Đã hiệu đính

QUYỂN I.

Trận cãi vã giữa Agamemnon và Achilles-Achilles rút khỏi cuộc chiến và nhờ mẹ là nữ thần Thetis đi xin Jove giúp đỡ người Troy-Cảnh giữa Jove và Juno trên đỉnh Olympus.

Hỡi nữ thần, xin hãy cất lên khúc ca về cơn thịnh nộ của Achilles, con trai Peleus-cơn thịnh nộ đã giáng muôn vàn tai ương xuống đầu người Achaean1. Chính cơn phẫn nộ ấy đã đẩy biết bao linh hồn dũng cảm vội vã xuống địa phủ Hades, vứt bỏ thân xác bao vị anh hùng cho bầy chó hoang cùng kền kền rỉa rói. Ấy là khi những ý định của Jove bắt đầu ứng nghiệm, kể từ ngày con trai của Atreus, vị vua cai trị muôn người, và Achilles vĩ đại lần đầu tiên nảy sinh hiềm khích.

Và vị thần nào đã gieo mầm cãi vã giữa họ? Đó là con trai của Jove và Leto. Nổi cơn lôi đình với nhà vua, thần đã gieo rắc một trận dịch bệnh kinh hoàng lên toàn quân để trừng phạt dân chúng, chỉ vì con trai Atreus đã cả gan làm nhục Chryses, vị tư tế của thần. Chryses đã lặn lội đến tận các chiến thuyền của người Achaean để xin chuộc lại con gái, mang theo vô số của cải làm tiền chuộc. Hơn thế nữa, trên tay ông còn nâng niu cây quyền trượng của thần Apollo, quấn quanh vòng hoa của người cầu xin2. Ông thiết tha van nài toàn thể người Achaean, nhưng khẩn thiết nhất là hướng về hai người con trai của Atreus, những vị thủ lĩnh thống lĩnh ba quân.

"Hỡi những người con của Atreus," ông cất lời, "và toàn thể người Achaean! Cầu xin các chư thần ngự trên đỉnh Olympus ban cho các ngài sức mạnh để san bằng thành trì của Priam, và được bình an trở về quê nhà. Nhưng xin hãy trả tự do cho con gái tôi, và nhận lấy món tiền chuộc này, như một sự tôn kính dành cho thần Apollo, con trai của Jove."

Nghe những lời ấy, toàn thể người Achaean đồng thanh cho rằng nên tôn trọng vị tư tế và nhận lấy số tiền chuộc khổng lồ. Thế nhưng, Agamemnon lại chẳng hề màng tới. Vua hằn học đáp lời bằng một giọng điệu hung dữ và thô bạo xua đuổi ông đi: "Lão già kia! Đừng để ta thấy lão lảng vảng quanh những chiến thuyền của chúng ta nữa, và từ nay về sau cũng đừng hòng quay lại. Cây quyền trượng của thần linh và vòng hoa của lão sẽ chẳng che chở được cho lão đâu. Ta sẽ không thả con gái lão. Nó sẽ phải sống đến già trong cung điện của ta ở Argos, xa cách quê hương, ngày ngày bận rộn với khung cửi và hầu hạ giường chiếu cho ta. Thế nên hãy cút đi, và đừng có chọc tức ta nếu không lão sẽ phải gánh chịu hậu quả nặng nề hơn đấy."

Ông lão kinh hãi, đành cúi đầu tuân lệnh. Không thốt lấy một lời, ông lầm lũi bước đi dọc theo bờ biển ầm ào sóng vỗ, tìm đến một góc khuất để khấn nguyện Vua Apollo, người con do Leto xinh đẹp hạ sinh. "Xin hãy nghe tôi," ông kêu lớn, "hỡi vị thần của cây cung bạc, đấng bảo hộ Chryse và Cilla linh thiêng, người dùng uy lực cai trị Tenedos, xin hãy nghe tôi, ôi vị thần của Sminthe3. Nếu tôi đã từng kết những vòng hoa rực rỡ trang hoàng đền thờ của ngài, hay đã từng thiêu những khúc xương đùi trong lớp mỡ bò mỡ dê béo ngậy để dâng lên ngài, xin hãy đoái thương chấp nhận lời khẩn cầu này. Hãy để những mũi tên của ngài giáng sự báo thù cho những giọt nước mắt của tôi lên đầu người Danaan."

Ông cầu nguyện như vậy, và Apollo đã nghe thấu lời thỉnh cầu. Từ trên đỉnh Olympus, thần mang theo cơn phẫn nộ lao vút xuống, vai đeo cung và ống tên, những mũi tên vang lên tiếng lách cách trên lưng cùng cơn thịnh nộ đang sôi sục trong tâm can. Thần ngự xuống cách xa các chiến thuyền, mang một khuôn mặt tối sầm như màn đêm tăm tối. Cây cung bạc của thần rít lên tiếng thét chói tai mang mầm chết chóc khi thần nhắm bắn những mũi tên vào giữa bọn họ. Khởi thủy, thần quật ngã những con la và chó săn, nhưng ngay sau đó, những mũi tên tử thần chĩa thẳng vào chính những con người. Và suốt ngày dài, những giàn hỏa thiêu xác chết cứ thế cháy rực một góc trời.

