CHƯƠNG V: CHỐN CŨ YÊN BÌNH.

Bầy cừu lố nhố xô nhau rúc sát vào hàng rào, hai lỗ mũi phập phồng, những đôi chân trước nhỏ nhắn gõ nhịp lách cách xuống nền đất cứng. Chúng ngửa đầu ra sau, phả những làn hơi mỏng tang từ khu chuồng chật chội vào bầu không khí giá buốt. Cùng lúc ấy, hai con vật hối hả sải bước lướt qua trong tâm trạng tưng bừng, vừa đi vừa rôm rả nói cười. Cả hai đang băng qua cánh đồng để trở về, sau một ngày dài lang thang cùng Rái Cá. Họ đã săn bắn, đã thỏa sức khám phá những vùng cao nguyên mênh mông lộng gió, nơi bắt nguồn những dòng suối nhỏ xíu róc rách đổ về Dòng Sông thân thuộc. Bóng tối của một ngày mùa đông ngắn ngủi đang dần sập xuống quanh họ, trong khi chặng đường về nhà vẫn còn xa.

Ban đầu, họ chỉ nhắm mắt bước bừa qua những thửa ruộng vừa cày xới, cho đến khi nghe tiếng cừu kêu và rẽ hướng theo âm thanh ấy. Giờ đây, từ phía chuồng cừu mở ra một con đường mòn hằn rõ dấu chân, làm cho đôi chân đỡ phần nặng nhọc. Hơn thế nữa, lối đi này như một lời hồi đáp cho cái bản năng khao khát kiếm tìm luôn râm ran trong huyết quản của mọi loài vật, một tiếng reo vang lên mồn một chẳng thể nhầm lẫn: "Đúng rồi, chính xác; đường này dẫn về nhà!"

"Có vẻ như chúng ta đang lạc vào một ngôi làng," Chuột Chũi ngập ngừng nói, chân bất giác chậm lại. Con đường mòn đầy dấu chân ấy đã mở rộng thành một lối đi lớn hơn, rồi mở rộng thành một con ngõ nhỏ, và cuối cùng tuôn thẳng ra một đoạn đường rải đá dăm thẳng thớm. Chẳng mấy khi loài vật chịu dính dáng đến làng mạc của con người. Những xa lộ tấp nập của riêng chúng luôn rẽ theo một hướng hoàn toàn độc lập, rũ bỏ mọi vướng bận về nhà thờ, bưu điện hay những quán rượu ồn ào.

"Ôi, mặc kệ chúng đi!" Chuột Nước dửng dưng đáp. "Vào cái tầm này trong năm, tất thảy bọn họ đều đã chui rúc an toàn trong nhà, sưởi ấm quanh đống lửa đỏ rực; từ đàn ông, đàn bà, trẻ con cho đến chó mèo. Chúng ta cứ thế mà lướt qua thôi, chẳng ai hơi đâu mà quấy rầy hay gây phiền nhiễu. Và nếu cậu thích, chúng ta hoàn toàn có thể lén nhìn qua cửa sổ, xem thử bọn họ đang làm gì."

Màn đêm tháng Mười Hai ập xuống chớp nhoáng, nuốt trọn lấy ngôi làng nhỏ nhắn ngay khi cả hai rón rén bước tới trên lớp tuyết đầu mùa mỏng như rắc phấn. Chẳng có gì hiện lên rõ rệt ngoài những ô vuông màu cam đỏ bập bùng hai bên phố, nơi ánh lửa hay ánh đèn từ các mái nhà hắt qua khung cửa sổ, rọi thẳng vào thế giới tối tăm bên ngoài.

Hầu như chẳng có khung cửa sổ đan chéo nào buông rèm. Đối với những kẻ đứng từ bên ngoài ngó vào, những người sống bên trong dường như đang phô diễn một vở kịch hạnh phúc vô ngần. Họ quây quần quanh bàn trà, cặm cụi với mấy món đồ thủ công, hoặc rôm rả chuyện trò bằng những tràng cười và những cái vung tay sinh động. Mỗi bóng hình đều toát lên một vẻ duyên dáng mà những diễn viên đại tài nhất trên sân khấu cũng phải chào thua-cái vẻ duyên dáng nguyên sơ, nảy sinh từ sự ngây thơ hoàn toàn không biết rằng mình đang bị ngắm nhìn.

Hai vị khán giả, vốn đang lưu lạc quá xa khỏi tổ ấm của chính mình, tự do lang thang từ sân khấu này sang sân khấu khác. Ánh mắt họ thoáng chút khắc khoải khi lặng lẽ ngắm nhìn một chú mèo đang rù rì hưởng thụ cái vuốt ve, một đứa trẻ ngái ngủ được bế thốc lên đưa đi ngủ, hay một người đàn ông mệt mỏi vươn vai rồi gõ lách cách tẩu thuốc cho tàn tro rụng xuống một khúc gỗ đang cháy âm ỉ.

Thế nhưng, chính từ một khung cửa sổ nhỏ bé đã kéo rèm-chỉ còn là một quầng sáng mờ đục trong đêm đen, nơi thế giới thiên nhiên rộng lớn đầy khắc nghiệt bên ngoài đã bị gạt phắt và quên lãng-mà cảm giác ấm áp về một tổ ấm, về một thế giới thu nhỏ được che chở sau những bức tường, lại dội lên mãnh liệt nhất. Treo ngay sát lớp rèm trắng là một chiếc lồng chim, in bóng đen đặc nét đến nỗi từng sợi kẽm, từng cành đậu cho đến mọi món phụ kiện đều hiện lên rõ mồn một. Ngay cả cái góc cạnh xỉn màu của viên đường ngậm dở từ hôm qua cũng không lọt đi đâu được. Trên thanh đậu giữa lồng, một cục bông xù xì đang rúc sâu cái đầu nhỏ xíu vào bộ lông. Nó trông gần gũi đến mức hai con vật ngỡ như chỉ cần với tay ra là có thể vuốt ve. Từng chóp lông tơ mỏng mảnh bung ra cũng được vẽ sắc sảo trên bức màn sáng rực.

Ngay khi họ đang dán mắt vào, gã cư dân nhỏ bé kia chợt bồn chồn cựa quậy, tỉnh giấc, rùng mình một cái rồi ngóc đầu dậy. Họ có thể nhìn thấy cái mỏ háu ăn xíu xiu kia đang há to ra ngáp một cái chán chường, đưa mắt nhìn quanh quất, rồi lại rúc đầu vào lưng. Những chiếc lông xù xì dần dần xẹp xuống, trả lại vẻ tĩnh lặng hoàn toàn.

Chợt một cơn gió lạnh buốt quật vút qua gáy, và những bông tuyết dăm li ti rơi xuống da thịt làm họ giật mình bừng tỉnh khỏi cơn mộng mị. Họ bàng hoàng nhận ra những ngón chân mình đang tê cóng, đôi chân đã rã rời nhức mỏi, trong khi tổ ấm yêu dấu vẫn còn nằm chơ vơ phía cuối một chặng đường dài đầy mệt nhọc.

Khi đã bỏ lại ngôi làng phía sau lưng, nơi những mái nhà đột ngột đứt đoạn, họ lại được hít căng lồng ngực mùi hương thân thuộc của những cánh đồng hòa lẫn trong đêm tối ở hai bên vệ đường. Họ cố xốc lại tinh thần để bước vào chặng cuối của cuộc hành trình. Chặng đường về nhà, cái chặng đường mà dẫu lê thê đến mấy thì ta vẫn luôn thấu hiểu rằng: một lúc nào đó, nó chắc chắn sẽ kết thúc. Nó sẽ khép lại bằng một tiếng lách cách của then cài cửa, bằng một ánh lửa bùng lên sưởi ấm căn phòng, và bằng hình dáng của những món đồ vật thân thương dang tay chào đón, hệt như đón chào những lữ khách xa xôi vượt ngàn dặm đại dương trở về sau những tháng ngày đằng đẵng cách xa.

Cả hai cứ thế miệt mài cất bước một cách đều đặn và câm lặng, mỗi người tự thả hồn theo những dòng suy tưởng riêng. Tâm trí của Chuột Chũi lúc này gần như chỉ xoay quanh bữa tối, bởi bốn bề trời đã tối đen như mực. Hơn nữa, với vốn liếng hiểu biết ít ỏi của mình, nơi đây đối với cậu hoàn toàn là một miền đất lạ hoắc. Cậu chỉ biết ngoan ngoãn lầm lũi bám gót Chuột Nước, phó mặc sinh mệnh và toàn bộ việc chỉ đường cho người bạn đồng hành. Về phần Chuột Nước, anh vẫn giữ thói quen đi vọt lên phía trước một đoạn, đôi vai so lại, ánh mắt sắc lẹm găm chặt vào con đường xám xịt thẳng tắp phía trước. Chính vì thế, anh hoàn toàn không mảy may để ý đến cậu bạn Chuột Chũi khốn khổ, ngay vào cái khoảnh khắc một tiếng gọi vô hình bất chợt cất lên, giáng thẳng vào anh như một cú sốc điện.

