ngột kiểu này hành hạ.”

“Có cần tôi sai đánh xe ngựa đưa ngài về nhà không?” lão Cunningham ngỏ ý.

“Ồ, vì đã lỡ đến đây rồi, có một điểm tôi muốn xác minh cho chắc chắn. Chúng ta hoàn toàn có thể kiểm tra nó một cách dễ dàng thôi.”

“Điểm gì vậy?”

“À, tôi thấy rất có khả năng sự xuất hiện của anh chàng William tội nghiệp không phải diễn ra trước, mà là sau khi tên trộm đột nhập vào nhà. Các vị có vẻ như đã mặc nhiên cho rằng, dù cánh cửa đã bị cạy phá, tên trộm chưa từng đặt chân được vào bên trong.”

“Tôi nghĩ điều ấy khá là hiển nhiên,” lão Cunningham đáp, vẻ nghiêm trang. “Bởi thằng con trai Alec của tôi lúc ấy vẫn còn thức, và nó thể nào cũng nghe thấy tiếng động nếu có kẻ nào lẻn vào.”

“Cậu ấy đang ngồi ở đâu lúc bấy giờ?”

“Tôi đang hút thuốc trong phòng thay đồ,” Alec đáp.

“Cửa sổ nào là của phòng đó?”

“Cái trong cùng bên trái, ngay sát phòng cha tôi.”

“Và dĩ nhiên, cả hai ngọn đèn trong phòng các vị lúc đó đều đang thắp sáng?”

“Không còn nghi ngờ gì nữa.”

“Có mấy điểm hết sức kỳ quặc ở đây,” Holmes nói, kèm theo một nụ cười nhẹ. “Thật lạ lùng làm sao khi một tên trộm - một tên trộm từng có ít nhiều kinh nghiệm trong nghề - lại cố tình phá cửa đột nhập vào một ngôi nhà, ngay vào lúc hắn có thể nhìn thấy rõ mồn một qua ánh đèn rằng hai người trong gia đình vẫn còn đang thức?”

“Thế thì hắn hẳn phải là một kẻ máu lạnh phi thường,” lão Cunningham nhận xét.

“Ồ, tất nhiên rồi, nếu vụ này không phải là một vụ kỳ quặc thì chúng tôi đã chẳng phải nhờ đến ngài giải thích,” Alec xen vào. “Nhưng còn cái ý tưởng của ngài cho rằng gã đó đã lục lọi trong nhà trước khi bị William tóm được - tôi thấy ý đó hết sức lố bịch. Chẳng lẽ chúng tôi lại không nhận ra đồ đạc bị xáo trộn, và không phát hiện ra những thứ hắn đã khoắng đi hay sao?”

“Điều đó còn tùy thuộc vào việc những thứ bị lấy là thứ gì,” Holmes đáp. “Cậu phải nhớ rằng chúng ta đang phải đối phó với một tên trộm vô cùng quái dị, một kẻ hành nghề theo lề lối riêng hết sức khó lường của mình. Thử nhìn lại xem, nào - đống đồ lỉnh kỉnh kỳ quặc mà hắn đã vơ vét từ nhà Acton là những gì? Một cuộn dây, một cái chặn giấy, và trời mới biết còn những thứ vặt vãnh gì nữa.”

“Thôi được, chúng tôi xin hoàn toàn phó thác vào tay ngài, ông Holmes,” lão Cunningham xuống giọng. “Bất kỳ điều gì ngài hay viên Thanh tra đề xuất, chúng tôi đều sẵn sàng làm theo.”

“Trước hết,” Holmes nói, “tôi muốn ngài ra một khoản tiền thưởng - do chính ngài đứng ra treo, bởi vì đám quan chức có thể còn lề mề một lúc mới thống nhất được con số, mà những việc thế này thì không thể chậm trễ được. Tôi đã nháp sẵn mẫu thông báo ở đây rồi, phiền ngài ký giúp cho. Năm mươi bảng⁷ là quá đủ, tôi nghĩ thế.”

“Tôi sẵn sàng chi ra năm trăm cơ,” vị Thẩm phán nói, tay cầm lấy tờ giấy và cây bút chì Holmes đưa cho. “Tuy nhiên, chỗ này viết chưa được chính xác cho lắm,” ông nói thêm, mắt lướt nhanh qua nội dung.

“Tôi viết vội quá.”

“Ngài xem này, ngài bắt đầu bằng câu: ‘Xét thấy, vào khoảng một giờ kém mười lăm phút sáng thứ Ba, một hành vi đột nhập đã được thực hiện,’ vân vân. Nhưng trên thực tế, sự việc xảy ra vào lúc mười hai giờ kém mười lăm.”

Lòng tôi thắt lại trước sai sót ấy, vì tôi thừa biết Holmes sẽ khổ tâm đến nhường nào trước bất kỳ sơ suất nào thuộc loại này. Sự chuẩn xác đến từng chi tiết vốn là sở trường của anh, nhưng trận ốm vừa qua đã bào mòn anh đáng kể - và chỉ riêng sự cố nhỏ nhặt này thôi cũng đủ cho tôi thấy anh vẫn còn lâu mới thực sự hồi phục hoàn toàn. Rõ ràng là anh thoáng bối rối trong chốc lát, trong lúc viên thanh tra nhướn mày, còn Alec Cunningham thì bật cười khoái trá. Dẫu sao, ông lão cũng đã sửa lại chỗ sai và trao trả tờ giấy cho Holmes.

“Hãy cho in nó càng sớm càng tốt,” ông nói. “Tôi cho rằng ý tưởng của ngài quả là xuất sắc.”

Holmes cẩn thận gấp tờ giấy lại và cất vào cuốn sổ tay của mình.

“Còn bây giờ,” anh lên tiếng, “sẽ là một việc nên làm nếu tất cả chúng ta cùng dạo quanh ngôi nhà một vòng, và xác nhận cho chắc rằng cái gã trộm quái đản này rốt cuộc cũng chẳng mang theo được thứ gì.”

Trước khi bước vào trong, Holmes đã tỉ mỉ kiểm tra cánh cửa bị cạy phá. Có thể thấy rõ một lưỡi đục hoặc một con dao bản khỏe đã được lèn vào khe, và ổ khóa theo đó mà bị đẩy bật ra. Những vết hằn trên mặt gỗ nơi dụng cụ bị ấn mạnh vào hãy còn in rõ mồn một.

“Vậy là ngài không dùng thanh chắn cửa sao?” anh hỏi.

“Chúng tôi chưa từng thấy điều đó là cần thiết.”

“Ngài cũng không nuôi chó à?”

“Có đấy, nhưng nó bị xích ở phía bên kia ngôi nhà rồi.”

“Những người hầu đi ngủ lúc nào?”

“Khoảng mười giờ.”

“Tôi hiểu rằng William cũng thường lên giường vào tầm giờ đó.”

“Đúng vậy.”

“Thật là kỳ lạ khi vào đúng cái đêm đặc biệt này, anh ta lại còn thức. Nào, thưa ngài Cunningham, tôi sẽ rất vui lòng nếu ngài vui vẻ dẫn chúng tôi đi một vòng tham quan ngôi nhà.”

Một lối đi lát đá, với những gian bếp nhỏ rẽ ra hai bên, dẫn qua một cầu thang gỗ thẳng lên tầng trên của ngôi nhà. Nó mở ra một khu vực chiếu nghỉ, đối diện với một cầu thang thứ hai được chạm trổ công phu hơn, dẫn lên từ sảnh trước. Từ khu vực chiếu nghỉ này, cánh cửa mở vào phòng khách và một vài phòng ngủ, trong đó có phòng của lão Cunningham và của cậu con trai. Holmes bước từng bước chậm rãi, tinh ý ghi nhận từng đường nét kiến trúc của ngôi nhà. Tôi có thể nhận ra qua vẻ mặt anh rằng anh đang lần theo một dấu vết còn nóng hổi, nhưng những suy luận của anh đang dẫn về hướng nào thì tôi vẫn chưa tài nào hình dung nổi.

“Thưa ngài tốt bụng,” lão Cunningham cất giọng, vẻ sốt ruột lộ rõ, “việc này thực sự là hết sức không cần thiết. Kia là phòng của tôi ở cuối hành lang cầu thang, còn phòng của con trai tôi thì ở xa hơn nữa. Tôi xin để ngài tự phán xét xem liệu có tên trộm nào lẻn được lên đến tận đây mà không đánh động chúng tôi hay không.”

