Đã hiệu đính

MAHABHARATA

CHƯƠNG I. LỜI MỞ ĐẦU

Ngự trên đỉnh cột đá sa thạch đỏ mang tên Kutub Minar¹, với những đường rãnh khía tuyệt mỹ sừng sững giữa vẻ tĩnh lặng của Delhi cổ đại, tầm mắt ta có thể thu trọn một khung cảnh bao la, một trong những miền đất cổ kính bậc nhất xứ Hindustan².

Phóng tầm mắt vượt qua bình nguyên rải rác những tàn tích thời gian, hướng về những ngọn tháp và vòm mái tráng lệ của Delhi hiện đại, người quan sát sẽ nhận ra một khối phế tích đồ sộ nằm chếch về phía đông. Đó chính là Poorana killa, hay cựu pháo đài. Qua những cái tên truyền miệng tự ngàn xưa như Indrapat hay Indraprasta, chốn hoang phế này dường như vẫn còn gợi lên âm hưởng của một thời kỳ hoàng kim, thuở mà nó từng ngự trị vào khoảng mười lăm thế kỷ trước Công nguyên.

Chẳng riêng gì trên tiểu lục địa Ấn Độ hay trong tâm thức tín đồ Hindu, Indraprasta mới được tôn vinh như một thánh danh; bởi lẽ, ngay tại mảnh đất Campuchia xa xôi, người dân vẫn một mực tin rằng tổ tiên họ là những di dân từng xuôi về bán đảo phương Nam từ hai bên bờ sông Jumna³ vời vợi. Những phế tích kỳ vĩ của Angkor và Battambang nằm kề bên biển hồ Toulé-sap đã phô bày một cách tường minh cội rễ Hindu giáo và Phật giáo, đồng thời hóa thân thành những nhân chứng thầm lặng, minh chứng cho một vương quốc phồn vinh và hùng cường mang cội nguồn Ấn Độ từng hiện diện trong cõi dĩ vãng xa xăm.⁴

Delhi, cùng với dải bình nguyên bao la phía Bắc, vốn dĩ đã gắn chặt với những sự kiện chấn động bậc nhất xuyên suốt chiều dài lịch sử cổ kim của Ấn Độ. Nơi đây từng chứng kiến bao cuộc chiến tranh giành đế chế mang tính quyết định nhất từng nổ ra ở dải đất phía Nam rặng tuyết sơn Himalaya.

Có lẽ, pho sử thi "Mahabharata" bắt nguồn từ những mẩu dã sử mộc mạc của người Aryan⁵, tương tự như các dân tộc Bắc Âu-đó là những truyền thuyết lịch sử ngợi ca bao chiến công oanh liệt của những chiến binh quả cảm, những con người mà đôi bàn tay gân guốc vốn dĩ đã quen vung giáo, múa rìu hơn là cầm cày hay cầm bút.⁶ Dẫu vậy, nếu quả thực là thế, thì các thi sĩ - những người đã sử dụng chất liệu từ các dã sử của tổ tiên để xây dựng nên một bản hùng ca vĩ đại của dân tộc, dường như đã không mấy bận tâm đến việc bảo toàn tính xác thực khắt khe của các truyền thuyết. Và rồi, mỗi khi mạch tự sự bị cắt ngang bởi những bài luận giải dài dòng hay các cuộc đàm đạo dài miên man, ta có thể dễ dàng nhận ra dấu ấn rõ nét của vị biên soạn Bà La Môn⁷, cùng những dấu ấn cá nhân của ông trong việc bổ sung kho tư liệu. Chính vì lẽ đó, ta cũng nên thẳng thắn thừa nhận ngay từ đầu rằng, trong số một trăm ngàn câu thơ "Mahabharata" hiếm khi chắt lọc được những sự thật lịch sử thuần túy. Dẫu vậy, một kho tàng tri thức vô giá, dù không rập khuôn theo lăng kính lịch sử thông thường, vẫn dễ dàng được tìm thấy trong pho sử thi đồ sộ này, mang lại cho nó một giá trị vĩnh cửu muôn đời.

