QUYỂN VII
SỰ ĐÓN TIẾP ULYSSES TẠI CUNG ĐIỆN CỦA VUA ALCINOUS.
Thế là, Ulysses đợi chờ và cất lời cầu nguyện, còn nàng công chúa gò cương đánh xe thẳng tiến về thị trấn. Khi cỗ xe dừng lại trước cổng dinh thự của vua cha, các vương tử-những người anh trai mang vẻ đẹp tựa thần linh của nàng-đã ùa ra vây quanh. Họ mau mắn tháo bầy la khỏi ách, cẩn thận mang những y phục đã giặt sạch vào nhà. Trong lúc đó, Nausicaa bước về khuê phòng, nơi nhũ mẫu Eurymedusa già nua xứ Apeira đã ân cần nhóm sẵn ngọn lửa sưởi ấm. Bà lão này năm xưa bị đưa vượt ngàn trùng khơi từ Apeira đến đây, trở thành chiến lợi phẩm dâng lên vua Alcinous, bởi ngài là bậc quân vương cai trị thần dân Phaeacia và được bách tính tôn kính hệt như một vị thần. Bà từng một tay ẵm bồng chăm bẵm Nausicaa thuở ấu thơ, giờ đây đã nhóm lửa rực hồng và tự tay mang bữa tối vào tận phòng cho nàng.
Một lúc sau, Ulysses cũng rời khỏi chỗ ẩn nấp để tiến vào thị trấn. Nữ thần Minerva liền tung xuống một lớp sương mù dày đặc bao phủ quanh chàng. Màn sương huyền ảo ấy sẽ che giấu tông tích chàng, phòng khi những kẻ Phaeacia vốn bản tính kiêu ngạo vô tình chạm trán lại buông lời mạo phạm hoặc gắt gỏng tra hỏi xem chàng là ai. Vừa đặt chân đến ngưỡng cửa thị trấn, vị nữ thần đã hiện ra đón chàng trong hình hài một cô bé đang xách chiếc bình nước. Cô bé đứng ngay lối đi, và Ulysses liền khẩn khoản cất lời:
“Cháu gái nhỏ này, cháu có thể làm phúc chỉ đường cho ta đến dinh thự của đức vua Alcinous được chăng? Ta vốn là một kẻ tha hương chịu nhiều cay đắng, bước đường cùng mới lạc đến nơi đây, nên chẳng hề quen biết bất kỳ ai trong cõi đất và thành trì của cháu.”
Nghe vậy, Minerva nhẹ nhàng đáp lời: “Vâng, thưa ông khách lạ, cháu sẽ dẫn ông đến tận nơi dinh thự ông tìm, vì đức vua Alcinous ngụ ở rất gần nhà cha cháu. Cháu sẽ cất bước đi trước dẫn đường, nhưng xin ông dọc đường chớ cất lời, cũng đừng đưa mắt nhìn hay hỏi han bất kỳ người đàn ông nào. Dân chúng xứ này vốn chẳng mấy dung thứ cho người lạ mặt, lại càng chẳng ưa gì những kẻ từ phương xa tìm đến. Họ là những con người của biển khơi, cậy nhờ hồng ân của thần Neptune mà cưỡi sóng giong buồm khắp các đại dương. Những con tàu của họ lướt đi nhanh tựa ý nghĩ, thoắt cái đã như cánh chim lao vút giữa lưng chừng trời.”
Nói đoạn, nữ thần dẫn bước đi trước, còn Ulysses cất bước theo sát gót chân nàng. Thế nhưng, chẳng một cư dân Phaeacia nào có thể mường tượng ra sự hiện diện của chàng khi chàng ung dung băng qua thành phố ngay giữa đám đông bọn họ. Bởi lẽ nữ thần Minerva vĩ đại, vì muôn vàn ưu ái dành cho người anh hùng, đã khéo léo giấu chàng vào một màn mây mù huyễn hoặc. Suốt chặng đường, chàng mải mê chiêm ngưỡng những bến cảng sầm uất, những chiến thuyền tấp nập, những khoảng sân hội họp rộng thênh thang và những bức tường thành sừng sững cao vút điểm tô bằng hàng rào gỗ oai nghiêm. Chàng cứ thế đắm chìm trong vẻ đẹp choáng ngợp ấy cho đến khi dừng chân trước dinh thự của nhà vua. Lúc này, Minerva mới cất tiếng:
“Đây chính là dinh thự mà ông cần tìm, thưa ông khách lạ. Ông sẽ thấy bên trong có biết bao bậc vương tôn công tử đang say sưa tiệc tùng, nhưng xin ông chớ e sợ. Hãy hiên ngang sải bước vào trong, bởi con người ta càng mang dạ can trường thì càng dễ bề đạt được mục đích, dù cho người ấy có là một kẻ vô danh xa lạ. Khi vào tới nơi, trước tiên ông hãy tìm gặp đức vương hậu. Tên của nàng là Arete, mang chung một dòng máu tôn quý với phu quân là nhà vua Alcinous. Cội nguồn của cả hai vị đều là hậu duệ của thần Neptune, đấng đã sinh hạ Nausithous cùng người thiếu nữ Periboea có nhan sắc tuyệt trần. Periboea vốn là con gái út của Eurymedon, kẻ từng một thời xưng vương cai trị loài khổng lồ, nhưng rồi hắn lại đem đến sự diệt vong cho thần dân bạc mệnh của mình và mất luôn cả mạng sống.
“Sau đó, thần Neptune đã đem lòng sủng ái con gái của hắn, để rồi nàng sinh hạ cho vị chúa tể biển khơi một người con trai dũng mãnh là Nausithous, người đã thống lĩnh bách tính Phaeacia. Nausithous có hai người con trai là Rhexenor và Alcinous. Thần Apollo uy quyền đã cướp đi sinh mạng người con cả ngay lúc chàng hãy còn là một tân lang chưa kịp có con trai nối dõi. Tuy vậy, chàng vẫn để lại một giọt máu là cô con gái Arete. Về sau, vua Alcinous đã rước nàng về làm vương hậu. Nàng được ngài trân trọng và sủng ái hơn bất kỳ người phụ nữ nào khác đang cùng chồng kề vai gánh vác gia đình.
