CHƯƠNG 8. BÁO CÁO ĐẦU TIÊN CỦA BÁC SĨ WATSON

Kể từ thời điểm này trở đi, tôi sẽ thuật lại những diễn biến tiếp theo bằng cách chép nguyên văn những lá thư tôi đã gửi cho Sherlock Holmes, hiện đang nằm ngay ngắn trên mặt bàn trước mắt tôi. Có một trang giấy đã bị thất lạc, nhưng ngoại trừ điều đó ra, chúng được sao chép chính xác từng chữ một so với bản gốc - và chúng phản ánh những cảm xúc cùng mối nghi ngờ của tôi vào thời khắc ấy một cách chân thực hơn nhiều so với trí nhớ của tôi, cho dù tôi có nhớ rành rọt đến mấy về chuỗi sự kiện bi thảm này.

Trang viên Baskerville, ngày 13 tháng Mười.

HOLMES THÂN MẾN,

Những bức thư và điện tín trước đây của tôi, tôi tin, đã giúp anh nắm được khá đầy đủ mọi chuyện đang diễn ra ở cái xó xỉnh bị Chúa bỏ quên này. Càng ở lại đây lâu, linh hồn của vùng đầm lầy càng ngấm sâu vào tâm trí con người - bằng cả sự bao la hùng vĩ lẫn nét quyến rũ u ám riêng có của nó. Một khi đã đặt chân vào giữa lòng đầm lầy rồi, anh sẽ bỏ lại sau lưng mọi dấu vết của nước Anh hiện đại; thế nhưng, mặt khác, anh lại luôn luôn ý thức được sự hiện hữu của những ngôi nhà và công trình kiến trúc của người tiền sử vương vãi khắp mọi nơi quanh mình. Khi anh dạo bước, xung quanh anh là những chốn cư ngụ của những con người đã bị thời gian vùi lấp ấy, cùng những nấm mồ và những khối cự thạch đồ sộ1 - tương truyền là được dùng để đánh dấu vị trí đền đài của họ. Khi anh nhìn những túp lều đá xám xịt của họ bám trên những sườn đồi lởm chởm, anh sẽ thấy thời đại của chính bản thân mình lùi xa dần phía sau. Và nếu như, tình cờ, anh trông thấy một người đàn ông lông lá, khoác áo da thú, bò ra từ một cánh cửa thấp lè tè, tay đang tra một mũi tên bịt đá lửa vào dây cung, anh sẽ cảm thấy sự hiện diện của gã ta ở nơi này còn tự nhiên và hợp lẽ hơn nhiều so với sự hiện diện của chính mình. Điều lạ lùng là họ đã từng sinh sống đông đúc trên một vùng đất mà, không còn nghi ngờ gì nữa, luôn luôn vô cùng cằn cỗi. Tôi không phải là một nhà khảo cổ học, nhưng tôi có thể hình dung rằng họ thuộc về một tộc người không ưa chiến tranh và bị truy đuổi, buộc phải chấp nhận nơi mà không một ai khác thèm ngó ngàng tới.

Nhưng tất cả những điều ấy, tôi e, đều chẳng liên quan gì đến sứ mệnh mà anh đã giao phó cho tôi, và có lẽ cũng sẽ hết sức tẻ nhạt đối với một bộ óc thực tế đến khô khan như anh. Tôi vẫn còn nhớ như in cái thái độ dửng dưng tuyệt đối của anh trước câu hỏi rằng mặt trời quay quanh trái đất hay trái đất quay quanh mặt trời. Vậy nên, hãy cho phép tôi quay trở lại với những sự kiện liên quan đến Ngài Henry Baskerville.

Nếu trong mấy ngày vừa qua anh không nhận được báo cáo nào từ tôi, thì đó là bởi vì mãi cho đến tận hôm nay vẫn chưa có điều gì thực sự đáng kể để thuật lại. Nhưng rồi một tình huống hết sức bất ngờ vừa xảy đến - và tôi sẽ kể cho anh nghe vào thời điểm thích hợp. Còn bây giờ, trước hết, tôi phải cập nhật cho anh về một vài yếu tố khác trong bức tranh toàn cảnh hiện tại.