Quyền tác giả của pho sử thi "Mahabharata" tương truyền thuộc về đạo sư Vyasa, bậc tôn giả mang danh hiệu biên soạn, và sự ra đời của tác phẩm này cũng đáng chú ý không kém gì tác phẩm "Ramayana". Ngay ở phần mở đầu của khúc trường ca có nói rằng: "Người con trai của Satyavati (tức Vyasa), sau những tháng ngày đắm mình trong khổ hạnh và thiền định để chiêm nghiệm kinh Veda⁸ vĩnh hằng, đã biên soạn nên pho sử thi thiêng liêng này." Tuy đã hoàn tất toàn bộ thi phẩm đồ sộ nhưng chưa ghi chép lại một dòng nào, vị đạo sư bắt đầu trăn trở tìm cách truyền thụ áng văn vĩ đại này cho các môn đồ. Cảm thông với mong muốn lan tỏa những lợi ích của thi phẩm ấy đến người khác, Đấng Tối Cao Brahma đã hiển linh trước mặt vị thánh hiền. "Và khi Vyasa, giữa vòng vây của biết bao vị Muni⁹, nhìn thấy ngài, ông đã vô cùng ngạc nhiên; ông chắp tay cúi đầu và truyền lệnh dâng lên một bệ tọa. Rồi Vyasa bước quanh ngài, Đấng được suy tôn là Hiranyagarbha¹⁰, lúc bấy giờ đang an tọa trên bệ tọa; ông đứng cạnh ngài, và, được lệnh của Brahma Parameshti, ông ngồi xuống bên cạnh bệ tọa, lòng chan chứa tình cảm và nở nụ cười ngập tràn hoan hỉ" (P. C. Roy).¹¹ Sau khi dành trọn lời khen ngợi cho khúc ca mà Vyasa đã sáng tác, Đấng Tối Cao phán truyền: "Ngươi hãy nghĩ đến Ganesa¹², hỡi Muni, để chép lại bài thơ," và ngay sau đó "ngài lui về nơi ngự trị của mình." Vị thần minh triết Ganesa, khi nghe lời thỉnh cầu từ Vyasa, liền đi xuống am thất của vị đạo sư và ưng thuận chép lại câu chuyện kỳ diệu này, với một điều kiện: ngọn bút của ngài tuyệt đối không được ngơi nghỉ dù chỉ trong khoảnh khắc. Lời hẹn ước được đôi bên chấp thuận và nghiêm ngặt tuân thủ. Chính vì lẽ đó, "Mahabharata" đã được lưu truyền muôn đời, như một pho thánh điển bất diệt và vẹn toàn, khởi nguồn từ những lời ca của vị thi sĩ được đấng thiêng liêng soi sáng.

Nói về tầm vóc vĩ đại và tính thiêng liêng của tuyệt tác, ta chỉ cần mượn lại những dòng tụng xưng từ chính thi phẩm: "Không một câu chuyện nào được lưu truyền giữa thế gian này lại không nương tựa vào pho sử thi vĩ đại ấy, cũng giống như cơ thể con người phải nhờ vào thức ăn mỗi ngày vậy."

"Nghiên cứu 'Bharata' là một hành động sùng đạo. Kẻ nào đọc lên dù chỉ một nhịp thơ với trọn vẹn đức tin sẽ được gột sạch mọi lỗi lầm."

"Người nào mỗi ngày đều thành kính lắng nghe pho thánh điển này sẽ được ban phước thọ trường, tiếng thơm vang xa và ngày sau được siêu thăng cõi thiên giới."

"Một Bà La Môn, dù phạm phải tội lỗi nào trong ngày qua các giác quan, thảy đều sẽ được giải thoát nếu trì tụng 'Bharata' vào lúc hoàng hôn. Và dù có gieo tội lỗi nào trong đêm tối từ hành động, lời nói cho đến tâm tưởng, cũng đều sẽ được gột rửa sạch sẽ nếu cất lên tiếng tụng 'Bharata' lúc hừng đông ló rạng."

Những xác tín thiêng liêng ngần ấy có thể ảnh hưởng như thế nào đến hệ giá trị đạo đức của cả một dân tộc, đó là điều chúng ta sẽ không dừng lại để tìm hiểu.

