CHƯƠNG MƯỜI: LOÀI VẬT QUÝ HIẾM NHẤT ĐỜI

Loài pushmi-pullyu ngày nay đã tuyệt chủng. Điều đó có nghĩa là trên thế giới chẳng còn cá thể nào sinh sống nữa. Nhưng từ ngày xửa ngày xưa, khi Bác sĩ Dolittle còn sống, vẫn còn lác đác vài con ở thật sâu trong những khu rừng rậm rạp nhất châu Phi; mà dẫu là hồi ấy đi chăng nữa, chúng cũng đã thuộc hàng cực kỳ, cực kỳ hiếm có. Chúng chẳng có đuôi, thay vào đó là hai cái đầu mọc ở hai phía với những chiếc sừng nhọn hoắt. Chúng vô cùng nhút nhát và hiếm ai có thể tóm được. Những người da đen thường bắt các loài thú khác bằng cách lẻn ra sau lưng khi chúng đang lơ đễnh. Nhưng chẳng ai làm thế được với pushmi-pullyu đâu - bởi lẽ, dù bạn có tiến tới từ hướng nào đi chăng nữa, nó cũng luôn quay mặt nhìn thẳng vào bạn. Đã thế, mỗi lần đi ngủ, chúng chỉ để một nửa cơ thể ngủ say. Cái đầu còn lại luôn thức - và canh chừng. Chẳng trách sao chưa từng có ai bắt được chúng, và chúng cũng chưa bao giờ bị nhốt trong Sở thú. Dù cho vô vàn thợ săn lừng lẫy nhất, cùng những ông chủ rạp xiếc thú tài ba nhất, đã bỏ ra biết bao năm tháng, lùng sục khắp các nẻo rừng để tìm kiếm pushmi-pullyu, nhưng chưa một con nào bị sa lưới. Ngay cả vào thuở ấy, cách đây đã bao năm ròng, nó vẫn là sinh vật duy nhất trên đời có hai đầu.

Chà, bầy khỉ bèn tỏa ra khắp khu rừng để săn lùng sinh vật này. Và sau khi đã đi được một quãng khá xa, một chú khỉ bất chợt phát hiện ra những dấu chân lạ in ven bờ sông; thế là cả bọn hiểu ngay rằng một con pushmi-pullyu ắt hẳn đang quanh quẩn đâu đây.

Men theo bờ sông thêm một đoạn ngắn, chúng bắt gặp một bãi cỏ mọc dày đặc và cao vút; cả bầy đoán chừng sinh vật kia đang ở trong đó.

Thế là tất thảy bầy khỉ bèn nắm tay nhau, quây thành một vòng tròn khổng lồ quanh bãi cỏ. Pushmi-pullyu nghe thấy tiếng bước chân tiến lại gần; nó liền gắng hết sức, cố gắng phá vỡ vòng vây của bầy khỉ. Nhưng nó không tài nào thoát được. Khi nhận ra cố công trốn chạy cũng vô ích, nó bèn ngồi xuống và đợi xem bầy khỉ rốt cuộc muốn gì.

Chúng liền hỏi xem liệu cậu có đồng ý đi cùng Bác sĩ Dolittle, để cho mọi người xem ở Xứ sở của Người Da trắng hay không.

Nhưng nó lắc cả hai cái đầu và nói: "Chắc chắn là không rồi!"

Thấy vậy, bầy khỉ bèn giải thích để cậu hiểu rằng cậu sẽ không bị nhốt trong rạp xiếc, mà người ta chỉ muốn xem cậu mà thôi. Chúng kể cho cậu nghe về một vị Bác sĩ tốt bụng nhưng lại nghèo túng; rồi giải thích rằng mọi người sẽ trả tiền để được xem một sinh vật hai đầu, và vị Bác sĩ ấy sẽ trở nên giàu có, đủ tiền để trả cho chiếc thuyền mà ông đã mượn để đến châu Phi.

Nhưng cậu vẫn từ chối: "Không. Các vị biết tôi nhút nhát mà - tôi ghét bị người ta nhìn chòng chọc." Vừa dứt lời, cậu đã chực khóc.

Thế là suốt ba ngày trời, bầy khỉ cố gắng thuyết phục cậu.

Cuối cùng, vào cuối ngày thứ ba, cậu mới bảo sẽ đi cùng chúng để xem vị Bác sĩ kia ra sao.

Thế là bầy khỉ cùng pushmi-pullyu dạo bước quay về. Khi về đến trước túp lều cỏ nhỏ bé của Bác sĩ, chúng nhẹ nhàng gõ cửa.

