CÔNG CHÚA CHĂN NGỖNG

Ngày xửa ngày xưa, có một vị Hoàng hậu tuổi đã xế bóng. Đức vua băng hà từ nhiều năm về trước, để lại cho bà một cô con gái mang nhan sắc tuyệt trần. Khi công chúa khôn lớn, nàng được hứa hôn với một vị hoàng tử ở vương quốc xa xôi. Đến ngày xuất giá, Hoàng hậu trao cho con gái một lọn tóc và dặn: "Con yêu, hãy cất giữ vật này thật cẩn thận, nó sẽ giúp con vượt qua những lúc khốn khó." Hai mẹ con buồn bã từ biệt nhau. Công chúa giấu kỹ lọn tóc vào ngực áo, bước lên lưng chú ngựa Falada và khởi hành đến xứ sở của vị hôn phu. Kỳ diệu thay, chú ngựa ấy lại biết nói tiếng người. Đi được chừng một giờ đồng hồ, công chúa cảm thấy rất khát, bèn ra lệnh cho ả hầu gái: "Ngươi hãy xuống ngựa, lấy chiếc cốc ra bờ suối đằng kia múc cho ta ngụm nước, ta khát quá rồi." "Nếu cô khát," ả hầu gái đáp, "thì tự mình xuống ngựa mà uống nước đi, tôi không làm kẻ hầu người hạ cho cô đâu!" Vì quá khát, công chúa đành làm theo lời ả. Nàng bước xuống bên bờ suối vục tay vốc nước uống mà chẳng dám đụng tới chiếc cốc vàng của mình. Trong lúc nàng uống, lọn tóc bỗng cất tiếng xót xa: "Ôi! Nếu mẹ người chứng kiến cảnh này, trái tim bà hẳn sẽ vỡ vụn mất." Ngay lúc nàng nhoài người vục nước, lọn tóc tuột khỏi ngực áo và lặng lẽ trôi theo dòng suối mà nàng chẳng mảy may hay biết vì cõi lòng đương chìm trong sầu muộn. Thế nhưng, ả hầu gái đã thu hết mọi chuyện vào tầm mắt và vô cùng đắc ý. Giờ đây ả đã nắm lấy cơ hội để tước đoạt quyền uy từ chủ nhân của mình, bởi một khi đánh mất lọn tóc hộ mệnh, công chúa bỗng trở nên yếu đuối và bất lực vô cùng. Thế rồi, khi công chúa chuẩn bị leo lên yên, ả hầu gái liền bảo: "Không, Falada giờ thuộc về tôi; cô phải cưỡi con ngựa tồi tàn này." Công chúa đành phải nhượng bộ. Kế đó, ả ép nàng phải trút bỏ những lớp y phục hoàng gia lộng lẫy để khoác lên bộ đồ thô kệch. Cuối cùng, ả bắt công chúa phải thề dưới bầu trời cao rộng rằng sẽ không bao giờ hé răng nửa lời về những chuyện này khi đến cung điện của nhà vua; nhược bằng trái lệnh, nàng sẽ mất mạng tức khắc. Nhưng chú ngựa Falada trung thành đã âm thầm chứng kiến tất cả.

Thế rồi ả hầu gái chễm chệ cưỡi lên lưng ngựa quý Falada, ép nàng công chúa thật phải cưỡi một con ngựa tồi tàn. Họ cứ thế rong ruổi mải miết cho đến khi tới được cung điện của nhà vua. Vừa đến nơi, cả hoàng cung đã hân hoan chào đón. Vị hoàng tử trẻ chạy ra. Chàng bế ả hầu gái xuống ngựa vì đinh ninh ả là cô dâu của mình. Thế là ả được rước lên những bậc thềm cao sang, mặc cho nàng công chúa thật phải đứng ở bên dưới.

Đúng lúc ấy, Lão Quốc vương tình cờ nhìn qua khung cửa sổ. Thấy người con gái đang đứng dưới sân, ngài chợt nhận ra nàng mang một vẻ thanh tú và xinh đẹp lạ thường. Ngài liền bước tới khuê phòng, gặng hỏi cô dâu xem người con gái ả dắt theo rồi bỏ mặc dưới sân kia là ai.

"Đó chỉ là một con hầu con dắt theo cho có bạn đi đường thôi," cô dâu đáp lời. "Phụ vương hãy giao cho nó việc gì đó đi, để nó khỏi sinh thói lười biếng."