"Mỗi dân tộc," như Prévost-Paradol từng kiến giải, "đều có trong lịch sử một biến cố vĩ đại, nơi họ gắn kết toàn bộ quá khứ và cả tương lai của mình, và ký ức về nó vừa là tiếng gọi quy tụ đồng bào, vừa là lời hứa hẹn về sự cứu rỗi. Cuộc Thiên di khỏi Ai Cập, người Do Thái nói vậy; sự sụp đổ của đế chế Medes¹³, người Ba Tư nói vậy; và các cuộc chiến tranh của người Medes, người Hy Lạp cũng nói vậy. Người ta sẽ gợi nhắc nó trong mọi bối cảnh để làm bệ phóng cho các luận điểm, các tham vọng chính trị, các thi pháp hùng biện, những lời kêu gọi ái quốc trong những thời khắc nguy nan nhất, và sau rốt, biến thành những niềm tiếc nuối khôn nguôi."¹⁴

Đối với người dân Ấn Độ, đó chính là cuộc đại chiến được định đoạt tại trận Kurukshetra¹⁵, sự kiện trung tâm trong toàn bộ lịch sử của họ. Dấu mốc ấy đánh dấu sự kết thúc của một kỷ nguyên. Trước cuộc chiến đó là một thế giới ngự trị bởi trí tuệ siêu việt và những chiến công hiển hách; sau sự kiện ấy là sự suy tàn của tâm trí và sự thoái hóa của hình hài. Đó chẳng phải là một hoài niệm mơ hồ, mà là một niềm tin cắm rễ sâu thẳm, thứ mà một trí thức Ấn Độ uyên bác cũng sẻ chia đồng điệu với những người đồng hương bình dân nhất. Tôi từng quen biết một học giả Hindu, người đã sôi nổi quả quyết rằng trong thời hoàng kim ấy, các bậc Rishi¹⁶ và những bậc trí giả đương thời đều tinh thông nghệ thuật hàng không, và có lẽ là cả những phương thức dịch chuyển siêu tốc mà nhân loại hiện đại chúng ta vẫn chưa từng hay biết. Tôi từng nghe ông hùng hồn tuyên bố rằng ngay cả điện thoại, micrô hay máy quay đĩa cũng đã được các nhà hiền triết Hindu biết đến cho tới khi mọi thành tựu khoa học và nghệ thuật của thế giới cổ đại hoàn toàn bị hủy diệt, cùng với xác thân của những người anh hùng "Mahabharata" trên sa trường Kurukshetra định mệnh. Dù ta ít có xu hướng đưa những tuyên bố nhuốm màu lãng mạn ấy vào trong khuôn khổ của một nền lịch sử khoa học đến đâu, thì ít nhất, chúng vẫn đúng ở chỗ cho thấy sự không tồn tại của bất kỳ khoa học tiến bộ nào trong cộng đồng dân cư Ấn Độ kể từ một thời kỳ xa xăm cho đến tận ngày nay.

Trong số mười vạn câu thơ của "Mahabharata," có chưa tới một phần tư số lượng tập trung vào cốt truyện chính của pho sử thi - phần còn lại bao gồm những tình tiết phụ, đôi khi rất hay nhưng ít nhiều xa rời mạch truyện, cùng với những bài luận về nghệ thuật quản trị, các chuẩn mực đạo đức và những triết lý thần học. Chính mạch truyện chính này là điều mà tôi đã tóm tắt lại trong tập sách nhỏ này, và đồng thời, tôi cũng đã cố gắng giữ lại, ở mức độ tốt nhất có thể, những nét đặc trưng của hệ tư tưởng trong áng sử thi này.

