TAM GIÁC XÃ HỘI

Vào đúng sáu giờ chiều, Ikey Snigglefritz buông chiếc bàn ủi xuống. Cậu là thợ may học việc. Mà thời nay còn ai làm thợ may học việc nữa không nhỉ?

Mặc kệ chuyện đó, Ikey đã cặm cụi cắt, lược mũi kim, ủi phẳng, vá víu và thấm ướt vải suốt cả một ngày dài trong bầu không khí đặc quánh mồ hôi của tiệm may. Nhưng hễ công việc vừa dứt, cậu lại gửi gắm ước vọng vào những vì sao mà vòm trời của cậu cho phép tỏa sáng.

Hôm nay là tối thứ Bảy. Lão chủ dí mười hai đồng đô la bẩn thỉu vào tay cậu với thái độ đầy tiếc rẻ. Ikey cẩn thận vã chút nước lên mặt, tròng chiếc áo khoác, đội mũ, cài khuy cổ áo với chiếc cà vạt sờn rách cùng ghim cài bằng đá chalcedony. Thế rồi, cậu lên đường theo đuổi lý tưởng của đời mình.

Suy cho cùng, mỗi người trong chúng ta, khi ngày tàn việc vãn, thảy đều phải đi tìm lý tưởng riêng của mình, dẫu đó là tình yêu, trò bài pinochle, món tôm hùm xốt Newburg, hay sự tĩnh lặng ngọt ngào của những giá sách phủ mờ bụi bặm.

Hãy thử nhìn Ikey lúc cậu rảo bước dọc theo con phố, dưới tuyến đường sắt trên cao ầm ĩ đinh tai nhức óc, lọt thỏm giữa hai dãy xưởng thợ hôi hám bóc lột sức người. Xanh xao, gù lưng, bé loắt choắt, nhếch nhác, tưởng như cậu bị định mệnh trói buộc phải tồn tại vĩnh viễn trong cảnh bần hàn cả thể xác lẫn tâm hồn. Thế nhưng, cứ nhìn cái cách cậu vung vẩy cây gậy rẻ tiền và nhả ra những luồng khói thuốc khét lẹt, bạn sẽ nhận ra ngay: ẩn sâu trong lồng ngực xẹp lép ấy, cậu ta vẫn đang nuôi dưỡng mầm bệnh của tầng lớp thượng lưu.

Đôi chân vô thức đưa Ikey bước vào tụ điểm giải trí trứ danh mang tên Café Maginnis. Nơi đây lừng lẫy khắp chốn vì là đại bản doanh của Billy McMahan - gã đàn ông vĩ đại nhất, tuyệt đỉnh nhất mà Ikey đinh ninh thế gian này từng sản sinh ra.

Billy McMahan là thủ lĩnh chính trị của khu vực. Con hổ chính trị ngoan ngoãn gừ gừ bên anh ta, và đôi bàn tay anh ta nắm giữ bổng lộc để ban phát. Ngay lúc Ikey vừa bước vào, McMahan đang đứng đó. Gương mặt anh ta đỏ bừng, đầy vẻ đắc thắng và quyền uy. Anh ta là trung tâm giữa đám đông reo hò gồm toàn đám tay chân và cử tri của mình. Có vẻ như vừa mới diễn ra một cuộc bầu cử; một chiến thắng vang dội đã về tay; cả thành phố đã bị chấn chỉnh lại trật tự bởi một sức mạnh phiếu bầu vũ bão, không thể cản nổi.

Ikey len lỏi dọc theo quầy bar và chăm chú chiêm ngưỡng thần tượng của mình với nhịp thở gấp gáp.