Chuột Chũi tội nghiệp đứng trơ trọi một mình trên mặt đường mịt mùng, cõi lòng như rách nát. Một cơn nấc nghẹn ngào cứ dâng trào, dâng trào từ tận tâm can, trực chờ bật tung thành một trận khóc òa để giải tỏa. Thế nhưng, ngay cả giữa thử thách cay đắng nhường này, lòng trung thành cậu dành cho người bạn đường vẫn kiên định không lay chuyển. Chưa một giây nào cậu có ý nghĩ sẽ rời bỏ Chuột Nước. Trong khi đó, hương vị từ căn nhà cũ vẫn cứ nỉ non, thì thầm, vẫy gọi, và cuối cùng gắt gao cất tiếng đòi lại cậu một cách đầy hống hách. Cậu chẳng dám nấn ná lâu hơn trong vòng ma thuật quấn quýt ấy. Mang theo trái tim rỉ máu giằng xé, cậu quay mặt đi và ngoan ngoãn nối gót theo dấu chân của Chuột Nước. Thế nhưng những luồng hương thoang thoảng, yếu ớt ấy vẫn bám riết lấy chiếc mũi chóp thon đang lùi dần của cậu, như thể oán trách cậu vì tình bạn mới mà đành lòng vô tình lãng quên tổ ấm xưa.

Gồng mình gom góp chút sức tàn, cậu cũng đuổi kịp Chuột Nước - người vẫn đang hồn nhiên líu lo về những dự định khi cả hai về đến nơi. Anh hào hứng kể đống lửa củi trong phòng khách sẽ cháy reo vui nhộn nhịp ra sao, và bữa tối anh gật gù định bụng thưởng thức sẽ thịnh soạn nhường nào. Chuột Nước chẳng mảy may đoái hoài tới vẻ câm lặng và nỗi u buồn tê tái của người bạn đồng hành. Mãi đến khi đi thêm được một quãng khá xa và lướt qua mấy gốc cây xù xì ven rìa bãi cỏ cạnh đường, anh mới khựng lại, ân cần cất tiếng: "Này Chuột Chũi, trông cậu mệt lả rồi kìa. Cậu chẳng còn chút sức nào để chuyện trò, còn đôi chân thì lê bước nặng trĩu như đeo chì. Ta hãy ngồi xuống đây nghỉ chân một lát đi. Dù sao tuyết vẫn chưa rơi, và đoạn đường chông gai nhất của chúng ta cũng qua rồi."

Chuột Chũi thiểu não ngồi phịch xuống gốc cây, cố gắng bặm môi kiềm chế vì cậu biết chuyện gì sắp đến. Cơn nấc nghẹn ngào mà cậu ra sức kìm nén bấy lâu nay đã từ chối khuất phục. Cứ thế dâng trào và cuộn cuộn dâng trào, nó chực bật tung vào thinh không, rồi kéo theo một tiếng nấc khác, một tiếng khác nữa, cứ thế nối tiếp nhau dồn dập. Cho đến khi Chuột Chũi tội nghiệp đành buông xuôi tất cả, khóc nấc lên một cách thỏa thuê, bất lực và chẳng thiết che giấu. Giờ thì cậu biết mọi chuyện đã tuột khỏi tầm tay, và cậu đã đánh mất một thứ mà chẳng mấy chốc trước đây cậu thậm chí chưa dám chắc là mình đã tìm thấy.

Chuột Nước sững sờ, hoảng hốt trước cơn khóc lóc bùng nổ quá đỗi thê lương của Chuột Chũi, ái ngại chẳng dám lên tiếng trong chốc lát. Cuối cùng, anh nhẹ nhàng vỗ về đầy cảm thông: "Có chuyện gì vậy, anh bạn già? Đã có chuyện tồi tệ gì xảy ra cơ chứ? Hãy kể tôi nghe rắc rối của cậu đi, để tôi xem tôi có thể đỡ đần cậu được gì."

Chuột Chũi tội nghiệp khó nhọc cất thành lời qua những lồng ngực thổn thức dồn dập, bóp nghẹt từng tiếng nấc bật ra. "Tôi biết đó chỉ là một... nơi chật chội, tồi tàn nhỏ bé," cuối cùng cậu nức nở thốt lên từng tiếng đứt quãng: "không giống như... chỗ ở ấm cúng của anh... hay Dinh thự Cóc tuyệt đẹp... hay căn nhà khổng lồ của ngài Lửng... nhưng đó là tổ ấm nhỏ bé của riêng tôi... và tôi đã rất mực yêu quý nó... vậy mà tôi đã bỏ đi và quên khuấy mất nó... rồi đột nhiên tôi ngửi thấy mùi hương của nó... ngay trên đường, khi tôi gọi mà anh chẳng màng bận tâm lắng nghe, anh Chuột Nước à... thế là mọi ký ức ùa về trong tôi như vũ bão... và tôi muốn nó! Ôi chao ôi, ôi chao ôi!... và khi anh không chịu quay lại, anh Chuột Nước à... tôi đã phải cắn răng rời bỏ nó, dù cho tôi vẫn ngửi thấy mùi hương ấy bám theo suốt dọc đường... Tôi cứ ngỡ trái tim mình như vỡ vụn ra mất... Chúng ta có lẽ đã có thể ghé qua và chỉ nhìn nó một lần thôi, anh Chuột Nước à... chỉ một ánh nhìn thôi... nó ở ngay gần đây... nhưng anh không chịu quay lại, anh Chuột Nước à, anh không chịu quay lại! Ôi chao ôi, ôi chao ôi!"

Hồi ức dội về mang theo những đợt sóng bi thương trào dâng mới, và những tiếng thổn thức lại trỗi dậy nuốt chửng lấy cậu, chặn đứng mọi lời giãi bày.

Chuột Nước nhìn đăm đăm về phía trước, câm lặng vỗ về bờ vai Chuột Chũi. Lát sau anh ủ dột lầm bầm: "Giờ thì tôi hiểu ngọn ngành cả rồi! Mình mới đúng là một con lợn làm sao! Một con lợn-đó chính là mình đây! Cứ như một con lợn vậy-một con lợn rành rành!"

Anh nhẫn nại đợi cho đến khi cơn nấc của Chuột Chũi bớt phần dữ dội và lắng lại nhịp nhàng hơn; anh đợi đến lúc tiếng sụt sùi thưa dần và tiếng nấc nghẹn chỉ còn thi thoảng vang lên. Đoạn, anh đứng dậy khỏi chỗ nấp, buông lời thản nhiên: "Chà, giờ thì chúng ta thực sự nên tiếp tục lên đường thôi, anh bạn già!" Nói rồi, anh dấn bước trở lại, ngược về con đường nhọc nhằn mà họ vừa mới vượt qua.

"Anh định đi (hức) đâu (hức) vậy, anh Chuột Nước?" Chuột Chũi đầm đìa nước mắt khóc lóc, ngước nhìn lên với vẻ hốt hoảng nơm nớp.

"Chúng ta sẽ đi tìm tổ ấm đó của cậu, anh bạn già à," Chuột Nước vui vẻ đáp lời; "cho nên cậu mau bước cùng đi, vì hẳn sẽ mất chút thời gian tìm kiếm đấy, và chúng ta cực kỳ cần đến chiếc mũi thính nhạy của cậu."

"Ôi, quay lại đi, anh Chuột Nước, thôi đi đi!" Chuột Chũi khóc lóc, lập cập đứng dậy và hối hả chạy bám theo anh. "Chẳng ích gì đâu, tôi nói cho anh biết! Đã quá muộn rồi, trời lại quá tối, chỗ đó lại cách quá xa, và tuyết thì đang tuôn rơi! Và... và tôi chưa bao giờ có ý định cho anh biết tôi mang thứ cảm giác đó về nơi ấy... tất cả chỉ là tai nạn và một sự nhầm lẫn bồng bột! Hãy nghĩ đến Bờ Sông, và bữa tối thịnh soạn đang đợi anh đi!"

"Mặc kệ Bờ Sông, và mặc thây luôn cả bữa tối!" Chuột Nước khẳng khái nói. "Tôi nói cho cậu hay, ngay bây giờ tôi sẽ phải tìm ra nơi đó, cho dù có phải lang thang ngoài trời suốt cả đêm thâu. Thế nên, hãy tươi tỉnh lên đi, anh bạn già, khoác lấy tay tôi, và chẳng mấy chốc chúng ta sẽ quay trở lại đó thôi."

Vẫn sụt sùi, nài nỉ và có phần miễn cưỡng, Chuột Chũi đành cam chịu để người bạn đồng hành độc đoán nhưng tốt bụng lôi xềnh xệch ngược lại dọc theo con đường. Trên đường đi, Chuột Nước liến thoắng tuôn ra một tràng những giai thoại dí dỏm cùng những mẩu chuyện vui nhộn hòng vực dậy tinh thần của bạn mình, xua tan đi chặng đường nhọc nhằn khiến nó dường như ngắn lại. Rốt cuộc, khi Chuột Nước linh cảm họ đang tiến sát đến khúc quanh mà Chuột Chũi đã bị "chặn đứng", anh bảo: "Giờ thì, im lặng nào. Bắt tay vào việc thôi! Sử dụng cái mũi thính của cậu đi, và hãy tập trung tinh thần cao độ vào nó."