Suốt chín ngày ròng rã, mũi tên mầu nhiệm của vị thần liên tiếp trút xuống hàng ngũ dân chúng. Nhưng đến ngày thứ mười, theo sự thúc giục của nữ thần Juno - đấng xót thương khôn nguôi khi chứng kiến những chiến binh Achaean quằn quại trong cơn hấp hối - Achilles bèn triệu tập tất cả. Khi đại quân đã tề tựu đông đủ, dũng tướng hiên ngang đứng dậy và cất lời.

"Hỡi con trai Atreus," dũng tướng cất tiếng, "ta cho rằng nếu muốn thoát khỏi cảnh diệt vong này, có lẽ đã đến lúc chúng ta nên nhổ neo quay tàu về quê hương, bởi quân ta đang bị bủa vây giữa cả khói lửa chiến tranh lẫn dịch bệnh tàn khốc. Giờ đây, ông hãy tìm hỏi một bậc tư tế, một nhà tiên tri, hay một kẻ giải đoán mộng mị (bởi lẽ những giấc mơ cũng đều bắt nguồn từ Jove), xem liệu có ai thấu tỏ căn nguyên cơn cuồng nộ của thần Phoebus Apollo. Hãy để họ cho chúng ta hay, liệu ngài nổi cơn lôi đình vì một lời thề bị phá vỡ, hay vì những lễ vật chưa được dâng bái. Và phải chăng ngài sẽ sẵn lòng đón nhận hương thơm từ những con cừu non và dê béo tốt không tì vết, để rồi từ bi cất đi trận đại dịch đang gieo rắc kinh hoàng cho toàn quân."

Dứt lời, Achilles an tọa. Khi ấy, Calchas - con trai Thestor, bậc tiên tri thông thái bậc nhất, người tỏ tường mọi lẽ quá khứ, hiện tại lẫn tương lai - uy nghi đứng lên. Chính ông, bằng ơn thiên khải từ thần Phoebus Apollo, đã soi đường chỉ lối cho hạm đội Achaean rẽ sóng tiến về Ilius. Với tất cả tấm lòng trung thực và chí thiện, ông ôn tồn cất giọng:

"Hỡi Achilles, người được bề trên sủng ái, ngài đã ban lệnh để tôi giãi bày về cơn thịnh nộ của Vua Apollo, vậy thì tôi xin mạn phép tỏ tường. Thế nhưng, trước tiên xin ngài hãy cân nhắc và lập lời thề độc, rằng ngài sẽ đem cả lời nói lẫn hành động để dốc lòng bảo vệ tôi. Bởi lẽ, tôi biết rõ những điều sắp nói ra sẽ làm mếch lòng một nhân vật đang nắm trong tay thứ quyền lực tối cao cai trị người Argive, đấng mà toàn thể quân Achaean đều phải nhất mực quy phục. Một kẻ thấp cổ bé họng làm sao đọ nổi cơn lôi đình của một bậc quân vương. Cho dù ngài ấy có tạm nuốt cơn giận vào trong, thì nỗi hận thù vẫn sẽ nung nấu mãi nơi đáy lòng cho tới ngày trút xuống vẹn toàn. Bởi thế, cúi xin ngài hãy suy xét cho kỹ, liệu ngài có sẵn lòng che chở cho tôi hay không."

Dũng tướng Achilles liền quả quyết đáp, "Ông đừng sợ! Cứ mạnh dạn tâu lên tất thảy những gì bề trên đã truyền đạt. Bởi vì, ta thề trước danh dự của thần Apollo, hỡi Calchas - đấng mà ông đang khấn nguyện và cũng là đấng đang thông qua ông để truyền phán những lời sấm truyền cho chúng ta: Chừng nào ta còn sống và còn được nhìn ngắm ánh sáng trên mặt đất này, sẽ chẳng một kẻ Danaan nào ở quanh các chiến thuyền được phép chạm lấy một sợi tóc của ông. Không! Cho dù kẻ ông xướng tên có là chính Agamemnon, vị vua đang ngự trên đỉnh cao quyền lực của toàn quân Achaean chăng nữa."

Có lời cam kết, nhà tiên tri mới mạnh dạn cất lời. "Vị thần linh," ông nói, "chẳng hề nổi cơn lôi đình vì những lời thề bồi dở dang hay thiếu vắng lễ vật dâng bái. Cơn cớ là do vị tư tế của ngài đã bị Agamemnon hạ nhục. Nhà vua cự tuyệt trao trả con gái cho ông lão và cũng chẳng màng tới khoản tiền chuộc. Chính vì lẽ đó, thần đã giáng xuống đầu chúng ta những tai ương thảm khốc này, và ngài sẽ còn gieo rắc bao tai ương khác nữa. Thần sẽ chẳng buông tha người Danaan khỏi dịch bệnh cho đến chừng nào Agamemnon chịu giao trả cô gái về tay cha nàng - tuyệt đối không đòi hỏi bất kỳ khoản phí hay tiền chuộc nào - đồng thời phải phái một đoàn người mang theo những lễ vật linh thiêng đến tận Chryse. Có làm như vậy, họa chăng chúng ta mới mong xoa dịu được cơn thịnh nộ của ngài."