Ôi, Billy McMahan mới vĩ đại làm sao! Khuôn mặt to béo, nhẵn thín, lúc nào cũng thường trực nụ cười; đôi mắt xám tinh anh như mắt diều hâu; chiếc nhẫn kim cương; giọng nói rền vang như tiếng kèn thúc quân; phong thái tựa một bậc vương giả; cuộn tiền dày cộm luôn chuyển động; rồi cả những lời hiệu triệu dõng dạc với bạn bè và chiến hữu - chao ôi, anh ta đích thị là một vị vua của muôn người! Anh ta làm lu mờ hoàn toàn đám tay chân lâu la xung quanh, dù bản thân bọn họ trông cũng to con, bệ vệ, cằm xanh rì râu lún phún và vẻ mặt đầy vẻ quan trọng với đôi tay đút sâu vào túi mấy chiếc áo khoác cộc! Nhưng Billy - ồ, chẳng có ngôn từ nào lột tả xiết vẻ huy hoàng rực rỡ của anh ta dưới lăng kính chiêm bái của Ikey Snigglefritz!

Café Maginnis ngân vang khúc khải hoàn ca. Mấy gã pha chế mặc áo khoác trắng thoăn thoắt rót rượu, bật nút bần bôm bốp và đẩy ly liên tục. Khói cuộn lên mù mịt từ hàng chục điếu xì gà Havana hảo hạng, quyện vào không khí tạo thành những vệt mây đan xen hỗn độn. Những kẻ trung thành và cả những người tràn trề hy vọng chen nhau bắt tay Billy McMahan. Và rồi, bất thình lình, trong tâm hồn đang ngập tràn lòng sùng bái của Ikey Snigglefritz chợt nảy sinh một thôi thúc liều lĩnh và hồi hộp.

Cậu bước thẳng tới khoảng trống nhỏ nơi vị vua đang ngự trị, và chìa tay ra.

Billy McMahan chẳng chút ngần ngại nắm lấy, siết chặt tay và nở một nụ cười rạng rỡ.

Hóa điên dưới bàn tay của các vị thần sắp sửa tiêu diệt mình, Ikey vứt phăng vỏ kiếm và xông thẳng lên đỉnh Olympus1.

"Anh uống với tôi một ly nhé, Billy," cậu cất lời suồng sã, "cả anh và bạn bè của anh nữa?"

"Tôi cũng không ngại đâu, cậu ạ," vị lãnh đạo vĩ đại hào sảng đáp, "chỉ để cho vui thôi."

Tia lý trí cuối cùng còn sót lại của Ikey đã bốc hơi sạch bách.

"Rượu," cậu gọi gã pha chế, bàn tay run rẩy vung lên.

Nút bần của ba chai sâm panh thi nhau nổ bốp; rượu sủi bọt tràn trề dọc hàng ly thủy tinh xếp dài trên mặt quầy bar. Billy McMahan nâng ly, gật đầu mỉm cười rạng rỡ nhìn Ikey. Đám tay chân và lũ vệ tinh xung quanh cũng đồng loạt nâng ly, lầm bầm: "Chúc sức khỏe cậu." Ikey nốc cạn ly mật hoa của mình trong cơn say sưa mê sảng. Tất cả cùng uống cạn.

Ikey quăng toẹt cuộn tiền lương cả tuần nhàu nhĩ của mình lên quầy bar.

"Đủ rồi," gã pha chế hờ hững nói, tay vuốt phẳng phiu mười hai tờ một đô la. Đám đông lại ồ ạt xúm quanh Billy McMahan. Có tiếng ai đó oang oang kể chuyện Brannigan đã xử đẹp bọn họ ra sao ở khu vực Mười Một. Ikey đứng tựa lưng vào quầy bar một chốc, rồi lững thững bước ra ngoài.

Cậu tản bộ dọc theo phố Hester, rẽ ngoặt lên đường Chrystie, rồi men xuống Delancey để về khu ổ chuột nơi mình sống. Về đến nơi, đám đàn bà trong nhà - một bà mẹ nát rượu và ba bà chị nhếch nhác - vồ lấy cậu để tước đoạt món tiền lương. Và khi nghe cậu thú tội, họ tru tréo lên, rủa sả cậu bằng đủ mọi thứ ngôn từ súc tích đặc trưng của địa phương.

