VỊT CON XẤU XÍ

Vịt Con Xấu Xí Cảnh thôn quê thật tươi đẹp. Lúc đó đang là mùa hè rực rỡ. Những cánh đồng lúa mì chín vàng ươm, yến mạch xanh rì, cỏ khô được chất thành từng đống trên bãi cỏ xanh mướt. Một chú cò oai vệ bước đi trên đôi chân dài màu đỏ, lảnh lót kêu thứ tiếng Ai Cập1 mà cậu ta học được từ mẹ mình.

Bao quanh những cánh đồng và bãi cỏ là những khu rừng rậm rạp, giữa rừng thẳm lọt thỏm một hồ nước sâu. Cảnh thôn quê quả thật tuyệt đẹp! Ánh nắng ấm áp chiếu rọi xuống một dinh thự cổ kính, được bao bọc bởi những con kênh sâu. Từ những bức tường đá kéo dài xuống tận mép nước mọc lên những tán lá ngưu bàng2 khổng lồ, vươn cao đến mức bọn trẻ con có thể đứng thẳng bên trong mà không ai hay biết.

Nơi này cũng hoang vu tĩnh mịch chẳng kém gì phần rậm rạp nhất của khu rừng, nên một chị Vịt Mẹ đã chọn bãi lá này làm tổ. Chị đang ấp trứng; thế nhưng niềm vui chờ đợi ban đầu giờ đây dần tan biến. Chị đã nằm lỳ ở đây quá lâu, và lại có quá ít khách khứa qua lại hỏi han. Bởi lẽ những con vịt khác thà tung tăng bơi lội dưới dòng kênh mát mẻ còn hơn là cất công lạch bạch chui vào giữa những tán ngưu bàng um tùm để tán gẫu cùng chị.

Rồi cuối cùng, những quả trứng cũng thi nhau nứt vỏ. "Cục, cục!" Tất cả những quả trứng đều đang nở, từng cái đầu nhỏ xíu ngơ ngác lần lượt nhô ra. "Cạp, cạp!" Vịt Mẹ gọi bầy, và tất cả những chú vịt con lóng ngóng vươn mình đứng thẳng dậy. Chúng dáo dác ngó nghiêng khắp xung quanh từ dưới những vòm lá xanh mướt; và vì màu xanh rất tốt cho mắt, vịt mẹ cứ để mặc bầy con tha hồ ngắm nghía.

"Thế giới này mới rộng lớn làm sao!" lũ trẻ thốt lên đầy kinh ngạc, vì chúng thấy nơi ở mới mẻ này rộng rãi hơn hẳn so với cái vỏ trứng chật chội tối tăm trước kia.

"Các con tưởng bấy nhiêu đây đã là toàn bộ thế giới sao?" vịt mẹ nói. "Nó còn trải dài mãi đến tận bên kia khu vườn, vắt sang tận cánh đồng của ngài mục sư kia kìa; nhưng mẹ cũng chưa từng một lần đặt chân đến đó. Nào, các con đã ra hết cả chưa?" Nói rồi, chị vươn mình đứng dậy. "Chưa, vẫn chưa hết, quả trứng to nhất hãy còn nằm lỳ đây. Chẳng rõ còn phải mất công chờ đợi thêm bao lâu nữa? Mẹ thật sự phát mệt với nó rồi!" Và chị lại nặng nề thả mình ngồi xuống ổ.

"Thế nào, tình hình của chị sao rồi?" một bác Vịt Già tạt qua thăm hỏi.

"Quả trứng này làm tôi mất thời gian quá," Vịt Mẹ đáp. "Nó mãi chẳng chịu nứt vỏ. Nhưng chị nhìn mấy đứa kia mà xem! Chúng là những con vịt con xinh xắn nhất mà tôi từng thấy trên đời. Chúng giống hệt bố chúng-cái gã vô tích sự ấy, chẳng thèm ghé thăm tôi lấy một lần!"

"Để tôi xem quả trứng ương bướng ấy nào," Vịt Già nói. "Dám chắc luôn, đó là trứng của loài gà tây. Bản thân tôi cũng từng bị lừa như thế một vố, và tôi đã rước phải đủ thứ rắc rối với đám trẻ ranh đó; bởi vì chúng sợ nước chết đi được, và tôi không tài nào lùa chúng xuống ao. Tôi đã gào thét, đã mắng mỏ, nhưng chẳng ăn thua. Nhưng cứ để tôi ngó quả trứng xem nào-à, phải rồi! Chắc chắn luôn, đó là một quả trứng gà tây. Mặc xác nó đi, chị hãy dẫn những đứa nhỏ khác xuống nước tập bơi thôi."