Họ cứ thế lẳng lặng sóng bước thêm một quãng ngắn. Đột nhiên, qua cánh tay đang khoác chung, Chuột Nước cảm nhận được một cơn run rẩy khẽ khàng tựa hồ có luồng điện mỏng manh vừa xẹt qua người bạn đồng hành. Anh tức thì buông tay, lùi lại một nhịp, rồi dồn toàn bộ tâm trí nín thở chờ đợi.

Những tín hiệu vẫy gọi đang dội tới!

Chuột Chũi thoáng đứng sững lại như hóa đá, trong khi chiếc mũi cậu nghếch cao, khẽ phập phồng rung lên để dò xét bầu không khí.

Kế đó là một cú chồm lên chớp nhoáng-chệch hướng-dừng lại định vị-thử lại lần nữa; và rồi cuối cùng, từng bước chân bắt đầu nện xuống chậm rãi, vững chãi đầy quả quyết.

Chuột Nước, với trái tim rộn lên vì phấn khích, bám sát gót bạn. Chuột Chũi lúc này hệt như kẻ mộng du, cứ thế băng qua một con mương cạn, luồn lách qua bờ rào, và hếch mũi đánh hơi mở đường xuyên qua cánh đồng hoang vu, không một lối mòn, trơ trọi dưới ánh sao mờ nhạt.

Rồi chẳng màng buông tiếng báo trước, cậu đột ngột chúi mình lặn xuống lòng đất; nhưng Chuột Nước vốn đã cảnh giác từ trước nên mau lẹ bám theo bạn tuột xuống con đường hầm, nơi chiếc mũi tinh tường chẳng bao giờ sai lệch của cậu đang một mực trung thành dẫn lối.

Đường hầm chật chội, ngột ngạt và nồng nặc mùi đất ẩm. Với Chuột Nước, dường như phải mất một quãng thời gian dài đằng đẵng đoạn đường hầm mới kết thúc, để anh có thể đứng thẳng dậy, vươn vai và rũ mình cho thoải mái. Chuột Chũi quẹt một que diêm. Dưới ánh lửa bập bùng, Chuột Nước nhận ra họ đang đứng ở một khoảng sân rộng mở, được quét tước tươm tất và rải cát phẳng lì. Ngay trước mặt họ là cánh cửa trước nhỏ nhắn của Chuột Chũi. Trên đó, dòng chữ "Mái Ấm Chuột Chũi" được sơn bằng phông chữ Gothic nắn nót, nằm ngay phía trên chiếc chuông kéo nhỏ bên vách.

Chuột Chũi với tay lấy chiếc đèn lồng treo trên chiếc đinh đóng tường và châm lửa... Chuột Nước đảo mắt nhìn quanh, nhận ra họ đang đứng trong một khoảng sân trước nhà. Một băng ghế đá được kê gọn quyến rũ bên hông cửa, còn phía bên kia là một chiếc xe lu cỡ nhỏ. Vốn là một sinh vật ưa sạch sẽ và ngăn nắp khi ở nhà, Chuột Chũi chẳng thể nào chịu nổi cảnh mảnh sân của mình bị đám động vật khác thi nhau đào bới tung tóe thành những đường hầm chi chít ngõ ngách, để rồi kết thúc bằng những mô đất lồi lõm nhấp nhô. Trên tường treo lủng lẳng những giỏ dương xỉ bằng kẽm, điểm xuyết bằng vài bệ đỡ đặt tượng thạch cao-nào là ngài Garibaldi¹, nào là cậu bé Samuel², rồi cả Nữ hoàng Victoria³, cùng vô số những vị anh hùng khác của nước Ý thời bấy giờ. Chạy dọc theo một bên sân là một sân chơi bowling thu nhỏ, với những băng ghế dài kê sát mép sân và vài chiếc bàn gỗ nhỏ in hằn những vòng tròn mờ mờ-chứng tích để lại từ những vại bia ướt lạnh. Nằm ngay chính giữa sân là một cái ao nhỏ xíu hình tròn thả cá vàng, được viền quanh bằng những chiếc vỏ sò xinh xắn. Nhô lên từ giữa mặt ao là một đài phun nước kỳ ảo cũng được kết bằng vỏ sò. Trên đỉnh đài ngự trị một quả cầu thủy tinh tráng bạc khổng lồ, phản chiếu vạn vật một cách méo mó nhưng lại tạo ra một hiệu ứng thị giác vô cùng thú vị và mãn nhãn.

Khuôn mặt Chuột Chũi sáng bừng lên khi được hội ngộ những món đồ thân thương. Cậu vội vã đưa Chuột Nước qua ngưỡng cửa, thắp sáng ngọn đèn ngoài sảnh, rồi đưa mắt nhìn lướt qua chốn cũ nương thân. Nhìn những lớp bụi phủ dày cộp trên vạn vật, nhìn vẻ u ám, hoang tàn của một tổ ấm bị bỏ bê bao ngày, nhìn không gian chật hẹp, bé tẹo với những món đồ cũ kỹ, tồi tàn-cậu suy sụp, gục xuống chiếc ghế ngoài sảnh rồi vùi mặt vào đôi bàn chân rầu rĩ. "Ôi anh Chuột Nước!" cậu nấc lên não nề, "sao tôi lại làm thế này cơ chứ? Cớ sao tôi lại lôi anh đến cái chốn nhỏ bé, tồi tàn và lạnh lẽo này, giữa một đêm đông nhường này? Đáng lý ra lúc này anh đang được nhàn nhã ở Bờ Sông, hơ ấm những ngón chân trước ngọn lửa bập bùng, vây quanh là bao nhiêu món đồ xinh đẹp và đắt giá của anh!"

Chuột Nước chẳng mảy may bận tâm đến những lời tự trách sầu thảm của bạn mình. Anh cứ lăng xăng chạy quanh, mở toang các cánh cửa, dòm ngó các căn phòng và tủ đựng đồ. Anh thắp sáng toàn bộ nến cùng đèn đóm rồi cắm chúng rải rác khắp nơi. "Quả là một ngôi nhà nhỏ tuyệt đỉnh!" anh vui vẻ cất tiếng gọi. "Nhỏ nhắn mà lại cực kỳ ngăn nắp! Thiết kế thì quá đỗi khéo léo! Mọi thứ đều tề tựu ở đây, và món nào cũng được đặt đúng chỗ của nó! Đêm nay chúng ta sẽ vui hết nấc cho xem. Việc đầu tiên là phải nhóm một đống lửa cho thật đượm cái đã; cứ để tôi lo chuyện đó-tôi luôn có biệt tài đánh hơi xem đồ đạc giấu ở đâu mà. Ồ, vậy ra đây là phòng khách? Tuyệt vời! Những chiếc giường tầng nhỏ xíu khoét thẳng vào tường kia là ý tưởng của riêng cậu phải không? Tuyệt vời! Giờ thì, tôi sẽ đi lấy củi và than. Còn cậu, Chuột Chũi à, thử tìm một cái khăn lau bụi xem nào-chắc hẳn sẽ có một cái trong ngăn kéo bàn bếp đấy-rồi ráng dọn dẹp mọi thứ cho tươm tất một chút nhé. Tươi tỉnh lên nào, bạn già!"

Được tiếp thêm sức mạnh từ người bạn đồng hành đầy nhiệt huyết, Chuột Chũi xốc lại tinh thần. Cậu hăng hái lau chùi và đánh bóng đồ đạc bằng tất thảy năng lượng và sự hào hứng. Trong khi đó, Chuột Nước lăng xăng chạy tới chạy lui với những ôm củi trĩu nặng trên tay. Chẳng mấy chốc, anh đã nhen lên một ngọn lửa rực rỡ, reo vui lách tách trong lò sưởi. Anh gọi Chuột Chũi lại gần hơ ấm, nhưng cậu lại bất thần rơi vào một cơn u sầu mới. Cậu gieo mình xuống chiếc ghế dài trong nỗi tuyệt vọng tăm tối, vùi mặt vào chiếc khăn lau bụi. "Chuột Nước à," cậu rên rỉ, "thế còn bữa tối của anh thì sao? Ôi con vật tội nghiệp, lạnh lẽo, đói khát và mệt lả! Tôi chẳng có nổi thứ gì để thiết đãi anh cả-chẳng có gì ráo-đến một mẩu bánh mì vụn cũng không!"

"Cậu đúng là chúa hay bỏ cuộc!" Chuột Nước trách cứ. "Này nhé, vừa nãy tôi mới nhìn thấy một cái đồ khui hộp cá mòi trên nóc tủ chén ở bếp, rất rõ ràng; và ai mà chẳng biết điều đó đồng nghĩa với việc sẽ có vài hộp cá mòi nằm loanh quanh đâu đó quanh đây. Vực dậy bản thân đi nào! Xốc lại tinh thần đi, rồi cùng tôi đi săn mồi."

Thế là cả hai cùng nhau đi lùng sục thức ăn. Họ xới tung mọi tủ đựng đồ và lục lọi mọi ngăn kéo. Rốt cuộc, chiến lợi phẩm thu được cũng không đến nỗi tệ, dù tất nhiên là vẫn có thể khấm khá hơn: một hộp cá mòi-một hộp bánh quy thuyền trưởng⁴ gần như còn đầy ắp-và một khúc xúc xích Đức bọc trong lớp giấy bạc.