Nhưng mặc cho bọn họ xâu xé và đánh đập mình, Ikey vẫn chìm đắm trong cơn say sưa của niềm hoan lạc. Đầu óc cậu đang lơ lửng trên mây; vì sao ấy đang lôi kéo cỗ xe của cậu. So với chiến tích lẫy lừng cậu vừa đoạt được, ba cái chuyện mất trắng tiền lương hay tiếng la hét the thé của đám đàn bà chỉ là trò vặt vãnh.

Cậu đã được bắt tay Billy McMahan.

Billy McMahan có một người vợ, và danh thiếp của bà lúc nào cũng in rành rành cái tên "Bà William Darragh McMahan". Và có một nỗi bực dọc nhất định đi kèm với những tấm danh thiếp ấy; bởi vì, dù chúng bé xíu, vẫn có những ngôi nhà mà chúng chẳng tài nào lọt vào nổi. Trong chính trị, Billy McMahan là một kẻ độc tài thứ thiệt, còn trong kinh doanh, anh là một pháo đài vững chãi. Anh là một ông trùm, một kẻ được nể sợ, mến mộ và nhất mực vâng lời trong cái thế giới riêng của mình. Anh đang phất lên từng ngày; bọn nhật báo ngày nào cũng phái cả tá bồi bút bám gót anh để chép lại từng lời vàng ngọc; người ta thậm chí còn tôn vinh anh bằng một bức hí họa vẽ cảnh anh dắt một con hổ dữ ngoan ngoãn như cún con.

Nhưng thi thoảng, trái tim Billy vẫn nhói đau. Có một tầng lớp xã hội mà anh mãi chỉ là kẻ đứng ngoài, chỉ khao khát ngóng vào y như Moses mòn mỏi nhìn về vùng đất hứa2. Anh cũng ôm ấp những lý tưởng, hệt như anh chàng Ikey Snigglefritz kia; và đôi bận, trong nỗi tuyệt vọng vì chẳng thể với tới chúng, thứ thành công vững chắc của chính anh bỗng hóa vô vị và nhạt nhẽo. Còn bà William Darragh McMahan thì lúc nào cũng mang vẻ bất mãn trên khuôn mặt đẫy đà mà xinh đẹp, đến độ ngay cả tiếng sột soạt từ bộ váy lụa của bà nghe cũng não nề như một tiếng thở dài.

Tối đó, một đám đông sang trọng và nổi bật đang tụ tập trong phòng ăn của một nhà hàng nức tiếng, chốn Giới thượng lưu vẫn thích lui tới để phô trương sự lộng lẫy của mình. Ở một bàn nọ, vợ chồng Billy McMahan đang ngồi. Họ chẳng mấy khi lên tiếng, nhưng những món đồ trang sức khoác trên người đã nói thay tất cả. Kim cương của bà McMahan lấp lánh lấn át phần lớn những vị khách trong phòng. Đám bồi bàn khúm núm bưng đến bàn họ những chai vang đắt đỏ nhất. Trong bộ lễ phục, với vẻ u ám hằn trên khuôn mặt to lớn, nhẵn nhụi, bạn khó mà tìm thấy ai nổi bật hơn Billy.

Cách đó bốn bàn, một người đàn ông cao, gầy, chừng ba mươi tuổi, đang ngồi ăn một mình. Ông có đôi mắt u buồn, trầm ngâm, một bộ râu để kiểu Van Dyke cùng đôi bàn tay gầy gò, trắng muốt đến kỳ lạ. Bữa tối của ông chỉ có thăn bò phi lê, bánh mì nướng khô và nước khoáng Apollinaris. Người đàn ông đó chính là Cortlandt Van Duyckink, kẻ nắm trong tay tám mươi triệu đô la cùng một vị trí thần thánh được thừa kế trọn vẹn trong giới thượng lưu siêu độc quyền.