Cô vịt đang bận đóng nốt chiếc rương hành lý liền gọi: "Vào đi nào!"

Và rồi, Chee-Chee tự hào dẫn con vật bước vào cho Bác sĩ xem.

"Trên đời lại có con gì thế này?" John Dolittle hỏi, ánh mắt đăm đăm nhìn vào con thú lạ lùng trước mặt.

"Lạy Chúa cứu vớt chúng ta!" cô vịt thảng thốt kêu lên. "Làm sao nó tự quyết định được nhỉ?"

"Cháu thấy nó chẳng có vẻ gì là có đầu óc cả," chó Jip làu bàu xen vào.

"Thưa bác sĩ," Chee-Chee nói, "đây là pushmi-pullyu - loài vật hiếm nhất rừng xanh châu Phi, con thú hai đầu duy nhất trên thế giới! Xin bác sĩ hãy đưa cậu ấy về nhà cùng, bác sĩ sẽ trở nên giàu có. Người ta sẽ trả tiền chỉ để được xem cậu ấy."

"Nhưng tôi đâu có cần tiền," Bác sĩ nhẹ nhàng đáp.

"Có chứ, bác sĩ rất cần," cô vịt Dab-Dab đáp lời. "Bác sĩ không nhớ chúng ta đã phải chật vật ra sao để trả hóa đơn cho ông bán thịt ở Puddleby sao? Và còn nữa, bác sĩ sắm chiếc thuyền mới cho bác thủy thủ kia bằng cách nào như lời bác sĩ đã hứa - nếu chúng ta không có tiền?"

"‘Lạy Chúa cứu vớt chúng ta!’ cô vịt thảng thốt kêu lên. ‘Làm sao nó tự quyết định được nhỉ?’"

"Tôi định tự tay đóng cho anh ấy một chiếc," Bác sĩ từ tốn đáp.

"Ôi chao, xin bác sĩ hãy thực tế đi!" Dab-Dab kêu lên. "Bác sĩ lấy đâu ra ngần ấy gỗ và đinh để đóng thuyền chứ? - Vả lại, chúng ta lấy gì để sống đây? Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ còn nghèo hơn cả lúc trước khi bắt đầu chuyến đi này mất. Lần này Chee-Chee nói đúng đấy: bác sĩ hãy mang sinh vật trông tức cười này theo đi!"

"Chà, có lẽ cô nói cũng có lý," Bác sĩ khẽ lầm bầm. "Nó hẳn sẽ là một người bạn thú cưng mới mẻ và vô cùng tuyệt vời. Nhưng mà ơ kìa... cái-anh-gì-ơi có thực sự bằng lòng ra nước ngoài không nhỉ?"

"Vâng, tôi sẽ đi," pushmi-pullyu đáp, bởi khi nhìn vào mặt Bác sĩ, cậu biết ngài là người đáng tin. "Ngài đã rất tử tế với các con vật ở đây - và bầy khỉ nói rằng tôi là người duy nhất có thể giúp được ngài. Nhưng ngài phải hứa với tôi một điều, ấy là nếu tôi không thích Xứ sở của Người Da trắng, ngài sẽ đưa tôi trở lại đây."

"Chà, tất nhiên rồi - chắc chắn rồi, điều đó là chắc chắn," Bác sĩ trấn an. "Nhưng hãy thứ lỗi cho sự tò mò của tôi nhé, chắc hẳn anh có chút họ hàng với nhà Hươu, phải không?"

"Vâng," pushmi-pullyu gật đầu đáp - "tôi có họ với giống Linh dương Gazelle xứ Abyssinia¹ và cả Sơn dương Chamois châu Á² - xét theo đằng ngoại. Và ông cố của cha tôi chính là hậu duệ cuối cùng của loài Kỳ lân³ huyền thoại."

"Thật là một điều kỳ thú!" Bác sĩ lẩm bẩm; và rồi ông lấy một cuốn sách ra khỏi chiếc rương mà Dab-Dab đang dọn, lật giở các trang. "Để tôi xem nhà tự nhiên học Buffon⁴ có ghi chép gì không nào-"

"Tôi để ý thấy," cô vịt lên tiếng, "rằng anh chỉ dùng một trong hai cái miệng của mình để nói chuyện. Thế cái đầu bên kia không biết nói à?"

"Ồ, có chứ," pushmi-pullyu từ tốn đáp. "Nhưng tôi thường giữ cái miệng kia để ăn uống - chủ yếu là thế. Nhờ vậy, tôi có thể vừa thong thả trò chuyện vừa nhấm nháp thức ăn mà không sợ bị coi là kẻ thô lỗ. Giống loài của chúng tôi luôn luôn đề cao sự lịch thiệp."