"Có cả một bữa tiệc thịnh soạn dành cho cậu đây!" Chuột Nước bình luận, trong lúc thoăn thoắt dọn bàn. "Tôi biết ối kẻ ngoài kia sẵn sàng đánh đổi cả đôi tai chỉ để được ngồi xuống dùng bữa tối với chúng ta đêm nay đấy!"

"Không có bánh mì!" Chuột Chũi đau đớn rên rỉ; "không có bơ, không có--"

"Không có pa-tê gan ngỗng⁵, cũng chẳng có sâm panh!" Chuột Nước tiếp lời, miệng toét ra cười. "Và điều đó nhắc tôi nhớ ra-cái cánh cửa nhỏ xíu ở cuối hành lang là gì thế nhỉ? Hầm rượu của cậu, hẳn rồi! Chà chà, mọi sự xa xỉ đều hội tụ trong ngôi nhà này! Cứ đợi tôi một lát."

Anh tiến về phía cánh cửa hầm rượu, và thoắt cái đã tái xuất. Trông anh có vẻ hơi lấm lem bụi đất, với một chai bia kẹp ở mỗi chân và một chai khác kẹp chặt dưới mỗi nách. "Cậu có vẻ là một gã biết cách hưởng thụ đấy, Chuột Chũi à," anh lên tiếng. "Chẳng bao giờ chịu để bản thân thiệt thòi thứ gì. Đây đích thị là chốn nhỏ bé vui vẻ nhất mà tôi từng ghé qua. Này, cậu kiếm đâu ra mấy bức tranh in này thế? Nhờ chúng mà nơi này mới thực sự toát lên hơi ấm của một gia đình đấy. Thảo nào cậu lại nặng lòng với nó đến vậy, Chuột Chũi à. Kể cho tôi nghe tất tần tật về nó đi, làm sao mà cậu lại bài trí được một nơi như thế này."

Thế rồi, trong lúc Chuột Nước đang thoăn thoắt dọn đĩa, dao nĩa và quậy đều mù tạt trong một chiếc cốc nhỏ đựng trứng, Chuột Chũi bắt đầu kể chuyện. Lồng ngực cậu vẫn còn phập phồng bởi dư âm của những cảm xúc vừa trải qua. Ban đầu, giọng cậu còn đôi chút rụt rè, nhưng rồi cứ thế tuôn trào một cách tự do và thoải mái hơn khi cậu bắt đầu say sưa với tổ ấm của mình. Cậu thao thao bất tuyệt về việc góc này được lên kế hoạch ra sao, món kia được tính toán cặn kẽ thế nào. Rồi món này cậu sắm được nhờ một khoản tiền thưởng bất ngờ từ người dì; món nọ thì mua được với giá hời, quả là một phát hiện để đời. Lại có những món được chắt bóp từ những khoản tiền tiết kiệm nhọc nhằn, bằng việc phải "thắt lưng buộc bụng" suốt một thời gian dài. Tinh thần của cậu rốt cuộc cũng hồi phục hoàn toàn. Cậu liên tục bước tới lui, âu yếm vuốt ve tài sản của mình, rồi nâng chiếc đèn lên để khoe khoang những nét độc đáo nhất với vị khách quý. Cậu cứ thế nói thao thao bất tuyệt, quên khuấy mất bữa tối mà cả hai chiếc dạ dày đều đang réo rắt đòi ăn. Chuột Nước, dù đang đói cồn cào nhưng vẫn cố gắng giấu nhẹm đi. Anh nghiêm trang gật gù, nhíu mày ra chiều xem xét kỹ lưỡng, thi thoảng lại chêm vào vài câu "tuyệt vời", "tuyệt cú mèo", mỗi khi có cơ hội.

Mãi rồi Chuột Nước cũng dỗ dành được cậu ngồi vào bàn ăn. Và ngay khi cậu vừa mới bắt tay vào vật lộn nghiêm túc với chiếc đồ khui hộp cá mòi, thì những âm thanh lao xao từ ngoài sân trước vọng vào-nghe như tiếng lê bước của vô số đôi chân nhỏ xíu trên nền sỏi, cùng tiếng xì xào rộn rã của những giọng nói lảnh lót. Vài câu nói đứt quãng lọt vào tai họ-"Nào, tất cả xếp thành một hàng đi-nâng đèn lồng lên cao một chút nào, Tommy-hắng giọng trước đi đã-đừng có đứa nào ho sau khi tôi đếm một, hai, ba đấy nhé.-Thằng nhóc Bill lỉnh đi đâu rồi?-Đây, tiến lên nào, làm đi, tất cả chúng ta đều đang chờ đây--"

"Có chuyện gì thế nhỉ?" Chuột Nước dò hỏi, khựng lại động tác khui hộp.

"Tôi đoán chắc mẩm là đám chuột đồng," Chuột Chũi đáp lời, giọng điệu xen lẫn một chút tự hào. "Bọn chúng thường đi quanh hát thánh ca một cách đều đặn vào thời điểm này trong năm. Coi như là một nét đặc trưng ở vùng này. Và chúng chẳng bao giờ bỏ quên tôi-chúng luôn luôn để dành Mái Ấm Chuột Chũi cho điểm đến cuối cùng; và tôi thường mời chúng đồ uống nóng, đôi khi là cả bữa tối nữa, nếu rủng rỉnh. Lại sắp được nghe chúng hát, cứ như quay về ngày xưa vậy."

"Chúng ta ra ngó chúng một chút nào!" Chuột Nước reo lên háo hức, nhảy cẫng lên rồi lao vọt ra cửa.

Quả là một cảnh tượng tuyệt đẹp, ngập tràn phong vị Giáng sinh, ùa vào mắt hai người khi cánh cửa vừa mở tung. Ngay giữa khoảng sân trước, tắm trong luồng sáng nhờ nhờ phát ra từ chiếc đèn lồng bằng sừng, tám hay mười chú Chuột Đồng bé xíu đang xếp thành hình bán nguyệt. Những chiếc khăn len đỏ tươi quấn quanh cổ họng, hai chân trước đút sâu vào túi áo, còn đôi chân thì cứ nhảy lóc cóc liên hồi để xua đi cái rét. Bằng đôi mắt đen láy sáng ngời như hạt cườm, bầy chuột ngượng nghịu liếc nhìn nhau, cười rúc rích, sụt sịt mũi và cứ chốc chốc lại đưa ống tay áo lên quệt mũi thật thà. Khi cánh cửa vừa hé mở, một cậu lớn tuổi hơn đang xách chiếc đèn lồng liền hắng giọng: "Nào, một, hai, ba!" và ngay tắp lự, những giọng ca lảnh lót trẻ thơ vang lên vút trong không trung. Chúng đang cất lên một khúc thánh ca cổ xưa, bài hát mà tổ tiên chúng đã sáng tác trên những cánh đồng hoang lạnh giá sương giăng, hoặc trong những đêm bị bão tuyết giam cầm nơi góc ống khói, được lưu truyền qua bao thế hệ để rồi cất vang trên những con phố lầy lội, ngay dưới ánh đèn ấm áp hắt ra từ những ô cửa sổ mỗi dịp Giáng sinh về.

BÀI THÁNH CA

Hỡi dân làng, mùa sương giá này, Hãy mở toang cánh cửa đón bầy, Dù gió gào, tuyết tuôn đong đầy, Xin hãy đón chúng tôi vào sưởi lửa đây; Niềm vui sẽ đến lúc ban mai!

Chúng tôi đứng giữa sương lạnh thấu xương, Thổi ấm ngón tay, giậm chân trên đường, Từ phương xa xôi đến đây vấn vương- Ngài bên ánh lửa, chúng tôi giữa màn sương- Chúc ngài niềm vui lúc ban mai!

Trước khi đêm chưa quá nửa canh thâu, Một ánh sao sáng đã dẫn đầu, Gieo rắc phước lành và phép nhiệm màu- Niềm vui ngày mai và mãi về sau, Niềm vui cho mỗi lúc ban mai!

Người tốt bụng Joseph vượt tuyết lạnh căm- Thấy ánh sao trên mái rơm tối tăm; Nàng Mary chẳng thể đi thêm ngàn dặm- Đón mái nhà tranh, lớp rơm rạ dưới hầm! Nàng sẽ đón niềm vui lúc ban mai!

Và rồi thiên thần báo tin lành thay "Ai là người cất tiếng gọi Nowell⁶ đầu tiên vậy? Thảy muôn thú sinh sống nơi đây, Trong căn chuồng nơi Chúa giáng trần ngự mây! Niềm vui sẽ thuộc về chúng lúc ban mai!"

Những giọng ca nhỏ ngừng bặt. Các ca sĩ đồng quê, dù đang cười bẽn lẽn, vẫn trao nhau những ánh nhìn e thẹn, và một khoảng lặng khẽ lướt qua-nhưng chỉ một khoảnh khắc thôi. Sau đó, từ tít trên cao và xa xôi, vọng dọc theo đường hầm mà hai người vừa mới đi qua, truyền đến tai họ những tiếng chuông ngân nga êm dịu, vang vọng một hồi dài như reo vui và náo nhiệt.