“Tôi cho rằng ngài đang phải cố lượn lờ quanh quẩn để kiếm một manh mối mới đấy thôi,” cậu con trai buông lời, kèm theo một nụ cười đầy ác ý.

“Dẫu sao thì, tôi cũng phải yêu cầu ngài chiều ý tôi thêm một chút nữa. Ví dụ như, tôi muốn xem thử các ô cửa sổ phòng ngủ này kiểm soát phần phía trước đến đâu. Tôi hiểu đây là phòng của cậu con trai ngài” - anh đẩy cửa bước vào - “và tôi đoán kia là phòng thay đồ, nơi cậu ấy đang ngồi hút thuốc khi chuông báo động vang lên. Nó nhìn ra phía nào nhỉ?” Anh băng qua phòng ngủ, đẩy cánh cửa thông sang phòng bên cạnh và đảo mắt quan sát căn phòng.

“Tôi hy vọng giờ đây ngài đã cảm thấy hài lòng?” lão Cunningham nói, giọng chua chát.

“Cảm ơn ngài, tôi nghĩ tôi đã thấy tất cả những gì mình muốn.”

“Vậy thì, nếu thực sự cần thiết, chúng ta có thể ghé vào phòng tôi.”

“Nếu không làm phiền ngài.”

Vị Thẩm phán nhún vai và dẫn đường vào căn phòng riêng của mình - một căn phòng giản dị, chẳng có gì đặc sắc. Trong lúc cả đoàn đang băng qua phòng, tiến về phía cửa sổ, Holmes cố tình tụt lại phía sau, cho đến khi chỉ còn anh và tôi là những người cuối cùng trong nhóm. Ở gần chân giường có một đĩa cam và một bình nước. Khi chúng tôi lướt ngang qua, Holmes - trước sự sửng sốt không thốt nên lời của tôi - rướn hẳn người về phía trước tôi và cố tình hất tung tất cả đồ đạc xuống sàn. Chiếc cốc vỡ tan thành trăm mảnh, còn lũ cam thì lăn lông lốc ra khắp mọi xó xỉnh trong phòng.

“Anh làm hỏng rồi đấy, Watson à,” anh nói, giọng tỉnh bơ. “Anh vừa biến cái thảm trải sàn thành một mớ hỗn độn rồi.”

Tôi bối rối cúi xuống và bắt đầu nhặt đám trái cây, vì tôi chợt hiểu - tuy không rõ vì lý do gì - rằng người bạn đồng hành của tôi muốn tôi đứng ra nhận lỗi thay cho anh. Những người còn lại cũng làm theo, cùng nhau dựng chiếc bàn nhỏ trở lại vị trí cũ.

“Này!” viên thanh tra bỗng kêu lên. “Ông ấy đâu rồi?”

Holmes đã biến mất.

“Đợi ở đây một lát,” Alec Cunningham nói. “Theo ý tôi, gã đó điên mất rồi. Đi với con, cha, xem thử hắn đã chạy đi đâu!”

Cả hai cha con họ vội vã lao ra khỏi phòng, bỏ lại viên thanh tra, vị đại tá và tôi nhìn nhau ngơ ngác.

“Thú thực là tôi có phần đồng tình với cậu Alec,” viên chức nói. “Rất có thể đây là di chứng của căn bệnh, nhưng với tôi thì có vẻ như -”

Lời Holmes còn chưa dứt, một tiếng thét thình lình xé toang bầu không khí: "Cứu với! Cứu với! Giết người!"

Tim tôi thót lại - tôi nhận ra ngay giọng nói ấy là của bạn mình. Tôi lao vụt ra khỏi phòng, điên cuồng chạy ra khu vực chiếu nghỉ. Những tiếng kêu cứu giờ đã trầm xuống thành từng hồi la hét khàn đặc, ngắt quãng, vọng ra từ căn phòng đầu tiên mà chúng tôi đã ghé thăm. Tôi xông thẳng vào trong, rồi chạy tiếp vào gian thay đồ phía sau. Trước mắt tôi là cảnh tượng kinh hoàng: hai cha con nhà Cunningham đang gập người đè lên tấm thân nằm sấp của Sherlock Holmes. Gã con trai dùng cả hai tay siết chặt cổ họng anh, còn lão cha thì đang ra sức vặn quặt cổ tay anh. Trong nháy mắt, ba chúng tôi đã lao vào kéo bật họ ra. Holmes lảo đảo đứng dậy, sắc mặt trắng bệch như tờ giấy, hơi thở đứt quãng - trông anh kiệt sức đến tận cùng.

"Bắt giữ hai kẻ này lại, Thanh tra!" anh thở hổn hển, giọng gấp gáp.

"Với tội danh gì?"

"Tội sát hại người xà ích của chính bọn chúng - William Kirwan!"

Viên thanh tra đảo mắt nhìn quanh, vẻ bối rối tột độ. "Ồ, thôi nào, ông Holmes," cuối cùng anh ta lên tiếng, "tôi tin chắc rằng ngài không thực sự có ý định-"

"Chậc, anh bạn, hãy nhìn vào mặt bọn chúng kìa!" Holmes quát lên, giọng cộc lốc.

Quả thực, chưa bao giờ trong đời tôi được chứng kiến một lời thú tội nào hiển hiện rành rành trên nét mặt con người đến vậy. Lão Cunningham già nua đứng như trời trồng, cả thân hình tê liệt trong bộ dạng đờ đẫn - khuôn mặt góc cạnh của lão sa sầm một vẻ nặng nề, ủ dột đến rợn người. Còn gã con trai, tất cả cái vỏ hào hoa bảnh bao thường nhật đã hoàn toàn biến mất. Thay vào đó, sự hung tàn của một con thú dữ nguy hiểm bừng lên dữ dội trong đôi mắt đen láy của gã, bóp méo từng đường nét đẹp trai trên khuôn mặt thành một vẻ gớm ghiếc lạ thường.

Viên thanh tra không nói thêm lời nào, nhưng anh ta bước ra phía cửa và thổi còi. Hai viên cảnh sát dưới quyền lập tức có mặt theo tiếng gọi.

"Tôi không còn sự lựa chọn nào khác, ông Cunningham," anh ta cất giọng. "Tôi vẫn tin rằng toàn bộ chuyện này rất có thể chỉ là một sai lầm ngớ ngẩn, nhưng ngài thấy đấy-"

Bất chợt, anh ta khựng lại và hét toáng lên: "-Này, cậu định làm gì thế? Bỏ nó xuống ngay!"

Một cú vung tay dứt khoát, và khẩu súng lục mà gã thanh niên đang lăm le lên nòng rơi loảng xoảng xuống nền nhà.

"Giữ lấy cái đó đi," Holmes cất tiếng, giọng điềm tĩnh lạ thường, anh đặt chân lên khẩu súng. "Nó sẽ có ích cho anh tại phiên tòa đấy. Nhưng đây mới chính là thứ chúng ta thực sự cần."

Anh giơ lên cao một mảnh giấy nhỏ, nhàu nát.

"Phần còn lại của tờ giấy!" viên thanh tra thốt lên.

"Chính xác."

"Và nó ở đâu ra vậy?"

"Ở đúng nơi mà tôi biết chắc nó phải nằm. Lát nữa tôi sẽ làm sáng tỏ toàn bộ sự việc cho các vị." Rồi Holmes quay sang vị đại tá: "Tôi nghĩ, Đại tá, ngài và Watson có thể lui về trước. Chậm nhất là trong vòng một giờ nữa tôi sẽ có mặt để hội ngộ cùng hai vị. Tôi và viên thanh tra còn cần trao đổi đôi lời với các tù nhân, nhưng các vị cứ yên tâm - tôi sẽ trở lại kịp bữa trưa."

Sherlock Holmes đã giữ đúng lời hứa của mình, bởi chừng một giờ sau, anh đã cùng chúng tôi ngồi lại trong phòng hút thuốc của vị đại tá. Đi cùng anh là một quý ông nhỏ nhắn, luống tuổi, được giới thiệu với tôi là ông Acton - chính chủ nhân của ngôi nhà đã xảy ra vụ trộm đầu tiên.

"Tôi muốn ông Acton có mặt ở đây để chứng kiến khi tôi trình bày vấn đề nho nhỏ này cho các vị," Holmes lên tiếng, "bởi lẽ dĩ nhiên ông ấy phải là người quan tâm sâu sắc đến từng chi tiết. Tôi e rằng, thưa Đại tá, ngài sẽ phải hối tiếc vì đã rước một con chim báo bão như tôi về nhà mất thôi."