Một trong số đó, một vấn đề mà tôi ít khi nhắc đến, chính là tên tử tù vượt ngục trên vùng đầm lầy. Hiện nay đã có lý do chính đáng để tin rằng hắn đã hoàn toàn cao chạy xa bay, và điều này mang lại một sự giải thoát đáng kể cho những hộ gia đình sống đơn độc trong khu vực. Đã hai tuần trôi qua kể từ đêm hắn bỏ trốn, và suốt khoảng thời gian ấy, không một ai nhìn thấy hắn, cũng chẳng có lấy một tin tức nào về hắn. Thật khó mà tin nổi rằng hắn có thể bám trụ lại trên vùng đầm lầy lâu đến như vậy. Dĩ nhiên, về chuyện tìm chỗ ẩn nấp thì chẳng có gì khó khăn cả - bất kỳ túp lều đá nào trong số những túp lều này cũng đều có thể trở thành nơi trú ẩn cho hắn. Nhưng vấn đề là chẳng có gì để ăn, trừ phi hắn bắt và làm thịt một trong những con cừu lang thang trên đầm lầy. Bởi thế, chúng tôi đều cho rằng hắn đã rời khỏi đây rồi, và nhờ vậy mà những người nông dân sống ở vùng ven xa xôi mới có thể chợp mắt ngon giấc hơn đôi chút.

Trong ngôi nhà này, chúng tôi có bốn người đàn ông khỏe mạnh, thế nên chúng tôi hoàn toàn có thể tự bảo vệ lấy mình. Nhưng tôi phải thú thật rằng đã có những khoảnh khắc tôi cảm thấy lo âu khi nghĩ đến gia đình Stapleton. Họ sống cách biệt khỏi bất kỳ sự trợ giúp nào hàng bao nhiêu dặm. Trong nhà họ chỉ có một cô hầu gái, một người đầy tớ già, cô em gái và người anh trai - mà người anh thì thể trạng chẳng được khỏe mạnh cho lắm. Họ sẽ hoàn toàn bất lực trong tay một kẻ liều lĩnh đến cùng cực như tên tội phạm vùng Notting Hill này, nếu như hắn tìm cách đột nhập được vào trong. Cả Ngài Henry lẫn tôi đều hết sức lo lắng cho cảnh ngộ của họ, và đã từng có ý kiến đề nghị cậu giữ ngựa Perkins nên sang ngủ lại bên đó để canh chừng, nhưng Stapleton nhất quyết không chịu nghe.

Sự thật là ngài nam tước, người bạn của chúng ta, đã bắt đầu tỏ ra hết sức quan tâm đến cô hàng xóm xinh đẹp. Cũng chẳng có gì lạ, bởi thời gian ở nơi hẻo lánh này trôi đi nặng nề biết bao đối với một con người tràn trề năng lượng như ngài ấy, mà cô thì lại là một người phụ nữ vô cùng duyên dáng và lộng lẫy. Ở cô toát lên một vẻ gì đó phảng phất hương sắc nhiệt đới, đầy mới lạ, tạo nên một sự đối lập kỳ lạ với người anh trai trầm lặng và dửng dưng. Dẫu vậy, ngay trong lòng anh ta, tôi vẫn cảm nhận được những ngọn lửa như đang âm ỉ cháy. Anh ta rõ ràng có một ảnh hưởng rất mạnh lên cô em gái, vì tôi đã thấy cô ấy, trong lúc trò chuyện, liên tục liếc nhìn về phía anh ta như thể đang ngầm tìm kiếm sự tán đồng cho từng lời mình nói. Tôi thực lòng mong rằng anh ta đối xử tốt với cô. Trong đôi mắt anh ta có một tia sáng lạnh lẽo, cùng đôi môi mỏng mím chặt - tất cả toát lên một bản tính quyết đoán, thậm chí có phần khắc nghiệt. Rồi anh sẽ thấy, anh ta quả là một đối tượng nghiên cứu thú vị đấy.