"Hát hay lắm, các cậu bé!" Chuột Nước chân thành tán dương. "Và giờ thì tất cả các cháu hãy vào đây, sưởi ấm bên ngọn lửa hồng, và dùng chút đồ uống nóng nhé!"

"Đúng rồi, vào đây đi, các cháu chuột đồng," Chuột Chũi sốt sắng gọi. "Mọi thứ hệt như ngày xưa vậy! Nhớ đóng chặt cửa lại nhé. Kéo cái ghế dài kia lại gần đống lửa đi nào. Nào, các cháu cứ nán đợi một chút nhé, trong lúc chúng ta-Ôi, anh Chuột Nước ơi!" cậu thảng thốt kêu lên, thả phịch người xuống một chiếc ghế, nước mắt chực trào. "Chúng ta đang làm cái quái gì thế này? Chúng ta nào có thứ gì để thiết đãi bọn trẻ đâu!"

"Cậu cứ để tôi lo vụ đó," Chuột Nước cất giọng đầy uy quyền. "Này, cái cháu đang cầm đèn lồng kia! Lại đây nào. Chú muốn hỏi chuyện cháu một lát. Nào, nói cho chú nghe, liệu có cửa tiệm nào còn mở cửa vào cái giờ này không?"

"Dạ bẩm, tất nhiên là có rồi thưa ngài," cậu chuột đồng cung kính đáp lời. "Vào cái tầm này trong năm, các cửa tiệm quanh đây lúc nào cũng sáng đèn."

"Thế thì nghe cho rõ đây!" Chuột Nước nói. "Cháu hãy đi ngay lập tức, xách theo cái đèn lồng của cháu, và mua cho chú--"

Tại đây diễn ra một cuộc rì rầm to nhỏ khá dài, và Chuột Chũi chỉ loáng thoáng bắt được vài câu rời rạc, kiểu như-"Nhớ là lấy đồ tươi đấy nhé!-không, cỡ một cân là đủ rồi-phải ghé đúng tiệm của lão Buggins đấy, vì chú chẳng thèm đồ ở bất kỳ tiệm nào khác đâu-không, chỉ lấy loại hảo hạng nhất thôi-nếu không có hàng, cháu cứ đảo qua mấy chỗ khác xem sao-đúng rồi, tất nhiên là đồ nhà làm, cấm không mua đồ hộp đấy-nếu thế thì hãy cố gắng hết sức nhé!" Cuối cùng, tiếng lách cách của những đồng tiền xu vang lên khi chúng được truyền từ tay Chuột Nước sang tay cậu bé; cậu chuột đồng được trang bị thêm một chiếc giỏ rộng thênh thang để đựng đồ, rồi vội vã cùng chiếc đèn lồng lặn vào màn đêm.

Đám chuột đồng còn lại thì ngoan ngoãn xếp thành một hàng chễm chệ trên chiếc ghế dài, đong đưa đôi chân ngắn củn, đắm chìm vào cảm giác khoan khoái bên bếp lửa rực hồng. Chúng hơ sát những ngón chân cước giá buốt vào ngọn lửa cho đến khi chúng ngứa ran lên; trong lúc ấy, Chuột Chũi, vì chẳng thể gợi mở được một cuộc trò chuyện rôm rả nào với đám trẻ, đành chuyển hướng sang chủ đề phả hệ gia đình. Cậu bắt từng đứa đọc tên vanh vách vô số những anh chị em ruột thịt-những đứa nhỏ tuổi đến mức năm nay chưa được phép nhập hội hát thánh ca, nhưng lúc nào cũng thấp thỏm mong ngóng cái ngày được cha mẹ gật đầu cho đi.

Chuột Nước, trong lúc đó, lại đang bận rộn soi kỹ nhãn mác dán trên một trong những chai bia. "Ồ, tôi thấy đây là loại Old Burton⁷ hảo hạng," anh cất giọng tán thưởng. "Cậu thật sáng suốt đấy, Chuột Chũi! Quả là một thức uống tuyệt trần! Giờ thì chúng ta có thể làm ấm một chút bia vại rồi! Chuẩn bị mọi thứ đi nào, Chuột Chũi, trong khi tôi lo mở nút bần."

Chẳng mấy chốc, thức uống đã sẵn sàng. Chiếc đồ hâm bằng thiếc được đặt ngay giữa trung tâm đỏ rực của ngọn lửa; và thoắt cái, mỗi cậu chuột đồng đều được chia một phần, vừa nhấm nháp vừa ho sặc sụa vì nghẹn (bởi cái vị cay nồng của bia vại hâm nóng ngấm rất lâu). Chúng quệt những giọt nước mắt tứa ra, cười đùa khúc khích, và dường như quên sạch cái cảm giác từng bị lạnh cóng trong suốt cả quãng đời chật vật của mình.

"Mấy nhóc này còn biết đóng kịch nữa đấy," Chuột Chũi quay sang giải thích với Chuột Nước. "Chúng tự biên tự diễn hết thảy mọi thứ. Và diễn cũng cừ lắm nhé! Năm ngoái, chúng đã trình làng một vở kịch tuyệt đỉnh, kể về một cậu chuột đồng bị lũ cướp biển Barbary⁸ bắt trên biển, rồi bị ép làm phu chèo thuyền; và khi cậu may mắn trốn thoát để trở về quê hương an toàn, thì người thiếu nữ cậu yêu lại rũ bỏ bụi trần để đi tu mất rồi. Này, cháu! Chú nhớ là cháu có sắm một vai trong vở kịch đó đấy. Thử đứng dậy diễn một đoạn xem nào."

Cậu chuột đồng được gọi tên liền đứng bật dậy, cười ngượng nghịu. Cậu đảo mắt nhìn quanh căn phòng, rồi á khẩu hoàn toàn. Đám bạn diễn hò reo cổ vũ, Chuột Chũi thì ra sức dỗ dành động viên, còn Chuột Nước thậm chí còn túm lấy vai mà lắc cậu thật mạnh; nhưng chẳng điều gì có thể đánh bại được nỗi sợ hãi sân khấu đang xâm chiếm lấy tâm trí cậu. Ngay lúc tất cả mọi người đang xúm xít "cấp cứu" cậu nhóc, y hệt như cảnh nhân viên cứu hộ sông nước đang ra sức áp dụng các biện pháp hồi sức của Hiệp hội Nhân đạo Hoàng gia⁹ cho một người chết đuối, thì chốt cửa bỗng lách cách vang lên. Cánh cửa mở tung, và cậu chuột đồng với chiếc đèn lồng khi nãy lại xuất hiện, bước đi lảo đảo dưới sức nặng trĩu của chiếc giỏ.

Chẳng còn một ai bận tâm đến chuyện đóng kịch nữa, một khi những món đồ chân thực và tú ụ trong giỏ đã được trút hết lên bàn. Dưới sự chỉ huy rành rọt của Chuột Nước, mỗi người đều được phân công đảm đương một việc, chạy tất bật lăng xăng. Chỉ trong nháy mắt, bữa tối đã được dọn sẵn. Chuột Chũi, ngồi ở đầu bàn trong một trạng thái nửa tỉnh nửa mê, ngỡ ngàng nhìn chiếc bàn ăn vốn trống huơ trống hoác giờ đây đã chất đầy những món ngon thịnh soạn tỏa hương ngào ngạt; cậu thấy khuôn mặt của những người bạn nhỏ bừng sáng rạng rỡ khi chúng háo hức xông vào bữa tiệc chẳng chút chần chừ; và rồi cậu cũng thả lỏng bản thân-bởi chính cậu cũng đang đói meo đói mốc-tận hưởng nguồn thức ăn vừa được ban phát một cách kỳ diệu ấy. Cậu chợt nghĩ rằng, dẫu sao đi chăng nữa, đây vẫn là một cuộc trở về nhà ngập tràn hạnh phúc. Trong lúc ăn, họ say sưa ôn lại những kỷ niệm xưa. Đám chuột đồng sốt sắng cập nhật cho cậu nghe những tin đồn sốt dẻo nhất quanh vùng, và gắng hết sức để trả lời hàng trăm câu hỏi mà cậu đặt ra. Chuột Nước thì cạy miệng cũng chẳng nói lời nào, hoặc nói rất ít, chỉ một lòng chú tâm đảm bảo mỗi vị khách nhỏ đều được phục vụ đúng món mình thích, với khẩu phần thật hào phóng, cốt sao cho Chuột Chũi không phải gánh thêm bất kỳ sự phiền nhiễu hay lo âu nào nữa.

Cuối cùng thì đám trẻ cũng lục rục kéo nhau ra về. Chúng vô cùng biết ơn và ríu rít trao gửi những lời chúc Giáng sinh tốt lành nhất, với những chiếc túi áo khoác nhét căng phồng những món quà dành phần cho đàn em nhỏ ở nhà. Khi cánh cửa khép lại sau lưng vị khách cuối cùng, và tiếng lách cách của những chiếc đèn lồng đã phai dần vào đêm tối, Chuột Chũi và Chuột Nước khều lại đống lửa cho cháy bùng lên, kéo ghế xích lại gần, và tự pha cho mình một cốc bia vại hâm nóng cuối cùng trước giờ đi ngủ, rồi cùng nhau hàn huyên về những sự kiện đã diễn ra trong suốt một ngày dài. Rốt cuộc, Chuột Nước, với một cái ngáp dài rõ to, uể oải lên tiếng: "Bạn già Chuột Chũi à, tôi sắp gục đến nơi rồi đây. Hai từ 'buồn ngủ' đơn giản là chẳng đủ để diễn tả lúc này. Chiếc giường tầng ở phía bên đó là của cậu phải không? Quá tốt rồi, thế thì, tôi sẽ lấy cái này vậy. Quả là một ngôi nhà nhỏ trên cả tuyệt vời! Mọi thứ đều tiện nghi đến không ngờ!"