Có chuyện gì vậy? Bà Lão hỏi Vịt Con Xấu Xí

"Tôi sẽ ấp nó thêm một lát nữa," Vịt Mẹ nói. "Tôi đã kiên nhẫn ấp lâu đến thế này rồi, có nán lại đây trải qua cả mùa gặt cũng chẳng hề hấn gì."

"Thế thì tùy chị thôi," Vịt Già nói, và lạch bạch bỏ đi.

Rồi cuối cùng quả trứng khổng lồ cũng nứt rạn. "Cục! Cục!" sinh linh bé nhỏ kêu lên, và lóng ngóng lồm cồm bò ra-nhưng, ôi chao! Trông nó mới to xác và xấu xí làm sao! Vịt Mẹ soi mói nhìn nó. "Thật là một tạo vật to lớn và cục mịch," chị lẩm bẩm. "Chẳng có đứa nào trong bầy trông giống nó lấy một tẹo. Liệu nó có phải là một giống gà tây hay không? Thôi thì, chúng ta sẽ sớm biết thôi. Nó phải xuống nước, cho dù đích thân tôi phải đẩy nó xuống."

Ngày hôm sau, trời hửng nắng rạng rỡ. Ánh nắng ấm áp chiếu xuyên qua những tán lá xanh rì, rọi lên Vịt Mẹ đang dẫn bầy con lạch bạch tiến về bờ kênh. Tùm! Chị phóng mình xuống làn nước mát lạnh. "Cạp! Cạp!" chị cất tiếng gọi đàn. Nghe lời mẹ, từng chú vịt nhỏ nối đuôi nhau nhảy tõm xuống kênh. Nước trùm lên ngập đầu, nhưng thoắt cái, lũ trẻ đã nhao nhao ngoi lên và bơi lội tung tăng một cách thật tự nhiên. Những đôi chân màng mỏng manh quẫy đạp nhịp nhàng, vô cùng khéo léo. Cả bầy đều có mặt đông đủ, kể cả chú vịt xám xịt, có vẻ ngoài kỳ dị kia.

"Không, nó tuyệt nhiên chẳng phải gà tây!" Vịt Mẹ lẩm bẩm đầy tự hào. "Hãy xem cái cách nó rẽ nước mới điệu nghệ làm sao, cái vóc dáng ấy thẳng thớm, hiên ngang biết nhường nào! Thằng bé đích thị là máu mủ của tôi rồi. Trông kỹ lại thì, ừ, nó cũng kháu khỉnh đấy chứ. Cạp! Cạp! Lại đây với mẹ nào các con, mẹ sẽ đưa cả bầy ra ngoài kia, ngắm nhìn thế giới bao la và ra mắt các bậc trưởng bối trong sân. Nhớ là phải bám sát mẹ đấy, lỡ ai vô ý giẫm phải thì khốn; và đặc biệt, phải luôn dè chừng lão Mèo vằn."

Thế rồi, cả gia đình vịt ùa vào mảnh sân chung. Một trận huyên náo đinh tai nhức óc đang nổ ra; hai nhà vịt nọ đang nháo nhác chí chóe tranh nhau một cái đầu lươn, để rồi cuối cùng, mồi ngon lại rơi tọt vào vuốt gã Mèo ranh mãnh.

"Các con thấy chưa, sự đời là thế đấy!" Vịt Mẹ nói, vươn cổ lau cái mỏ, bởi chị cũng đang muốn có được cái đầu lươn kia. "Giờ thì thẳng chân lên nào," chị dặn dò, "xếp hàng ngay ngắn và cùng tới cúi chào bà Vịt Quý Tộc đằng kia. Bà ấy là nhân vật tôn kính bậc nhất chốn này đấy, mang trong mình dòng máu Tây Ban Nha3 danh giá, thảo nào cốt cách lại đĩnh đạc và uy nghi đến thế. Nhìn xem, chân bà ấy còn buộc một dải giẻ đỏ rực! Với loài vịt chúng ta, đó là món đồ trang sức lộng lẫy và là một vinh dự tột bậc. Nhớ kỹ này, không được bước chụm hai chân vào nhau đâu; một chú vịt con gia giáo phải sải bước với hai bàn chân giang rộng, y như dáng vẻ của bố mẹ vậy. Nhìn mẹ làm mẫu đây! Nào, bây giờ thì vươn cổ, ngoan ngoãn cúi chào và nói 'Cạp' đi các con."

Bầy vịt con răm rắp làm theo. Nhưng những ả vịt lân cận lập tức chú ý tới, chúng lườm nguýt rồi quang quác la lên: "Chà chà! Lại thêm một bầy nữa rồng rắn kéo tới, cứ làm như cái sân này chưa đủ chật chội không bằng! Và ôi trời đất ơi, cái thứ kỳ dị kia sao mà gớm ghiếc đến thế! Bọn ta không thể dung thứ cho một kẻ dị hợm như vậy ở đây được." Và chẳng nể nang, một con vịt hung hăng chồm tới, cắn phập vào cổ Vịt Con.