Ngặt nỗi, Lão Quốc vương chẳng có sẵn việc gì để sai bảo nàng. Ngài ngẫm nghĩ một hồi mới bảo: "À! Ở đây có một thằng bé chuyên chăn ngỗng, cô ta có thể ra phụ giúp nó." Cậu bé ấy tên là Conrad. Và thế là, nàng công chúa thật đành phải ra đồng chăn ngỗng cùng cậu.

Chẳng bao lâu sau, cô dâu bảo vị hôn phu: "Chàng ơi, chàng có thể ban cho thiếp một ân huệ được không?" "Được chứ," hoàng tử đáp lời; "ta rất sẵn lòng." "Vậy chàng hãy gọi gã đồ tể tới, sai hắn chặt phăng đầu con ngựa thiếp đã cưỡi tới đây đi, vì nó đã làm thiếp phật ý trên đường đi." Thực chất, cô dâu luôn lo sợ con ngựa sẽ kể lại chuyện cô ta đã đối xử với nàng công chúa thật ra sao. Thế nên, khi biết cái chết của Falada đã được định đoạt, cô ta rất hài lòng.

Tin này truyền đến tai công chúa. Nàng bèn bí mật tìm gặp gã đồ tể, hứa trao cho hắn một đồng tiền vàng ròng để nhờ hắn giúp một việc. Nàng nài nỉ hắn hãy đem cái đầu của Falada đóng đinh lên tít phía trên một vòm cổng khổng lồ, u tối, nơi ngày ngày nàng vẫn lùa bầy ngỗng đi qua, cốt để nàng được nhìn thấy người bạn đồng hành của mình. Gã đồ tể xuôi tai nhận lời. Sau khi đoạt mạng con ngựa tội nghiệp, hắn đem chiếc đầu đóng chặt vào đúng vị trí công chúa cậy nhờ, ngay phía trên ngưỡng cửa vòm.

Sáng sớm tinh mơ hôm sau, khi nàng cùng cậu bé Conrad lùa bầy ngỗng đi ngang qua vòm cổng, nàng cất lời: "Ôi, Falada, mi bị treo cao quá!" Và chiếc đầu u buồn cất tiếng đáp lại: "Ôi công chúa, người bước đi tủi nhục quá!
Trái tim mẹ người chắc hẳn sẽ nát tan
Nếu bà thấu được nỗi xót xa của người!"

Rồi nàng lùa đàn ngỗng đi xuyên qua thị trấn để hướng ra cánh đồng mênh mông. Khi đến bãi cỏ, nàng nhẹ nhàng ngồi xuống và xõa tung mái tóc vàng óng ả của mình ra. Vẻ lấp lánh rực rỡ từ suối tóc đã thu hút Conrad, khiến cậu nhóc toan bứt trộm vài lọn. Thấy vậy, nàng liền cất tiếng hát: "Thổi đi, thổi đi, hỡi cơn gió,
Thổi bay chiếc mũ của Conrad đi." Tức thì, một luồng gió lớn ào tới, giật phăng chiếc mũ trên đầu Conrad, khiến cậu phải chạy đuổi theo một chặng thật xa. Mãi đến lúc cậu quay lại, công chúa đã chải chuốt và vấn lại mái tóc thật gọn gàng, khiến cậu chẳng chộp được lọn tóc nào nữa. Chuyện này làm Conrad vô cùng tức giận, cậu hậm hực đến mức chẳng thèm hé răng nói với nàng thêm lời nào; thế là suốt cả ngày hôm đó, hai người cứ cặm cụi im lặng chăn ngỗng.

Vừa lùa ngỗng về đến nhà, Conrad lập tức chạy đi tìm Lão Quốc vương và tuyên bố thẳng thừng rằng cậu sẽ không chăn ngỗng cùng cô hầu gái đó nữa.

"Tại sao ngươi lại không muốn?" Lão Quốc vương hỏi.

"Ôi bệ hạ ơi! Cô ta cứ chọc tức thần suốt cả ngày," Conrad tâu. Thấy thế, nhà vua bèn gạn hỏi ngọn ngành mọi chuyện. Cậu bé liền bẩm báo tường tận, rằng sáng sớm nay, khi hai người đi ngang qua cánh cổng vòm, cô ta đã đứng lẩm bẩm với một cái đầu ngựa bị đóng đinh trên cửa. Cậu nghe rõ cô ta cất tiếng:

"Ôi, Falada, mi bị treo cao quá!"