Lời sấm truyền vừa dứt, ông ngồi xuống, nhường chỗ cho bóng dáng phẫn nộ của Agamemnon vụt đứng lên. Trái tim nhà vua nhuốm một màu đen kịt của cơn phẫn uất, đôi mắt quắc lên những tia lửa thịnh nộ trừng trừng xoáy thẳng vào Calchas. Ngài gầm lên: "Tên tiên tri mang điềm gở kia, ngươi chưa từng mang đến cho ta một lời sấm truyền nào tốt đẹp, mà chỉ rắp tâm réo gọi những thứ tồi tệ nhất. Chẳng một sự an ủi hay thành tựu nào ngươi từng trao cho ta. Ấy vậy mà nay, ngươi lại cả gan đứng trước mặt ba quân Danaan, lớn tiếng rêu rao rằng thần Apollo gieo tai rắc vạ là vì ta từ chối nhận tiền chuộc con gái lão Chryses. Phải, ta đã định bụng sẽ giữ nàng ở lại ngay trong dinh thự của mình, bởi ta còn trân quý nàng hơn cả hoàng hậu Clytemnestra của ta. Nàng có kém cạnh gì so với vợ ta, từ vóc dáng kiều diễm, đường nét thanh tú cho đến trí tuệ và tài năng. Dẫu vậy, ta sẵn lòng từ bỏ nàng nếu đó là điều bắt buộc, bởi mong mỏi lớn nhất của ta là thấy thần dân được sống chứ không phải chết mòn. Thế nhưng, các người phải lập tức tìm cho ta một chiến lợi phẩm khác để thay thế! Nếu không, ta sẽ trở thành kẻ duy nhất trong quân Argive phải chịu cảnh trắng tay. Điều đó là không thể chấp nhận được! Bởi như tất cả các người đều thấy đấy, phần thưởng của ta rồi sẽ trôi tuột khỏi tay ta."

Nghe vậy, Achilles chẳng chút nhún nhường, liền đáp, "Hỡi con trai danh giá bậc nhất của Atreus, kẻ hám danh trục lợi hơn bất kỳ ai trên cõi đời này, ông bảo quân Achaean phải đào đâu ra một phần thưởng khác cho ông đây? Chúng ta làm gì có kho tàng chung nào để lấy ra ban phát cơ chứ! Bao nhiêu của nả cướp được từ các thành trì bị san phẳng đều đã được chia năm xẻ bảy. Chúng ta sao có thể thu hồi lại những chiến lợi phẩm đã trao tay binh lính. Do đó, hãy giao trả cô gái này cho thần linh, và nếu mai đây Jove đoái thương ban cho chúng ta vinh quang đạp đổ thành Troy, chúng tôi thề sẽ đền bù cho ông gấp ba, gấp bốn lần!"

Chẳng chút nao núng, Agamemnon vặc lại: "Achilles, cho dù ngươi có uy dũng lẫm liệt đến đâu, ngươi cũng đừng hòng dùng trò lừa gạt qua mặt ta. Ngươi không thể che mắt ta, cũng không tài nào thuyết phục được ta đâu. Lẽ nào ngươi ung dung ôm trọn phần thưởng của mình, còn ta phải ngoan ngoãn ngồi yên chứng kiến cảnh mất mát, ngoan ngoãn giao nộp cô gái theo mệnh lệnh của ngươi sao? Không! Hoặc là quân Achaean phải kiếm cho ta một phần thưởng thay thế sao cho vừa ý ta, hoặc là chính tay ta sẽ đến tước đoạt chiến lợi phẩm của ngươi, hay của Ajax, hay của Ulysses. Và kẻ nào không may rơi vào tầm ngắm của ta, kẻ đó sẽ phải nếm mùi ân hận tột cùng khi thấy ta xuất hiện. Nhưng thôi, chuyện đó tính sau. Trước mắt, hãy lập tức kéo một con thuyền xuống biển và kén chọn một đội thủy thủ tinh nhuệ nhất. Hãy khuân một đoàn lễ vật lên thuyền và đưa cả Chryseis đi cùng. Hơn thế nữa, hãy cử một vị thủ lĩnh của chúng ta đích thân chỉ huy - có thể là Ajax, hoặc Idomeneus, hay thậm chí là chính ngươi, con trai của Peleus, một chiến binh vô song - để dâng hiến tế vật và xoa dịu cơn thịnh nộ của đấng thần linh."