“Chính vì lẽ đó, nàng luôn được các con của mình, đức vua Alcinous và toàn thể muôn dân muôn mực tôn kính. Họ ngước nhìn nàng tựa một vị nữ thần tôn nghiêm, và mỗi bận nàng dạo gót qua các dãy phố phường, dân chúng đều hân hoan chào đón. Chẳng những sở hữu trái tim bao dung, nàng còn là một người phụ nữ vẹn toàn trí tuệ. Hễ người phụ nữ nào được nàng coi là bằng hữu, nàng luôn đứng ra giúp phu quân của họ dàn xếp êm đẹp mọi nỗi bất hòa. Nếu ông có thể lấy được lòng thương cảm của nàng, thì ông hoàn toàn có thể nuôi giữ niềm hi vọng được ngày sum vầy cùng bằng hữu và bình an trở về cố hương.”
Sau đó, nữ thần Minerva rời cõi Scheria, bay vút qua mặt đại dương bao la. Nàng tìm đến Marathon cùng những đại lộ thênh thang của thành Athens, rồi bước vào dinh thự của Erechtheus. Trong khi ấy, Ulysses tiếp tục cất bước về phía cung điện của vua Alcinous. Đứng trước ngưỡng cửa đúc bằng đồng, chàng bồi hồi nán lại, ngắm nhìn vẻ tráng lệ của tòa lâu đài đang tỏa ánh hào quang rực rỡ tựa nhật nguyệt. Những bức tường vươn dài hai bên đều được đúc bằng đồng nguyên khối, tô điểm thêm phần diềm mái nạm men xanh biếc. Những cánh cửa bằng vàng ròng kiêu hãnh khép mở, gắn trên những hàng cột bạc dựng lên từ mặt sàn lát đồng; ngay cả xà ngang cũng đúc bằng bạc và tay nắm cửa thì điểm xuyết ánh vàng.
Hai bên cửa chính là hai bức tượng chó ngao bằng vàng và bạc do đích thân thần Vulcan đẽo gọt bằng kỹ nghệ tuyệt luân. Chúng được tạo ra để canh gác cung điện Alcinous, mang linh hồn bất tử và vĩnh viễn không vương dấu thời gian. Dọc theo các bức tường trải dài từ đầu này đến đầu kia là những dãy ghế ngay ngắn, phủ lên trên muôn vàn tấm thảm dệt tay tinh xảo do chính các phụ nữ trong nhà tỉ mẩn làm nên. Đây là nơi các thủ lĩnh Phaeacia thường tề tựu yến tiệc, bởi quanh năm chốn này lúc nào cũng ê hề của ngon vật lạ. Quanh điện còn đặt những bức tượng vàng tạc hình các thiếu niên tay dâng đuốc sáng trên bệ cao, soi tỏ đêm thâu cho khách dự tiệc. Trong cung cấm có năm mươi thị nữ. Kẻ thì mải mê xoay cối đá nghiền những hạt lúa mì vàng ươm, người thì mải miết bên khung cửi hay ngồi kéo sợi. Thoi đưa thoăn thoắt rung rinh như rặng liễu đu đưa trước gió, dệt nên những thước vải lanh khít khao đến độ dầu cũng chẳng thể thấm qua. Hệt như việc những người đàn ông Phaeacia là những tay lái buồm cừ khôi nhất thế gian, thì phụ nữ xứ này cũng vượt xa mọi dân tộc khác về tài dệt vải. Ấy là nhờ nữ thần Minerva đã truyền thụ cho họ bao kỹ nghệ vi diệu, cùng một trí tuệ sắc sảo vô song.
Bên ngoài cổng lớn là một khu vườn rộng chừng bốn mẫu Anh, bao bọc bởi những bức tường đá vững chãi. Chốn ấy ngập tràn những thức cây tuyệt mỹ-lê, lựu, và những giống táo thơm ngon bậc nhất. Điểm xuyết trong đó là những chùm vả ngọt lịm cùng hàng ô liu đang độ thanh xuân mơn mởn. Bốn mùa trôi qua, dẫu là đông giá hay hè oi, trái ngọt nơi đây chẳng bao giờ hư hao hay cạn kiệt. Khí hậu dung hòa đến mức trái lứa mới đã chín ươm trước cả khi lứa cũ kịp lìa cành. Hết tầng lê này đến tầng lê khác, hết lớp táo này đến lớp táo kia, vả nối tiếp vả, và nho cũng chẳng đứt đoạn. Ở đó hiện diện một vườn nho trù phú: trên khoảng sân bằng phẳng, người ta phơi nho dưới ánh nắng mặt trời; một góc khác, nho rộn ràng mùa thu hoạch; nơi thì nho đang được giẫm nát trong những thùng ủ rượu sóng sánh. Gần đó, có chùm vừa mới rụng hoa kết trái non, có chùm lại vừa chớm khoác lên mình màu áo mới. Nơi góc xa nhất của khu vườn là những luống hoa được cắt tỉa đầy tính nghệ thuật, quanh năm đua nhau khoe sắc thắm. Xuyên suốt khu vườn là hai dòng suối trong vắt: một dòng róc rách len lỏi qua từng rãnh nhỏ tưới tắm cho cỏ cây, dòng kia lại lặng lẽ chảy ngầm dưới lòng đất từ sân ngoài thẳng vào tận trong cung điện, nơi người dân thị trấn thường lấy nước dùng. Quả thật, tất thảy những kiệt tác lộng lẫy ấy chính là ân sủng mà chư thần đã dốc lòng ban tặng cho vương triều Alcinous.