Và cái đầu ngựa ấy đã đáp lời:

"Ôi, công chúa, người bước đi tủi nhục quá!
Trái tim mẹ người chắc hẳn sẽ tan nát
Nếu bà biết được nỗi xót xa của người!"

Cậu bé còn kể chuyện trên đồng cỏ, cô gái đã gọi gió đến cuốn phăng chiếc mũ của cậu ra sao, khiến cậu phải chạy đuổi theo xa tít tắp. Nghe xong, Lão Quốc vương truyền lệnh cho cậu bé sáng hôm sau vẫn cứ lùa ngỗng ra đồng như thường lệ. Còn chính ngài, ngay khi trời vừa hửng sáng, đã thân chinh nấp sẵn sau cánh cổng vòm u ám. Quả nhiên, ngài nghe trọn vẹn cuộc trò chuyện kỳ lạ giữa cô hầu gái và chiếc đầu ngựa Falada. Đoạn, nhà vua lặng lẽ bám gót hai người ra tận cánh đồng. Từ xa, ngài tận mắt nhìn thấy cô gái và cậu bé lùa đàn ngỗng tung tăng gặm cỏ. Một lúc sau, cô gái thanh thản ngồi xuống, xõa tung mái tóc óng ả hệt như vàng ròng, rồi cất giọng ngâm nga câu đồng dao xưa:

"Thổi đi, thổi đi, hỡi cơn gió,
Thổi bay chiếc mũ của Conrad đi."

Tức thì, nhà vua cảm nhận được một luồng gió lướt qua, cuốn phăng chiếc mũ của Conrad lên không trung. Cậu bé phải chạy một quãng rất dài để đuổi theo chiếc mũ văng đi tít tắp. Và trong lúc cậu vắng mặt, cô gái thong thả chải mượt mái tóc óng vàng, rồi búi lại gọn gàng trước khi cậu bé chăn ngỗng quay về. Thu hết mọi chuyện vào tầm mắt, nhà vua lẳng lặng trở về cung điện. Tối mịt hôm ấy, đợi khi cô gái chăn ngỗng vừa lùa đàn ngỗng về, ngài gọi cô ra một góc khuất và gặng hỏi xem tất cả những chuyện kỳ lạ này rốt cuộc có ý nghĩa gì.

"Tôi không dám kể cho ngài, hay cho bất kỳ người đàn ông nào khác biết đâu," nàng đáp lời, "bởi tôi đã thề độc với bầu trời cao rộng. Nếu hé môi về những nỗi bất hạnh của mình, tôi sẽ phải đánh đổi bằng cả mạng sống."

Nhà vua vẫn kiên nhẫn nài ép, nhất quyết không để cô yên, song nàng vẫn một mực chối từ. Cuối cùng, ngài bảo: "Nếu cô không chịu kể cho ta nghe, vậy thì hãy trút hết những nỗi bất hạnh của cô vào cái lò sưởi kia¹ đi." Nói đoạn, ngài quay lưng bước đi.

Rồi nàng chui vào lò sưởi và khóc. Chẳng mấy chốc, những chuyện trong lòng đã được nàng kể ra: "Tôi ngồi đây, con gái của một đức vua, thế mà lại bị cả thế giới ruồng rẫy! Một ả hầu gái gian xảo đã dùng tà thuật ép tôi lột bỏ xiêm y hoàng tộc. Cô ta đã lấy chỗ của tôi bên cạnh vị hôn phu, đẩy tôi đi chăn ngỗng. Ôi, nếu mẫu hậu tôi mà biết chuyện này, chắc trái tim người sẽ vỡ vụn vì đau đớn mất!"

Lão Quốc vương nãy giờ vẫn đứng ngay bên ngoài ống khói và nghe thấu trọn vẹn những lời than thở ấy. Khi nàng vừa dứt lời, nhà vua bước vào và gọi nàng ra khỏi lò sưởi. Rồi ngài truyền người mặc lại cho nàng bộ y phục hoàng gia lộng lẫy. Xong xuôi, Lão Quốc vương cho gọi con trai đến. Ngài chỉ cho vị hoàng tử thấy rằng chàng đã rước nhầm một cô dâu giả - kẻ thực chất chỉ là một ả hầu gái, còn người vợ sắp cưới đích thực của chàng đang đứng ngay đây, chính là cô gái chăn ngỗng tội nghiệp.

