LỜI ĐỀ TẶNG CỦA TÁC GIẢ

DÀNH TẶNG TẤT CẢ TRẺ EM
TRẺ VỀ TUỔI ĐỜI VÀ TRẺ TRONG TÂM HỒN
TÔI DÀNH TẶNG CÂU CHUYỆN NÀY

LỜI GIỚI THIỆU CHO LẦN IN THỨ MƯỜI

Có những người trong chúng ta giờ đã bước sang tuổi trung niên, đôi khi ngậm ngùi nhận ra mình chỉ tiếc nuối duy nhất một điều về quá khứ: ngày nay không còn những cuốn sách viết cho trẻ em sánh được với sách của ba mươi năm về trước. Tôi nói là viết cho trẻ em, bởi vì lối viết mới mang nặng tính tâm lý học về trẻ em - cứ như thể chúng là những viên thuốc bé xíu hay những mẫu vật được ấp nở theo một phương pháp khoa học đặc biệt nào đó - hiện nay lại cực kỳ thịnh hành. Ai từng thử đều biết, viết cho trẻ em khó hơn rất nhiều so với viết về chúng. Tôi tin chắc rằng, chỉ những ai mang trong mình góc nhìn và tâm hồn sâu sắc của một đứa trẻ mới có thể làm được điều đó. Đó là trường hợp của tác giả cuốn "The Little Duke" và "The Dove in the Eagle’s Nest", của "A Flatiron for a Farthing" và "The Story of a Short Life". Và trên hết, đó là tác giả của cuốn "Alice in Wonderland". Người lớn cứ tưởng họ có thể thành công bằng cách dùng ngôn ngữ trẻ con và nói giọng trịch thượng với những độc giả vô cùng khó tính này. Không gì có thể sai lầm hơn thế. Trí tưởng tượng của tác giả phải là trí tưởng tượng của một đứa trẻ, nhưng đồng thời phải giữ được sự nhất quán của một người trưởng thành. Lấy ví dụ, Nữ hoàng Trắng trong "Alice" hiện lên đúng như cách một đứa trẻ nhìn thấy bà, nhưng bà vẫn luôn giữ được cốt cách của chính mình qua tất cả những cuộc phiêu lưu đầy trắc trở. Chi tiết xuất thần về chú thỏ trắng cuống cuồng xỏ tay vào đôi găng trắng hoàn toàn là góc nhìn của một đứa trẻ, nhưng việc để chú thỏ trắng đóng vai trò người dẫn đường, mở đầu cho những cuộc phiêu lưu của Alice lại là cái nhìn sâu sắc của người trưởng thành.

Thiên tài vốn dĩ hiếm hoi, và không phải vì quá hoài niệm quá khứ, người ta vẫn có thể không ngần ngại khẳng định rằng: cho đến khi Hugh Lofting xuất hiện, những Miss Yonge, Mrs. Ewing, Mrs. Gatty và Lewis Carroll vẫn chưa tìm được người kế vị. Tôi vẫn nhớ như in niềm vui sướng cách đây sáu tháng khi tôi cầm lên tập "Dolittle" đầu tiên tại hiệu sách Hampshire ở Smith College, Northampton. Chỉ cần nhìn một bức tranh minh họa của ông Lofting là đã đủ thuyết phục tôi. Bức tranh tôi bắt gặp khi lần đầu mở sách ra là cảnh những chú khỉ vươn tay nối thành một dải cầu vắt ngang qua vực thẳm. Sau đó, tôi xem tiếp và phát hiện ra Bumpo đang tự đọc truyện cổ tích. Rồi tôi lại nhìn lần nữa và thấy bức tranh vẽ ngôi nhà của John Dolittle.

Nhưng chỉ hình ảnh thì chưa đủ. Vì hầu hết các nhà văn đều vẽ rất tệ, nên nếu ai đó tình cờ có tài vẽ phác thảo như ông Lofting thể hiện, người ta dễ dàng tin rằng văn phong của ông hẳn cũng ẩn chứa điều gì đó đặc biệt. Và quả thực là có. Chỉ cần đọc đoạn đầu tiên của cuốn sách - mở đầu thật tài tình bằng cụm từ "Ngày xửa ngày xưa" - bạn sẽ nhận ra ngay rằng ông Lofting tin vào câu chuyện của mình nhiều như cách ông muốn bạn tin vào nó. Đó là tố chất quan trọng hàng đầu của một người kể chuyện. Tiếp tục đọc, bạn sẽ phát hiện ra rằng ông có khả năng quan sát tinh tế để nắm bắt những chi tiết đắt giá. Có đứa trẻ tò mò nào có thể cưỡng lại được câu văn đầy hấp dẫn ở trang thứ hai của cuốn sách này:

“Ngoài bầy cá vàng bơi lội tung tăng trong chiếc ao nhỏ góc vườn, ông còn nuôi thỏ trong chạn thức ăn, giấu chuột bạch trong cây đàn piano, cho sóc ở nhờ trong tủ đựng chăn màn và nuôi một chú nhím dưới hầm rượu.”