Ulysses nán lại một chốc, đưa mắt thu trọn khung cảnh xung quanh. Khi đã thỏa nhãn quan, chàng sải bước qua ngưỡng cửa, tiến sâu vào khuôn viên bên trong tòa dinh thự. Tại đây, chàng bắt gặp toàn bộ những bậc quyền cao chức trọng của xứ Phaeacia đang thành kính dâng rượu tế thần Mercury-nghi thức cuối cùng họ luôn thực hiện trước khi cáo lui về an giấc. Vẫn được lớp sương đêm nhiệm màu của Minerva che chở, chàng vững bước băng qua khoảng sân rộng, tiến thẳng đến chỗ Arete và nhà vua Alcinous. Chàng phủ phục xuống, hai tay ôm lấy đầu gối nữ hoàng. Ngay khoảnh khắc ấy, màn sương huyền bí tan biến, để lộ nguyên hình vóc dáng người anh hùng. Cả sảnh đường bỗng chốc chìm vào im lặng. Mọi ánh mắt kinh ngạc đổ dồn vào người đàn ông lạ mặt vừa hiện ra, nhưng Ulysses đã cất lời khẩn cầu ngay tức khắc:
“Nữ hoàng Arete,” giọng chàng vang lên, “ái nữ của Rhexenor vĩ đại, giữa cơn khốn cùng bĩ cực, tôi hạ mình van xin nữ hoàng, cũng như phu quân của nữ hoàng và toàn thể các vị khách quý nơi đây-cầu xin chư thần ban phước cho các vị trọn đời trường thọ, hạnh phúc; cầu mong các vị truyền lại được báu vật gia truyền cho muôn đời con cháu, cùng mọi vinh quang mà vương quốc đã ban tặng-hãy giúp tôi sớm ngày hồi hương. Đã quá lâu rồi, tôi phải gánh chịu muôn vàn thống khổ và biền biệt xa cách những người bằng hữu thân yêu.”
Nói đoạn, chàng lặng lẽ lui về bên bếp lửa, ngồi xuống giữa đống tro tàn. Bầu không khí vẫn nín lặng, cho đến khi Echeneus-vị trưởng lão Phaeacia dày dạn sương gió, nổi danh với tài hùng biện xuất chúng-bước ra cất lời chân thành và thẳng thắn:
“Bệ hạ Alcinous,” ông nói, “thật không đáng mặt bệ hạ chút nào khi để một vị khách lạ phải lùi bước ngồi lẫn giữa đống tro tàn bên bếp lửa. Ai nấy đều đang nín thở chờ nghe quyết định của bệ hạ. Vậy thần xin bệ hạ hãy truyền lệnh đỡ người khách ấy dậy, mời ngài ấy an tọa trên chiếc ghế đẩu nạm bạc. Sau đó, xin bệ hạ sai hầu cận pha rượu với nước, để chúng ta dâng lễ tế thần Jove, đấng tể trị sấm sét và cũng là đấng bảo hộ cho những kẻ khẩn cầu lương thiện. Đồng thời, xin bệ hạ lệnh cho quản gia dọn lên một bữa thịnh soạn, lấy từ bất kỳ thức ngon vật lạ nào sẵn có trong nhà.”
Nghe vậy, nhà vua Alcinous bèn tiến đến nắm lấy tay Ulysses, đích thân đỡ chàng dậy khỏi đống tro tàn và mời ngồi vào vị trí của Laodamas. Đó vốn là chỗ của người con trai mà vua nhất mực yêu thương, ngay sát bên cạnh ngài. Kế đó, một nữ tì bưng tới chiếc bình vàng tuyệt mỹ, rót dòng nước mát lành xuống chiếc chậu bạc để chàng rửa tay, rồi kê một chiếc bàn tươm tất ngay trước mặt. Một hầu gái trưởng kính cẩn mang bánh mì và dâng lên biết bao sơn hào hải vị có sẵn trong dinh thự. Ulysses bắt đầu dùng bữa. Alcinous quay sang hạ lệnh cho hầu cận:
“Pontonous, ngươi hãy pha một bình rượu ngon rồi rót mời khắp lượt, để chúng ta cùng dâng lễ tế thần Jove chúa tể sấm sét, đấng bảo hộ chở che mọi kẻ khẩn cầu lương thiện.”
Pontonous vâng lệnh, cẩn trọng pha rượu với nước rồi rót tràn các ly, sau khi đã san sớt phần rượu cúng cho từng người. Khi nghi thức hiến tế hoàn tất và ai nấy đều đã uống thỏa thuê, Alcinous dõng dạc cất lời:
“Hỡi các ủy viên hội đồng và quan chức thị trấn của xứ Phaeacia, mong các vị hãy lắng nghe. Bữa tiệc nay đã mãn, xin mời các vị hãy cáo lui về tư dinh nghỉ ngơi. Rạng sáng ngày mai, ta sẽ triệu tập đông đảo hơn các thành viên hội đồng, đồng thời tổ chức một buổi yến tiệc hiến tế quy mô để trọng thể chào mừng vị khách quý của chúng ta. Sau đó, chúng ta sẽ bàn bạc phương án hộ tống, tìm cách đưa ngài ấy bình an hồi hương trong niềm hân hoan ngay lập tức, tuyệt đối không để ngài ấy phải chịu thêm bất cứ muộn phiền hay trắc trở nào, dẫu quê hương ngài ấy có xa xôi đến đâu. Chúng ta phải bảo đảm rằng ngài ấy sẽ không gặp hiểm nguy trên suốt chặng đường; thế nhưng, một khi đã đặt chân về đến quê nhà, ngài ấy sẽ phải đón nhận sự an bài của số phận, dù phúc hay họa, hệt như số kiếp của mọi con người từ lúc lọt lòng. Tuy nhiên, cũng không loại trừ khả năng vị khách lạ này chính là một trong các đấng bất tử từ trên trời cao giáng hạ để viếng thăm chúng ta. Nếu quả là vậy, thì chư thần đang hành xử khác hẳn lệ thường. Bởi từ trước đến nay, mỗi khi chúng ta dâng lên những lễ tế trăm con bò, các ngài luôn hiển linh vô cùng quang minh chính đại. Các ngài vẫn thường giáng lâm, cùng chung mâm dự tiệc với chúng ta như những người thân thuộc. Thậm chí, nếu một lữ khách đơn độc nào đó tình cờ chạm trán một hay vài vị thần, các ngài cũng chẳng màng che giấu thân phận, bởi lẽ chúng ta vốn có dòng máu bà con gần gũi với chư thần, chẳng khác nào tộc Cyclopes hay lũ khổng lồ man rợ.”