Vị hoàng tử thực sự vui mừng trong lòng khi được chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiều diễm và phong thái đức hạnh của nàng. Ngay sau đó, hoàng cung mở một bữa tiệc lớn linh đình. Chú rể ngồi ở ghế giữa, công chúa ngồi một bên và ả hầu gái ngồi phía bên kia. Nhưng ả hầu gái xấu xa đã bị lóa mắt trước bộ xiêm y lộng lẫy của công chúa, nên ả chẳng hề nhận ra chủ cũ của mình.

Khi yến tiệc đã xong xuôi và mọi người đang vui vẻ chuyện trò, Lão Quốc vương liền đưa ra một câu đố cho ả hầu gái. Ngài hỏi rằng, một kẻ lừa dối chủ nhân của mình thì đáng bị trừng trị ra sao; rồi ngài kể lại toàn bộ câu chuyện đã xảy ra với nàng công chúa thật sự. Ả hầu gái đáp: "Bẩm phụ vương, một kẻ như vậy chẳng đáng gì hơn là bị tống vào một chiếc thùng gỗ đóng đầy đinh nhọn hoắt, rồi để cho hai con ngựa kéo lê qua khắp các nẻo đường góc phố cho đến khi ả phải đền mạng."

"Ngươi chính là người đàn bà đó!" Lão Quốc vương nói lớn. "Ngươi đã tự phán quyết hình phạt cho chính mình, và nó sẽ được thực thi một cách nghiêm ngặt!"

Bản án ấy lập tức được thi hành. Cuối cùng Hoàng tử cũng rước người cô dâu thật sự của mình. Từ đó, họ cùng nhau trị vì và sống trong hạnh phúc mãi mãi về sau.