Anh leo lên giường và cuộn tròn người thật chặt trong những lớp chăn êm ái, để rồi giấc ngủ ngay lập tức dang tay ôm chầm lấy anh, êm ru tựa như một dải lúa mạch ngoan ngoãn ngã gục vào vòng tay của chiếc máy gặt.

Chuột Chũi mệt mỏi cũng chẳng chần chừ mà vui vẻ ngả lưng đi ngủ ngay tức khắc. Chẳng mấy chốc, cậu đã tựa đầu lên chiếc gối êm ái, đắm chìm trong một niềm hân hoan và mãn nguyện tột cùng. Nhưng trước khi khép lại đôi bờ mi, cậu đã để ánh mắt mình đi lang thang quanh căn phòng cũ kỹ, lướt êm đềm theo ánh lửa hồng đang nhảy múa, rồi đậu lại trên những món đồ vật thân quen và thiện lành vốn từ lâu đã vô thức hóa thành một phần linh hồn cậu, và giờ đây chúng đang dịu dàng mỉm cười đón nhận cậu trở lại, chẳng mảy may oán giận. Lúc này đây, cậu đã chạm tới đích xác cái trạng thái tĩnh tại mà Chuột Nước đã vô cùng khéo léo và thầm lặng sắp xếp để mang lại cho cậu. Cậu nhìn thấu rõ mọi thứ nơi này mộc mạc và giản dị biết nhường nào-thậm chí có phần chật hẹp tù túng-tất cả những điều đó; nhưng lại quá đỗi rõ ràng rằng, chúng có ý nghĩa với cậu lớn lao đến mức nào, và giá trị đặc biệt của một bến đỗ neo đậu bình yên nhường này có sức nặng ra sao trong sự tồn tại của một sinh mệnh. Cậu hoàn toàn không có ý định ruồng bỏ cuộc sống mới với những khoảng không gian lộng lẫy ngoài kia, cũng chẳng muốn quay lưng lại với ánh mặt trời rực rỡ, với luồng không khí trong trẻo cùng tất thảy những đặc ân mà chúng ban tặng để lại chui rúc về nhà và chôn chân mãi ở đây. Thế giới rực rỡ trên kia quá đỗi mãnh liệt, nó vẫn đang vẫy gọi cậu, ngay cả khi cậu đang ẩn mình dưới đáy sâu này, và cậu biết rõ rằng mình sẽ phải quay trở lại cái sân khấu rộng lớn ấy. Nhưng, thật ấm lòng làm sao khi nghĩ rằng cậu vẫn luôn có một bến đỗ như thế này để trở về; nơi này là đặc quyền của riêng cậu, với những món đồ vô tri vô giác lại ánh lên niềm vui sướng vô ngần khi lại được chiêm ngưỡng bóng dáng cậu, và cậu biết mình luôn có thể vững lòng tin cậy vào một sự chào đón nồng hậu mà dung dị y như thế.

V. DULCE DOMUM

The sheep ran huddling together against the hurdles, blowing out thin nostrils and stamping with delicate fore-feet, their heads thrown back and a light steam rising from the crowded sheep-pen into the frosty air, as the two animals hastened by in high spirits, with much chatter and laughter. They were returning across country after a long day’s outing with Otter, hunting and exploring on the wide uplands where certain streams tributary to their own River had their first small beginnings; and the shades of the short winter day were closing in on them, and they had still some distance to go. Plodding at random across the plough, they had heard the sheep and had made for them; and now, leading from the sheep-pen, they found a beaten track that made walking a lighter business, and responded, moreover, to that small inquiring something which all animals carry inside them, saying unmistakably, “Yes, quite right; this leads home!”

“It looks as if we were coming to a village,” said the Mole somewhat dubiously, slackening his pace, as the track, that had in time become a path and then had developed into a lane, now handed them over to the charge of a well-metalled road. The animals did not hold with villages, and their own highways, thickly frequented as they were, took an independent course, regardless of church, post office, or public-house.

“Oh, never mind!” said the Rat. “At this season of the year they’re all safe indoors by this time, sitting round the fire; men, women, and children, dogs and cats and all. We shall slip through all right, without any bother or unpleasantness, and we can have a look at them through their windows if you like, and see what they’re doing.”

The rapid nightfall of mid-December had quite beset the little village as they approached it on soft feet over a first thin fall of powdery snow. Little was visible but squares of a dusky orange-red on either side of the street, where the firelight or lamplight of each cottage overflowed through the casements into the dark world without. Most of the low latticed windows were innocent of blinds, and to the lookers-in from outside, the inmates, gathered round the tea-table, absorbed in handiwork, or talking with laughter and gesture, had each that happy grace which is the last thing the skilled actor shall capture-the natural grace which goes with perfect unconsciousness of observation. Moving at will from one theatre to another, the two spectators, so far from home themselves, had something of wistfulness in their eyes as they watched a cat being stroked, a sleepy child picked up and huddled off to bed, or a tired man stretch and knock out his pipe on the end of a smouldering log.

But it was from one little window, with its blind drawn down, a mere blank transparency on the night, that the sense of home and the little curtained world within walls-the larger stressful world of outside Nature shut out and forgotten-most pulsated. Close against the white blind hung a bird-cage, clearly silhouetted, every wire, perch, and appurtenance distinct and recognisable, even to yesterday’s dull-edged lump of sugar. On the middle perch the fluffy occupant, head tucked well into feathers, seemed so near to them as to be easily stroked, had they tried; even the delicate tips of his plumped-out plumage pencilled plainly on the illuminated screen. As they looked, the sleepy little fellow stirred uneasily, woke, shook himself, and raised his head. They could see the gape of his tiny beak as he yawned in a bored sort of way, looked round, and then settled his head into his back again, while the ruffled feathers gradually subsided into perfect stillness. Then a gust of bitter wind took them in the back of the neck, a small sting of frozen sleet on the skin woke them as from a dream, and they knew their toes to be cold and their legs tired, and their own home distant a weary way.

Once beyond the village, where the cottages ceased abruptly, on either side of the road they could smell through the darkness the friendly fields again; and they braced themselves for the last long stretch, the home stretch, the stretch that we know is bound to end, some time, in the rattle of the door-latch, the sudden firelight, and the sight of familiar things greeting us as long-absent travellers from far over-sea. They plodded along steadily and silently, each of them thinking his own thoughts. The Mole’s ran a good deal on supper, as it was pitch-dark, and it was all a strange country for him as far as he knew, and he was following obediently in the wake of the Rat, leaving the guidance entirely to him. As for the Rat, he was walking a little way ahead, as his habit was, his shoulders humped, his eyes fixed on the straight grey road in front of him; so he did not notice poor Mole when suddenly the summons reached him, and took him like an electric shock.

We others, who have long lost the more subtle of the physical senses, have not even proper terms to express an animal’s inter-communications with his surroundings, living or otherwise, and have only the word “smell,” for instance, to include the whole range of delicate thrills which murmur in the nose of the animal night and day, summoning, warning, inciting, repelling. It was one of these mysterious fairy calls from out the void that suddenly reached Mole in the darkness, making him tingle through and through with its very familiar appeal, even while yet he could not clearly remember what it was. He stopped dead in his tracks, his nose searching hither and thither in its efforts to recapture the fine filament, the telegraphic current, that had so strongly moved him. A moment, and he had caught it again; and with it this time came recollection in fullest flood.

Home! That was what they meant, those caressing appeals, those soft touches wafted through the air, those invisible little hands pulling and tugging, all one way! Why, it must be quite close by him at that moment, his old home that he had hurriedly forsaken and never sought again, that day when he first found the river! And now it was sending out its scouts and its messengers to capture him and bring him in. Since his escape on that bright morning he had hardly given it a thought, so absorbed had he been in his new life, in all its pleasures, its surprises, its fresh and captivating experiences. Now, with a rush of old memories, how clearly it stood up before him, in the darkness! Shabby indeed, and small and poorly furnished, and yet his, the home he had made for himself, the home he had been so happy to get back to after his day’s work. And the home had been happy with him, too, evidently, and was missing him, and wanted him back, and was telling him so, through his nose, sorrowfully, reproachfully, but with no bitterness or anger; only with plaintive reminder that it was there, and wanted him.

The call was clear, the summons was plain. He must obey it instantly, and go. “Ratty!” he called, full of joyful excitement, “hold on! Come back! I want you, quick!”

“Oh, come along, Mole, do!” replied the Rat cheerfully, still plodding along.

“Please stop, Ratty!” pleaded the poor Mole, in anguish of heart. “You don’t understand! It’s my home, my old home! I’ve just come across the smell of it, and it’s close by here, really quite close. And I must go to it, I must, I must! Oh, come back, Ratty! Please, please come back!”