Nghe những lời ấy, Ulysses vội lên tiếng: “Cầu xin ngài, Alcinous, xin đừng bận tâm với suy nghĩ ấy. Tôi làm gì có chút cốt cách thần tiên nào của một đấng bất tử, cả về thể xác lẫn trí tuệ. Tôi chỉ là một kẻ gánh chịu nhiều cay đắng nhất trong số các ngài. Quả thực, nếu tôi kể cho ngài nghe tất thảy những tai ương mà ý trời đã giáng xuống đầu tôi, ngài sẽ phải xót xa thừa nhận rằng số phận tôi còn thê thảm hơn họ gấp bội. Song, xin hãy để tôi được dùng bữa, mặc cho cõi lòng nát tan. Bởi lẽ một dạ dày trống rỗng là thứ vô cùng nhũng nhiễu, nó ép con người ta phải chú tâm đến nó bất chấp nỗi thống khổ đang giày vò có kinh khủng đến đâu. Rắc rối bủa vây tôi trăm bề, thế nhưng cái bụng đói này vẫn khăng khăng ép tôi phải ăn uống, bắt tôi gạt phắt mọi ký ức muộn phiền chỉ để lấp đầy khoảng trống của chính nó. Về phần các ngài, xin hãy làm đúng như những gì vừa đề xuất. Ngay khi bình minh ló rạng, cúi xin các ngài hãy ra tay giúp tôi được trở về cố hương. Chỉ cần được ngắm nhìn cơ ngơi của mình thêm một lần nữa, gặp lại những người hầu hạ và toàn bộ gia sản bề thế của mình, tôi có nhắm mắt xuôi tay cũng đành lòng.”
Chàng vừa dứt lời, cả sảnh đường đều lên tiếng đồng tình. Họ nhất trí rằng vị khách lạ xứng đáng được cấp thuyền hộ tống, bởi những điều chàng bộc bạch quả thực thấu tình đạt lý. Sau khi nghi thức rót rượu tế thần hoàn tất và mỗi người đều đã uống thỏa thích, họ lần lượt rời đi, trở về chốn nghỉ ngơi của riêng mình. Trong đại sảnh giờ đây chỉ còn lại Ulysses cùng đức vua Alcinous và hoàng hậu Arete, trong khi đám nữ tì lẳng lặng dọn dẹp yến tiệc. Hoàng hậu Arete là người lên tiếng trước tiên. Đôi mắt tinh tường của bà đã nhận ra chiếc áo choàng, chiếc áo khoác và những bộ xiêm y hoa mỹ mà vị khách đang mặc trên người chính là thành quả thêu dệt từ đôi bàn tay của bà cùng các nữ tì. Bà liền cất lời:
“Ngài khách lạ, trước khi chúng ta trò chuyện xa hơn, có một điều ta buộc lòng phải hỏi ngài. Ngài là ai? Ngài từ đâu đến? Và ai đã trao cho ngài những bộ y phục này? Chẳng phải ngài đã nói rằng mình vừa vượt muôn trùng sóng dữ từ bên kia đại dương để tới đây sao?”
Ulysses chậm rãi đáp lời:
“Thưa nữ hoàng, đó sẽ là một câu chuyện dài vô tận nếu tôi phải kể lại tường tận muôn nỗi truân chuyên của mình, bởi bàn tay chư thần đã giáng xuống đời tôi quá nhiều đòn roi nghiệt ngã. Nhưng để trả lời câu hỏi của nữ hoàng, tôi xin thưa: có một hòn đảo nằm xa tít tắp giữa biển khơi hoang vắng mang tên Ogygian. Đó là nơi ngự trị của nữ thần mưu mô và đầy quyền uy Calypso, ái nữ của thần Atlas. Nàng sống cô độc, cách biệt hoàn toàn với cả thế giới con người lẫn cõi thần linh. Dẫu vậy, số phận trớ trêu đã xô đẩy tôi đến bên cạnh bếp lửa của nàng trong một tình cảnh hoàn toàn tuyệt vọng và đơn độc. Trước đó, thần Jove tối cao đã phóng những tia sét phẫn nộ xuống con tàu của tôi, xé nát nó giữa đại dương bao la. Toàn bộ những người đồng đội quả cảm của tôi đều bỏ mạng dưới lòng biển sâu, không một ai sống sót. Chỉ còn lại mình tôi, ôm chặt lấy mảnh vỡ của sống tàu, lênh đênh trôi dạt khắp chốn suốt chín ngày ròng rã. Cuối cùng, vào màn đêm u tối của ngày thứ mười, các vị thần đã xui rủi đưa tôi tấp vào bờ biển Ogygian, nơi nữ thần vĩ đại Calypso sinh sống. Nàng cưu mang tôi và thiết đãi tôi bằng một lòng thương xót tột bậc. Thậm chí, nàng còn ngỏ ý muốn biến tôi thành một vị thần bất tử, thoát khỏi sự tàn phá của tuổi già. Thế nhưng, trái tim tôi vẫn kiên định, không để nàng toại nguyện.