Billy McMahan chẳng mở miệng chuyện trò với ai, bởi quanh anh toàn là người lạ. Van Duyckink thì dán chặt mắt vào đĩa thức ăn, vì ông thừa biết mọi ánh mắt trong phòng đều đang khao khát cái nhìn của ông. Ông có thể ban tước hiệp sĩ và gầy dựng uy danh cho kẻ khác chỉ bằng một cái gật đầu, vậy nên ông luôn cẩn trọng để không tạo ra một tầng lớp quý tộc quá đông đúc.

Và rồi Billy McMahan bỗng nảy ra và thực hiện một hành động táo bạo và chấn động nhất đời mình. Anh thong thả đứng dậy, bước đến bàn của Cortlandt Van Duyckink và chìa tay ra.

"Này, ngài Van Duyckink," anh mở lời, "Tôi nghe nói ngài đang tính khởi xướng vài cuộc cải cách cho người nghèo trong khu vực của tôi. Tôi là McMahan, ngài biết đấy. Nói thật nhé, nếu chuyện đó là đúng, tôi sẽ làm mọi thứ trong khả năng để giúp ngài. Mọi lời tôi nói ra ở khu đó đều có trọng lượng, đúng chứ? Ồ, tôi dám cá là thế."

Đôi mắt vốn u sầu của Van Duyckink chợt sáng bừng lên. Ông đứng dậy, với dáng vẻ cao gầy, và nắm lấy tay Billy McMahan.

"Cảm ơn ông, ông McMahan," ông cất giọng trầm ấm, nghiêm nghị. "Tôi cũng đang nghĩ đến việc triển khai vài công việc thiện nguyện như vậy. Tôi sẽ rất hân hạnh nếu được ông giúp sức. Rất vui được làm quen với ông."

Billy bước về chỗ ngồi. Bờ vai anh tê rần rần như vừa nhận được cú vỗ vai phong tước từ bậc đế vương. Hàng trăm con mắt giờ đây đồng loạt đổ dồn về phía anh, nửa ghen tị, nửa mang theo sự ngưỡng mộ lạ lùng. Bà William Darragh McMahan thì run lên vì sướng rơn, đến độ mấy viên kim cương trên người bà chớp nháy chói cả mắt. Và lúc này đây, ở nhiều bàn khác, đột nhiên có kha khá kẻ chợt nhớ ra hình như mình cũng quen biết ông McMahan. Anh nhìn thấy những nụ cười và những cái gật đầu chào hỏi ở khắp xung quanh. Ánh hào quang của sự vĩ đại bao trùm lấy anh đến choáng váng. Sự điềm tĩnh vốn có trong mỗi mùa tranh cử của anh đã bay sạch sành sanh.

"Rượu cho nhóm đằng kia!" anh chỉ tay, ra lệnh cho tay bồi bàn. "Rượu cho bên đó nữa. Cả ba quý ông cạnh chậu cây xanh kia. Nói với họ là tôi mời. Chết tiệt! Mang rượu cho tất cả mọi người!"

Người phục vụ đánh bạo thì thầm rằng làm vậy e không tiện, để giữ thể diện cũng như nề nếp của nhà hàng.

"Được thôi," Billy nói, "nếu điều đó trái quy định. Tôi tự hỏi không biết có nên gửi cho ông bạn Van Duyckink của tôi một chai không nhỉ? Không à? Chà, dù sao thì tối nay rượu cũng sẽ chảy lênh láng ở quán Maginnis thôi. Bất cứ ai ghé vào đó từ giờ đến 2 giờ sáng chắc đều phải mang ủng cao su lội rượu mới được."

Billy McMahan đang ngập tràn hạnh phúc.

Anh đã được bắt tay Cortlandt Van Duyckink.