The Rat was by this time very far ahead, too far to hear clearly what the Mole was calling, too far to catch the sharp note of painful appeal in his voice. And he was much taken up with the weather, for he too could smell something-something suspiciously like approaching snow.

“Mole, we mustn’t stop now, really!” he called back. “We’ll come for it to-morrow, whatever it is you’ve found. But I daren’t stop now-it’s late, and the snow’s coming on again, and I’m not sure of the way! And I want your nose, Mole, so come on quick, there’s a good fellow!” And the Rat pressed forward on his way without waiting for an answer.

Poor Mole stood alone in the road, his heart torn asunder, and a big sob gathering, gathering, somewhere low down inside him, to leap up to the surface presently, he knew, in passionate escape. But even under such a test as this his loyalty to his friend stood firm. Never for a moment did he dream of abandoning him. Meanwhile, the wafts from his old home pleaded, whispered, conjured, and finally claimed him imperiously. He dared not tarry longer within their magic circle. With a wrench that tore his very heartstrings he set his face down the road and followed submissively in the track of the Rat, while faint, thin little smells, still dogging his retreating nose, reproached him for his new friendship and his callous forgetfulness.

With an effort he caught up to the unsuspecting Rat, who began chattering cheerfully about what they would do when they got back, and how jolly a fire of logs in the parlour would be, and what a supper he meant to eat; never noticing his companion’s silence and distressful state of mind. At last, however, when they had gone some considerable way further, and were passing some tree-stumps at the edge of a copse that bordered the road, he stopped and said kindly, “Look here, Mole old chap, you seem dead tired. No talk left in you, and your feet dragging like lead. We’ll sit down here for a minute and rest. The snow has held off so far, and the best part of our journey is over.”

The Mole subsided forlornly on a tree-stump and tried to control himself, for he felt it surely coming. The sob he had fought with so long refused to be beaten. Up and up, it forced its way to the air, and then another, and another, and others thick and fast; till poor Mole at last gave up the struggle, and cried freely and helplessly and openly, now that he knew it was all over and he had lost what he could hardly be said to have found.

The Rat, astonished and dismayed at the violence of Mole’s paroxysm of grief, did not dare to speak for a while. At last he said, very quietly and sympathetically, “What is it, old fellow? Whatever can be the matter? Tell us your trouble, and let me see what I can do.”

Poor Mole found it difficult to get any words out between the upheavals of his chest that followed one upon another so quickly and held back speech and choked it as it came. “I know it’s a-shabby, dingy little place,” he sobbed forth at last, brokenly: “not like-your cosy quarters-or Toad’s beautiful hall-or Badger’s great house-but it was my own little home-and I was fond of it-and I went away and forgot all about it-and then I smelt it suddenly-on the road, when I called and you wouldn’t listen, Rat-and everything came back to me with a rush-and I wanted it!-O dear, O dear!-and when you wouldn’t turn back, Ratty-and I had to leave it, though I was smelling it all the time-I thought my heart would break.-We might have just gone and had one look at it, Ratty-only one look-it was close by-but you wouldn’t turn back, Ratty, you wouldn’t turn back! O dear, O dear!”

Recollection brought fresh waves of sorrow, and sobs again took full charge of him, preventing further speech.

The Rat stared straight in front of him, saying nothing, only patting Mole gently on the shoulder. After a time he muttered gloomily, “I see it all now! What a pig I have been! A pig-that’s me! Just a pig-a plain pig!”

He waited till Mole’s sobs became gradually less stormy and more rhythmical; he waited till at last sniffs were frequent and sobs only intermittent. Then he rose from his seat, and, remarking carelessly, “Well, now we’d really better be getting on, old chap!” set off up the road again, over the toilsome way they had come.

“Wherever are you (hic) going to (hic), Ratty?” cried the tearful Mole, looking up in alarm.

“We’re going to find that home of yours, old fellow,” replied the Rat pleasantly; “so you had better come along, for it will take some finding, and we shall want your nose.”

“Oh, come back, Ratty, do!” cried the Mole, getting up and hurrying after him. “It’s no good, I tell you! It’s too late, and too dark, and the place is too far off, and the snow’s coming! And-and I never meant to let you know I was feeling that way about it-it was all an accident and a mistake! And think of River Bank, and your supper!”

“Hang River Bank, and supper too!” said the Rat heartily. “I tell you, I’m going to find this place now, if I stay out all night. So cheer up, old chap, and take my arm, and we’ll very soon be back there again.”

Still snuffling, pleading, and reluctant, Mole suffered himself to be dragged back along the road by his imperious companion, who by a flow of cheerful talk and anecdote endeavoured to beguile his spirits back and make the weary way seem shorter. When at last it seemed to the Rat that they must be nearing that part of the road where the Mole had been “held up,” he said, “Now, no more talking. Business! Use your nose, and give your mind to it.”

They moved on in silence for some little way, when suddenly the Rat was conscious, through his arm that was linked in Mole’s, of a faint sort of electric thrill that was passing down that animal’s body. Instantly he disengaged himself, fell back a pace, and waited, all attention.

The signals were coming through!

Mole stood a moment rigid, while his uplifted nose, quivering slightly, felt the air.

Then a short, quick run forward-a fault-a check-a try back; and then a slow, steady, confident advance.

The Rat, much excited, kept close to his heels as the Mole, with something of the air of a sleep-walker, crossed a dry ditch, scrambled through a hedge, and nosed his way over a field open and trackless and bare in the faint starlight.

Suddenly, without giving warning, he dived; but the Rat was on the alert, and promptly followed him down the tunnel to which his unerring nose had faithfully led him.

It was close and airless, and the earthy smell was strong, and it seemed a long time to Rat ere the passage ended and he could stand erect and stretch and shake himself. The Mole struck a match, and by its light the Rat saw that they were standing in an open space, neatly swept and sanded underfoot, and directly facing them was Mole’s little front door, with “Mole End” painted, in Gothic lettering, over the bell-pull at the side.

Mole reached down a lantern from a nail on the wall and lit it... and the Rat, looking round him, saw that they were in a sort of fore-court. A garden-seat stood on one side of the door, and on the other a roller; for the Mole, who was a tidy animal when at home, could not stand having his ground kicked up by other animals into little runs that ended in earth-heaps. On the walls hung wire baskets with ferns in them, alternating with brackets carrying plaster statuary-Garibaldi, and the infant Samuel, and Queen Victoria, and other heroes of modern Italy. Down on one side of the forecourt ran a skittle-alley, with benches along it and little wooden tables marked with rings that hinted at beer-mugs. In the middle was a small round pond containing gold-fish and surrounded by a cockle-shell border. Out of the centre of the pond rose a fanciful erection clothed in more cockle-shells and topped by a large silvered glass ball that reflected everything all wrong and had a very pleasing effect.

Mole’s face-beamed at the sight of all these objects so dear to him, and he hurried Rat through the door, lit a lamp in the hall, and took one glance round his old home. He saw the dust lying thick on everything, saw the cheerless, deserted look of the long-neglected house, and its narrow, meagre dimensions, its worn and shabby contents-and collapsed again on a hall-chair, his nose to his paws. “O Ratty!” he cried dismally, “why ever did I do it? Why did I bring you to this poor, cold little place, on a night like this, when you might have been at River Bank by this time, toasting your toes before a blazing fire, with all your own nice things about you!”

The Rat paid no heed to his doleful self-reproaches. He was running here and there, opening doors, inspecting rooms and cupboards, and lighting lamps and candles and sticking them, up everywhere. “What a capital little house this is!” he called out cheerily. “So compact! So well planned! Everything here and everything in its place! We’ll make a jolly night of it. The first thing we want is a good fire; I’ll see to that-I always know where to find things. So this is the parlour? Splendid! Your own idea, those little sleeping-bunks in the wall? Capital! Now, I’ll fetch the wood and the coals, and you get a duster, Mole-you’ll find one in the drawer of the kitchen table-and try and smarten things up a bit. Bustle about, old chap!”

Encouraged by his inspiriting companion, the Mole roused himself and dusted and polished with energy and heartiness, while the Rat, running to and fro with armfuls of fuel, soon had a cheerful blaze roaring up the chimney. He hailed the Mole to come and warm himself; but Mole promptly had another fit of the blues, dropping down on a couch in dark despair and burying his face in his duster. “Rat,” he moaned, “how about your supper, you poor, cold, hungry, weary animal? I’ve nothing to give you-nothing-not a crumb!”

“What a fellow you are for giving in!” said the Rat reproachfully. “Why, only just now I saw a sardine-opener on the kitchen dresser, quite distinctly; and everybody knows that means there are sardines about somewhere in the neighbourhood. Rouse yourself! pull yourself together, and come with me and forage.”

They went and foraged accordingly, hunting through every cupboard and turning out every drawer. The result was not so very depressing after all, though of course it might have been better; a tin of sardines-a box of captain’s biscuits, nearly full-and a German sausage encased in silver paper.

“There’s a banquet for you!” observed the Rat, as he arranged the table. “I know some animals who would give their ears to be sitting down to supper with us to-night!”