Đôi mắt giận dữ trừng lên, Achilles gầm vào mặt nhà vua: "Ông đúng là một kẻ chìm nghỉm trong thói xấc xược và lòng tham vô đáy! Dưới trướng ông, làm sao một người Achaean nào còn giữ nổi ngọn lửa nhiệt huyết để tuân lệnh, dù là xông pha trong các cuộc đột kích hay giáp lá cà nơi sa trường đẫm máu? Ta đến đây đâu phải vì người Troy đã gây ra ân oán gì với ta! Ta chẳng mảy may hằn học với họ. Họ nào cướp bóc bầy gia súc hay chiến mã của ta, cũng chẳng hề giày xéo mùa màng trên những cánh đồng màu mỡ xứ Phthia; bởi lẽ, chắn giữa ta và họ là chập chùng núi non hiểm trở cùng biển cả không ngừng gầm gào. Chúng ta cất bước theo ông, thưa Ngài Xấc Xược, cốt chỉ để mua vui cho ông chứ nào phải vì lợi ích của chúng ta! Chúng ta đổ máu để mang về vinh quang từ người Troy, dâng hiến cho sự thỏa mãn vô liêm sỉ của ông và của Menelaus. Vậy mà ông lại tráo trở quên sạch ân nghĩa ấy, lật lọng đe dọa sẽ cướp trắng chiến lợi phẩm mà ta đã phải đánh đổi bằng bao giọt mồ hôi và xương máu, phần thưởng vinh dự do chính những người con Achaean tự tay trao tặng. Hãy nhớ lại xem! Chưa một lần nào, khi quân ta san phẳng bất kỳ thành trì trù phú nào của người Troy, ta lại được chia chác một phần thưởng hậu hĩnh như ông, dẫu cho chính đôi tay này đã xông xáo qua những trận huyết chiến khốc liệt nhất. Khi chia phần, ông luôn nghiễm nhiên chiếm lấy phần lớn nhất, để rồi ta lại phải lủi thủi ôm chút chiến lợi phẩm mọn màng trở về tàu, cúi đầu nhận lấy sự an bài sau khi sinh mạng đã bị vắt kiệt ngoài chiến địa. Giờ đây, ta sẽ giương buồm trở lại Phthia. Về quê hương cùng đoàn chiến thuyền của mình sẽ tốt gấp vạn lần việc phải ở lại đây cắn răng chịu nỗi nhục nhã, cốt chỉ để làm một thân trâu ngựa gom góp vàng bạc châu báu cho ông!"

Không vừa, Agamemnon sừng sộ vặc lại: "Cứ việc chuồn thẳng đi nếu ngươi muốn! Ta đây chẳng thèm quỵ lụy cầu xin ngươi ở lại. Dưới trướng ta đâu thiếu những người trung thành sẵn sàng mang về vinh quang cho ta, và trên hết, ta có ngài Jove - đấng chúa tể của những mưu lược quyền uy. Trong toàn bộ các vương tướng ở đây, chẳng kẻ nào làm ta ngứa mắt bằng ngươi, bởi cái thói ngang bướng, chuyên sinh sự và chống đối. Cho dù ngươi có sức mạnh vô song thì sao? Đó chẳng phải là đặc ân mà trời đất đã ban sẵn cho ngươi ư? Thế thì cút về nhà đi, cuốn gói tàu thuyền và đồng bọn của ngươi mà làm bá chủ lũ Myrmidon của ngươi! Ta chẳng buồn bận tâm đến ngươi, cũng chẳng màng cái thái độ giận dữ của ngươi. Và đây là quyết định của ta: vì Phoebus Apollo đã ép ta giao lại Chryseis, ta sẽ phái nàng đi cùng chiến thuyền và thuộc hạ của ta. Nhưng ngay sau đó, đích thân ta sẽ bước vào lều của ngươi, tước đoạt lấy Briseis - phần thưởng của ngươi - để cho ngươi khắc cốt ghi tâm rằng ta vượt trội hơn ngươi gấp bội phần, và cũng để răn đe bất cứ kẻ nào dám cả gan kiêu ngạo tự đặt mình ngồi ngang hàng hay so bì quyền lực với ta!"

Nghe những lời xấc xược ấy, con trai của Peleus lòng đầy phẫn nộ. Trái tim mạnh mẽ bên trong lồng ngực vạm vỡ không ngừng trăn trở giữa hai luồng suy nghĩ: hoặc là tuốt gươm xé toạc đám đông để đoạt mạng con trai Atreus ngay tức khắc, hoặc là gồng mình kiềm chế, ép cơn thịnh nộ lặn sâu vào đáy lòng. Ngay khoảnh khắc ngài đang giằng co, tay đã siết chặt chuôi và từ từ rút thanh gươm uy dũng ra khỏi vỏ, nữ thần Minerva bất thần giáng trần (chính bởi vì đấng Juno yêu thương cả hai người nên đã phái nàng đi). Nữ thần vô hình trước mắt ba quân, chỉ hiển linh cho riêng mình con trai Peleus, khẽ túm lấy mái tóc vàng óng của ngài. Achilles thảng thốt quay phắt lại. Vừa bắt gặp ngọn lửa hừng hực bùng cháy từ ánh mắt rực sáng, ngài lập tức nhận ra ngay uy dung của Minerva. "Sao nữ thần lại hiển linh nơi đây," ngài thốt lên, "hỡi ái nữ của ngài Jove mang khiên thần? Phải chăng nữ thần muốn tự mình chứng kiến thói kiêu ngạo ngông cuồng của Agamemnon, con trai Atreus? Để tôi nói cho nữ thần hay-và điều đó chắc chắn sẽ ứng nghiệm-hắn sẽ phải dùng chính mạng sống của mình để trả giá cho sự ngạo mạn này!"