Khi việc gói ghém đã xong và mọi thứ đã sẵn sàng cho chuyến đi, bầy khỉ bèn tổ chức một bữa tiệc chia tay Bác sĩ, tất cả các loài thú trong rừng đều kéo đến dự. Chúng mang tới dứa, xoài, mật ong, cùng vô số món ăn thức uống ngon lành khác.

Tiệc tàn, ai nấy đều no nê, Bác sĩ bèn đứng dậy và dõng dạc nói:

"Các bạn của tôi ơi: Tôi vốn không giỏi đọc diễn văn dài sau bữa tối như nhiều người khác; vả lại tôi cũng vừa ăn nhiều trái cây và mật ong rồi. Nhưng tôi thực lòng muốn nói với các bạn rằng, tôi rất buồn khi phải rời xa đất nước tươi đẹp này của các bạn. Vì còn nhiều công việc đang chờ đợi ở Xứ sở của Người Da trắng, nên tôi phải ra đi. Sau khi tôi đi, các bạn hãy nhớ tuyệt đối đừng bao giờ để ruồi bâu vào thức ăn rồi mới ăn nhé; và cũng đừng bao giờ ngủ trên mặt đất ẩm ướt mỗi khi mùa mưa về. Tôi-ơ-ơ-Tôi cầu chúc cho tất cả các bạn sẽ sống hạnh phúc mãi mãi về sau."

Khi Bác sĩ nói xong và ngồi xuống, cả bầy khỉ vỗ tay hồi lâu và bảo nhau: "Giống loài chúng ta phải luôn nhớ rằng ngài ấy đã từng ngồi lại và dùng bữa với chúng ta, ở ngay nơi này, dưới bóng cây này. Bởi vì ngài ấy là Người Vĩ Đại Nhất!"

Thế rồi Khỉ đột vĩ đại, mang trong mình sức mạnh bằng cả bảy chú ngựa gộp lại nơi đôi cánh tay, bèn lăn một tảng đá khổng lồ tới đặt ngay chỗ đầu bàn và tuyên bố:

"Hòn đá này sẽ muôn đời đánh dấu nơi này."

Và thế là cho mãi đến tận ngày nay, ngay giữa khu rừng sâu, hòn đá ấy vẫn nằm đó. Để rồi những bà khỉ mẹ mỗi khi dẫn gia đình đi ngang qua khu rừng, vẫn thường chỉ tay xuống hòn đá từ trên cành cây và thì thầm với các con: "Suỵt! Kìa các con - nhìn xem - nơi Người Da Trắng Tốt Bụng đã từng ngồi và dùng bữa với chúng ta vào Năm của Căn Bệnh Lớn đó!"

Sau đó, khi bữa tiệc khép lại, Bác sĩ cùng những người bạn thú cưng của ông bắt đầu lên đường quay trở lại bờ biển. Và tất cả bầy khỉ đều đi theo tiễn ông ra tận ranh giới vùng đất của chúng, xách giúp rương hòm và hành lý cho ông để nói lời tạm biệt.

THE TENTH CHAPTER THE RAREST ANIMAL OF ALL

PUSHMI-PULLYUS are now extinct. That means, there aren’t any more. But long ago, when Doctor Dolittle was alive, there were some of them still left in the deepest jungles of Africa; and even then they were very, very scarce. They had no tail, but a head at each end, and sharp horns on each head. They were very shy and terribly hard to catch. The black men get most of their animals by sneaking up behind them while they are not looking. But you could not do this with the pushmi-pullyu-because, no matter which way you came towards him, he was always facing you. And besides, only one half of him slept at a time. The other head was always awake-and watching. This was why they were never caught and never seen in[82] Zoos. Though many of the greatest huntsmen and the cleverest menagerie-keepers spent years of their lives searching through the jungles in all weathers for pushmi-pullyus, not a single one had ever been caught. Even then, years ago, he was the only animal in the world with two heads.

Well, the monkeys set out hunting for this animal through the forest. And after they had gone a good many miles, one of them found peculiar footprints near the edge of a river; and they knew that a pushmi-pullyu must be very near that spot.

Then they went along the bank of the river a little way and they saw a place where the grass was high and thick; and they guessed that he was in there.

So they all joined hands and made a great circle round the high grass. The pushmi-pullyu heard them coming; and he tried hard to break through the ring of monkeys. But he couldn’t do it. When he saw that it was no use trying to escape, he sat down and waited to see what they wanted.