“No bread!” groaned the Mole dolorously; “no butter, no--”

“No pâté de foie gras, no champagne!” continued the Rat, grinning. “And that reminds me-what’s that little door at the end of the passage? Your cellar, of course! Every luxury in this house! Just you wait a minute.”

He made for the cellar-door, and presently reappeared, somewhat dusty, with a bottle of beer in each paw and another under each arm, “Self-indulgent beggar you seem to be, Mole,” he observed. “Deny yourself nothing. This is really the jolliest little place I ever was in. Now, wherever did you pick up those prints? Make the place look so home-like, they do. No wonder you’re so fond of it, Mole. Tell us all about it, and how you came to make it what it is.”

Then, while the Rat busied himself fetching plates, and knives and forks, and mustard which he mixed in an egg-cup, the Mole, his bosom still heaving with the stress of his recent emotion, related-somewhat shyly at first, but with more freedom as he warmed to his subject-how this was planned, and how that was thought out, and how this was got through a windfall from an aunt, and that was a wonderful find and a bargain, and this other thing was bought out of laborious savings and a certain amount of “going without.” His spirits finally quite restored, he must needs go and caress his possessions, and take a lamp and show off their points to his visitor and expatiate on them, quite forgetful of the supper they both so much needed; Rat, who was desperately hungry but strove to conceal it, nodding seriously, examining with a puckered brow, and saying, “wonderful,” and “most remarkable,” at intervals, when the chance for an observation was given him.

At last the Rat succeeded in decoying him to the table, and had just got seriously to work with the sardine-opener when sounds were heard from the fore-court without-sounds like the scuffling of small feet in the gravel and a confused murmur of tiny voices, while broken sentences reached them-“Now, all in a line-hold the lantern up a bit, Tommy-clear your throats first-no coughing after I say one, two, three.-Where’s young Bill?-Here, come on, do, we’re all a-waiting--”

“What’s up?” inquired the Rat, pausing in his labours.

“I think it must be the field-mice,” replied the Mole, with a touch of pride in his manner. “They go round carol-singing regularly at this time of the year. They’re quite an institution in these parts. And they never pass me over-they come to Mole End last of all; and I used to give them hot drinks, and supper too sometimes, when I could afford it. It will be like old times to hear them again.”

“Let’s have a look at them!” cried the Rat, jumping up and running to the door.

It was a pretty sight, and a seasonable one, that met their eyes when they flung the door open. In the fore-court, lit by the dim rays of a horn lantern, some eight or ten little fieldmice stood in a semicircle, red worsted comforters round their throats, their fore-paws thrust deep into their pockets, their feet jigging for warmth. With bright beady eyes they glanced shyly at each other, sniggering a little, sniffing and applying coat-sleeves a good deal. As the door opened, one of the elder ones that carried the lantern was just saying, “Now then, one, two, three!” and forthwith their shrill little voices uprose on the air, singing one of the old-time carols that their forefathers composed in fields that were fallow and held by frost, or when snow-bound in chimney corners, and handed down to be sung in the miry street to lamp-lit windows at Yule-time.

CAROL

Villagers all, this frosty tide,
Let your doors swing open wide,
Though wind may follow, and snow beside,
Yet draw us in by your fire to bide;
    Joy shall be yours in the morning!

Here we stand in the cold and the sleet,
Blowing fingers and stamping feet,
Come from far away you to greet-
You by the fire and we in the street-
    Bidding you joy in the morning!

For ere one half of the night was gone,
Sudden a star has led us on,
Raining bliss and benison-
Bliss to-morrow and more anon,
    Joy for every morning!

Goodman Joseph toiled through the snow-
Saw the star o’er a stable low;
Mary she might not further go-
Welcome thatch, and litter below!
    Joy was hers in the morning!

And then they heard the angels tell
“Who were the first to cry Nowell?
Animals all, as it befell,
In the stable where they did dwell!
    Joy shall be theirs in the morning!”

The voices ceased, the singers, bashful but smiling, exchanged sidelong glances, and silence succeeded-but for a moment only. Then, from up above and far away, down the tunnel they had so lately travelled was borne to their ears in a faint musical hum the sound of distant bells ringing a joyful and clangorous peal.

“Very well sung, boys!” cried the Rat heartily. “And now come along in, all of you, and warm yourselves by the fire, and have something hot!”

“Yes, come along, field-mice,” cried the Mole eagerly. “This is quite like old times! Shut the door after you. Pull up that settle to the fire. Now, you just wait a minute, while we-O, Ratty!” he cried in despair, plumping down on a seat, with tears impending. “Whatever are we doing? We’ve nothing to give them!”

“You leave all that to me,” said the masterful Rat. “Here, you with the lantern! Come over this way. I want to talk to you. Now, tell me, are there any shops open at this hour of the night?”

“Why, certainly, sir,” replied the field-mouse respectfully. “At this time of the year our shops keep open to all sorts of hours.”

“Then look here!” said the Rat. “You go off at once, you and your lantern, and you get me--”

Here much muttered conversation ensued, and the Mole only heard bits of it, such as-“Fresh, mind!-no, a pound of that will do-see you get Buggins’s, for I won’t have any other-no, only the best-if you can’t get it there, try somewhere else-yes, of course, home-made, no tinned stuff-well then, do the best you can!” Finally, there was a chink of coin passing from paw to paw, the field-mouse was provided with an ample basket for his purchases, and off he hurried, he and his lantern.

The rest of the field-mice, perched in a row on the settle, their small legs swinging, gave themselves up to enjoyment of the fire, and toasted their chilblains till they tingled; while the Mole, failing to draw them into easy conversation, plunged into family history and made each of them recite the names of his numerous brothers, who were too young, it appeared, to be allowed to go out a-carolling this year, but looked forward very shortly to winning the parental consent.

The Rat, meanwhile, was busy examining the label on one of the beer-bottles. “I perceive this to be Old Burton,” he remarked approvingly. “Sensible Mole! The very thing! Now we shall be able to mull some ale! Get the things ready, Mole, while I draw the corks.”

It did not take long to prepare the brew and thrust the tin heater well into the red heart of the fire; and soon every field-mouse was sipping and coughing and choking (for a little mulled ale goes a long way) and wiping his eyes and laughing and forgetting he had ever been cold in all his life.

“They act plays too, these fellows,” the Mole explained to the Rat. “Make them up all by themselves, and act them afterwards. And very well they do it, too! They gave us a capital one last year, about a field-mouse who was captured at sea by a Barbary corsair, and made to row in a galley; and when he escaped and got home again, his lady-love had gone into a convent. Here, you! You were in it, I remember. Get up and recite a bit.”

The field-mouse addressed got up on his legs, giggled shyly, looked round the room, and remained absolutely tongue-tied. His comrades cheered him on, Mole coaxed and encouraged him, and the Rat went so far as to take him by the shoulders and shake him; but nothing could overcome his stage-fright. They were all busily engaged on him like watermen applying the Royal Humane Society’s regulations to a case of long submersion, when the latch clicked, the door opened, and the field-mouse with the lantern reappeared, staggering under the weight of his basket.

There was no more talk of play-acting once the very real and solid contents of the basket had been tumbled out on the table. Under the generalship of Rat, everybody was set to do something or to fetch something. In a very few minutes supper was ready, and Mole, as he took the head of the table in a sort of a dream, saw a lately barren board set thick with savoury comforts; saw his little friends’ faces brighten and beam as they fell to without delay; and then let himself loose-for he was famished indeed-on the provender so magically provided, thinking what a happy home-coming this had turned out, after all. As they ate, they talked of old times, and the field-mice gave him the local gossip up to date, and answered as well as they could the hundred questions he had to ask them. The Rat said little or nothing, only taking care that each guest had what he wanted, and plenty of it, and that Mole had no trouble or anxiety about anything.

They clattered off at last, very grateful and showering wishes of the season, with their jacket pockets stuffed with remembrances for the small brothers and sisters at home. When the door had closed on the last of them and the chink of the lanterns had died away, Mole and Rat kicked the fire up, drew their chairs in, brewed themselves a last nightcap of mulled ale, and discussed the events of the long day. At last the Rat, with a tremendous yawn, said, “Mole, old chap, I’m ready to drop. Sleepy is simply not the word. That your own bunk over on that side? Very well, then, I’ll take this. What a ripping little house this is! Everything so handy!”

He clambered into his bunk and rolled himself well up in the blankets, and slumber gathered him forthwith, as a swathe of barley is folded into the arms of the reaping machine.

The weary Mole also was glad to turn in without delay, and soon had his head on his pillow, in great joy and contentment. But ere he closed his eyes he let them wander round his old room, mellow in the glow of the firelight that played or rested on familiar and friendly things which had long been unconsciously a part of him, and now smilingly received him back, without rancour. He was now in just the frame of mind that the tactful Rat had quietly worked to bring about in him. He saw clearly how plain and simple-how narrow, even-it all was; but clearly, too, how much it all meant to him, and the special value of some such anchorage in one’s existence. He did not at all want to abandon the new life and its splendid spaces, to turn his back on sun and air and all they offered him and creep home and stay there; the upper world was all too strong, it called to him still, even down there, and he knew he must return to the larger stage. But it was good to think he had this to come back to; this place which was all his own, these things which were so glad to see him again and could always be counted upon for the same simple welcome.