“Tôi đã bị cầm chân trên đảo của Calypso suốt bảy năm ròng rã. Trong khoảng thời gian đằng đẵng ấy, những bộ xiêm y tuyệt mĩ mà nàng ban tặng đều đẫm trong những giọt nước mắt sầu muộn của tôi. Nhưng rồi, khi năm thứ tám vừa chớm, nàng bất ngờ đổi ý và tự nguyện để tôi ra đi-có lẽ vì thần Jove tối cao đã ban lệnh, hoặc cũng có thể tự lòng nàng đã chuyển lay. Nàng tiễn tôi rời đảo trên một chiếc bè ghép, chất đầy bánh mì thơm và thứ rượu ngon hảo hạng. Chẳng những thế, nàng còn trao cho tôi những bộ quần áo dày dặn nhất và thổi tới một luồng gió thuận hòa, ấm áp để đẩy bè đi. Tôi giong buồm lênh đênh trên mặt biển suốt mười bảy ngày, và đến ngày thứ mười tám, những đường nét mờ ảo của dãy núi trên bờ biển vương quốc các vị mới hiện ra. Trái tim tôi lúc ấy đã reo vui khôn xiết khi được tận mắt nhìn thấy đất liền. Tuy vậy, giông tố vẫn chưa buông tha tôi. Vị thần của biển cả, Neptune, quyết không để tôi tiến xa hơn. Ngài dấy lên một cơn cuồng phong thịnh nộ, khiến biển cả cuộn trào những con sóng kinh hoàng đến mức tôi không thể bám trụ nổi trên chiếc bè của mình nữa. Nó vỡ tan tành dưới sức mạnh tàn phá của bão táp, buộc tôi phải bơi lặn trong tuyệt vọng để giành giật lấy chút mạng sống mỏng manh. Cứ thế, gió dữ và dòng nước xiết đã xô đẩy tôi dạt vào bờ biển của các vị.
“Đến nơi, tôi cố vươn mình lên bờ, nhưng vô vọng. Nơi đó quá đỗi hiểm trở, và những con sóng điên cuồng liên tục quật ngã tôi vào các mỏm đá sắc nhọn. Thế là tôi đành gieo mình lại xuống biển, tiếp tục bơi đi tìm một nơi có thể đổ bộ. May thay, tôi tìm thấy một cửa sông hiền hòa, không có đá ngầm và được che chắn khỏi những cơn gió gắt. Tại đây, tôi trườn lên bờ biển, thu nhặt lại chút sức tàn lực kiệt của mình. Khi màn đêm buông xuống, tôi rời khỏi dòng sông mát lạnh, lê bước vào một lùm cây rậm rạp. Tôi ủ ấm cơ thể mình bằng lớp lá khô phủ kín, và rồi ơn trời cao đã xoa dịu những đau đớn bằng một giấc ngủ sâu. Mang một thân thể ốm yếu và thảm hại, tôi vùi mình giữa đống lá khô suốt cả một đêm dài, ngủ thiếp đi xuyên qua ngày hôm sau cho tới tận xế chiều. Khi tôi bừng tỉnh, mặt trời đã ngả bóng về tây. Vừa mở mắt, tôi liền nhìn thấy các nữ tì của công chúa đang nô đùa rộn rã trên bãi biển, và giữa họ, con gái của nữ hoàng hiện lên rạng rỡ tựa như một vị nữ thần. Tôi đã cầu xin sự thương xót của nàng, và quả thực, nàng mang trong mình một tấm lòng bao dung tuyệt vời, vượt xa những gì người ta có thể trông đợi ở một người trẻ tuổi-bởi tuổi trẻ thường hay bồng bột và cạn nghĩ. Nàng đã ban cho tôi bánh mì và rượu ngon, và khi nàng bảo tôi xuống sông tắm rửa, nàng cũng hào phóng trao cho tôi những bộ xiêm y mà nữ hoàng đang thấy tôi mặc đây. Giờ thì, dẫu cho việc khơi lại những ký ức này khiến cõi lòng tôi đau thắt, tôi cũng đã phơi bày trước nữ hoàng toàn bộ sự thật.”
Rồi Alcinous cất lời: "Ngài khách lạ, con gái ta quả thực đã hành xử vô cùng thiếu sót khi không đưa ngài về thẳng dinh thự cùng với các nữ tì. Suy cho cùng, nàng chính là người đầu tiên mà ngài cầu xin sự giúp đỡ."
"Cầu xin ngài đừng trách mắng nàng," Ulysses đáp, "bởi nàng chẳng có lỗi lầm chi. Nàng thực tâm đã bảo tôi đi cùng đám nữ tì, nhưng chính tôi cảm thấy e dè và sợ hãi. Tôi e rằng ngài sẽ phật lòng khi nhìn thấy một kẻ lạ mặt đi cùng con gái mình. Trên cõi đời này, phàm là con người, đôi khi vẫn luôn mang sẵn lòng hoài nghi và dễ sinh giận dữ."
"Ngài khách lạ ơi," Alcinous đáp lời, "ta đâu phải kẻ vô cớ nổi cơn thịnh nộ. Mọi sự ở đời, cứ nói lý lẽ với nhau bao giờ cũng tốt hơn. Nhưng hỡi cha Jove, Minerva, và Apollo! Giờ đây khi đã tỏ tường phong thái của ngài, lại thấy đôi ta có quá nhiều tâm giao đồng điệu, ta thật lòng mong ngài ở lại, cưới con gái ta và trở thành con rể của ta. Nếu ngài thuận tình nán lại, ta sẽ trao cho ngài dinh thự cùng điền trang rộng lớn. Dẫu vậy, sẽ chẳng có bất kỳ ai - nguyền xin thánh thần thấu tỏ - được phép ép ngài lưu lại trái với ý nguyện. Để minh chứng cho lời ta nói, ngay ngày mai, ta sẽ định liệu đội hộ tống cho ngài. Trong suốt chuyến đi, ngài cứ yên giấc ngủ say. Những người thủy thủ của ta sẽ giong buồm đưa ngài vượt qua những vùng biển êm đềm để trở về quê hương, hoặc đến bất cứ nơi nào ngài ước nguyện. Cho dù nơi ấy có xa xôi hơn cả Euboea - miền đất mà thần dân của ta từng tận mắt chứng kiến khi họ đưa Rhadamanthus tóc vàng đến gặp Tityus con trai của Gaia. Họ kể với ta rằng đó là chốn tận cùng của cõi nhân gian. Ấy thế mà họ đã hoàn tất toàn bộ hành trình đi về chỉ trong vỏn vẹn một ngày, chẳng hề mệt mỏi hay hao tổn chút sức lực. Rồi ngài sẽ thấy, chiến thuyền của ta vượt xa mọi con tàu khác nhường nào, và những thủy thủ của ta quả là những tay chèo cừ khôi ra sao."