"Trái lại," vị đại tá nồng nhiệt đáp lời, "tôi xem đây là đặc ân lớn nhất khi được phép quan sát phương pháp làm việc của anh. Tôi phải thú thật rằng chúng hoàn toàn vượt xa mọi mong đợi của tôi, và tôi tuyệt nhiên không thể nào lý giải nổi những kết quả anh đạt được. Cho đến giờ phút này, tôi vẫn chưa hề nhìn thấy bất kỳ dấu vết nào có thể gọi là manh mối."

"Tôi e rằng lời giải thích của tôi có thể sẽ khiến ngài vỡ mộng," Holmes đáp, "nhưng tôi vốn có thói quen không bao giờ giấu giếm phương pháp của mình - dù là với bạn tôi, Watson, hay với bất kỳ ai có mối quan tâm đủ thông tuệ đối với chúng. Thế nhưng, trước hết, vì tôi vẫn còn hơi run rẩy sau trận ẩu đả trong phòng thay đồ, tôi nghĩ mình sẽ tự rót một chút rượu mạnh của ngài, thưa Đại tá. Sức lực của tôi thời gian gần đây quả thực đã bị thử thách khá nhiều."

"Tôi tin rằng anh không còn phải hứng chịu những cơn co giật thần kinh ấy nữa chứ?"

Sherlock Holmes bật cười sảng khoái. "Chúng ta sẽ bàn đến chuyện đó theo trình tự của nó," anh nói. "Tôi sẽ trình bày cho các vị toàn bộ vụ án theo diễn tiến hợp lý, chỉ ra từng điểm một đã dẫn dắt tôi đi đến kết luận cuối cùng. Xin cứ ngắt lời tôi nếu có bất kỳ suy luận nào chưa thực sự rõ ràng đối với các vị.

"Điều cốt yếu nhất trong nghệ thuật điều tra, chính là khả năng nhận ra - giữa vô vàn sự kiện - đâu là sự kiện ngẫu nhiên và đâu là sự kiện sống còn. Nếu không làm được điều này, năng lượng và sự chú tâm của các vị sẽ bị phân tán thay vì được tập trung đúng chỗ. Giờ đây, trong vụ án này, ngay từ giây phút đầu tiên, tôi đã không hề mảy may nghi ngờ rằng chiếc chìa khóa của toàn bộ vấn đề phải nằm ở mảnh giấy trong tay người đàn ông đã chết.

"Trước khi đi sâu vào vấn đề này, tôi muốn lưu ý các vị một thực tế: nếu câu chuyện của Alec Cunningham là chính xác, và nếu kẻ tấn công - sau khi bắn William Kirwan - đã lập tức bỏ trốn, thì rõ ràng kẻ xé tờ giấy khỏi tay người chết không thể nào là hắn ta được. Nhưng nếu không phải là hắn, thì đó ắt phải chính là Alec Cunningham, bởi vào thời điểm ông lão xuống đến nơi, đã có nhiều người hầu kịp có mặt tại hiện trường. Vấn đề hết sức đơn giản, vậy mà viên thanh tra đã bỏ qua nó, chỉ bởi anh ta khởi đầu với định kiến rằng những nhà tài phiệt trong quận này không hề dính dáng gì đến sự việc. Còn tôi, tôi đặt ra nguyên tắc không bao giờ mang bất kỳ thành kiến nào, và cứ ngoan ngoãn đi theo bất cứ nơi đâu mà sự thật dẫn lối. Chính vì thế, ngay từ giai đoạn đầu của cuộc điều tra, tôi đã nhìn vai trò của cậu Alec Cunningham bằng một ánh mắt đầy nghi hoặc.

"Và giờ đây, tôi đã xem xét hết sức cẩn thận góc giấy mà viên Thanh tra đã trình ra trước chúng ta. Điều hiển nhiên với tôi ngay tức khắc, đó là nó tạo thành một phần của một tài liệu vô cùng đáng chú ý. Nó đây này. Nào, các vị có thấy điều gì rất gợi ý ở nó không?"

"Trông nó hết sức không đều," vị đại tá nhận xét.

"Thưa ngài," Holmes kêu lên, "trên đời này không thể có chút nghi ngờ nào về việc nó đã được viết ra bởi hai người - mỗi người lần lượt viết một vài chữ. Khi tôi lưu ý ngài đến những chữ 't' đầy mạnh mẽ trong 'at' và 'to', rồi yêu cầu ngài so sánh chúng với những chữ yếu ớt trong 'quarter' và 'twelve', ngài sẽ lập tức nhận ra sự thật ấy. Chỉ cần một phân tích hết sức ngắn gọn về bốn chữ này thôi cũng đủ để ngài tự tin khẳng định rằng 'learn' và 'maybe' được viết bằng nét chữ mạnh mẽ hơn, còn 'what' thì bằng nét chữ yếu ớt hơn."

"Lạy Chúa, rõ như ban ngày!" vị đại tá thốt lên. "Nhưng tại sao hai người đàn ông lại viết một lá thư theo cách như vậy?"

"Rõ ràng đây là một công việc mờ ám, và một trong hai kẻ đã không tin tưởng kẻ kia - hắn quyết tâm rằng, bất kể việc gì được thực hiện, mỗi bên đều phải có phần tham gia ngang nhau trong đó. Giờ thì, trong hai người, kẻ viết 'at' và 'to' hiển nhiên chính là kẻ chủ mưu."

"Làm sao anh biết được điều đó?"

"Chúng ta có thể suy luận ra từ chính đặc điểm của nét chữ này so với nét chữ kia. Nhưng ta còn có những lý do vững chắc hơn thế để khẳng định điều ấy. Nếu các vị chăm chú xem xét mảnh vỡ này, các vị sẽ đi đến kết luận rằng người sở hữu nét chữ mạnh mẽ hơn đã viết tất cả các chữ của mình trước, rồi chừa lại những khoảng trống cho người kia điền vào sau. Những khoảng trống ấy không phải lúc nào cũng đủ chỗ, và các vị có thể thấy người thứ hai đã phải chen chúc chữ 'quarter' của mình vào giữa 'at' và 'to' - điều này cho thấy những chữ sau đã được viết sẵn từ trước. Người viết tất cả các chữ của mình trước, chắc chắn chính là kẻ đã vạch ra toàn bộ kế hoạch."

"Tuyệt vời!" ông Acton thốt lên.

"Nhưng hãy còn rất hời hợt thôi," Holmes nói. "Tuy nhiên, giờ ta hãy đến với một điểm quan trọng hơn. Có thể các vị chưa biết, nhưng việc suy luận tuổi tác của một người đàn ông từ nét chữ của ông ta là một kỹ năng đã được các chuyên gia đưa đến độ chính xác đáng kể. Trong những trường hợp thông thường, người ta có thể xác định đúng thập kỷ tuổi tác của một người với sự tự tin chấp nhận được. Tôi nói những trường hợp thông thường, bởi lẽ sức khỏe suy kém và thể trạng suy nhược sẽ tái hiện những dấu hiệu của tuổi già, ngay cả khi người bệnh mới chỉ là một thanh niên. Còn trong trường hợp này, nhìn vào nét chữ đậm, mạnh mẽ của một người, và vẻ ngoài khá run rẩy, xiêu vẹo của người kia - dù vẫn giữ được sự rõ ràng, mặc dù các chữ 't' đã bắt đầu mất đi nét gạch ngang - chúng ta có thể nói rằng một người là thanh niên, còn người kia đã luống tuổi, dù chưa đến mức hoàn toàn lẩm cẩm."

"Tuyệt vời!" ông Acton lại kêu lên.

"Thế nhưng, còn có một điểm tinh tế hơn và thú vị hơn nữa. Giữa hai nét chữ này tồn tại một điều gì đó chung. Chúng thuộc về những người có quan hệ huyết thống. Điều này có lẽ rõ ràng nhất với các vị ở những chữ 'e' kiểu Hy Lạp⁸, nhưng với tôi, còn có rất nhiều chi tiết nhỏ khác đều biểu thị cùng một điều. Tôi không hề nghi ngờ gì rằng một thói quen gia đình có thể được truy nguyên từ hai mẫu chữ viết này. Dĩ nhiên, tôi chỉ đang trình bày cho các vị những kết quả nổi bật nhất từ quá trình xem xét tờ giấy của tôi mà thôi. Còn đến hai mươi ba suy luận khác sẽ thú vị hơn đối với giới chuyên gia hơn là với các vị. Tất cả chúng đều có xu hướng khắc sâu thêm ấn tượng trong tâm trí tôi rằng chính hai cha con nhà Cunningham đã viết nên lá thư này.