THE GOOSE GIRL

ONCE upon a time there lived an old Queen, whose husband had been dead some years, and left her with one child, a beautiful daughter. When this daughter grew up she was to be married to a King's son, who lived far away. Now when the time came for her to leave, the mother gave her daughter a lock of hair, saying, "Dear child, preserve this well, and it will help you out of trouble." Afterwards the mother and daughter took a sorrowful leave of each other, and the princess placed the lock of hair in her bosom, mounted her horse Falada, and rode away to her intended bridegroom. Now this horse could speak. After she had ridden for about an hour she became very thirsty, and said to her servant, "Dismount, and bring me some water from yonder stream in the cup which you carry with you, for I am very thirsty." "If you are thirsty," replied the servant, "dismount yourself, and stoop down to drink the water, for I will not be your maid!" The Princess, on account of her great thirst, did as she was bid, and bending over the brook she drank of its water without daring to use her golden cup. While she did so the lock of hair said, "Ah! if thy mother knew this, her heart would break." As she leaned over the water, the lock of hair fell out of her bosom and floated down the stream without her noticing it, because of her great anguish. But her servant had seen what happened, and she was glad, for now she had power over her mistress, because with the loss of the lock of hair, she became weak and helpless. When, then, the Princess was going to mount her horse again, the maid said, "No, Falada belongs to me; you must get upon this horse:" and she was forced to yield. Then the servant bade her take off her royal clothes, and put on her common ones instead; and, lastly, she made the Princess promise and swear by the open sky that she would say nought of what had passed at the King's palace; for if she had not sworn she would have been murdered. But Falada, the horse, observed all that passed with great attention. Then the servant mounted upon Falada, and the rightful Princess upon a sorry hack; and in that way they traveled on till they came to the King's palace. On their arrival there were great rejoicings, and the young Prince, running towards them, lifted the servant off her horse, supposing that she was the true bride; and she was led up the steps in state, while the real Princess had to stop below. Just then the old King chanced to look out of his window and saw her standing in the court, and he remarked how delicate and beautiful she was; and, going to the royal apartments, he inquired there of the bride who it was she had brought with her and left below in the courtyard. "Only a girl whom I brought with me for company," said the bride. "Give the wench some work to do, that she may not grow idle." The old King, however, had no work for her, and knew of nothing; until at last he said, "Ah! there is a boy who keeps the geese: she can help him." This youth was called Conrad, and the true bride was set to keep geese with him. Soon after this, the false bride said to her betrothed, "Dearest, will you grant me a favor?" "Yes," said he; "with the greatest pleasure." "Then let the butcher be summoned, that he may cut off the head of the horse on which I rode hither, for it has angered me on the way." In reality she feared lest the horse might tell how she had used the rightful Princess, and she was glad when it was decided that Falada should die. This came to the ears of the Princess, and she promised secretly to the butcher to give him a piece of gold if he would show her a kindness, which was, that he would nail the head of Falada over a certain large and gloomy arch, through which she had to pass daily with the geese, so that then she might still see her old steed as she had been accustomed. The butcher promised, and, after killing the horse, nailed the head in the place which the Princess pointed out, over the door of the arch. Early in the morning, when she and Conrad drove the geese through the arch, she said in passing: "Ah, Falada, that you hang so high!" and the head replied: "Ah Princess, that you go humbly by! Thy mother's heart would surely break Were she to know of your heart-ache!" Then she drove on through the town to a field. When they arrived in the meadow, she sat down and unloosened her hair, which was of pure gold. Its shining appearance so charmed Conrad that he tried to pull out a couple of locks. So she sang: Blow, blow, thou wind, Blow Conrad's hat away." Immediately there came a strong wind, which snatched Conrad's hat off his head, and led him a rare chase; and when he returned what with combing and curling, the Princess had rearranged her hair, so that he could not catch a loose lock. This made Conrad very angry, and he would not speak to her; so all day long they tended their geese in silence. After they returned home Conrad went to the old King and declared he would no longer keep geese with the servant. "Why not?" asked the old King. "Oh! she vexes me the whole day long," said Conrad; and then the King bade him tell all that had happened. So Conrad did, and told how, in the morning, when they passed through a certain archway, she spoke to a horse's head, which was nailed up over the door, and said: "Ah, Falada, that you hang so high!" and it replied: "Ah, Princess, that you go humbly by! Thy mother's heart would surely break Were she to know of your heart-ache!" And, further, he told how when they arrived in the meadow, she caused the wind to blow his hat off, so that he had to run after it ever so far. When he had finished his tale, the old King ordered him to drive the geese out again the next morning; and he himself, when morning came, stationed himself behind the gloomy archway, and heard the servant talk to the head of Falada. Then he followed them also into the fields. There he saw with his own eyes the Goose Girl and boy drive in the geese; and after a while she sat down and, unloosening her hair, which shone like gold, began to sing the old rhyme: "Blow, blow, thou wind, Blow Conrad's hat away." Then the King felt a breeze come, which took off Conrad's hat, so that he had to run a long way after it; while the Goose Girl combed out her hair and put it back in proper trim before his return. All this the King observed, and then went home unnoticed; and when the Goose Girl returned at evening, he called her aside, and asked her what it all meant. "That I dare not tell you, nor any other man," replied she; "for I have sworn by the free sky not to speak of my griefs, else lose my life." The King pressed her to say what it was, and left her no peace about it; but still she refused. So at last he said, "If you will not tell me, tell your griefs to this fireplace;" and he went away. Then she crept into the fireplace and began to weep and groan; and soon she relieved her heart by telling her tale. "Here sit I," she said "forsaken by all the world, and yet I am a King's daughter; and a false servant has exercised some charm over me, whereby I was compelled to lay aside my royal clothes; and she has also taken my place at the bridegroom's side, and I am forced to perform the common duties of a Goose Girl. Oh, if my mother knew this, her heart would break with grief!" The old King, meanwhile, stood outside by the chimney and listened to what she said; and when she had finished he came in, and called her away from the fireplace. Then her royal clothes were put on, and the old King, calling his son, showed him that he had taken a false bride, who was only a servant-girl, and that the true bride stood there as a Goose Girl. The prince was glad indeed at heart when he saw her beauty and virtue. Then there was a great feast, at which the bridegroom sat, with the Princess on one side and the servant-girl on the other. But the latter was dazzled, and recognized her mistress no longer in her shining dress. When they had finished their feasting, and were beginning to be gay, the old King set a riddle to the real servant-girl: What such an one were worthy of who had, in such and such a manner, deceived her masters; and he related all that had happened to the true bride. The servant-girl replied, "Such an one deserves nothing better than to be put into a cask, lined with sharp nails, and then to be dragged by two horses through the streets till the wretch be killed." "You are the woman then!" exclaimed the King; "You have proclaimed your own punishment, and it shall be strictly fulfilled." The sentence was at once carried out, and afterwards the Prince married his rightful bride, and they lived long in peace and happiness.