(ND) Kutub Minar (hay Qutb Minar) là một tháp chiến thắng bằng đá sa thạch đỏ và cẩm thạch nằm ở Delhi, Ấn Độ. Được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ 12 bởi triều đại Hồi giáo, đây được coi là một trong những công trình kiến trúc Hồi giáo cổ nhất và cao nhất ở Ấn Độ. ↩
(ND) Hindustan là tên gọi trong lịch sử dùng để chỉ vùng đất phía bắc bán đảo Ấn Độ, đặc biệt là lưu vực sông Hằng và sông Ấn. Tên gọi này bắt nguồn từ tiếng Ba Tư, có nghĩa là 'vùng đất của người Hindu'. ↩
(ND) Sông Jumna (hay Yamuna) là một trong những con sông linh thiêng nhất trong Ấn Độ giáo, chảy qua miền bắc Ấn Độ và là phụ lưu lớn nhất của sông Hằng. Trong thần thoại, dòng sông được nhân cách hóa thành nữ thần Yamuna. ↩
“Nouvelle Géographie Universelle,” par Elisée Reclus, tome viii., p. 873, et seq. Keane’s “Asia,” pp. 678-680. ↩
(ND) Aryan là thuật ngữ chỉ các bộ tộc du mục sử dụng ngôn ngữ Ấn-Iran, những người đã di cư vào miền bắc Ấn Độ khoảng giữa thiên niên kỷ thứ hai trước Công nguyên. Họ được coi là những người đã sáng tác ra kinh Veda và đặt nền móng cho nền văn minh Veda cổ đại. ↩
Tôi cho rằng, sau khi lần giở qua bảng phả hệ trải dài vô tận của các vị quân vương trong "Mahabharata", người ta buộc phải kết luận rằng ẩn sâu dưới tất thảy vẫn hiển hiện một nền tảng sự thật lịch sử, bất chấp những màn sương mù huyền thoại đang giăng phủ mờ mịt tầm nhìn. ↩
(ND) Bà La Môn (Brahmin) là đẳng cấp cao nhất trong hệ thống phân chia giai cấp (Varna) truyền thống của Ấn Độ giáo, bao gồm các tu sĩ, học giả, triết gia và là những người nắm giữ các nghi thức tôn giáo, tri thức học thuật. ↩
(ND) Kinh Veda là tập hợp các văn bản tôn giáo cổ xưa nhất của Ấn Độ giáo, được viết bằng tiếng Phạn (Sanskrit). Chúng được coi là những mặc khải thiêng liêng và chứa đựng các bài thánh ca, nghi thức tế tự, cùng triết lý nền tảng của văn minh Ấn Độ cổ đại. ↩
(ND) Muni trong văn hóa Ấn Độ là thuật ngữ chỉ những bậc hiền triết, tu sĩ khổ hạnh hoặc những đạo sư đã đạt đến trạng thái tĩnh lặng tuyệt đối trong tâm hồn thông qua thiền định. ↩
(ND) Hiranyagarbha (nghĩa đen là 'Bào thai vàng' hoặc 'Quả trứng vàng') là một khái niệm trong triết học Veda, chỉ nguồn gốc nguyên thủy của vạn vật hoặc linh hồn vũ trụ tối cao, thường được đồng nhất với thần sáng tạo Brahma. ↩
Cuốn "Mahabharata" của Krishna-Dwaipayana Vyasa, được Pratap Chundur Roy chuyển ngữ sang văn xuôi tiếng Anh (Calcutta, Bharata Press). Trừ khi được ghi chú cụ thể khác đi, mọi trích đoạn văn xuôi từ "Mahabharata" trong các trang tiếp theo đều được trích xuất từ tác phẩm này. ↩
(ND) Ganesa (hay Ganesha) là vị thần đầu voi trong Ấn Độ giáo, tượng trưng cho trí tuệ, sự thịnh vượng và là đấng xóa bỏ mọi trở ngại. Ngài là con trai của thần Shiva và nữ thần Parvati. ↩
(ND) Đế chế Medes (Media) là một vương quốc cổ đại nằm ở khu vực tây bắc Iran ngày nay. Đế chế này từng cai trị một vùng rộng lớn ở Cận Đông trước khi bị đế quốc Ba Tư dưới thời Cyrus Đại đế đánh bại và sáp nhập vào giữa thế kỷ 6 TCN. ↩
"Mỗi dân tộc trong lịch sử của mình đều khắc ghi một thành tựu vĩ đại, nơi họ neo đậu toàn bộ quá khứ và cả tương lai: và ký ức về nó vừa là tiếng gọi quy tụ đồng bào, vừa là lời hứa hẹn về sự phồn vinh cứu rỗi. Cuộc Thiên di, người Do Thái sẽ tụng xưng thế; sự sụp đổ của đế chế Medes, người Ba Tư sẽ tự hào thế; và các cuộc chiến tranh của người Medes, đến lượt người Hy Lạp sẽ vinh danh thế. Những thời khắc thiêng liêng ấy sẽ được gợi nhắc trong mọi bối cảnh để làm bệ phóng cho các luận điểm, các tham vọng chính trị, các thi pháp hùng biện, những lời kêu gọi ái quốc trong những cuộc khủng hoảng lớn, và sau rốt, hóa thành những niềm tiếc nuối bất diệt."-Essai sur l’histoire universelle, par M. Prévost-Paradol, tome premier, p. 166. ↩
(ND) Trận Kurukshetra là cuộc chiến tranh trung tâm trong sử thi Mahabharata, diễn ra giữa hai gia tộc Kaurava và Pandava để tranh giành ngôi báu. Kurukshetra hiện là một vùng đất thuộc bang Haryana, miền bắc Ấn Độ, được coi là thánh địa vì đây cũng là nơi thần Krishna giảng truyền Bhagavad Gita. ↩
(ND) Rishi (Thánh hiền hay Ẩn sĩ) là danh xưng dành cho các nhà thơ, triết gia, hoặc những người có khả năng thấu thị tâm linh thời Veda. Họ được cho là những người đã giao tiếp và truyền lại các bài thánh ca trong kinh Veda từ cõi thần thánh. ↩