[83]

They asked him if he would go with Doctor Dolittle and be put on show in the Land of the White Men.

But he shook both his heads hard and said, “Certainly not!”

They explained to him that he would not be shut up in a menagerie but would just be looked at. They told him that the Doctor was a very kind man but hadn’t any money; and people would pay to see a two-headed animal and the Doctor would get rich and could pay for the boat he had borrowed to come to Africa in.

But he answered, “No. You know how shy I am-I hate being stared at.” And he almost began to cry.

Then for three days they tried to persuade him.

And at the end of the third day he said he would come with them and see what kind of a man the Doctor was, first.

So the monkeys traveled back with the pushmi-pullyu. And when they came to where the Doctor’s little house of grass was, they knocked on the door.

[84]

The duck, who was packing the trunk, said, “Come in!”

And Chee-Chee very proudly took the animal inside and showed him to the Doctor.

“What in the world is it?” asked John Dolittle, gazing at the strange creature.

“Lord save us!” cried the duck. “How does it make up its mind?”

“It doesn’t look to me as though it had any,” said Jip, the dog.

“This, Doctor,” said Chee-Chee, “is the pushmi-pullyu-the rarest animal of the African jungles, the only two-headed beast in the world! Take him home with you and your fortune’s made. People will pay any money to see him.”

“But I don’t want any money,” said the Doctor.

“Yes, you do,” said Dab-Dab, the duck. “Don’t you remember how we had to pinch and scrape to pay the butcher’s bill in Puddleby? And how are you going to get the sailor the new boat you spoke of-unless we have the money to buy it?”

[85]

“‘Lord save us!’ cried the duck. ‘How does it make up its mind?’”

[86]

“I was going to make him one,” said the Doctor.

“Oh, do be sensible!” cried Dab-Dab. “Where would you get all the wood and the nails to make one with?-And besides, what are we going to live on? We shall be poorer than ever when we get back. Chee-Chee’s perfectly right: take the funny-looking thing along, do!”

“Well, perhaps there is something in what you say,” murmured the Doctor. “It certainly would make a nice new kind of pet. But does the er-what-do-you-call-it really want to go abroad?”

“Yes, I’ll go,” said the pushmi-pullyu who saw at once, from the Doctor’s face, that he was a man to be trusted. “You have been so kind to the animals here-and the monkeys tell me that I am the only one who will do. But you must promise me that if I do not like it in the Land of the White Men you will send me back.”

“Why, certainly-of course, of course,” said the Doctor. “Excuse me, surely you are related to the Deer Family, are you not?”

[87]

“Yes,” said the pushmi-pullyu-“to the Abyssinian Gazelles and the Asiatic Chamois-on my mother’s side. My father’s great-grandfather was the last of the Unicorns.”

“Most interesting!” murmured the Doctor; and he took a book out of the trunk which Dab-Dab was packing and began turning the pages. “Let us see if Buffon says anything-”

“I notice,” said the duck, “that you only talk with one of your mouths. Can’t the other head talk as well?”

“Oh, yes,” said the pushmi-pullyu. “But I keep the other mouth for eating-mostly. In that way I can talk while I am eating without being rude. Our people have always been very polite.”

When the packing was finished and everything was ready to start, the monkeys gave a grand party for the Doctor, and all the animals of the jungle came. And they had pineapples and mangoes and honey and all sorts of good things to eat and drink.

After they had all finished eating, the Doctor got up and said,

[88]

“My friends: I am not clever at speaking long words after dinner, like some men; and I have just eaten many fruits and much honey. But I wish to tell you that I am very sad at leaving your beautiful country. Because I have things to do in the Land of the White Men, I must go. After I have gone, remember never to let the flies settle on your food before you eat it; and do not sleep on the ground when the rains are coming. I-er-er-I hope you will all live happily ever after.”

When the Doctor stopped speaking and sat down, all the monkeys clapped their hands a long time and said to one another, “Let it be remembered always among our people that he sat and ate with us, here, under the trees. For surely he is the Greatest of Men!”

And the Grand Gorilla, who had the strength of seven horses in his hairy arms, rolled a great rock up to the head of the table and said,

“This stone for all time shall mark the spot.”

And even to this day, in the heart of the jungle, that stone still is there. And monkey-mothers, passing through the forest with their[89] families, still point down at it from the branches and whisper to their children, “Sh! There it is-look-where the Good White Man sat and ate food with us in the Year of the Great Sickness!”

Then, when the party was over, the Doctor and his pets started out to go back to the seashore. And all the monkeys went with him as far as the edge of their country, carrying his trunk and bags, to see him off.

[90]
[91]