Và rồi khi đọc thêm chút nữa, bạn sẽ khám phá ra rằng Bác sĩ không chỉ là một cái cớ để tác giả vẽ nên vô vàn những cuộc phiêu lưu kỳ thú, mà bản thân ông còn là một nhân vật độc đáo và sống động. Ông vô cùng tốt bụng và hào hiệp. Bất cứ ai từng viết truyện đều biết rằng xây dựng những nhân vật tốt bụng, rộng lượng sao cho thật thú vị là điều khó hơn nhiều so với việc tạo ra những kẻ xấu tính và nhỏ nhen. Nhưng Dolittle lại vô cùng thú vị. Không chỉ vì ông kỳ lạ, mà còn vì ông thông tuệ và luôn biết mình đang làm gì. Dù ở lứa tuổi nào, độc giả khi làm quen với ông sẽ lập tức cảm thấy rằng nếu mình gặp rắc rối, dù không nhất thiết phải là vấn đề y tế, mình sẽ đến tìm Dolittle và xin ông lời khuyên. Dolittle như thể bước ra từ trang sách để nắm lấy tay người đọc, và tôi có thể hình dung ông sẽ bước đi qua nhiều thế kỷ như một người thổi sáo Pied Piper với hàng ngàn trẻ em theo gót. Nhưng không chỉ có mình ông đáng yêu, sống động và chân thực, người tạo ra ông cũng đã thành công trong việc truyền cho tất cả những nhân vật khác trong sách sức sống mãnh liệt như thế.

Nhân hóa các loài động vật, khiến chúng nói năng và hành xử như con người thực sự là một việc vô cùng khó khăn. Lewis Carroll đã vượt qua trở ngại này một cách xuất sắc, nhưng tôi không chắc có ai sau ông cho đến thời Hugh Lofting thực sự làm được điều này; ngay cả trong một kiệt tác như "The Wind in the Willows" (Gió Qua Rặng Liễu), chúng ta cũng chưa hoàn toàn bị thuyết phục. Những người bạn của John Dolittle có sức thuyết phục bởi vì người tạo ra chúng không bao giờ ép chúng đánh mất bản ngã của mình. Ví dụ như Polynesia, cô ấy luôn là chính mình từ đầu đến cuối. Cô ấy thực sự quan tâm đến Bác sĩ, nhưng theo đúng cách của một loài chim, cô ấy luôn có một nơi nào đó để bay đi khi những cuộc hội ngộ với bạn bè đã kết thúc. Và khi ông Lofting sáng tạo ra những loài động vật kỳ ảo, ông đã thổi vào chúng một luồng sinh khí chân thực, tạo nên sức thuyết phục lạ thường. Bất cứ ai đã đọc cuốn sách này sẽ không thể nào không tin vào sự tồn tại của pushmi-pullyu. Vốn dĩ sinh vật này đã đủ chân thực ngay cả khi không có hình vẽ nào minh họa, nhưng bức tranh ở trang 153 đã đóng đinh sự hiện diện của nó vào tâm trí người đọc mãi mãi.

Thực sự cuốn sách này là một tác phẩm thiên tài, và như mọi tác phẩm thiên tài khác, thật khó để mổ xẻ những yếu tố làm nên nó. Ở đây có chất thơ, có sự tưởng tượng và tính hài hước, có một chút bi thương nhưng trên hết là hàng loạt những nhân vật sống động đến mức ai cũng tin là có thật, dù họ là những đứa trẻ bốn tuổi, những cụ già chín mươi hay những giám đốc ngân hàng thành đạt ở tuổi bốn mươi lăm. Tôi không biết ông Lofting đã làm điều đó như thế nào; tôi không nghĩ rằng chính ông ấy cũng biết. Nhưng dẫu sao thì kiệt tác ấy cũng đã hiện diện ở đây - tác phẩm kinh điển thực sự đầu tiên dành cho trẻ em kể từ thời "Alice".

Hugh Walpole.