Ngay lập tức, một con Vịt hung hăng lao vào nó, và cắn phập vào cổ nó.

"Buông nó ra ngay!" Vịt Mẹ giương cánh che chở, gắt lên, "Nó đã làm gì tổn hại đến ai cơ chứ!"

"Phải rồi, nhưng cái thân xác nó lêu nghêu quá đỗi, tướng mạo lại dị hợm, thì chịu trận là đáng kiếp!" bọn vịt xúm lại châm chọc.

"Chị hạ sinh được đàn con kháu khỉnh thật đấy," bà Vịt Quý Tộc với mảnh giẻ đỏ trên chân chậm rãi cất lời. "Mọi đứa trẻ đều thanh tú, chỉ trừ cái thứ chướng mắt kia; vẻ ngoài của nó chắp vá cẩu thả quá, ta thật lòng chỉ mong nó được nhét lại vào vỏ mà ấp lại từ đầu."

"Điều đó e là không thể, thưa bà," Vịt Mẹ lên tiếng bênh vực con. "Chắc chắn thằng bé không có được vẻ ngoài ưa nhìn, nhưng nó là một đứa trẻ vô cùng hiền lành. Nó bơi lội chẳng kém cạnh anh chị em nào, nếu không muốn nói là phần nhỉnh hơn đôi chút. Tôi tin rồi thời gian sẽ làm thay đổi dáng vẻ thô kệch kia, giúp nó bớt phần kềnh càng. Suy cho cùng, cũng chỉ tại nó nằm trong lớp vỏ quá lâu nên mới sinh ra cớ sự ấy." Nói rồi, chị nhẹ nhàng rỉa lông cổ, khẽ vuốt ve đứa con bé nhỏ. "Hơn thế nữa," chị nói thêm, "thằng bé lại là con trống. Tôi cược rằng nó sẽ sớm trở thành một gã trai vạm vỡ, khỏe mạnh, rồi ngoại hình cũng chẳng còn là vấn đề to tát. Nhất định nó sẽ mạnh mẽ vươn lên và tự lo liệu được cho bản thân mình."

Gà tây trống vênh váo bước tới chỗ Vịt Con, mặt đỏ gay vì tức giận.

"Đám trẻ kia quả là mỹ miều," bà Vịt Quý Tộc gật gù bảo. "Chị cứ tự nhiên coi đây như nhà của mình đi, và nếu có nhặt được cái đầu lươn nào tươm tất, chị cứ việc dâng lên cho ta."

Và thế là bầy vịt cứ tự nhiên như ở nhà. Thế nhưng, những ngày tháng khó khăn nhất lại ập đến với chú Vịt Con đáng thương-kẻ phá vỏ muộn màng và mang vẻ ngoài xấu xí. Cậu trở thành mục tiêu cho mọi sự bắt nạt, bị cả bầy vịt lẫn lũ gà xúm lại cắn xé, mổ chích và chê bai không ngớt. "Cái đồ kềnh càng cục mịch!" chúng không ngớt giễu cợt. Ngay cả gã Gà Tây trống, kẻ sinh ra đã mang chiếc cựa sắc nhọn bẩm sinh nên lúc nào cũng huênh hoang coi mình là một đấng quân vương quyền uy, cũng trợn mắt phồng mang, xù lông vĩ đại như một cánh buồm no gió. Gã bệ vệ sải bước đến chỗ Vịt Con, khuôn mặt đỏ gay, bừng bừng tức tối. Chú vịt khốn khổ co rúm lại, hoang mang không biết phải trốn chạy về đâu. Chú cảm thấy vô cùng buồn bã; cậu tủi thân vì ngoại hình dị hợm của mình, cảm thấy thật tồi tệ khi phải trở thành trò cười cho cả cái chốn ồn ào này.

Ngày đầu tiên trôi qua thật tồi tệ, và những chuỗi ngày sau đó lại càng tệ hại hơn, đẩy cậu lùi sâu vào sự ghẻ lạnh. Chú Vịt Con đáng thương bị vứt bỏ, bị hắt hủi bởi tất cả mọi người. Ngay cả anh chị em của cậu cũng tỏ ra lạnh nhạt, xua đuổi cậu bằng những lời lẽ khó nghe: "Cầu cho lão Mèo vằn tha quách mi đi cho rảnh nợ, cái đồ xấu xí!" Cậu vô cùng buồn bã khi chính tai nghe thấy tiếng mẹ thở dài ngao ngán: "Ôi trời, giá mà con có thể đi cho khuất mắt!" Bọn vịt xúm lại cắn xé, lũ gà chực chờ mổ rỉa, và cả cô hầu gái ngày ngày rải cám cũng thường xuyên dùng chân đá đuổi sinh linh bé nhỏ ấy.