Anh ta đã đến thăm Trang viên Baskerville ngay ngày đầu tiên, và sáng hôm sau liền dẫn cả hai chúng tôi đi xem nơi mà truyền thuyết về gã Hugo tàn ác được cho là đã khởi nguồn. Đó là một chuyến viễn du dài mấy dặm xuyên qua vùng đầm lầy, đến một nơi hoang vu đến nỗi chính khung cảnh ấy hẳn đã gợi nguồn cảm hứng cho cả câu chuyện. Chúng tôi tìm thấy một thung lũng ngắn, nép mình giữa những mỏm đồi đá lởm chởm, dẫn vào một khoảng không gian trống trải phủ đầy cỏ dại, điểm xuyết những bông cỏ bông trắng muốt như tuyết. Ngay chính giữa thung lũng sừng sững hai tảng đá khổng lồ, bị bào mòn và vót nhọn ở đỉnh, trông tựa như những chiếc răng nanh mục nát của một con quái vật thời viễn cổ. Từng chi tiết một đều khớp hoàn toàn với bối cảnh của thảm kịch xưa. Ngài Henry hết sức thích thú, và đã hơn một lần hỏi Stapleton rằng liệu anh ta có thực sự tin vào khả năng các thế lực siêu nhiên can thiệp vào chuyện của con người hay không. Ngài ấy hỏi bằng một giọng nhẹ nhàng, nhưng rõ ràng là đang nghiêm túc đến tận đáy lòng. Stapleton trả lời hết sức thận trọng, thế nhưng ta vẫn dễ dàng nhận ra anh ta nói ít hơn những gì mình thực sự nghĩ, và rằng anh ta không muốn bày tỏ hết quan điểm của mình chỉ vì nể lòng vị nam tước. Anh ta kể cho chúng tôi nghe về những trường hợp tương tự, nơi các dòng họ phải hứng chịu một thế lực tà ác nào đó giáng xuống, và rồi để lại trong chúng tôi ấn tượng rằng chính anh ta cũng chia sẻ niềm tin phổ biến về vấn đề này.

Trên đường trở về, chúng tôi dừng chân dùng bữa trưa tại Merripit House. Và chính tại nơi đây, Ngài Henry đã làm quen với cô Stapleton. Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên nhìn thấy cô, ngài ấy dường như đã bị cuốn hút mạnh mẽ, và tôi sẽ hết sức sai lầm nếu như tình cảm ấy không đến từ cả hai phía. Suốt quãng đường đi bộ về nhà, ngài ấy nhắc đến cô hết lần này đến lần khác, và kể từ đó, hầu như chẳng ngày nào trôi qua mà chúng tôi không gặp gỡ hai anh em họ. Tối nay họ sẽ đến dùng bữa tại đây, và người ta cũng đã bàn đến chuyện chúng tôi sẽ ghé thăm họ vào tuần tới. Người ta có thể ngỡ rằng một cuộc kết hợp như vậy hẳn sẽ được Stapleton vô cùng hoan nghênh, ấy thế nhưng tôi đã hơn một lần bắt gặp ánh mắt phản đối gay gắt nơi khuôn mặt anh ta, mỗi khi Ngài Henry dành cho em gái anh ta một chút quan tâm. Không còn nghi ngờ gì nữa, anh ta vô cùng gắn bó với cô em gái, và hẳn sẽ sống một cuộc đời cô độc nếu thiếu vắng cô. Thế nhưng, ngăn cản cô tạo dựng một cuộc hôn nhân rực rỡ đến nhường ấy - đó quả là đỉnh cao của sự ích kỷ. Dù sao đi nữa, tôi tin chắc rằng anh ta không hề muốn tình thân thiết giữa họ tiến triển thành tình yêu, và tôi đã nhiều lần quan sát thấy anh ta tìm mọi cách ngăn cản không cho họ ở riêng bên nhau. Nhân tiện, chỉ thị của anh - không bao giờ được phép để Ngài Henry ra ngoài một mình - sẽ càng trở nên nặng nề hơn gấp bội, nếu như một mối tình lãng mạn lại được thêm vào giữa vô vàn những khó khăn khác của chúng ta. Sự quý mến mà Ngài Henry dành cho tôi chắc chắn sẽ sớm sứt mẻ, nếu tôi cứ khăng khăng tuân thủ mệnh lệnh của anh một cách cứng nhắc như vậy.