Uy nghiêm mà êm ái, Minerva đáp lời: "Ta giáng thế từ vòm trời cao vời vợi, cốt chỉ để khuyên ngươi, mong ngươi dằn lại cơn thịnh nộ. Juno phái ta đến đây, bởi lẽ tình thương của nàng san sẻ đồng đều cho cả hai ngươi. Này hỡi Achilles, hãy chấm dứt ngay cuộc tương tàn này và chớ vội vung gươm. Ngươi cứ thỏa sức mắng chửi hắn nếu điều đó làm ngươi nguôi giận. Những lời đay nghiến của ngươi sẽ không hoài công đâu, bởi ta báo trước cho ngươi rõ-và điều này chắc chắn sẽ ứng nghiệm-rồi ngày sau, vinh quang và vô vàn tặng phẩm lộng lẫy sẽ đổ về phía ngươi gấp ba lần, đền bù trọn vẹn cho nỗi nhục nhã ngày hôm nay. Vậy nên, hãy dừng tay lại và ngoan ngoãn phục tùng tâm ý của chư thần."

"Thưa nữ thần," Achilles kìm giọng đáp, "dù lòng căm phẫn có ngút ngàn đến mấy, kẻ phàm trần vẫn phải cúi đầu tuân theo sự chỉ bảo của hai vị. Đó ắt hẳn là lựa chọn khôn ngoan nhất. Bởi lẽ, các đấng thiêng liêng chỉ lắng nghe và độ trì cho những ai một lòng quy thuận thánh ý."

Dứt lời, bàn tay rắn rỏi của ngài ghì chặt trên chuôi gươm nạm bạc, từ từ đẩy lưỡi gươm sắc lẹm trượt lại vào vỏ, răm rắp tuân theo lời Minerva. Thấy vậy, nữ thần liền hóa thành cơn gió, rẽ mây bay vút về đỉnh Olympus ngập tràn ánh sáng thiêng liêng, hội tụ cùng chư vị thần linh nơi dinh thự tráng lệ của đấng Jove mang khiên thần.

Gươm đã thu vào vỏ, nhưng cơn thịnh nộ vẫn chưa buông tha con trai Peleus. Ngài lại quay sang trút cơn thịnh nộ ngùn ngụt lên đầu con trai Atreus: "Đồ bợm nhậu mạt hạng!" ngài gào lên, "mang bộ mặt trơ tráo của một con chó hoang nhưng lại sở hữu trái tim hèn nhát của một con nai non! Ông có bao giờ dám cùng hàng ngũ ba quân xông pha giữa trận mạc, hay dám kề vai sát cánh cùng những chiến binh tinh nhuệ nhất để phục kích quân thù? Ông trốn tránh hiểm nguy vinh quang ấy hệt như trốn tránh cái chết phũ phàng! Thay vào đó, ông chỉ lăm le loanh quanh sau lưng, chực chờ cướp đoạt phần thưởng của bất kỳ kẻ nào dám cãi lời. Ông là kẻ hút máu thần dân của chính mình, bởi ông đang cai trị một đám tiện dân nhu nhược, cắn răng chịu đựng! Nếu không, hỡi con trai Atreus, sự xấc xược ngày hôm nay của ông đã phải trả giá bằng mạng sống, và ông sẽ vĩnh viễn không còn cơ hội lăng nhục một ai nữa! Thế nên, ta tuyên bố nơi đây, và xin thề một lời thề vô cùng trọng đại-không, ta xin thề bằng chính cây quyền trượng ta đang nắm trong tay. Cây quyền trượng này từ ngày bị lưỡi rìu oan nghiệt lột sạch vỏ và vặt trụi lá trên đỉnh núi cao, nó đã vĩnh viễn không bao giờ còn đâm chồi nảy lộc, không bao giờ còn nở được một nụ hoa. Nay, những người con Achaean mang nó biểu trưng cho quyền uy của những vị thẩm phán bảo vệ thánh chỉ thiên đàng. Nắm chặt cây quyền trượng này, ta xin thề một cách trang nghiêm và bất di bất dịch: Rồi sẽ đến ngày quân Achaean tha thiết mỏi mòn ngóng trông Achilles, nhưng các người sẽ chẳng thấy bóng dáng ta đâu! Giữa ngày hoạn nạn ập tới, khi hàng vạn binh sĩ của ông gục ngã phơi thây dưới bàn tay nhuốm máu của Hector bạo tàn, ông sẽ hoàn toàn bất lực đứng nhìn. Khi ấy, ông sẽ phải tự cào xé trái tim hèn mạt của mình trong cơn hối hận tột cùng, vì đã cả gan buông lời sỉ nhục chiến binh dũng cảm nhất mà người Achaean từng sản sinh ra!"

Buông dứt lời nguyền rủa, con trai của Peleus quăng mạnh cây quyền trượng nạm vàng rực rỡ xuống mặt đất bụi bặm rồi phẫn uất ngồi phịch xuống. Phía bên kia, con trai Atreus cũng đang hầm hầm chực chờ bùng nổ, dáng vẻ hùng hổ toan đáp trả. Đúng lúc thế sự như ngàn cân treo sợi tóc, bậc lão trượng Nestor hiền triết với tài biện luận trôi chảy nhẹ nhàng đứng lên. Vị diễn giả uyên bác của người Pylian, người mà từng lời nhả ngọc phun châu từ đôi môi trứ danh luôn ngọt ngào hơn cả dòng mật ong thuần khiết. Hai thế hệ con người sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Pylos thiêng liêng đã lần lượt qua đời dưới sự dẫn dắt của ông, và giờ đây ông vẫn sừng sững cai trị thế hệ thứ ba. Bằng tất cả tấm lòng chân thành và thiện ý hòa giải, ông chậm rãi ngỏ lời:

"Ôi sự thật cay đắng là," lão trượng cất tiếng thở dài, "một thảm kịch sầu thảm vừa phủ bóng đen xuống toàn thể vùng đất Achaean. Dám chắc rằng Priam cùng bầy con trai của hắn sẽ vô cùng hoan hỉ, và lũ người Troy hẳn sẽ nhảy cẫng lên ăn mừng nếu lọt tai được cuộc cãi vã này giữa hai người - hỡi những bậc anh tài kiệt xuất nhất của chúng ta, cả trên phương diện mưu lược lẫn chiến đấu! Tuổi tác của ta vượt xa cả hai, thế nên, xin hãy mở lòng lắng nghe lời khuyên răn của ta. Hơn nữa, ta từng là người bạn tâm giao sát cánh cùng những bậc vĩ nhân vinh quang hơn thế này nhiều, và chưa một ai trong số họ từng ngoảnh mặt làm ngơ trước những lời khuyên can của ta. Than ôi, chẳng bao giờ ta còn có diễm phúc được diện kiến những con người hào kiệt như Pirithous, hay Dryas - người chăn dắt xuất chúng dân chúng của mình, hay như Caeneus, Exadius, Polyphemus mang sức mạnh thần thánh, và cả Theseus con trai Aegeus, người sở hữu quyền uy sánh ngang chư thần bất tử. Đó đều là những kỳ nhân mạnh mẽ nhất từng được sinh ra trên cõi phàm trần này! Bọn họ dũng mãnh vô song, tả xung hữu đột ác liệt với các bộ lạc sơn cước man rợ và hung hãn nhất, rồi đè bẹp bọn chúng tan tành. Dạo đó, ta từ vùng đất Pylos xa xôi lặn lội lên đường đi cùng họ - bởi chính họ đã khẩn khoản mời ta. Và rồi, ta đã dốc hết tâm can và sức mọn để sát cánh chiến đấu. Không một sinh linh phàm trần nào sống sót ở thời đại này đủ sức chống đỡ lại họ, ấy vậy mà họ vẫn một lòng cung kính lắng nghe, để rồi bị thuyết phục bởi những lời phải trái của ta. Bệ hạ và cậu, cả hai hãy làm như thế đi! Bởi đó là con đường sáng suốt và danh giá hơn cả. Thế nên, hỡi bệ hạ Agamemnon, mặc dù bệ hạ nắm uy quyền bao trùm, xin chớ tước đoạt cô gái ấy đi, bởi lẽ những người con Achaean đã kính cẩn trao nàng cho Achilles rồi. Còn cậu, Achilles, đừng tranh cãi thêm với bệ hạ nữa, vì dẫu thế nào, không một ai nắm trong tay quyền trượng bởi ân sủng của Jove lại mang vinh dự ngang tầm với Agamemnon. Cậu quả thực mạnh mẽ, và cậu tự hào có một vị nữ thần làm mẹ, nhưng Agamemnon lại mạnh hơn cậu về thế lực, bởi bệ hạ đang trị vì số lượng thần dân đông đảo hơn nhiều. Hỡi con trai Atreus, ta khẩn thiết cầu xin bệ hạ, xin hãy kìm nén cơn lôi đình! Hãy chấm dứt ngay cuộc xung đột ngang trái này với Achilles, người mà trong những tháng ngày chinh chiến khói lửa, đã luôn sừng sững như một tòa tháp sức mạnh kiên cố chở che cho toàn quân Achaean."

Agamemnon vội vàng phân bua: "Thưa ông, ta thừa nhận tất thảy những lời răn dạy của ông đều thấu tình đạt lý. Thế nhưng, gã này lại cuồng vọng muốn leo lên làm chúa tể, làm bề trên của tất cả chúng ta cơ đấy! Hắn nuôi mộng làm chúa tể của muôn người, làm vị vua trên đỉnh cao quyền lực, làm đội trưởng đứng đầu tất cả; và sự ngạo mạn ấy quả thực không thể nào dung thứ nổi. Cho dù chư thần có ưu ái ban cho hắn sức mạnh để trở thành một chiến binh vĩ đại, lẽ nào thần linh cũng ban luôn cho hắn cái đặc quyền được buông lời mắng chửi lăng mạ người khác hay sao?"

Chẳng để nhà vua nói hết câu, Achilles phẫn nộ ngắt lời. "Ta sẽ hóa thành một tên hèn mạt đê tiện không hơn không kém," ngài thét lớn, "nếu như ta cứ phải răm rắp nhượng bộ ông trong mọi bề! Hãy đem quyền uy ấy mà ra lệnh cho kẻ khác, tuyệt đối không phải là ta, bởi từ nay trở đi ta sẽ không bao giờ cúi đầu tuân phục ông nữa! Hơn thế nữa, ta nói cho ông hay-và ông hãy khắc cốt ghi tâm điều này-ta sẽ chẳng buồn vung gươm đổ máu với ông hay bất kỳ kẻ nào vì cô gái này đâu. Đơn giản thôi, những kẻ nhẫn tâm tước đi cũng chính là những kẻ từng hân hoan trao tặng. Nhưng hãy nghe cho kỹ đây: đối với tất cả những thứ của cải khác đang chất trong các chiến thuyền của ta, ông đừng hòng cậy thế dùng vũ lực mà cướp đi dù chỉ một thứ nhỏ nhất! Cứ thử mà xem, để cho muôn người ở đây phải sáng mắt ra! Nếu ông dám cả gan đụng tới, lưỡi giáo của ta sẽ lập tức nhuốm no máu đỏ của ông!"