"Đã tiến xa đến mức này, bước tiếp theo của tôi dĩ nhiên là kiểm tra chi tiết hiện trường vụ án, xem chúng có thể hỗ trợ được đến đâu. Tôi đã lên ngôi nhà cùng viên Thanh tra, và quan sát tất cả những gì cần quan sát. Vết thương trên người đàn ông đã chết - như tôi có thể xác định với sự tự tin tuyệt đối - được gây ra bởi một phát súng lục bắn từ khoảng cách hơn bốn thước một chút. Trên quần áo nạn nhân không hề có vệt đen nào của thuốc súng. Do đó, rõ ràng Alec Cunningham đã nói dối khi cậu ta khai rằng hai người đàn ông đang vật lộn với nhau lúc phát súng vang lên. Thêm nữa, cả cha lẫn con đều đồng thuận về vị trí mà kẻ lạ mặt được cho là đã tẩu thoát ra đường. Thế nhưng, ngay tại điểm đó, tình cờ làm sao, lại có một con mương khá rộng với đáy ẩm ướt. Và bởi chẳng hề có bất kỳ dấu giày bốt nào xung quanh con mương ấy, tôi hoàn toàn chắc chắn không chỉ rằng nhà Cunningham lại nói dối, mà còn rằng chưa từng có bất kỳ kẻ lạ mặt nào xuất hiện tại hiện trường cả.

"Và giờ tôi buộc phải xem xét đến động cơ của tội ác kỳ lạ này. Để tìm ra điều đó, trước hết tôi cố gắng giải mã lý do đằng sau vụ trộm ban đầu tại nhà ông Acton. Từ những điều Đại tá đã kể với chúng ta, tôi hiểu rằng đã có một vụ kiện tụng diễn ra giữa ngài, ông Acton và gia đình Cunningham. Thế là, tự nhiên, tôi lập tức nghĩ ra rằng bọn chúng đã đột nhập vào thư viện của ngài với ý đồ lấy đi một tài liệu nào đó có thể mang tính quyết định trong vụ kiện."

"Chính xác là như vậy," ông Acton nói. "Không thể có bất kỳ nghi ngờ nào về ý đồ của bọn chúng. Tôi có quyền khiếu nại rõ ràng nhất đối với một nửa khối bất động sản hiện tại của chúng, và nếu chúng tìm thấy dù chỉ một tờ giấy - thứ mà may mắn thay, hiện đang nằm trong két sắt của các luật sư của tôi - chúng đã có thể làm tê liệt hoàn toàn vụ kiện của chúng tôi rồi."

"Ngài thấy đấy," Holmes mỉm cười nói, "đó là một nỗ lực đầy nguy hiểm và liều lĩnh, mà trong đó tôi dường như nhận ra được ảnh hưởng của cậu Alec trẻ tuổi. Không tìm thấy gì, bọn chúng bèn tìm cách đánh lạc hướng nghi ngờ bằng cách ngụy tạo hiện trường thành một vụ trộm thông thường - và để đạt được mục đích ấy, chúng đã vơ vét bất cứ thứ gì có thể với tay tới. Mọi chuyện đến đây đã đủ rõ ràng, nhưng vẫn còn nhiều điều còn mờ mịt. Điều tôi khao khát hơn tất thảy, chính là có được phần còn thiếu của tờ giấy kia. Tôi chắc chắn rằng Alec đã xé nó ra khỏi tay người chết, và gần như chắc chắn rằng cậu ta hẳn đã nhét nó vào túi áo choàng tắm của mình. Cậu ta còn có thể để nó ở đâu khác được nữa? Câu hỏi duy nhất còn lại, là liệu nó có còn ở đó hay không. Và việc tìm ra câu trả lời xứng đáng để ta bỏ công sức. Chính vì mục đích ấy, tất cả chúng tôi đã cùng lên ngôi nhà.

"Nhà Cunningham đã cùng đi với chúng tôi - như các vị hẳn còn nhớ - ngay bên ngoài cánh cửa bếp. Dĩ nhiên, điều quan trọng bậc nhất là không được để bọn chúng nhận ra sự tồn tại của tờ giấy này, nếu không chúng sẽ tự nhiên tìm cách tiêu hủy nó ngay lập tức. Viên thanh tra đang định nói cho chúng biết tầm quan trọng mà chúng tôi gán cho nó thì - nhờ một sự tình cờ may mắn nhất trên đời - tôi đã ngã vật xuống trong một cơn co giật, và nhờ đó đã chuyển hướng được toàn bộ câu chuyện."

"Lạy Chúa!" Vị đại tá bật cười lớn. "Ý anh là tất cả sự cảm thông của chúng tôi đều bị phí hoài, và cơn co giật của anh chỉ là một màn kịch sao?"

"Nói theo ngôn ngữ chuyên môn, nó đã được thực hiện một cách tuyệt hảo đấy," tôi thốt lên, sững sờ nhìn người đàn ông luôn khiến tôi bối rối với mỗi một khía cạnh sắc sảo mới mẻ nào đó trong tài năng của anh.

"Đó là một nghệ thuật thường tỏ ra hữu ích," anh đáp. "Khi tỉnh lại, tôi đã xoay xở - bằng một mẹo nhỏ có lẽ cũng có chút ít giá trị của sự khéo léo - để buộc lão Cunningham viết ra chữ 'twelve', ngõ hầu tôi có thể đối chiếu nó với chữ 'twelve' trên mảnh giấy."

"Ôi, tôi quả là một con lừa!" tôi kêu lên.

"Tôi có thể thấy rằng anh đã thương hại tôi vì sự yếu ớt của tôi," Holmes cười nói. "Tôi xin lỗi vì đã gây cho anh nỗi đau cảm thông mà tôi biết anh đã trải qua. Sau đó, chúng tôi cùng nhau lên lầu. Khi bước vào căn phòng và nhìn thấy chiếc áo choàng tắm treo sau cánh cửa, tôi đã xoay xở - bằng cách hất tung một chiếc bàn - để thu hút sự chú ý của bọn chúng trong giây lát, rồi lẻn ra phía sau để lục soát những chiếc túi. Thế nhưng, tôi vừa mới lấy được tờ giấy - đúng như tôi dự liệu, nó nằm ngay trong một chiếc túi - thì hai cha con nhà Cunningham đã xông bổ vào tôi. Và tôi thực lòng tin rằng chúng đã giết chết tôi ngay tại chỗ nếu không có sự giúp đỡ thân tình và kịp thời của anh. Sự thực thì, đến tận bây giờ, tôi vẫn còn cảm thấy bàn tay của gã thanh niên đó siết chặt lấy cổ họng mình, và lão cha thì vặn quặt cổ tay tôi trong nỗ lực giật lại tờ giấy khỏi tay tôi. Các vị thấy đấy, chúng biết rằng tôi hẳn đã biết tất cả mọi chuyện, và cú chuyển đột ngột từ cảm giác an toàn tuyệt đối sang nỗi tuyệt vọng hoàn toàn đã khiến chúng trở nên điên cuồng, mất hết lý trí.

"Sau đó, tôi đã có một cuộc trò chuyện ngắn với lão Cunningham về động cơ gây án. Lão ta hóa ra khá dễ bảo; chỉ có cậu con trai mới thực sự là một con quỷ - sẵn sàng bắn nát sọ mình hoặc bất kỳ ai khác nếu cậu ta với tay được tới khẩu súng lục. Khi lão Cunningham nhận thấy vụ án chống lại lão đã quá mạnh mẽ, lão mất hết can đảm và thú nhận tất cả. Có vẻ như William đã bí mật bám theo hai người chủ của mình vào cái đêm chúng thực hiện vụ đột kích vào nhà ông Acton. Nhờ đó nắm được điểm yếu của chúng, gã bèn tiến hành tống tiền, đe dọa sẽ phơi bày mọi chuyện. Tuy nhiên, cậu Alec lại là một kẻ cực kỳ nguy hiểm để đối đầu trong những trò chơi kiểu ấy. Việc cậu ta nhìn thấy - trong cơn hoảng loạn về nạn trộm cắp đang làm chấn động khắp vùng quê - một cơ hội để hợp lý hóa việc loại bỏ kẻ mà cậu ta khiếp sợ, quả là một nét thiên tài đích thực. William bị dụ đến và bị bắn chết. Và giá như chúng lấy lại được toàn bộ tờ giấy, cùng với việc chú ý hơn một chút đến những chi tiết phụ trợ, thì rất có thể mối nghi ngờ sẽ không bao giờ được khơi dậy."