Hôm nọ - chính xác hơn là thứ Năm - bác sĩ Mortimer đã dùng bữa trưa cùng chúng tôi. Ông ấy đang khai quật một gò mộ ở Long Down và đã tìm được một chiếc sọ thời tiền sử khiến ông vô cùng phấn khích. Chưa bao giờ tôi thấy một con người say mê đến thế! Sau bữa trưa, nhà Stapleton ghé qua, và vị bác sĩ tốt bụng bèn dẫn tất cả chúng tôi ra con hẻm thủy tùng2 theo lời đề nghị của Ngài Henry, để chỉ cho chúng tôi thấy chính xác mọi chuyện đã diễn ra như thế nào trong cái đêm định mệnh ấy. Đó là một lối đi dài và ảm đạm - con hẻm thủy tùng - nằm kẹp giữa hai bức tường rào được xén tỉa cao vút, hai bên là những dải cỏ hẹp. Nơi tận cùng con hẻm là một nhà hóng mát cũ kỹ, xiêu vẹo. Đi được nửa đường thì gặp cánh cổng dẫn ra đầm lầy, nơi vị lão nam tước đã đánh rơi tàn xì gà. Đó là một cánh cổng gỗ sơn trắng với một chiếc chốt cài. Bên ngoài cánh cổng ấy là cả vùng đầm lầy mênh mông trải rộng. Tôi lần giở lại giả thuyết của anh về vụ án và cố hình dung toàn bộ những gì đã xảy ra. Khi ông lão đứng ở nơi đó, ông đã trông thấy một thứ gì đó đang băng qua đầm lầy - một thứ gì đó khiến ông kinh hãi đến mức mất hết lý trí, rồi cứ thế chạy, chạy mãi cho đến khi gục chết vì quá đỗi khiếp sợ và kiệt sức. Ông đã bỏ chạy dọc theo đường hầm dài tăm tối ấy. Vậy rốt cuộc ông đã chạy trốn khỏi thứ gì? Phải chăng là một con chó chăn cừu của vùng đầm lầy? Hay chính là con chó săn ma quái - đen thui, lặng thinh và khổng lồ? Có bàn tay con người nào nhúng vào việc này hay không? Liệu gã Barrymore nhợt nhạt, lúc nào cũng cảnh giác ấy có biết nhiều hơn những gì hắn chịu nói ra không? Tất cả vẫn còn mờ mịt và mơ hồ, nhưng đằng sau tất cả, tôi luôn cảm thấy lờ mờ cái bóng đen của tội ác.

Kể từ lần viết thư trước, tôi đã làm quen thêm một người hàng xóm nữa. Đó là ông Frankland, chủ nhân Trang viên Lafter, cách chỗ chúng tôi khoảng bốn dặm về phía nam. Ông ấy là một người đứng tuổi, mặt đỏ au, tóc bạc trắng và tính tình nóng nảy. Niềm đam mê lớn nhất đời ông là luật pháp nước Anh, và ông đã tiêu tốn cả một gia tài vào những vụ kiện tụng. Ông tranh chấp chỉ đơn thuần vì cái khoái được tranh chấp, sẵn sàng đứng về bất kỳ phe nào trong một vụ việc, thành thử chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi thú tiêu khiển ấy hóa ra lại vô cùng tốn kém. Có khi ông rào chắn một con đường lại rồi thách thức cả giáo xứ buộc ông phải dỡ bỏ. Lúc khác, ông lại tự tay phá sập cổng nhà người ta và tuyên bố rằng một lối đi công cộng đã tồn tại ở đó từ thời thượng cổ, rồi thách chủ sở hữu kiện ông tội xâm phạm. Ông ta cực kỳ thông thạo các quyền hạn của lãnh chúa và các tập tục công xã thời xưa, và ông vận dụng kiến thức ấy khi thì ủng hộ dân làng Fernworthy, khi lại chống lại họ, thành thử cứ định kỳ ông lại được dân làng rước kiệu tung hô dọc phố, hoặc bị họ đem hình nộm ra đốt, tùy theo chiến tích mới nhất của ông. Người ta đồn rằng hiện tại ông đang vướng vào chừng bảy vụ kiện, và số vụ này rất có thể sẽ nuốt sạch nốt phần tài sản còn lại của ông, qua đó rút hết nọc độc và khiến ông trở thành vô hại trong tương lai. Ngoài cái máu kiện tụng ra, ông ấy tỏ ra là một người tử tế và tốt bụng, và tôi chỉ nhắc đến ông ở đây là vì anh đã đặc biệt dặn tôi phải gửi về một vài nét phác họa về những con người xung quanh chúng tôi. Hiện nay, ông ta đang theo đuổi một công việc hết sức kỳ quặc: vốn là một nhà thiên văn học nghiệp dư, ông sở hữu một chiếc kính viễn vọng tuyệt hảo, và ông dành cả ngày nằm dài trên mái nhà, dùng nó quét khắp vùng đầm lầy với hy vọng bắt được bóng dáng của tên tử tù vượt ngục. Nếu ông ấy chỉ tập trung sức lực vào mỗi việc đó thôi thì mọi chuyện sẽ ổn cả, nhưng lại có tin đồn rằng ông đang định kiện bác sĩ Mortimer tội khai quật mồ mả mà không được sự đồng ý của thân nhân, bởi vị bác sĩ đã đào lên một chiếc sọ thời đồ đá mới3 từ gò mộ ở Long Down. Dù sao đi nữa, ông ấy cũng giúp cuộc sống của chúng tôi bớt phần đơn điệu, và mang lại một chút khuây khỏa hài hước ở những nơi thực sự đang cần đến nó.