Chú cắm đầu cắm cổ chạy tuột qua hàng rào, làm bầy chim nhỏ rúc trong bụi rậm giật mình bay tán loạn. "Chắc tại mình gớm ghiếc quá nên chúng mới khiếp sợ nhường vậy," Vịt Con xót xa thầm nghĩ. Chú nhắm nghiền hai mắt lại, nhưng đôi chân bé nhỏ vẫn cuống cuồng chạy thục mạng. Cuối cùng, chú dạt vào một vùng đầm lầy mênh mông, nơi sinh sống của vài bầy Vịt Trời. Nơi ấy, chú nằm cuộn tròn suốt đêm thâu, vô cùng mệt mỏi và buồn bã. Sáng hôm sau, bầy Vịt Trời tung cánh bay lên, chợt cất tiếng hỏi kẻ lạ mặt: "Cậu là ai thế?". Chú Vịt Con xoay xở đủ mọi hướng, lễ phép cúi đầu chào hỏi chúng hết sức cung kính.

"Cậu xấu xí hiếm thấy thật đấy!" bầy Vịt Trời châm chọc. "Nhưng thôi, chuyện ấy cũng chẳng ảnh hưởng gì đến chúng ta, miễn là cậu đừng hòng kết hôn với bất kỳ ai trong gia tộc này." Ôi, tội nghiệp chú Vịt Con! Chú nào dám tơ tưởng đến chuyện dựng vợ gả chồng; chú chỉ khao khát được phép nằm nép mình giữa đám lau sậy và nhấp vài ngụm nước bùn lầy lội, thế thôi.

Cậu xấu xí hiếm thấy thật đấy! bầy Vịt Trời nói.

Chú thui thủi nằm lại đó ròng rã hai ngày trời. Đến ngày thứ ba, có hai gã Ngỗng Trời, hay đúng hơn là hai tay Ngỗng đực trạc tuổi choai choai, sải cánh lượn tới. Chúng mới nứt mắt chui ra khỏi vỏ trứng cách đây chưa lâu, thảo nào bản tính lại ngông cuồng và xấc xược đến vậy.

"Nghe này," chúng lên giọng trịch thượng, "cậu xấu xí đến mức bọn ta đâm ra lại khoái cậu. Cậu có muốn nhập bọn cùng bọn ta, rong ruổi làm một loài chim di cư không? Cách đây không xa, ở một vùng đầm lầy khác, có mấy ả Ngỗng Trời xinh xắn, ngọt ngào lắm, hễ cất tiếng 'Khè, khè' là đáng yêu chết đi được. Số cậu quả đang phất lên rồi đấy, dẫu cho bộ dạng cậu có thảm hại đến đâu đi chăng nữa."

Đoàng! Một tiếng súng lớn vang lên, và cả hai gã Ngỗng Trời ngã gục, bỏ mạng giữa đám sậy; máu đỏ loang lổ trên mặt nước đầm lầy. Đoàng! Tiếng súng lại dội lên lần nữa. Từng bầy Ngỗng Trời hốt hoảng vỗ cánh bay vút lên không trung, trong khi những tiếng nổ vẫn tiếp tục vang lên.

Đó là một cuộc đi săn quy mô lớn đầy tàn khốc. Thợ săn giăng lưới phục kích tứ bề; có kẻ còn vắt vẻo trên những chạc cây cổ thụ khổng lồ vươn nhánh cành rậm rạp bao trùm lấy mặt đầm. Làn khói súng xanh lè bốc lên, len lỏi qua từng kẽ lá, mờ mịt tựa màn sương rồi từ từ sà xuống mặt nước tan biến. Bầy chó săn hung hãn lao tới sục sạo, quẫy đạp làm bùn lầy bắn tung tóe, đẩy những khóm lau sậy ngả nghiêng la liệt.

Ôi, chú Vịt nhỏ bé tội nghiệp mới hoảng sợ làm sao! Chú ngoảnh đầu lại, toan giấu mặt xuống dưới cánh. Thế nhưng, ngay khoảnh khắc ấy, một con Chó săn dữ tợn đã chồm tới ngay sát bên, cái lưỡi dài thè ra khỏi mõm, đôi mắt hung dữ trừng trừng nhìn chú. Nó gầm gừ về phía Vịt Con của chúng ta, nhe hàm răng nhọn hoắt ra. Rồi, tõm! Tõm!... Tiếng lội nước vang lên. Con chó quay ngoắt bỏ đi-rời đi mà chẳng mảy may đụng chạm hay làm hại gì đến chú.