"Còn tờ giấy?" tôi hỏi.

Sherlock Holmes đặt tờ giấy đã được ghép lại hoàn chỉnh ngay trước mặt chúng tôi.

Nếu anh chỉ đến vào lúc mười hai giờ kém mười lăm tại cổng phía đông, anh sẽ biết được điều gì sẽ làm anh rất ngạc nhiên và có thể giúp ích lớn nhất cho anh và cả cho Annie Morrison. Nhưng đừng nói với ai về chuyện này

"Rất giống với những gì tôi đã dự liệu," anh nói. "Dĩ nhiên, chúng ta vẫn chưa biết mối quan hệ giữa Alec Cunningham, William Kirwan và Annie Morrison rốt cuộc là như thế nào. Nhưng kết quả cho thấy cái bẫy đã được giăng ra một cách hết sức khéo léo. Tôi tin chắc rằng các vị không thể không thích thú trước những dấu vết di truyền thể hiện trong các chữ 'p' và phần đuôi của các chữ 'g'. Việc thiếu đi những dấu chấm trên chữ 'i' trong nét chữ của ông lão cũng là một đặc điểm hết sức nổi bật. Watson này, tôi nghĩ quãng thời gian nghỉ ngơi yên tĩnh của chúng ta ở nông thôn đã là một thành công rõ rệt, và ngày mai tôi chắc chắn sẽ trở về phố Baker với một tinh thần sảng khoái hơn nhiều."

---

VII. The Reigate Squires

It was some time before the health of my friend Mr. Sherlock Holmes recovered from the strain caused by his immense exertions in the spring of ’87. The whole question of the Netherland-Sumatra Company and of the colossal schemes of Baron Maupertuis are too recent in the minds of the public, and are too intimately concerned with politics and finance to be fitting subjects for this series of sketches. They led, however, in an indirect fashion to a singular and complex problem which gave my friend an opportunity of demonstrating the value of a fresh weapon among the many with which he waged his life-long battle against crime.

On referring to my notes I see that it was upon the 14th of April that I received a telegram from Lyons which informed me that Holmes was lying ill in the Hotel Dulong. Within twenty-four hours I was in his sick-room, and was relieved to find that there was nothing formidable in his symptoms. Even his iron constitution, however, had broken down under the strain of an investigation which had extended over two months, during which period he had never worked less than fifteen hours a day, and had more than once, as he assured me, kept to his task for five days at a stretch. Even the triumphant issue of his labours could not save him from reaction after so terrible an exertion, and at a time when Europe was ringing with his name and when his room was literally ankle-deep with congratulatory telegrams I found him a prey to the blackest depression. Even the knowledge that he had succeeded where the police of three countries had failed, and that he had outmanœuvred at every point the most accomplished swindler in Europe, was insufficient to rouse him from his nervous prostration.

Three days later we were back in Baker Street together; but it was evident that my friend would be much the better for a change, and the thought of a week of spring time in the country was full of attractions to me also. My old friend, Colonel Hayter, who had come under my professional care in Afghanistan, had now taken a house near Reigate in Surrey, and had frequently asked me to come down to him upon a visit. On the last occasion he had remarked that if my friend would only come with me he would be glad to extend his hospitality to him also. A little diplomacy was needed, but when Holmes understood that the establishment was a bachelor one, and that he would be allowed the fullest freedom, he fell in with my plans and a week after our return from Lyons we were under the Colonel’s roof. Hayter was a fine old soldier who had seen much of the world, and he soon found, as I had expected, that Holmes and he had much in common.

On the evening of our arrival we were sitting in the Colonel’s gun-room after dinner, Holmes stretched upon the sofa, while Hayter and I looked over his little armoury of fire-arms.

“By the way,” said he suddenly, “I think I’ll take one of these pistols upstairs with me in case we have an alarm.”

“An alarm!” said I.

“Yes, we’ve had a scare in this part lately. Old Acton, who is one of our county magnates, had his house broken into last Monday. No great damage done, but the fellows are still at large.”

“No clue?” asked Holmes, cocking his eye at the Colonel.

“None as yet. But the affair is a petty one, one of our little country crimes, which must seem too small for your attention, Mr. Holmes, after this great international affair.”

Holmes waved away the compliment, though his smile showed that it had pleased him.

“Was there any feature of interest?”

“I fancy not. The thieves ransacked the library and got very little for their pains. The whole place was turned upside down, drawers burst open, and presses ransacked, with the result that an odd volume of Pope’s ‘Homer,’ two plated candlesticks, an ivory letter-weight, a small oak barometer, and a ball of twine are all that have vanished.”

“What an extraordinary assortment!” I exclaimed.

“Oh, the fellows evidently grabbed hold of everything they could get.”

Holmes grunted from the sofa.

“The county police ought to make something of that,” said he; “why, it is surely obvious that-”

But I held up a warning finger.

“You are here for a rest, my dear fellow. For Heaven’s sake don’t get started on a new problem when your nerves are all in shreds.”

Holmes shrugged his shoulders with a glance of comic resignation towards the Colonel, and the talk drifted away into less dangerous channels.

It was destined, however, that all my professional caution should be wasted, for next morning the problem obtruded itself upon us in such a way that it was impossible to ignore it, and our country visit took a turn which neither of us could have anticipated. We were at breakfast when the Colonel’s butler rushed in with all his propriety shaken out of him.

“Have you heard the news, sir?” he gasped. “At the Cunningham’s sir!”

“Burglary!” cried the Colonel, with his coffee-cup in mid-air.

“Murder!”

The Colonel whistled. “By Jove!” said he. “Who’s killed, then? The J.P. or his son?”

“Neither, sir. It was William the coachman. Shot through the heart, sir, and never spoke again.”

“Who shot him, then?”

“The burglar, sir. He was off like a shot and got clean away. He’d just broke in at the pantry window when William came on him and met his end in saving his master’s property.”

“What time?”

“It was last night, sir, somewhere about twelve.”

“Ah, then, we’ll step over afterwards,” said the Colonel, coolly settling down to his breakfast again. “It’s a baddish business,” he added when the butler had gone; “he’s our leading man about here, is old Cunningham, and a very decent fellow too. He’ll be cut up over this, for the man has been in his service for years and was a good servant. It’s evidently the same villains who broke into Acton’s.”

“And stole that very singular collection,” said Holmes, thoughtfully.

“Precisely.”

“Hum! It may prove the simplest matter in the world, but all the same at first glance this is just a little curious, is it not? A gang of burglars acting in the country might be expected to vary the scene of their operations, and not to crack two cribs in the same district within a few days. When you spoke last night of taking precautions I remember that it passed through my mind that this was probably the last parish in England to which the thief or thieves would be likely to turn their attention-which shows that I have still much to learn.”

“I fancy it’s some local practitioner,” said the Colonel. “In that case, of course, Acton’s and Cunningham’s are just the places he would go for, since they are far the largest about here.”

“And richest?”

“Well, they ought to be, but they’ve had a lawsuit for some years which has sucked the blood out of both of them, I fancy. Old Acton has some claim on half Cunningham’s estate, and the lawyers have been at it with both hands.”

“If it’s a local villain there should not be much difficulty in running him down,” said Holmes with a yawn. “All right, Watson, I don’t intend to meddle.”

“Inspector Forrester, sir,” said the butler, throwing open the door.

The official, a smart, keen-faced young fellow, stepped into the room. “Good-morning, Colonel,” said he; “I hope I don’t intrude, but we hear that Mr. Holmes of Baker Street is here.”

The Colonel waved his hand towards my friend, and the Inspector bowed.

“We thought that perhaps you would care to step across, Mr. Holmes.”

“The fates are against you, Watson,” said he, laughing. “We were chatting about the matter when you came in, Inspector. Perhaps you can let us have a few details.” As he leaned back in his chair in the familiar attitude I knew that the case was hopeless.

“We had no clue in the Acton affair. But here we have plenty to go on, and there’s no doubt it is the same party in each case. The man was seen.”

“Ah!”