Nghe những lời ấy, Ulysses trào dâng niềm hân hoan. Chàng lớn tiếng thành tâm khấn nguyện: "Lạy cha Jove, xin người ban phước để nhà vua Alcinous có thể làm trọn những gì ngài vừa hứa. Nhờ đó, vinh quang của ngài sẽ trở nên bất diệt trong lòng nhân loại, và cùng lúc ấy, con sẽ được trở về quê hương của mình."
Họ đã chuyện trò cùng nhau như thế. Sau đó, hoàng hậu Arete truyền lệnh cho các nữ tì kê một chiếc giường trong căn phòng nơi gian gác cổng. Nàng sai họ trải lên đó những tấm thảm đỏ thượng hạng, rồi phủ thêm những tấm ga may bằng áo choàng len để Ulysses ủ ấm. Tuân lệnh, các nữ tì tay cầm đuốc sáng bước ra ngoài. Khi đã sửa soạn xong xuôi chỗ ngả lưng, họ đến bên Ulysses và cung kính thưa: "Xin mời ngài đứng lên, ngài khách lạ. Hãy đi theo chúng tôi, vì giường của ngài đã sẵn sàng." Nghe vậy, chàng vô cùng sung sướng khi sắp được chìm vào giấc ngủ.
Thế rồi, Ulysses vùi mình vào giấc mộng say sưa trên chiếc giường êm ái, trong căn phòng nằm phía trên cổng chào vang vọng. Còn nhà vua Alcinous lui vào nghỉ ngơi ở gian phòng sâu thẳm bên trong dinh thự, với vị nữ hoàng, người vợ hiền của ông, kề bên.
BOOK VII
RECEPTION OF ULYSSES AT THE PALACE OF KING ALCINOUS.
Thus, then, did Ulysses wait and pray; but the girl drove on to the town. When she reached her father’s house she drew up at the gateway, and her brothers-comely as the gods-gathered round her, took the mules out of the waggon, and carried the clothes into the house, while she went to her own room, where an old servant, Eurymedusa of Apeira, lit the fire for her. This old woman had been brought by sea from Apeira, and had been chosen as a prize for Alcinous because he was king over the Phaeacians, and the people obeyed him as though he were a god.1 She had been nurse to Nausicaa, and had now lit the fire for her, and brought her supper for her into her own room.
Presently Ulysses got up to go towards the town; and Minerva shed a thick mist all round him to hide him in case any of the proud Phaeacians who met him should be rude to him, or ask him who he was. Then, as he was just entering the town, she came towards him in the likeness of a little girl carrying a pitcher. She stood right in front of him, and Ulysses said:
“My dear, will you be so kind as to show me the house of king Alcinous? I am an unfortunate foreigner in distress, and do not know one in your town and country.”
Then Minerva said, “Yes, father stranger, I will show you the house you want, for Alcinous lives quite close to my own father. I will go before you and show the way, but say not a word as you go, and do not look at any man, nor ask him questions; for the people here cannot abide strangers, and do not like men who come from some other place. They are a sea-faring folk, and sail the seas by the grace of Neptune in ships that glide along like thought, or as a bird in the air.”
On this she led the way, and Ulysses followed in her steps; but not one of the Phaeacians could see him as he passed through the city in the midst of them; for the great goddess Minerva in her good will towards him had hidden him in a thick cloud of darkness. He admired their harbours, ships, places of assembly, and the lofty walls of the city, which, with the palisade on top of them, were very striking, and when they reached the king’s house Minerva said:
“This is the house, father stranger, which you would have me show you. You will find a number of great people sitting at table, but do not be afraid; go straight in, for the bolder a man is the more likely he is to carry his point, even though he is a stranger. First find the queen. Her name is Arete, and she comes of the same family as her husband Alcinous. They both descend originally from Neptune, who was father to Nausithous by Periboea, a woman of great beauty. Periboea was the youngest daughter of Eurymedon, who at one time reigned over the giants, but he ruined his ill-fated people and lost his own life to boot.
“Neptune, however, lay with his daughter, and she had a son by him, the great Nausithous, who reigned over the Phaeacians. Nausithous had two sons Rhexenor and Alcinous;2 Apollo killed the first of them while he was still a bridegroom and without male issue; but he left a daughter Arete, whom Alcinous married, and honours as no other woman is honoured of all those that keep house along with their husbands.
“Thus she both was, and still is, respected beyond measure by her children, by Alcinous himself, and by the whole people, who look upon her as a goddess, and greet her whenever she goes about the city, for she is a thoroughly good woman both in head and heart, and when any women are friends of hers, she will help their husbands also to settle their disputes. If you can gain her good will, you may have every hope of seeing your friends again, and getting safely back to your home and country.”
Then Minerva left Scheria and went away over the sea. She went to Marathon3 and to the spacious streets of Athens, where she entered the abode of Erechtheus; but Ulysses went on to the house of Alcinous, and he pondered much as he paused a while before reaching the threshold of bronze, for the splendour of the palace was like that of the sun or moon. The walls on either side were of bronze from end to end, and the cornice was of blue enamel. The doors were gold, and hung on pillars of silver that rose from a floor of bronze, while the lintel was silver and the hook of the door was of gold.
On either side there stood gold and silver mastiffs which Vulcan, with his consummate skill, had fashioned expressly to keep watch over the palace of king Alcinous; so they were immortal and could never grow old. Seats were ranged all along the wall, here and there from one end to the other, with coverings of fine woven work which the women of the house had made. Here the chief persons of the Phaeacians used to sit and eat and drink, for there was abundance at all seasons; and there were golden figures of young men with lighted torches in their hands, raised on pedestals, to give light by night to those who were at table. There are4 fifty maid servants in the house, some of whom are always grinding rich yellow grain at the mill, while others work at the loom, or sit and spin, and their shuttles go backwards and forwards like the fluttering of aspen leaves, while the linen is so closely woven that it will turn oil. As the Phaeacians are the best sailors in the world, so their women excel all others in weaving, for Minerva has taught them all manner of useful arts, and they are very intelligent.