"Chao ôi! Tạ ơn trời đất," chú trút một tiếng thở dài thườn thượt. "Mình xấu xí đến mức ngay cả con Chó cũng phải gớm ghiếc, chẳng thèm nhai nuốt cái thân này."

Và thế là chú Vịt Con nằm bẹp dí ở đó, im thin thít như đã chết, mặc cho những tiếng súng chát chúa vẫn dội vang ùng oàng giữa những khóm sậy, nổ đoàng đoàng hết phát này sang phát khác.

Tiếng ồn ào ấy chẳng hề dứt cho đến tận lúc ngày tàn, và dẫu cho bóng tối đã buông xuống, sinh linh bé nhỏ đáng thương kia vẫn hoảng sợ chẳng dám cựa quậy. Chú nằm lỳ, chờ thêm vài giờ đồng hồ nữa mới dám he hé mắt nhìn quanh. Rồi chú nhanh chóng chạy trốn khỏi vùng đầm lầy ấy càng nhanh càng tốt. Chú băng qua những cánh đồng hoang và những bãi cỏ mênh mông, mặc cho từng cơn gió dữ dội thổi tới, mạnh đến nỗi chú phải rất vất vả mới có thể bước đi qua cơn bão.

Chiều buông, chú tạt vào một túp lều nhỏ tồi tàn, tồi tàn đến nỗi dường như nó chẳng biết nên đổ về hướng nào nên đành cứ đứng trơ ra đó. Gió gào thét dữ dội khiến Vịt Con đáng thương phải gồng mình, chống cả đuôi xuống đất để khỏi bị cuốn đi. Giông bão mỗi lúc một điên cuồng hơn. Chợt chú nhận ra cánh cửa lều đã bung mất một bên bản lề, treo xiêu vẹo tạo thành một khe hở vừa đủ để chui lọt. Thế là Vịt Con luồn luôn vào trong. Sống trong lều là một bà lão cùng một chú Mèo đực và một cô Gà Mái. Mèo được bà âu yếm gọi là "con trai cưng", chàng ta chẳng những biết uốn cong lưng và kêu gừ gừ điệu nghệ, mà bộ lông thậm chí còn xẹt ra cả tia lửa nếu bị vuốt ngược. Gà Mái thì sở hữu đôi chân ngắn ngủn nên mang biệt danh "Gà Nhép Chân Ngắn". Cô nàng rất chăm đẻ những quả trứng ngon lành, nên bà lão thương cô chẳng khác nào con ruột. Tảng sáng hôm sau, sự hiện diện của vị khách lạ ngay lập tức bị phát giác, Mèo gầm gừ còn Gà Mái thì quang quác ầm ĩ. Bây giờ mình sẽ có trứng Vịt rồi. Bây giờ mình sẽ có trứng Vịt rồi. "Có chuyện gì thế hả?" bà lão hỏi, dáo dác nhìn quanh. Nhưng mắt mũi đã kèm nhèm nên bà cứ đinh ninh Vịt Con là một con vịt mái béo múp míp đi lạc. "Vớ bở rồi đây!" bà hớn hở, "Bây giờ mình sẽ có cả trứng vịt nữa, trừ phi nó là vịt đực. Cứ chờ xem sao." Thế là Vịt Con được cho ở lại "thử việc" suốt ba tuần liền, nhưng tuyệt nhiên chẳng rặn ra được quả trứng nào. Trong nhà, Mèo nghiễm nhiên coi mình là ông chủ, còn Gà Mái phong luôn làm bà chủ. Cả hai lúc nào cũng ra rả cái điệp khúc "Chúng ta và phần còn lại của thế giới", bởi lẽ chúng tự cho mình không chỉ là một nửa thế giới, mà còn là nửa tinh hoa xuất chúng nhất. Vịt Con ậm ực cho rằng có thể có cách nghĩ khác, nhưng Gà Mái gạt phắt đi. "Cậu có biết đẻ trứng không?" chị ta hạch sách. "Không ạ." "Thế thì ngậm miệng