“Yes, sir. But he was off like a deer after the shot that killed poor William Kirwan was fired. Mr. Cunningham saw him from the bedroom window, and Mr. Alec Cunningham saw him from the back passage. It was quarter to twelve when the alarm broke out. Mr. Cunningham had just got into bed, and Mr. Alec was smoking a pipe in his dressing-gown. They both heard William the coachman calling for help, and Mr. Alec ran down to see what was the matter. The back door was open, and as he came to the foot of the stairs he saw two men wrestling together outside. One of them fired a shot, the other dropped, and the murderer rushed across the garden and over the hedge. Mr. Cunningham, looking out of his bedroom, saw the fellow as he gained the road, but lost sight of him at once. Mr. Alec stopped to see if he could help the dying man, and so the villain got clean away. Beyond the fact that he was a middle-sized man and dressed in some dark stuff, we have no personal clue; but we are making energetic inquiries, and if he is a stranger we shall soon find him out.”

“What was this William doing there? Did he say anything before he died?”

“Not a word. He lives at the lodge with his mother, and as he was a very faithful fellow we imagine that he walked up to the house with the intention of seeing that all was right there. Of course this Acton business has put every one on their guard. The robber must have just burst open the door-the lock has been forced-when William came upon him.”

“Did William say anything to his mother before going out?”

“She is very old and deaf, and we can get no information from her. The shock has made her half-witted, but I understand that she was never very bright. There is one very important circumstance, however. Look at this!”

He took a small piece of torn paper from a note-book and spread it out upon his knee.

“This was found between the finger and thumb of the dead man. It appears to be a fragment torn from a larger sheet. You will observe that the hour mentioned upon it is the very time at which the poor fellow met his fate. You see that his murderer might have torn the rest of the sheet from him or he might have taken this fragment from the murderer. It reads almost as though it were an appointment.”

Holmes took up the scrap of paper, a facsimile of which is here reproduced.

“Presuming that it is an appointment,” continued the Inspector, “it is of course a conceivable theory that this William Kirwan-though he had the reputation of being an honest man, may have been in league with the thief. He may have met him there, may even have helped him to break in the door, and then they may have fallen out between themselves.”

“This writing is of extraordinary interest,” said Holmes, who had been examining it with intense concentration. “These are much deeper waters than I had thought.” He sank his head upon his hands, while the Inspector smiled at the effect which his case had had upon the famous London specialist.

“Your last remark,” said Holmes, presently, “as to the possibility of there being an understanding between the burglar and the servant, and this being a note of appointment from one to the other, is an ingenious and not entirely impossible supposition. But this writing opens up-” He sank his head into his hands again and remained for some minutes in the deepest thought. When he raised his face again, I was surprised to see that his cheek was tinged with colour, and his eyes as bright as before his illness. He sprang to his feet with all his old energy.

“I’ll tell you what,” said he, “I should like to have a quiet little glance into the details of this case. There is something in it which fascinates me extremely. If you will permit me, Colonel, I will leave my friend Watson and you, and I will step round with the Inspector to test the truth of one or two little fancies of mine. I will be with you again in half an hour.”

An hour and half had elapsed before the Inspector returned alone.

“Mr. Holmes is walking up and down in the field outside,” said he. “He wants us all four to go up to the house together.”

“To Mr. Cunningham’s?”

“Yes, sir.”

“What for?”

The Inspector shrugged his shoulders. “I don’t quite know, sir. Between ourselves, I think Mr. Holmes had not quite got over his illness yet. He’s been behaving very queerly, and he is very much excited.”

“I don’t think you need alarm yourself,” said I. “I have usually found that there was method in his madness.”

“Some folks might say there was madness in his method,” muttered the Inspector. “But he’s all on fire to start, Colonel, so we had best go out if you are ready.”

We found Holmes pacing up and down in the field, his chin sunk upon his breast, and his hands thrust into his trousers pockets.

“The matter grows in interest,” said he. “Watson, your country-trip has been a distinct success. I have had a charming morning.”

“You have been up to the scene of the crime, I understand,” said the Colonel.

“Yes; the Inspector and I have made quite a little reconnaissance together.”

“Any success?”

“Well, we have seen some very interesting things. I’ll tell you what we did as we walk. First of all, we saw the body of this unfortunate man. He certainly died from a revolver wound as reported.”

“Had you doubted it, then?”

“Oh, it is as well to test everything. Our inspection was not wasted. We then had an interview with Mr. Cunningham and his son, who were able to point out the exact spot where the murderer had broken through the garden-hedge in his flight. That was of great interest.”

“Naturally.”

“Then we had a look at this poor fellow’s mother. We could get no information from her, however, as she is very old and feeble.”

“And what is the result of your investigations?”

“The conviction that the crime is a very peculiar one. Perhaps our visit now may do something to make it less obscure. I think that we are both agreed, Inspector that the fragment of paper in the dead man’s hand, bearing, as it does, the very hour of his death written upon it, is of extreme importance.”

“It should give a clue, Mr. Holmes.”

“It does give a clue. Whoever wrote that note was the man who brought William Kirwan out of his bed at that hour. But where is the rest of that sheet of paper?”

“I examined the ground carefully in the hope of finding it,” said the Inspector.

“It was torn out of the dead man’s hand. Why was some one so anxious to get possession of it? Because it incriminated him. And what would he do with it? Thrust it into his pocket, most likely, never noticing that a corner of it had been left in the grip of the corpse. If we could get the rest of that sheet it is obvious that we should have gone a long way towards solving the mystery.”

“Yes, but how can we get at the criminal’s pocket before we catch the criminal?”

“Well, well, it was worth thinking over. Then there is another obvious point. The note was sent to William. The man who wrote it could not have taken it; otherwise, of course, he might have delivered his own message by word of mouth. Who brought the note, then? Or did it come through the post?”

“I have made inquiries,” said the Inspector. “William received a letter by the afternoon post yesterday. The envelope was destroyed by him.”

“Excellent!” cried Holmes, clapping the Inspector on the back. “You’ve seen the postman. It is a pleasure to work with you. Well, here is the lodge, and if you will come up, Colonel, I will show you the scene of the crime.”

We passed the pretty cottage where the murdered man had lived, and walked up an oak-lined avenue to the fine old Queen Anne house, which bears the date of Malplaquet upon the lintel of the door. Holmes and the Inspector led us round it until we came to the side gate, which is separated by a stretch of garden from the hedge which lines the road. A constable was standing at the kitchen door.

“Throw the door open, officer,” said Holmes. “Now, it was on those stairs that young Mr. Cunningham stood and saw the two men struggling just where we are. Old Mr. Cunningham was at that window-the second on the left-and he saw the fellow get away just to the left of that bush. Then Mr. Alec ran out and knelt beside the wounded man. The ground is very hard, you see, and there are no marks to guide us.” As he spoke two men came down the garden path, from round the angle of the house. The one was an elderly man, with a strong, deep-lined, heavy-eyed face; the other a dashing young fellow, whose bright, smiling expression and showy dress were in strange contrast with the business which had brought us there.

“Still at it, then?” said he to Holmes. “I thought you Londoners were never at fault. You don’t seem to be so very quick, after all.”

“Ah, you must give us a little time,” said Holmes good-humoredly.

“You’ll want it,” said young Alec Cunningham. “Why, I don’t see that we have any clue at all.”

“There’s only one,” answered the Inspector. “We thought that if we could only find-Good heavens, Mr. Holmes! What is the matter?”

My poor friend’s face had suddenly assumed the most dreadful expression. His eyes rolled upwards, his features writhed in agony, and with a suppressed groan he dropped on his face upon the ground. Horrified at the suddenness and severity of the attack, we carried him into the kitchen, where he lay back in a large chair, and breathed heavily for some minutes. Finally, with a shamefaced apology for his weakness, he rose once more.

“Watson would tell you that I have only just recovered from a severe illness,” he explained. “I am liable to these sudden nervous attacks.”

“Shall I send you home in my trap?” asked old Cunningham.

“Well, since I am here, there is one point on which I should like to feel sure. We can very easily verify it.”

“What was it?”

“Well, it seems to me that it is just possible that the arrival of this poor fellow William was not before, but after, the entrance of the burglar into the house. You appear to take it for granted that, although the door was forced, the robber never got in.”

“I fancy that is quite obvious,” said Mr. Cunningham, gravely. “Why, my son Alec had not yet gone to bed, and he would certainly have heard any one moving about.”

“Where was he sitting?”

“I was smoking in my dressing-room.”

“Which window is that?”

“The last on the left next my father’s.”

“Both of your lamps were lit, of course?”

“Undoubtedly.”

“There are some very singular points here,” said Holmes, smiling. “Is it not extraordinary that a burglar-and a burglar who had had some previous experience-should deliberately break into a house at a time when he could see from the lights that two of the family were still afoot?”