THE MAHABHARATA

CHAPTER I. INTRODUCTORY REMARKS

Standing on the beautiful fluted column of red sandstone, known as the Kutub Minar, which towers loftily above the lifeless quietude of ancient Delhi, the eye surveys a landscape which embraces one of the most classic regions in Hindustan.

Across the ruin-strewn plain, towards the lordly minarets and cupolas of modern Delhi, the spectator may note, just a little towards the east, the massive remains of the Poorana killa, or old fort, which still preserves, in its traditionary name of Indrapat or Indraprasta, a suggestion of the glory it enjoyed some fifteen centuries before Christ.

Not only in India and to the Hindus is the Indraprasta a name of reverence; for, away in distant Cambodia, the people believe that they are descended from colonists who immigrated into the southern peninsula from the far-off banks of the Jumna, and the stupendous remains of Angkor and Battambang, near the great lake of Toulé-sap, point unmistakably to Hindu and Buddhist origin, and bear silent witness to the existence, in the remote past, of a powerful and flourishing kingdom of Indian origin.¹

Delhi, and the great plain north of it, are associated with the most stirring events in both the ancient and modern history of India, and have witnessed the most decisive struggles for empire which have occurred south of the Himalayas.

Perhaps the “Mahabharata” was based on simple Aryan sagas like those of the Norsemen-historical traditions of deeds performed by gallant warriors to whose nervous hands the spear and axe were more familiar than the plough and the pen,² but, if so, the poets who have used the materials of the sagas of their ancestors to build up the great national epic, have been not too careful to preserve the strict accuracy of the traditions, and when the narrative of events is interrupted by long disquisitions and endless palavers, we discern unmistakably the hand of the Brahman compiler and his contribution to the record. We may, then, as well admit at once that little real history can be gleaned out of the one hundred thousand verses of the “Mahabharata.” Yet a very great deal of valuable matter, that does not fall under the usual denomination of history, may be readily found in this voluminous epic, giving it a high value for all time.

The authorship of the “Mahabharata” is ascribed to the sage Vyasa, or the compiler, and its production is, at least, as remarkable as that of the “Ramayana” already referred to. We are told in the introduction to the poem itself that, “The son of Satyavati (Vyasa) having by penance and meditation analyzed the eternal Veda afterwards compiled this holy history.” When he had completed the vast epic, without, however, committing any portion of it to writing, he began to consider how he could teach it to his disciples. Sympathizing with his desire to extend to others the benefits of this most sacred and interesting poem, Brahma, the Supreme Being, appeared before the saint. “And when Vyasa, surrounded by all the tribes of Munis, saw him, he was surprised; and standing with joined palms, he bowed and he ordered a seat to be brought. And Vyasa having gone round him, who is called Hiranyagarbha, seated on that distinguished seat, stood near it, and, being commanded by Brahma Parameshti, he sat down near the seat full of affection and smiling in joy” (P. C. Roy).³ After expressing his entire approval of the poem Vyasa had composed, the Supreme Being said: “Let Ganesa be thought of, O Muni, for the purpose of writing the poem,” and then “retired to his own abode.” Ganesa, the god of wisdom, being invoked by Vyasa, repaired at once to his hermitage and consented to commit the wondrous tale to writing, provided his pen were not allowed to cease its work for a single moment. This condition was agreed to and observed. Thus was the “Mahabharata” recorded, as undying and infallible scripture, from the lips of its inspired bard.