lại đi." Anh Mèo cũng bồi thêm: "Thế cậu có biết uốn cong lưng không? Có biết kêu gừ gừ không hả?" "Không ạ." "Vậy thì cậu lấy tư cách gì mà lên tiếng khi những người hiểu biết đang nói chuyện?" Vịt Con đành lủi thủi rút vào một góc, tủi thân tột cùng. Giữa lúc ấy, ký ức về bầu không khí trong lành và ánh nắng rực rỡ chợt ùa về, khơi dậy trong chú niềm khao khát được vẫy vùng bơi lội mãnh liệt đến mức chú không kìm được mà trút bầu tâm sự với Gà Mái. "Cậu ấm đầu à?" Gà Mái gắt. "Rửng mỡ không có việc gì làm nên mới sinh ra mấy cái mộng tưởng viển vông đó. Tốt nhất là hãy đẻ trứng hoặc kêu gừ gừ đi, rồi cậu sẽ quên béng mấy thứ nhảm nhí ấy ngay." "Nhưng bơi lội tuyệt lắm chị ơi!" Vịt Con nài nỉ. "Thật khoan khoái biết bao khi ngụp lặn để dòng nước tràn qua đầu, và chị lao mình xuống tận đáy sâu!" "Chà, cái thú vui nghe mới dị hợm làm sao," Gà Mái bĩu môi. "Ta đồ rằng cậu phát điên mất rồi. Chưa cần nói đến ta, cậu cứ thử hỏi anh Mèo - con vật thông thái nhất mà ta từng biết - xem anh ấy có thích bơi lội, hay cắm đầu xuống tận đáy nước không. Hoặc hỏi luôn bà chủ của chúng ta, bà lão ấy - trên đời này làm gì có ai thông thái hơn bà. Cậu nghĩ bà ấy có thích bơi lội và để nước ngập qua đầu không?" "Chị không hiểu tôi rồi," Vịt Con buồn bã đáp. "Cái gì! Bọn ta mà lại không hiểu cậu ư? Vậy cậu tưởng mình tinh khôn hơn cả anh Mèo và bà lão cơ đấy, ấy là chưa thèm đếm xỉa đến ta! Đừng có hoang tưởng thế nữa, đồ ranh con; tốt hơn hết là hãy biết ơn sự cưu mang mà mọi người đã dành cho cậu đi. Cậu không thấy vinh hạnh khi được trú ngụ trong căn phòng ấm áp này, được tận hưởng đặc ân của một xã hội tinh hoa nơi cậu có thể học hỏi bao điều hay ho sao? Thật tình cậu chỉ là một gã ngốc, và cứ phải dây dưa với cậu đúng là rước rắc rối vào thân. Tin ta đi, ta nói cũng vì muốn tốt cho cậu thôi. Lời thật thì mất lòng, nhưng có như vậy mới là tình bạn chân chính. Thôi nào, liệu mà cố học lấy cách kêu gừ gừ, hoặc đẻ một quả trứng xem nào!" "Tôi nghĩ tôi phải đi ra ngoài thế giới bao la kia một lần nữa thôi," Vịt Con khẽ nói. "Vậy thì cứ việc vác xác đi đi," Gà Mái xua đuổi. Thế là Vịt Con lại lang thang cất bước. Chú lại được thỏa thuê bơi lội trên mặt nước, được ngụp lặn thỏa thích, nhưng muôn loài thi nhau xa lánh chú chỉ vì vẻ ngoài dị hợm. Rồi mùa thu cũng ập đến, lá cây trên cành úa vàng, khô nâu, bị những cơn gió lạnh buốt cuốn đi và nhảy múa xoáy tít trên không trung. Bầu trời âm u, mây đen xám xịt mang theo những cơn mưa đá hay những bông tuyết lạnh giá, và bầy Quạ đậu trên hàng rào cất tiếng kêu quạ quạ. Chú Vịt Con đáng thương lúc này thực sự chẳng thể tìm đâu ra một chốn bình yên.