“He must have been a cool hand.”

“Well, of course, if the case were not an odd one we should not have been driven to ask you for an explanation,” said young Mr. Alec. “But as to your ideas that the man had robbed the house before William tackled him, I think it a most absurd notion. Wouldn’t we have found the place disarranged, and missed the things which he had taken?”

“It depends on what the things were,” said Holmes. “You must remember that we are dealing with a burglar who is a very peculiar fellow, and who appears to work on lines of his own. Look, for example, at the queer lot of things which he took from Acton’s-what was it?-a ball of string, a letter-weight, and I don’t know what other odds and ends.”

“Well, we are quite in your hands, Mr. Holmes,” said old Cunningham. “Anything which you or the Inspector may suggest will most certainly be done.”

“In the first place,” said Holmes, “I should like you to offer a reward-coming from yourself, for the officials may take a little time before they would agree upon the sum, and these things cannot be done too promptly. I have jotted down the form here, if you would not mind signing it. Fifty pounds was quite enough, I thought.”

“I would willingly give five hundred,” said the J.P., taking the slip of paper and the pencil which Holmes handed to him. “This is not quite correct, however,” he added, glancing over the document.

“I wrote it rather hurriedly.”

“You see you begin, ‘Whereas, at about a quarter to one on Tuesday morning an attempt was made,’ and so on. It was at a quarter to twelve, as a matter of fact.”

I was pained at the mistake, for I knew how keenly Holmes would feel any slip of the kind. It was his specialty to be accurate as to fact, but his recent illness had shaken him, and this one little incident was enough to show me that he was still far from being himself. He was obviously embarrassed for an instant, while the Inspector raised his eyebrows, and Alec Cunningham burst into a laugh. The old gentleman corrected the mistake, however, and handed the paper back to Holmes.

“Get it printed as soon as possible,” he said; “I think your idea is an excellent one.”

Holmes put the slip of paper carefully away into his pocket-book.

“And now,” said he, “it really would be a good thing that we should all go over the house together and make certain that this rather erratic burglar did not, after all, carry anything away with him.”

Before entering, Holmes made an examination of the door which had been forced. It was evident that a chisel or strong knife had been thrust in, and the lock forced back with it. We could see the marks in the wood where it had been pushed in.

“You don’t use bars, then?” he asked.

“We have never found it necessary.”

“You don’t keep a dog?”

“Yes, but he is chained on the other side of the house.”

“When do the servants go to bed?”

“About ten.”

“I understand that William was usually in bed also at that hour.”

“Yes.”

“It is singular that on this particular night he should have been up. Now, I should be very glad if you would have the kindness to show us over the house, Mr. Cunningham.”

A stone-flagged passage, with the kitchens branching away from it, led by a wooden staircase directly to the first floor of the house. It came out upon the landing opposite to a second more ornamental stair which came up from the front hall. Out of this landing opened the drawing-room and several bedrooms, including those of Mr. Cunningham and his son. Holmes walked slowly, taking keen note of the architecture of the house. I could tell from his expression that he was on a hot scent, and yet I could not in the least imagine in what direction his inferences were leading him.

“My good sir,” said Mr. Cunningham with some impatience, “this is surely very unnecessary. That is my room at the end of the stairs, and my son’s is the one beyond it. I leave it to your judgment whether it was possible for the thief to have come up here without disturbing us.”

“You must try round and get on a fresh scent, I fancy,” said the son with a rather malicious smile.

“Still, I must ask you to humour me a little further. I should like, for example, to see how far the windows of the bedrooms command the front. This, I understand is your son’s room”-he pushed open the door-“and that, I presume, is the dressing-room in which he sat smoking when the alarm was given. Where does the window of that look out to?” He stepped across the bedroom, pushed open the door, and glanced round the other chamber.

“I hope that you are satisfied now?” said Mr. Cunningham, tartly.

“Thank you, I think I have seen all that I wished.”

“Then if it is really necessary we can go into my room.”

“If it is not too much trouble.”

The J.P. shrugged his shoulders, and led the way into his own chamber, which was a plainly furnished and commonplace room. As we moved across it in the direction of the window, Holmes fell back until he and I were the last of the group. Near the foot of the bed stood a dish of oranges and a carafe of water. As we passed it Holmes, to my unutterable astonishment, leaned over in front of me and deliberately knocked the whole thing over. The glass smashed into a thousand pieces and the fruit rolled about into every corner of the room.

“You’ve done it now, Watson,” said he, coolly. “A pretty mess you’ve made of the carpet.”

I stooped in some confusion and began to pick up the fruit, understanding for some reason my companion desired me to take the blame upon myself. The others did the same, and set the table on its legs again.

“Halloa!” cried the Inspector, “where’s he got to?”

Holmes had disappeared.

“Wait here an instant,” said young Alec Cunningham. “The fellow is off his head, in my opinion. Come with me, father, and see where he has got to!”

They rushed out of the room, leaving the Inspector, the Colonel, and me staring at each other.

“’Pon my word, I am inclined to agree with Master Alec,” said the official. “It may be the effect of this illness, but it seems to me that-”

His words were cut short by a sudden scream of “Help! Help! Murder!” With a thrill I recognised the voice of that of my friend. I rushed madly from the room on to the landing. The cries, which had sunk down into a hoarse, inarticulate shouting, came from the room which we had first visited. I dashed in, and on into the dressing-room beyond. The two Cunninghams were bending over the prostrate figure of Sherlock Holmes, the younger clutching his throat with both hands, while the elder seemed to be twisting one of his wrists. In an instant the three of us had torn them away from him, and Holmes staggered to his feet, very pale and evidently greatly exhausted.

“Arrest these men, Inspector!” he gasped.

“On what charge?”

“That of murdering their coachman, William Kirwan!”

The Inspector stared about him in bewilderment. “Oh, come now, Mr. Holmes,” said he at last, “I’m sure you don’t really mean to-”

“Tut, man, look at their faces!” cried Holmes, curtly.

Never, certainly, have I seen a plainer confession of guilt upon human countenances. The older man seemed numbed and dazed with a heavy, sullen expression upon his strongly-marked face. The son, on the other hand, had dropped all that jaunty, dashing style which had characterized him, and the ferocity of a dangerous wild beast gleamed in his dark eyes and distorted his handsome features. The Inspector said nothing, but, stepping to the door, he blew his whistle. Two of his constables came at the call.

“I have no alternative, Mr. Cunningham,” said he. “I trust that this may all prove to be an absurd mistake, but you can see that-Ah, would you? Drop it!” He struck out with his hand, and a revolver which the younger man was in the act of cocking clattered down upon the floor.

“Keep that,” said Holmes, quietly putting his foot upon it; “you will find it useful at the trial. But this is what we really wanted.” He held up a little crumpled piece of paper.

“The remainder of the sheet!” cried the Inspector.

“Precisely.”

“And where was it?”

“Where I was sure it must be. I’ll make the whole matter clear to you presently. I think, Colonel, that you and Watson might return now, and I will be with you again in an hour at the furthest. The Inspector and I must have a word with the prisoners, but you will certainly see me back at luncheon time.”

Sherlock Holmes was as good as his word, for about one o’clock he rejoined us in the Colonel’s smoking-room. He was accompanied by a little elderly gentleman, who was introduced to me as the Mr. Acton whose house had been the scene of the original burglary.

“I wished Mr. Acton to be present while I demonstrated this small matter to you,” said Holmes, “for it is natural that he should take a keen interest in the details. I am afraid, my dear Colonel, that you must regret the hour that you took in such a stormy petrel as I am.”

“On the contrary,” answered the Colonel, warmly, “I consider it the greatest privilege to have been permitted to study your methods of working. I confess that they quite surpass my expectations, and that I am utterly unable to account for your result. I have not yet seen the vestige of a clue.”

“I am afraid that my explanation may disillusionize you but it has always been my habit to hide none of my methods, either from my friend Watson or from any one who might take an intelligent interest in them. But, first, as I am rather shaken by the knocking about which I had in the dressing-room, I think that I shall help myself to a dash of your brandy, Colonel. My strength has been rather tried of late.”

“I trust that you had no more of those nervous attacks.”

Sherlock Holmes laughed heartily. “We will come to that in its turn,” said he. “I will lay an account of the case before you in its due order, showing you the various points which guided me in my decision. Pray interrupt me if there is any inference which is not perfectly clear to you.