INTRODUCTION TO THE TENTH PRINTING

THERE are some of us now reaching middle age who discover themselves to be lamenting the past in one respect if in none other, that there are no books written now for children comparable with those of thirty years ago. I say written for children because the new psychological business of writing about them as though they were small pills or hatched in some especially scientific method is extremely popular to-day. Writing for children rather than about them is very difficult as everybody who has tried it knows. It can only be done, I am convinced, by somebody having a great deal of the child in his own outlook and sensibilities. Such was the author of “The Little Duke” and “The Dove in the Eagle’s Nest,” such the author of “A Flatiron for a Farthing,” and “The Story of a Short Life.” Such, above all, the author of “Alice in Wonderland.” Grownups imagine that they can do the trick by adopting baby[viii] language and talking down to their very critical audience. There never was a greater mistake. The imagination of the author must be a child’s imagination and yet maturely consistent, so that the White Queen in “Alice,” for instance, is seen just as a child would see her, but she continues always herself through all her distressing adventures. The supreme touch of the white rabbit pulling on his white gloves as he hastens is again absolutely the child’s vision, but the white rabbit as guide and introducer of Alice’s adventures belongs to mature grown insight.

Geniuses are rare and, without being at all an undue praiser of times past, one can say without hesitation that until the appearance of Hugh Lofting, the successor of Miss Yonge, Mrs. Ewing, Mrs. Gatty and Lewis Carroll had not appeared. I remember the delight with which some six months ago I picked up the first “Dolittle” book in the Hampshire bookshop at Smith College in Northampton. One of Mr. Lofting’s pictures was quite enough for me. The picture that I lighted upon when I first opened the book was the one of the monkeys[ix] making a chain with their arms across the gulf. Then I looked further and discovered Bumpo reading fairy stories to himself. And then looked again and there was a picture of John Dolittle’s house.

But pictures are not enough although most authors draw so badly that if one of them happens to have the genius for line that Mr. Lofting shows there must be, one feels, something in his writing as well. There is. You cannot read the first paragraph of the book, which begins in the right way “Once upon a time” without knowing that Mr. Lofting believes in his story quite as much as he expects you to. That is the first essential for a story teller. Then you discover as you read on that he has the right eye for the right detail. What child-inquiring mind could resist this intriguing sentence to be found on the second page of the book:

“Besides the gold-fish in the pond at the bottom of his garden, he had rabbits in the pantry, white mice in his piano, a squirrel in the linen closet and a hedgehog in the cellar.”

[x]

And then when you read a little further you will discover that the Doctor is not merely a peg on whom to hang exciting and various adventures but that he is himself a man of original and lively character. He is a very kindly, generous man, and anyone who has ever written stories will know that it is much more difficult to make kindly, generous characters interesting than unkindly and mean ones. But Dolittle is interesting. It is not only that he is quaint but that he is wise and knows what he is about. The reader, however young, who meets him gets very soon a sense that if he were in trouble, not necessarily medical, he would go to Dolittle and ask his advice about it. Dolittle seems to extend his hand from the page and grasp that of his reader, and I can see him going down the centuries a kind of Pied Piper with thousands of children at his heels. But not only is he a darling and alive and credible but his creator has also managed to invest everybody else in the book with the same kind of life.

Now this business of giving life to animals, making them talk and behave like human[xi] beings, is an extremely difficult one. Lewis Carroll absolutely conquered the difficulties, but I am not sure that anyone after him until Hugh Lofting has really managed the trick; even in such a masterpiece as “The Wind in the Willows” we are not quite convinced. John Dolittle’s friends are convincing because their creator never forces them to desert their own characteristics. Polynesia, for instance, is natural from first to last. She really does care about the Doctor but she cares as a bird would care, having always some place to which she is going when her business with her friends is over. And when Mr. Lofting invents fantastic animals he gives them a kind of credible possibility which is extraordinarily convincing. It will be impossible for anyone who has read this book not to believe in the existence of the pushmi-pullyu, who would be credible enough even were there no drawing of it, but the picture on page 153 settles the matter of his truth once and for all.

In fact this book is a work of genius and, as always with works of genius, it is difficult to analyze the elements that have gone to make[xii] it. There is poetry here and fantasy and humor, a little pathos but, above all, a number of creations in whose existence everybody must believe whether they be children of four or old men of ninety or prosperous bankers of forty-five. I don’t know how Mr. Lofting has done it; I don’t suppose that he knows himself. There it is-the first real children’s classic since “Alice.”

Hugh Walpole.

[xiii]