Và giờ đây, sau khi đã điểm qua cho anh về tên tử tù vượt ngục, về gia đình Stapleton, về bác sĩ Mortimer và về ông Frankland ở Lafter Hall, xin phép anh cho tôi khép lại bức thư này bằng điều hệ trọng nhất - kể anh nghe cặn kẽ hơn về nhà Barrymore, và đặc biệt là về những diễn biến đầy kinh ngạc của đêm hôm qua.

Trước hết là về chuyện bức điện tín thử nghiệm mà anh đã gửi từ London nhằm xác minh Barrymore có thực sự ở đây hay không. Tôi từng giải thích rằng lời khai của ông bưu trưởng đã khiến phép thử ấy trở nên vô giá trị, và chúng ta chẳng có bằng chứng nào nghiêng về bên nào. Tôi kể lại toàn bộ sự tình cho Ngài Henry, và với bản tính thẳng thắn cố hữu, ngài ấy liền cho gọi Barrymore lên và hỏi thẳng ông ta rằng chính mắt ông ta có nhận được bức điện ấy không. Barrymore đáp rằng ông ta đã nhận.

"Nhưng cậu bé đã trao tận tay ông chứ?" - Ngài Henry truy hỏi.

Barrymore tỏ vẻ ngạc nhiên và ngẫm nghĩ một thoáng.

"Không ạ," ông ta nói, "lúc ấy tôi đang ở trong phòng chứa đồ, và chính vợ tôi đã mang nó lên cho tôi."

"Vậy ông có đích thân trả lời không?"

"Không ạ. Tôi bảo vợ tôi sẽ viết gì để hồi đáp, rồi bà ấy xuống nhà viết."

Tối hôm ấy, Barrymore tự mình nối lại đề tài này.

"Tôi thực lòng không sao hiểu nổi mục đích của những câu hỏi mà ngài đặt ra sáng nay, thưa Ngài Henry," ông ta nói. "Tôi hy vọng rằng điều đó không có nghĩa là tôi đã làm gì khiến ngài mất lòng tin?"

Ngài Henry đành phải trấn an rằng không hề có chuyện đó, và còn xoa dịu ông ta bằng cách tặng cho ông ta kha khá quần áo cũ trong tủ đồ của mình - bởi lẽ trang phục mới may ở London nay đã chuyển đến đầy đủ cả rồi.

Bà Barrymore là người khiến tôi đặc biệt lưu tâm. Bà ấy là một người đàn bà đẫy đà, chắc nịch, suy nghĩ hạn hẹp, cực kỳ đoan trang và có phần khắc khổ. Anh khó lòng tưởng tượng nổi một con người ít biểu lộ cảm xúc đến thế. Ấy vậy mà, tôi đã từng kể cho anh nghe, làm sao vào ngay cái đêm đầu tiên ở nơi này, tôi lại nghe thấy bà ấy khóc nức nở đầy đau đớn, và kể từ dạo đó, tôi đã hơn một lần thoáng thấy những vệt nước mắt còn hằn trên gương mặt bà. Dường như có một nỗi u sầu thăm thẳm nào đó vẫn ngày đêm gặm nhấm trái tim bà. Đôi lúc tôi tự hỏi liệu có phải bà đang mang trong lòng một ký ức tội lỗi nào ám ảnh chăng, và đôi lúc tôi lại ngờ rằng Barrymore chính là một kẻ bạo chúa trong gia đình. Tôi vốn luôn cảm thấy có điều gì đó khác thường và đáng ngờ trong bản tính của người đàn ông này, nhưng chính sự việc đêm qua đã đẩy mọi mối nghi ngờ của tôi lên đến tột đỉnh.