“It is of the highest importance in the art of detection to be able to recognise, out of a number of facts, which are incidental and which vital. Otherwise your energy and attention must be dissipated instead of being concentrated. Now, in this case there was not the slightest doubt in my mind from the first that the key of the whole matter must be looked for in the scrap of paper in the dead man’s hand.

“Before going into this, I would draw your attention to the fact that, if Alec Cunningham’s narrative was correct, and if the assailant, after shooting William Kirwan, had instantly fled, then it obviously could not be he who tore the paper from the dead man’s hand. But if it was not he, it must have been Alec Cunningham himself, for by the time that the old man had descended several servants were upon the scene. The point is a simple one, but the Inspector had overlooked it because he had started with the supposition that these county magnates had had nothing to do with the matter. Now, I make a point of never having any prejudices, and of following docilely wherever fact may lead me, and so, in the very first stage of the investigation, I found myself looking a little askance at the part which had been played by Mr. Alec Cunningham.

“And now I made a very careful examination of the corner of paper which the Inspector had submitted to us. It was at once clear to me that it formed part of a very remarkable document. Here it is. Do you not now observe something very suggestive about it?”

“It has a very irregular look,” said the Colonel.

“My dear sir,” cried Holmes, “there cannot be the least doubt in the world that it has been written by two persons doing alternate words. When I draw your attention to the strong t’s of ‘at’ and ‘to’, and ask you to compare them with the weak ones of ‘quarter’ and ‘twelve,’ you will instantly recognise the fact. A very brief analysis of these four words would enable you to say with the utmost confidence that the ‘learn’ and the ‘maybe’ are written in the stronger hand, and the ‘what’ in the weaker.”

“By Jove, it’s as clear as day!” cried the Colonel. “Why on earth should two men write a letter in such a fashion?”

“Obviously the business was a bad one, and one of the men who distrusted the other was determined that, whatever was done, each should have an equal hand in it. Now, of the two men, it is clear that the one who wrote the ‘at’ and ‘to’ was the ringleader.”

“How do you get at that?”

“We might deduce it from the mere character of the one hand as compared with the other. But we have more assured reasons than that for supposing it. If you examine this scrap with attention you will come to the conclusion that the man with the stronger hand wrote all his words first, leaving blanks for the other to fill up. These blanks were not always sufficient, and you can see that the second man had a squeeze to fit his ‘quarter’ in between the ‘at’ and the ‘to,’ showing that the latter were already written. The man who wrote all his words first is undoubtedly the man who planned the affair.”

“Excellent!” cried Mr. Acton.

“But very superficial,” said Holmes. “We come now, however, to a point which is of importance. You may not be aware that the deduction of a man’s age from his writing is one which has been brought to considerable accuracy by experts. In normal cases one can place a man in his true decade with tolerable confidence. I say normal cases, because ill-health and physical weakness reproduce the signs of old age, even when the invalid is a youth. In this case, looking at the bold, strong hand of the one, and the rather broken-backed appearance of the other, which still retains its legibility although the t’s have begun to lose their crossing, we can say that the one was a young man and the other was advanced in years without being positively decrepit.”

“Excellent!” cried Mr. Acton again.

“There is a further point, however, which is subtler and of greater interest. There is something in common between these hands. They belong to men who are blood-relatives. It may be most obvious to you in the Greek e’s, but to me there are many small points which indicate the same thing. I have no doubt at all that a family mannerism can be traced in these two specimens of writing. I am only, of course, giving you the leading results now of my examination of the paper. There were twenty-three other deductions which would be of more interest to experts than to you. They all tend to deepen the impression upon my mind that the Cunninghams, father and son, had written this letter.

“Having got so far, my next step was, of course, to examine into the details of the crime, and to see how far they would help us. I went up to the house with the Inspector, and saw all that was to be seen. The wound upon the dead man was, as I was able to determine with absolute confidence, fired from a revolver at the distance of something over four yards. There was no powder-blackening on the clothes. Evidently, therefore, Alec Cunningham had lied when he said that the two men were struggling when the shot was fired. Again, both father and son agreed as to the place where the man escaped into the road. At that point, however, as it happens, there is a broadish ditch, moist at the bottom. As there were no indications of bootmarks about this ditch, I was absolutely sure not only that the Cunninghams had again lied, but that there had never been any unknown man upon the scene at all.

“And now I have to consider the motive of this singular crime. To get at this, I endeavoured first of all to solve the reason of the original burglary at Mr. Acton’s. I understood, from something which the Colonel told us, that a lawsuit had been going on between you, Mr. Acton, and the Cunninghams. Of course, it instantly occurred to me that they had broken into your library with the intention of getting at some document which might be of importance in the case.”

“Precisely so,” said Mr. Acton. “There can be no possible doubt as to their intentions. I have the clearest claim upon half of their present estate, and if they could have found a single paper-which, fortunately, was in the strong-box of my solicitors-they would undoubtedly have crippled our case.”

“There you are,” said Holmes, smiling. “It was a dangerous, reckless attempt, in which I seem to trace the influence of young Alec. Having found nothing they tried to divert suspicion by making it appear to be an ordinary burglary, to which end they carried off whatever they could lay their hands upon. That is all clear enough, but there was much that was still obscure. What I wanted above all was to get the missing part of that note. I was certain that Alec had torn it out of the dead man’s hand, and almost certain that he must have thrust it into the pocket of his dressing-gown. Where else could he have put it? The only question was whether it was still there. It was worth an effort to find out, and for that object we all went up to the house.

“The Cunninghams joined us, as you doubtless remember, outside the kitchen door. It was, of course, of the very first importance that they should not be reminded of the existence of this paper, otherwise they would naturally destroy it without delay. The Inspector was about to tell them the importance which we attached to it when, by the luckiest chance in the world, I tumbled down in a sort of fit and so changed the conversation.

“Good heavens!” cried the Colonel, laughing, “do you mean to say all our sympathy was wasted and your fit an imposture?”

“Speaking professionally, it was admirably done,” cried I, looking in amazement at this man who was forever confounding me with some new phase of his astuteness.

“It is an art which is often useful,” said he. “When I recovered I managed, by a device which had perhaps some little merit of ingenuity, to get old Cunningham to write the word ‘twelve,’ so that I might compare it with the ‘twelve’ upon the paper.”

“Oh, what an ass I have been!” I exclaimed.

“I could see that you were commiserating me over my weakness,” said Holmes, laughing. “I was sorry to cause you the sympathetic pain which I know that you felt. We then went upstairs together, and having entered the room and seen the dressing-gown hanging up behind the door, I contrived, by upsetting a table, to engage their attention for the moment, and slipped back to examine the pockets. I had hardly got the paper, however-which was, as I had expected, in one of them-when the two Cunninghams were on me, and would, I verily believe, have murdered me then and there but for your prompt and friendly aid. As it is, I feel that young man’s grip on my throat now, and the father has twisted my wrist round in the effort to get the paper out of my hand. They saw that I must know all about it, you see, and the sudden change from absolute security to complete despair made them perfectly desperate.

“I had a little talk with old Cunningham afterwards as to the motive of the crime. He was tractable enough, though his son was a perfect demon, ready to blow out his own or anybody else’s brains if he could have got to his revolver. When Cunningham saw that the case against him was so strong he lost all heart and made a clean breast of everything. It seems that William had secretly followed his two masters on the night when they made their raid upon Mr. Acton’s, and having thus got them into his power, proceeded, under threats of exposure, to levy blackmail upon them. Mr. Alec, however, was a dangerous man to play games of that sort with. It was a stroke of positive genius on his part to see in the burglary scare which was convulsing the country side an opportunity of plausibly getting rid of the man whom he feared. William was decoyed up and shot, and had they only got the whole of the note and paid a little more attention to detail in the accessories, it is very possible that suspicion might never have been aroused.”

“And the note?” I asked.

Sherlock Holmes placed the subjoined paper before us.

If you will only come round at quarter to twelve
to the east gate you will learn what
will very much surprise you and maybe
be of the greatest service to you and also
to Annie Morrison. But say nothing to anyone
upon the matter

“It is very much the sort of thing that I expected,” said he. “Of course, we do not yet know what the relations may have been between Alec Cunningham, William Kirwan, and Annie Morrison. The results shows that the trap was skillfully baited. I am sure that you cannot fail to be delighted with the traces of heredity shown in the p’s and in the tails of the g’s. The absence of the i-dots in the old man’s writing is also most characteristic. Watson, I think our quiet rest in the country has been a distinct success, and I shall certainly return much invigorated to Baker Street to-morrow.”