Chiếc ô tô lớn màu xám nhạt với những chi tiết kim loại sáng loáng trông thật lạc lõng khi rề rề lăn bánh giữa chốn hỗn mang của những chiếc xe đẩy và đống rác rưởi ở khu bình dân phía Đông. Cortlandt Van Duyckink cũng lạc lõng không kém, với gương mặt quý tộc và đôi bàn tay gầy gò, trắng muốt, khi ông cẩn trọng đánh vô lăng lách qua đám trẻ con rách rưới đang chạy loăng quăng trên mặt đường. Và dĩ nhiên, cô Constance Schuyler mỏng manh, thanh thoát đang ngồi sát bên ông cũng thế.

"Ôi, anh Cortlandt," cô thầm thì, "nghĩ đến việc người ta phải sống trong cảnh bần hàn và khốn khó nhường này, xót xa quá anh nhỉ? Còn anh - thật cao cả biết bao khi anh luôn nghĩ về họ, dốc cả thời giờ lẫn tiền bạc chỉ mong làm cho đời sống của họ khá khẩm hơn!"

Van Duyckink quay đôi mắt đượm buồn sang nhìn cô.

"Những gì tôi làm được," ông sầu não đáp, "chỉ như muối bỏ bể thôi. Đây là một vấn đề quá đỗi lớn lao, và nó thuộc về cả xã hội. Nhưng dù sao, nỗ lực của từng cá nhân dẫu nhỏ nhoi cũng chẳng hề hoài phí. Nhìn kìa, Constance! Ngay trên con phố này, tôi đã thu xếp dựng lên những bếp ăn từ thiện, nơi chẳng một kẻ đói khát nào bị khước từ. Còn ở con phố phía dưới kia, là những khu chung cư tồi tàn, xập xệ mà tôi đã hạ lệnh san phẳng để nhường chỗ cho những tòa nhà mới, xóa sổ hẳn những cái bẫy tử thần chực chờ hỏa hoạn và dịch bệnh đó."

Chiếc ô tô xám nhạt chậm chạp bò dọc theo phố Delancey. Lũ trẻ chân trần, mình mẩy cáu ghét, đầu tóc bù xù len lét lùi ra xa chiếc xe với ánh mắt tò mò. Chiếc xe đỗ xịch lại trước một khối gạch lụp xụp, bốc mùi và xiêu vẹo.

Van Duyckink bước xuống xe để soi kỹ hơn một mảng tường đang chực chờ đổ sụp. Từ trên bậc thềm của tòa nhà, một gã thanh niên lững thững bước xuống, trông gã như hiện thân sống của sự tha hóa, nhớp nhúa và mạt vận - một gã trai ngực lép kẹp, mặt mũi xanh xao, bốc mùi khó chịu, đang phì phèo điếu thuốc.

Tuân theo một thôi thúc bất chợt, Van Duyckink bước tới, nhiệt thành nắm lấy tay của cái kẻ mà ông xem như một lời hạch tội sống động trước lương tri mình.

"Tôi muốn làm quen với mọi người," ông chân thành nói. "Tôi sẽ giúp đỡ cậu hết sức có thể. Chúng ta sẽ là bạn."

Khi chiếc ô tô chầm chậm lăn bánh rời đi, Cortlandt Van Duyckink thấy một luồng hơi ấm lạ thường chưa từng có lan tỏa quanh trái tim mình. Ông gần như đã trở thành một người đàn ông hạnh phúc.

Ông đã được bắt tay Ikey Snigglefritz.

  1. Trong thần thoại Hy Lạp, đỉnh Olympus là ngọn núi nơi các vị thần tối cao ngự trị. Cụm từ này ví von vị trí quyền lực tối thượng trong xã hội mà nhân vật khao khát vươn tới. ↩

  2. Điển tích Kinh Thánh: Moses là nhà tiên tri dẫn dắt dân Do Thái vượt sa mạc để tìm 'Vùng đất hứa', nhưng ông chỉ được ngắm nhìn nó từ xa chứ không bao giờ được đặt chân vào. ↩