Thế nhưng, tự thân sự việc ấy nghe chừng cũng chỉ là một chuyện vặt vãnh. Anh vốn biết tôi không phải là kẻ dễ ngủ say, và kể từ khi gánh lấy nhiệm vụ canh chừng trong tòa nhà này, giấc ngủ của tôi lại càng thêm chập chờn hơn bao giờ hết. Đêm qua, vào khoảng hai giờ sáng, tôi giật mình tỉnh giấc vì tiếng bước chân rón rén lướt ngang qua cửa phòng mình. Tôi trỗi dậy, hé cửa nhìn ra ngoài. Một cái bóng đen dài đang lê bước dọc hành lang. Đó là chiếc bóng của một người đàn ông đang nhẹ nhàng bước đi, trên tay cầm một ngọn nến. Ông ta mặc áo sơ mi và quần tây, để chân trần. Tôi chỉ kịp nhận ra dáng hình, nhưng với chiều cao ấy, tôi biết chắc đó là Barrymore. Ông ta di chuyển hết sức chậm rãi và cẩn trọng, và có một vẻ gì đó vừa tội lỗi vừa lén lút khó tả trong toàn bộ dáng vẻ của con người ấy.

Tôi từng kể với anh rằng hành lang bị cắt ngang bởi ban công chạy vòng quanh sảnh lớn, nhưng nó lại tiếp tục ở phía bên kia. Tôi chờ cho đến khi ông ta khuất bóng rồi mới men theo. Lúc tôi vòng qua ban công thì ông ta đã tới tận cuối hành lang đối diện, và qua thứ ánh sáng lờ mờ hắt ra từ một cánh cửa đang mở, tôi thấy ông ta bước vào một trong những căn phòng. Mà giờ đây, tất cả những căn phòng đó đều trống không, chẳng có đồ đạc gì và cũng chẳng có ai ở - điều này càng khiến chuyến thám hiểm của ông ta thêm phần bí ẩn. Ánh nến tỏa đều đặn như thể ông ta đang đứng bất động. Tôi rón rén bước dọc hành lang, cố hết sức không gây ra một tiếng động nào, rồi liếc mắt qua khe cửa.

Barrymore đang khom người bên ô cửa sổ, tay cầm ngọn nến áp sát vào mặt kính. Khuôn mặt nhìn nghiêng của ông ta hơi hướng về phía tôi, và tôi thấy nó dường như cứng đờ lại trong niềm mong đợi khi ông ta chăm chú dán mắt vào màn đêm của đầm lầy bên ngoài. Ông ta đứng đó quan sát hồi lâu trong nhiều phút liền. Rồi ông ta cất lên một tiếng rên rỉ sâu thẳm, và với một cử chỉ đầy sốt ruột, ông ta dập tắt ngọn nến. Ngay lập tức, tôi quay về phòng mình, và chỉ ít lâu sau, những bước chân rón rén ấy lại một lần nữa lướt qua trên đường trở về. Rất lâu sau đó, khi tôi đã chìm vào một cơn ngủ chập chờn, tôi nghe thấy tiếng chìa khóa xoay trong ổ khóa ở đâu đó, nhưng tôi không tài nào xác định được âm thanh ấy vọng ra từ phía nào. Tất cả những điều này mang ý nghĩa gì thì tôi không sao đoán nổi, nhưng chắc chắn có một công việc bí mật nào đó đang diễn ra trong ngôi nhà ảm đạm này - một bí mật mà sớm muộn gì chúng ta cũng sẽ khám phá ra tận ngọn ngành. Tôi không làm phiền anh bằng những giả thuyết của riêng mình, bởi anh chỉ yêu cầu tôi cung cấp các sự kiện mà thôi. Tôi đã có một cuộc trò chuyện dài với Ngài Henry sáng nay, và chúng tôi đã vạch ra một kế hoạch hành động dựa trên những gì tôi quan sát được đêm qua. Bây giờ thì tôi chưa thể nói về nó, nhưng nó sẽ khiến bản báo cáo kế tiếp của tôi trở nên đáng đọc hơn nhiều.

  1. Cự thạch (megalith) là những tảng đá khổng lồ được người tiền sử sử dụng để xây dựng các công trình kiến trúc hoặc đài tưởng niệm tôn giáo. Ở Anh, các di tích cự thạch như Stonehenge rất nổi tiếng, thường gắn liền với những nền văn hóa cổ xưa bí ẩn. ↩

  2. Thủy tùng (yew) là một loài cây thường xanh có độc, ở Anh thường được trồng phổ biến tại các nghĩa trang. Trong văn học và văn hóa phương Tây, loài cây này thường biểu trưng cho cái chết, sự u buồn và ma quái, báo hiệu trước bầu không khí nguy hiểm tại đây. ↩

  3. Thời đại Đồ đá mới (Neolithic) là giai đoạn cuối cùng của Thời kỳ Đồ đá (khoảng hơn 10.000 năm trước), đánh dấu bước chuyển mình của loài người từ săn bắt hái lượm sang làm nông nghiệp và sinh sống định cư. ↩