Lời qua tiếng lại đầy oán khí, hai vị anh hùng bừng bừng tức giận cùng bật đứng dậy, đoạn tuyệt giải tán cuộc tụ họp rầm rộ bên các chiến thuyền của người Achaean. Con trai của Peleus lạnh lùng mang theo con trai của Menoetius cùng toán tùy tùng, trở gót quay về khu lều trại và chiến thuyền của mình. Trong khi đó, Agamemnon lập tức hối hả hạ thủy một chiếc thuyền lớn, kén chọn một đội thủy thủ tinh nhuệ gồm hai mươi tay chèo vạm vỡ. Ngài thân chinh hộ tống Chryseis lên khoang, đồng thời sai người mang theo một đoàn lễ vật hecatomb4 nhằm hiến tế vị thần. Cùng đi với đoàn, Ulysses được giao phó trọng trách cầm lái làm thuyền trưởng cai quản con tàu.

Thế là, họ đồng loạt bước lên thuyền, giăng buồm lướt sóng ra khơi xa. Trên bờ, con trai Atreus ban lệnh cho toàn quân tự mình cử hành nghi thức thanh tẩy. Răm rắp tuân lệnh, đoàn quân gột rửa thân thể, ném trôi mọi bụi bặm dơ bẩn của cuộc chiến xuống lòng đại dương. Ngay sau đó, dọc theo bờ cát trắng, họ thành kính dâng lên những đàn bò và dê béo tốt không tì vết. Khói trầm hương nghi ngút hòa quyện cùng mùi thơm từ những sinh linh hiến tế cuộn vòng bay thẳng lên tận vòm trời thiên đàng bao la.

Khắp doanh trại, quân lính Achaean hối hả ngược xuôi với muôn vàn phận sự. Thế nhưng, Agamemnon vẫn ghim chặt trong lòng lời đe dọa với Achilles. Nhà vua triệu gọi hai vị sứ giả, cũng là những người hầu cận trung thành nhất của mình, Talthybius và Eurybates. "Hãy đi," ngài truyền lệnh, "tới ngay lều của Achilles, con trai Peleus; nắm lấy tay Briseis kiều diễm và dẫn nàng về đây. Nhược bằng hắn ngoan cố không giao người, đích thân ta sẽ dẫn theo binh lính tới đoạt lấy nàng-và bấy giờ, hậu quả giáng xuống đầu hắn sẽ còn thê thảm hơn muôn phần."

Sau khi ban thêm những chỉ thị đanh thép, nhà vua xua tay đuổi họ đi. Hai vị sứ giả nặng bước dọc theo bờ biển rì rào sóng vỗ, lòng trĩu nặng âu lo, cho tới khi chạm đến những dãy lều và đoàn chiến thuyền uy nghi của quân Myrmidon. Họ thấy Achilles đang ngồi đơn độc bên hông lều, bóng dáng in hằn trên nền chiến hạm. Nhìn thấy họ, sắc mặt dũng tướng sầm lại, chẳng chút vui vẻ. Hai sứ giả đứng chôn chân, rúm ró trong nỗi sợ hãi xen lẫn lòng tôn kính tột độ trước uy phong của ngài. Cổ họng họ nghẹn đắng, chẳng thốt nên lời. Tuy nhiên, Achilles thấu rõ ngọn ngành, ngài cất tiếng: "Chào mừng, hỡi những vị sứ giả, người truyền tin của cả chư thần và nhân loại; cứ lại gần đây. Sự căm phẫn đang sục sôi trong huyết quản ta không hướng vào các ngươi, mà nhắm thẳng vào Agamemnon, kẻ đã phái các ngươi tới đây đòi nàng Briseis. Vậy nên, hỡi Patroclus người anh em, hãy đưa nàng ra và giao cho họ. Nhưng ta muốn các ngươi hãy làm chứng trước những vị thần linh thiêng, trước toàn thể cõi người trần tục, và trước chính sự hung bạo của Agamemnon: Nếu mai này, quân Achaean cần ta vung gươm cứu họ khỏi họa diệt vong, họ sẽ mỏi mắt kiếm tìm mà tuyệt nhiên chẳng thấy. Agamemnon đã bị cơn thịnh nộ làm cho mù quáng, hắn mất trí đến nỗi chẳng còn biết suy tính thiệt hơn, để đội quân Achaean có thể chiến đấu an toàn bên những chiến hạm của mình."