In respect of its importance and sanctity we need only cite the following passages from the poem itself. “There is not a story current in this world, but doth depend upon this history, even as the body upon the food that it taketh.”

“The study of the ‘Bharata’ is an act of piety. He that readeth even one foot believing hath his sins entirely purged away.”

“The man who with reverence daily listeneth to this sacred work acquireth long life and renown and ascendeth to heaven.”

“A Brahmana whatever sins he may commit during the day through his senses, is freed from them all by reading the ‘Bharata’ in the evening. Whatever sins he may commit also in the night by deed, words, or mind, he is freed from them all by reading the ‘Bharata’ in the first twilight (morning).”

What effects such beliefs were likely to have upon the morals of a people we do not stop to inquire.

“Chaque peuple,” says Prévost-Paradol, “a dans son histoire un grand fait, auquel il rattache tout son passé et tout son avenir, et dont la mémoire est un mot de ralliement, une promesse de salut. La fuite d’Egypte, disaient les Juifs; le renversement des Mèdes, disaient les Perses; les guerres Médiques, disent à leur tour les Grecs. On les rappellera à tout propos pour en tirer des arguments, des prétentions politiques, des mouvements oratoires, des encouragements patriotiques dans les grandes crises, et plus tard, les regrets éternels.”⁴

For the Indian people it is the great war ending with Kurukshetra, which is the central event of their history. It closes for them their golden age. Before that was a world of transcendent knowledge and heroic deeds; since then intellectual decay and physical degeneracy. Nor is this merely a sentiment, it is a deeply-rooted belief, which the highly-educated Indian holds in common with his ignorant countryman. I have known an educated Hindu to maintain with much warmth that in the golden age the Rishis and others were well acquainted with the art of aërial navigation, and probably with other rapid modes of locomotion unknown to us moderns. I have heard him assert boldly that even the telephone, microphone, and phonograph had been known to the Hindu sages up to the time when the sciences and arts of the ancient world perished, wholesale and for ever, with the heroes of the “Mahabharata” on the fatal field of Kurukshetra. However little one might be disposed to import such romantic statements into a sober history of science, they are, at any rate, true as regards the non-existence of anything like even the germs of progressive science among the people of India from a very remote date up to the present time.

Of the one hundred thousand verses of the “Mahabharata” not more than a fourth part is concerned with the main story of the epic-the rest consists of more or less irrelevant, though often beautiful episodes, and of disquisitions on government, morals and theology. It is the main story that I have endeavoured to reproduce in brief outline in this volume, and I have also attempted to preserve, as far as possible, the important doctrinal features of the great epic.

“Nouvelle Géographie Universelle,” par Elisée Reclus, tome viii., p. 873, et seq. Keane’s “Asia,” pp. 678-680. ↩
It is, I think, impossible, after reading the tedious genealogies of the kings in the “Mahabharata,” to avoid the conclusion that there is a substratum of history beneath it all, notwithstanding the clouds of mythological dust which obscure the view. ↩
The “Mahabharata” of Krishna-Dwaipayana Vyasa, translated into English prose, by Pratap Chundur Roy (Calcutta, Bharata Press). If not otherwise stated, all prose quotations from the “Mahabharata” included in the following pages are derived from this work. ↩
“Every race has in its history one grand achievement on which it hangs all its past and all its future: and the memory of which is a rallying cry and a pledge of prosperity. The Exodus, the Jews would say; the overthrow of the Medes, would the Persians; the Median wars, the Greeks in their turn say. These will be recalled on all occasions to furnish arguments, political claims, rhetorical effects, patriotic encouragement in great crises, and in the end imperishable regrets.”-Essai sur l’histoire universelle, par M. Prévost-Paradol, tome premier, p. 166. ↩