Một buổi ráng chiều, ngay khi mặt trời buông xuống những tia sáng rực rỡ đến lạ kỳ, một đàn chim lớn, kiêu sa tuyệt ngần vụt bay lên từ đám sậy um tùm. Vịt Con chưa từng thấy cảnh tượng nào tráng lệ đến vậy; bộ lông của chúng trắng muốt, lấp lánh chói lòa, tôn lên chiếc cổ thon dài thanh tú. Đó là bầy Thiên Nga. Chúng cất lên tiếng kêu vang vọng không trung, sải rộng đôi cánh kiêu hãnh và rời bỏ vùng đất giá rét này, vượt đại dương bao la để tìm về những phương Nam ấm áp. Chúng bay mỗi lúc một cao, cao vút lên tận tầng mây! Chú Vịt Con Xấu Xí bỗng trào dâng một cảm xúc lạ kỳ, mãnh liệt. Nó cứ xoay tít dưới nước như một chiếc guồng quay, rướn cao chiếc cổ dài nhìn theo bóng dáng đàn chim, rồi bật ra một tiếng kêu lớn và the thé đến mức chính nó cũng phải giật mình hoảng sợ. Ôi! Làm sao nó có thể quên được những bóng hình cao quý và ngập tràn hạnh phúc ấy! Khi bầy chim đã khuất bóng, nó lặn một hơi xuống tận đáy sâu, và đến lúc trồi lên mặt nước, nó ngẩn ngơ như kẻ mất trí. Vịt Con chẳng biết tên loài chim ấy là gì, cũng chẳng hay chúng đang bay về đâu; nhưng tự đáy lòng, nó yêu chúng hơn bất cứ điều gì trên đời. Nó chẳng mảy may ghen tị; chưa bao giờ nó dám mơ ước mình có được vẻ đẹp tuyệt trần như thế. Nó sẽ mãn nguyện biết bao nếu đám vịt nhà chịu dung nạp một sinh linh khốn khổ, xấu xí như nó. Nó cứ xoay tít dưới nước như một chiếc guồng quay. Mùa đông năm ấy ập đến lạnh thấu xương. Vịt Con buộc phải bơi lội không ngừng nghỉ để mặt nước khỏi đóng băng. Thế nhưng, đêm từng đêm, khoảng nước trống nho nhỏ của nó cứ hẹp dần, hẹp dần. Trời rét buốt đến nỗi lớp băng nứt nẻ kêu răng rắc. Vịt Con phải ra sức đạp đôi chân nhỏ bé liên hồi mới ngăn được dòng nước đông đặc hoàn toàn. Cuối cùng, sức cùng lực kiệt, nó ngất lịm đi, nằm cứng đơ và lạnh lẽo giữa lớp băng giá. Sáng tinh mơ hôm sau, một bác nông dân đi ngang qua trông thấy. Bác dùng chiếc guốc gỗ đập vỡ tảng băng, cứu chú vịt khốn khổ rồi ủ ấm mang về nhà cho vợ. Trong hơi ấm cõi người, Vịt Con đáng thương mau chóng tỉnh lại. Đám trẻ con ùa tới định chơi cùng, nhưng nó lại tưởng lũ trẻ muốn bắt nạt mình. Quá đỗi hoảng loạn, nó nhảy cẫng lên, rơi tọt vào xô sữa làm sữa đổ tràn lênh láng khắp sàn. Người vợ giật mình ré lên, hoảng hốt vỗ tay bôm bốp. Chú Vịt lại quáng quàng lao từ vũng sữa sang chảo bơ, rồi tiện đà chui tọt vào thùng bột lục sục một hồi mới ngoi ra. Giờ đây, trông bộ dạng nó mới thảm hại và kỳ dị làm sao! Người vợ thét lớn, vơ lấy chiếc kẹp gắp than đuổi đánh nó. Đám trẻ con cũng cười đùa ầm ĩ, hò reo chạy đuổi theo hòng tóm gọn sinh vật tội nghiệp. Ơn trời, cánh cửa nhà vẫn mở toang. Nó vội vã lao ra ngoài, rúc sâu vào một bụi rậm phủ đầy tuyết trắng tinh sương, nằm thở dốc như thể đang trong một giấc mơ màng. Sẽ thật buồn nếu kể tường tận mọi khó khăn và gian khổ mà Vịt Con phải trải qua giữa sương sa bão tuyết của mùa đông khắc nghiệt ấy. Thế nhưng, khi nó đang nằm cuộn tròn giữa đám sậy trên bãi đầm lầy, vạt nắng ấm áp đầu tiên của mặt trời đã khe khẽ chiếu rọi; những chú chim chiền chiện lại cất tiếng hót véo von. Một mùa xuân tươi đẹp, tràn trề nhựa sống đã thực sự quay về.