Outside the gate of the outer court there is a large garden of about four acres with a wall all round it. It is full of beautiful trees-pears, pomegranates, and the most delicious apples. There are luscious figs also, and olives in full growth. The fruits never rot nor fail all the year round, neither winter nor summer, for the air is so soft that a new crop ripens before the old has dropped. Pear grows on pear, apple on apple, and fig on fig, and so also with the grapes, for there is an excellent vineyard: on the level ground of a part of this, the grapes are being made into raisins; in another part they are being gathered; some are being trodden in the wine tubs, others further on have shed their blossom and are beginning to show fruit, others again are just changing colour. In the furthest part of the ground there are beautifully arranged beds of flowers that are in bloom all the year round. Two streams go through it, the one turned in ducts throughout the whole garden, while the other is carried under the ground of the outer court to the house itself, and the town’s people draw water from it. Such, then, were the splendours with which the gods had endowed the house of king Alcinous.
So here Ulysses stood for a while and looked about him, but when he had looked long enough he crossed the threshold and went within the precincts of the house. There he found all the chief people among the Phaeacians making their drink offerings to Mercury, which they always did the last thing before going away for the night.5 He went straight through the court, still hidden by the cloak of darkness in which Minerva had enveloped him, till he reached Arete and King Alcinous; then he laid his hands upon the knees of the queen, and at that moment the miraculous darkness fell away from him and he became visible. Every one was speechless with surprise at seeing a man there, but Ulysses began at once with his petition.
“Queen Arete,” he exclaimed, “daughter of great Rhexenor, in my distress I humbly pray you, as also your husband and these your guests (whom may heaven prosper with long life and happiness, and may they leave their possessions to their children, and all the honours conferred upon them by the state) to help me home to my own country as soon as possible; for I have been long in trouble and away from my friends.”
Then he sat down on the hearth among the ashes and they all held their peace, till presently the old hero Echeneus, who was an excellent speaker and an elder among the Phaeacians, plainly and in all honesty addressed them thus:
“Alcinous,” said he, “it is not creditable to you that a stranger should be seen sitting among the ashes of your hearth; every one is waiting to hear what you are about to say; tell him, then, to rise and take a seat on a stool inlaid with silver, and bid your servants mix some wine and water that we may make a drink offering to Jove the lord of thunder, who takes all well disposed suppliants under his protection; and let the housekeeper give him some supper, of whatever there may be in the house.”
When Alcinous heard this he took Ulysses by the hand, raised him from the hearth, and bade him take the seat of Laodamas, who had been sitting beside him, and was his favourite son. A maid servant then brought him water in a beautiful golden ewer and poured it into a silver basin for him to wash his hands, and she drew a clean table beside him; an upper servant brought him bread and offered him many good things of what there was in the house, and Ulysses ate and drank. Then Alcinous said to one of the servants, “Pontonous, mix a cup of wine and hand it round that we may make drink-offerings to Jove the lord of thunder, who is the protector of all well-disposed suppliants.”
Pontonous then mixed wine and water, and handed it round after giving every man his drink-offering. When they had made their offerings, and had drunk each as much as he was minded, Alcinous said:
“Aldermen and town councillors of the Phaeacians, hear my words. You have had your supper, so now go home to bed. To-morrow morning I shall invite a still larger number of aldermen, and will give a sacrificial banquet in honour of our guest; we can then discuss the question of his escort, and consider how we may at once send him back rejoicing to his own country without trouble or inconvenience to himself, no matter how distant it may be. We must see that he comes to no harm while on his homeward journey, but when he is once at home he will have to take the luck he was born with for better or worse like other people. It is possible, however, that the stranger is one of the immortals who has come down from heaven to visit us; but in this case the gods are departing from their usual practice, for hitherto they have made themselves perfectly clear to us when we have been offering them hecatombs. They come and sit at our feasts just like one of our selves, and if any solitary wayfarer happens to stumble upon some one or other of them, they affect no concealment, for we are as near of kin to the gods as the Cyclopes and the savage giants are.”6
Then Ulysses said: “Pray, Alcinous, do not take any such notion into your head. I have nothing of the immortal about me, neither in body nor mind, and most resemble those among you who are the most afflicted. Indeed, were I to tell you all that heaven has seen fit to lay upon me, you would say that I was still worse off than they are. Nevertheless, let me sup in spite of sorrow, for an empty stomach is a very importunate thing, and thrusts itself on a man’s notice no matter how dire is his distress. I am in great trouble, yet it insists that I shall eat and drink, bids me lay aside all memory of my sorrows and dwell only on the due replenishing of itself. As for yourselves, do as you propose, and at break of day set about helping me to get home. I shall be content to die if I may first once more behold my property, my bondsmen, and all the greatness of my house.”7
Thus did he speak. Every one approved his saying, and agreed that he should have his escort inasmuch as he had spoken reasonably. Then when they had made their drink offerings, and had drunk each as much as he was minded they went home to bed every man in his own abode, leaving Ulysses in the cloister with Arete and Alcinous while the servants were taking the things away after supper. Arete was the first to speak, for she recognised the shirt, cloak, and good clothes that Ulysses was wearing, as the work of herself and of her maids; so she said, “Stranger, before we go any further, there is a question I should like to ask you. Who, and whence are you, and who gave you those clothes? Did you not say you had come here from beyond the sea?”