Một lần nữa, nó thử vỗ cánh. Đôi cánh giờ đây đã cứng cáp hơn xưa, vút đưa nó lao đi trong gió. Chưa kịp nhận ra, nó đã đáp xuống một khu vườn mênh mông tuyệt đẹp. Ở đó, những cây táo đương độ trổ bông rực rỡ, còn rặng tử đinh hương thì tỏa ngát hương thơm, buông rủ những nhành lá xanh mướt xuống mặt kênh uốn lượn. Ôi! Khung cảnh mới diệu kỳ làm sao, vạn vật như bừng lên sức sống tươi trẻ của mùa xuân! Chợt từ trong bụi rậm bước ra ba con Thiên Nga trắng muốt, đẹp lộng lẫy. Chúng vươn mình khoe bộ lông kiêu hãnh, lướt đi trên mặt nước êm ru, nhẹ tựa thoi đưa! Vịt Con nhận ra ngay những sinh vật lộng lẫy nhường ấy, và bất giác một nỗi buồn kỳ lạ choán lấy tâm trí. "Mình sẽ bay đến chỗ các ngài ấy, những loài chim tuyệt đẹp kia!" nó thầm nhủ. "Chắc chắn các ngài ấy sẽ giết mình mất, vì thân hình xấu xí nhường này mà lại dám bén mảng đến gần. Nhưng dẫu sao cũng chẳng sao. Thà chết dưới tay các ngài ấy còn tốt hơn là bị lũ Vịt cắn xé, lũ Gà mổ rỉa, bị cô hầu gái đá đuổi, và phải nếm trải bao cực nhọc rét mướt suốt mùa đông lạnh lẽo!" Nó bay xuống nước và bơi về phía những sinh vật tuyệt đẹp. Nó liền sà xuống mặt nước, dũng cảm bơi về phía những sinh vật tuyệt mỹ kia. Vừa thoáng thấy nó, bầy Thiên Nga đã lao vút tới nghênh đón. "Cứ giết tôi đi," con vật đáng thương cất lời, đoạn cúi rạp đầu xuống mặt nước chờ đợi cái chết. Nhưng kìa, nó vừa nhìn thấy thứ gì dưới làn nước trong vắt vậy? Hình bóng phản chiếu của chính nó đây sao, không còn là một con chim xám xịt, mập mạp thô kệch nữa-đó đích thị là dáng vẻ kiêu sa của một con Thiên Nga! Chẳng hề hấn gì khi phải sinh ra trong một cái ổ vịt, miễn là bạn được nở ra từ một quả trứng Thiên Nga. Và giờ đây, cậu cảm thấy thật vui sướng sau tất cả những rắc rối và khó khăn mà mình từng nếm trải. Cậu sẽ chẳng bao giờ cảm nhận hết được niềm hạnh phúc trọn vẹn này, nếu như trước đó chưa từng trải qua những tháng ngày khốn khó. Những con Thiên Nga lớn bơi vòng quanh, dùng mỏ vuốt ve cậu đầy âu yếm. Trên bờ, mấy đứa trẻ đang lăng xăng chạy nhảy trong vườn; chúng tung vụn bánh mì và ngũ cốc xuống dòng kênh. Đứa nhỏ nhất bỗng reo lên: "Nhìn kìa, có một con mới đến!" Những đứa trẻ khác cũng nhảy múa vỗ tay phụ họa: "Đúng rồi, một con Thiên Nga mới đã đến!" Chúng hớn hở chạy đi gọi bố mẹ, mang thêm bánh ngọt ném xuống nước cho bầy chim, và ai nấy đều trầm trồ: "Con mới là con đẹp nhất, vừa trẻ trung lại vô cùng rực rỡ!" Nghe vậy, những con Thiên Nga già bèn cúi đầu chào cậu đầy tôn kính. Thiên Nga trẻ thấy ngượng ngùng quá đỗi, vội rúc đầu vào dưới cánh. Cậu lúng túng chẳng biết phải làm sao. Hạnh phúc dâng trào ngập lối, nhưng trong lòng không mảy may kiêu ngạo, bởi lẽ một trái tim nhân hậu chân chính thì chẳng bao giờ biết kiêu căng. Cậu nhớ lại những ngày tháng bị xua đuổi, bị chê bai hắt hủi, để rồi giờ đây được nghe tất thảy mọi người khen ngợi cậu là con chim lộng lẫy nhất trong số những sinh vật tuyệt đẹp trên đời. Rặng tử đinh hương dường như cũng vươn cành rủ lá về phía cậu, và ánh mặt trời rọi xuống thật rực rỡ, ấm áp. Cậu vươn dài chiếc cổ thon thả, khẽ rùng mình giũ bộ lông trắng muốt, rồi thốt lên trong niềm hân hoan: "Khi còn là một chú Vịt Con Xấu Xí bị hắt hủi, mình chưa bao giờ dám mơ tưởng đến một niềm hạnh phúc lớn lao dường này!" Mình chưa bao giờ mơ đến niềm hạnh phúc lớn lao nhường này khi mình còn là chú Vịt Con Xấu Xí bị hắt hủi.

  1. Chi tiết bắt nguồn từ quan niệm tự nhiên học phổ biến ở châu Âu thế kỷ 19 rằng loài cò trắng thường di cư đến Ai Cập để tránh rét vào mùa đông. ↩

  2. Burdock (ngưu bàng), một loại cây thân thảo phổ biến ở châu Âu, có mọc hoang ven hồ nước, đặc trưng bởi những chiếc lá rất to và rộng. ↩

  3. Vào thế kỷ 19, các giống gia cầm có nguồn gốc từ Tây Ban Nha (như gà, vịt Tây Ban Nha) được nhập khẩu vào Bắc Âu thường được coi là giống tốt, có giá trị cao và quý hiếm. ↩