And Ulysses answered, “It would be a long story Madam, were I to relate in full the tale of my misfortunes, for the hand of heaven has been laid heavy upon me; but as regards your question, there is an island far away in the sea which is called ‘the Ogygian.’ Here dwells the cunning and powerful goddess Calypso, daughter of Atlas. She lives by herself far from all neighbours human or divine. Fortune, however, brought me to her hearth all desolate and alone, for Jove struck my ship with his thunderbolts, and broke it up in mid-ocean. My brave comrades were drowned every man of them, but I stuck to the keel and was carried hither and thither for the space of nine days, till at last during the darkness of the tenth night the gods brought me to the Ogygian island where the great goddess Calypso lives. She took me in and treated me with the utmost kindness; indeed she wanted to make me immortal that I might never grow old, but she could not persuade me to let her do so.
“I stayed with Calypso seven years straight on end, and watered the good clothes she gave me with my tears during the whole time; but at last when the eighth year came round she bade me depart of her own free will, either because Jove had told her she must, or because she had changed her mind. She sent me from her island on a raft, which she provisioned with abundance of bread and wine. Moreover she gave me good stout clothing, and sent me a wind that blew both warm and fair. Days seven and ten did I sail over the sea, and on the eighteenth I caught sight of the first outlines of the mountains upon your coast-and glad indeed was I to set eyes upon them. Nevertheless there was still much trouble in store for me, for at this point Neptune would let me go no further, and raised a great storm against me; the sea was so terribly high that I could no longer keep to my raft, which went to pieces under the fury of the gale, and I had to swim for it, till wind and current brought me to your shores.
“There I tried to land, but could not, for it was a bad place and the waves dashed me against the rocks, so I again took to the sea and swam on till I came to a river that seemed the most likely landing place, for there were no rocks and it was sheltered from the wind. Here, then, I got out of the water and gathered my senses together again. Night was coming on, so I left the river, and went into a thicket, where I covered myself all over with leaves, and presently heaven sent me off into a very deep sleep. Sick and sorry as I was I slept among the leaves all night, and through the next day till afternoon, when I woke as the sun was westering, and saw your daughter’s maid servants playing upon the beach, and your daughter among them looking like a goddess. I besought her aid, and she proved to be of an excellent disposition, much more so than could be expected from so young a person-for young people are apt to be thoughtless. She gave me plenty of bread and wine, and when she had had me washed in the river she also gave me the clothes in which you see me. Now, therefore, though it has pained me to do so, I have told you the whole truth.”
Then Alcinous said, “Stranger, it was very wrong of my daughter not to bring you on at once to my house along with the maids, seeing that she was the first person whose aid you asked.”
“Pray do not scold her,” replied Ulysses; “she is not to blame. She did tell me to follow along with the maids, but I was ashamed and afraid, for I thought you might perhaps be displeased if you saw me. Every human being is sometimes a little suspicious and irritable.”
“Stranger,” replied Alcinous, “I am not the kind of man to get angry about nothing; it is always better to be reasonable; but by Father Jove, Minerva, and Apollo, now that I see what kind of person you are, and how much you think as I do, I wish you would stay here, marry my daughter, and become my son-in-law. If you will stay I will give you a house and an estate, but no one (heaven forbid) shall keep you here against your own wish, and that you may be sure of this I will attend tomorrow to the matter of your escort. You can sleep8 during the whole voyage if you like, and the men shall sail you over smooth waters either to your own home, or wherever you please, even though it be a long way further off than Euboea, which those of my people who saw it when they took yellow-haired Rhadamanthus to see Tityus the son of Gaia, tell me is the furthest of any place-and yet they did the whole voyage in a single day without distressing themselves, and came back again afterwards. You will thus see how much my ships excel all others, and what magnificent oarsmen my sailors are.”
Then was Ulysses glad and prayed aloud saying, “Father Jove, grant that Alcinous may do all as he has said, for so he will win an imperishable name among mankind, and at the same time I shall return to my country.”
Thus did they converse. Then Arete told her maids to set a bed in the room that was in the gatehouse, and make it with good red rugs, and to spread coverlets on the top of them with woollen cloaks for Ulysses to wear. The maids thereon went out with torches in their hands, and when they had made the bed they came up to Ulysses and said, “Rise, sir stranger, and come with us for your bed is ready,” and glad indeed was he to go to his rest.
So Ulysses slept in a bed placed in a room over the echoing gateway; but Alcinous lay in the inner part of the house, with the queen his wife by his side.
-
I suspect a family joke, or sly allusion to some thing of which we know nothing, in this story of Eurymedusa’s having been brought from Apeira. The Greek word “apeiros” means “inexperienced,” “ignorant.” Is it possible that Eurymedusa was notoriously incompetent? ↩
-
Polyphemus was also son to Neptune, see “Od.” ix. 412, 529. he was therefore half brother to Nausithous, half uncle to King Alcinous, and half great uncle to Nausicaa. ↩
-
It would seem as though the writer thought that Marathon was close to Athens. ↩
-
Here the writer, knowing that she is drawing (with embellishments) from things actually existing, becomes impatient of past tenses and slides into the present. ↩
-
This is hidden malice, implying that the Phaeacian magnates were no better than they should be. The final drink-offering should have been made to Jove or Neptune, not to the god of thievishness and rascality of all kinds. In line 164 we do indeed find Echeneus proposing that a drink-offering should be made to Jove, but Mercury is evidently, according to our authoress, the god who was most likely to be of use to them. ↩
-
The fact of Alcinous knowing anything about the Cyclopes suggests that in the writer’s mind Scheria and the country of the Cyclopes were not very far from one another. I take the Cyclopes and the giants to be one and the same people. ↩
-
“My property, etc.” The authoress is here adopting an Iliadic line (xix. 333), and this must account for the absence of all reference to Penelope. If she had happened to remember “Il.” v. 213, she would doubtless have appropriated it by preference, for that line reads “my country, my wife, and all the greatness of my house.” ↩
-
The at first inexplicable sleep of Ulysses (bk. xiii. 79, etc.) is here, as also in viii. 445, being obviously prepared. The writer evidently attached the utmost importance to it. Those who know that the harbour which did duty with the writer of the “Odyssey” for the one in which Ulysses landed in Ithaca, was only about 2 miles from the place in which Ulysses is now talking with Alcinous, will understand why the sleep was so necessary. ↩