Nghe lời căn dặn của người đồng chí thân thiết, Patroclus tiến vào lều, dìu Briseis bước ra và trao tay nàng cho các sứ giả. Họ đưa nàng quay gót về phía những chiếc thuyền của quân Achaean-còn người thiếu phụ thì cất bước trong muôn vàn miễn cưỡng, lòng chẳng hề ưng. Khi bóng họ đã khuất, Achilles tách mình ra khỏi quân sĩ. Ngài lặng lẽ dạo bước đơn độc dọc bờ biển, nơi những con sóng bạc đầu không ngừng vỡ vụn, hai dòng lệ tuôn rơi khi ánh mắt ngài ném về phía đại dương mênh mông vô tận. Ngài giang rộng đôi tay, cất lời khẩn cầu người mẹ bất tử của mình: "Mẹ ơi," ngài nức nở, "mẹ đã sinh con ra với một định mệnh quá đỗi ngắn ngủi; lẽ ra đấng Jove oai linh, chủ nhân của những luồng sét uy chấn từ đỉnh Olympus, phải ban cho quãng đời ấy một ánh hào quang rực rỡ. Nào ngờ, sự thể lại trớ trêu nhường này! Agamemnon, con trai Atreus, đã chà đạp lên danh dự của con, cậy quyền thế mà trắng trợn cướp đoạt phần thưởng của con."

Ngài vừa dứt lời thì cất tiếng khóc lớn. Từ thẳm sâu dưới đáy biển khơi, ngay sát bên người cha già cỗi, mẹ ngài đã nghe thấu tường tận những lời ấy. Lập tức, nữ thần lướt lên mặt nước tựa một dải sương mù xám xịt từ những ngọn sóng vỡ. Bà thả mình ngồi xuống đối diện đứa con trai vẫn đang đứng sững sờ trong nước mắt, dịu dàng vuốt ve ngài và khẽ hỏi: "Con trai, cớ sao con lại khóc? Nỗi niềm nào đang cào xé tâm can con? Đừng giấu mẹ, hãy dốc bầu tâm sự, để hai mẹ con ta cùng nhau gánh vác."

Achilles buông một tiếng thở dài thườn thượt, đáp: "Mẹ đã tỏ tường cả rồi; cớ sao con phải nhắc lại những điều mẹ vốn đã thấu suốt? Chúng con đã hành quân đến Thebe, thành lũy kiên cố của Eetion, cướp phá nơi ấy và mang theo vô số chiến lợi phẩm trở về. Những người con Achaean đã phân chia chiến lợi phẩm một cách công bằng, và họ tôn vinh Agamemnon bằng phần thưởng là nàng Chryseis sắc nước hương trời. Thế nhưng Chryses, vị tư tế của thần Apollo, đã lặn lội tới tận nơi neo đậu chiến thuyền của quân Achaean mong chuộc lại con gái. Lão mang theo một khoản tiền chuộc khổng lồ, trên tay cung kính nâng cây quyền trượng của Apollo được quấn bằng dải ruy băng của người cầu khẩn. Lão đã hạ mình van xin toàn thể người Achaean, nhưng khẩn thiết nhất là với hai người con trai của Atreus, những kẻ đang nắm quyền thống lĩnh.

"Nghe những lời ấy, toàn quân Achaean đồng thanh hô vang, yêu cầu phải tôn trọng vị tư tế và nhận lấy khoản tiền chuộc. Riêng Agamemnon thì không. Hắn gầm lên những lời thô bạo và hung hãn đuổi lão đi. Vị tư tế nén nỗi bất bình quay về, và vị thần Apollo, người vẫn hằng yêu quý lão, đã nghe thấu lời nguyện cầu. Vị thần trút cơn thịnh nộ, giáng những mũi tên mang theo cái chết xuống đầu quân Argive. Binh lính bỏ mạng la liệt, bởi những mũi tên tước đoạt linh hồn cứ vô tình lao đi xé nát toàn bộ doanh trại rộng lớn của người Achaean. Cuối cùng, một nhà tiên tri uyên thâm đã hé lộ những lời sấm truyền của thần Apollo. Và con, chính con là người đầu tiên lên tiếng khuyên quân lính nên xoa dịu cơn giận của thần. Nghe vậy, con trai Atreus đùng đùng nổi giận, đứng phắt dậy và buông lời đe dọa-những lời mà giờ đây hắn đã biến thành sự thật. Giờ đây, người Achaean đang dong thuyền đưa cô gái trở về Chryse cùng lễ vật hiến tế thần linh; trong khi những sứ giả của hắn vừa mới dẫn con gái của Briseus-phần thưởng vinh quang mà chính người Achaean đã trao cho con-rời khỏi lều của con.

"Vậy nên, hỡi mẹ, xin hãy dang tay cứu vớt cậu con trai dũng cảm của mẹ, nếu mẹ có quyền năng. Xin mẹ hãy bay lên đỉnh Olympus, và nếu mẹ đã từng làm vui lòng đấng Jove bằng lời nói hay hành động nào đó, xin hãy thiết tha cầu xin ngài tương trợ. Rất nhiều lần dưới mái nhà của cha, con đã nghe mẹ tự hào kể lại rằng, trong số các vị thần bất tử, chỉ duy nhất mẹ đã cứu con trai Saturn khỏi họa diệt vong, khi những vị thần khác, cùng với Juno, Neptune và Pallas Minerva âm mưu trói ngài lại. Chính mẹ, hỡi nữ thần uy quyền, đã giải cứu ngài bằng cách triệu gọi con quái vật trăm tay5-kẻ mà chư thần gọi là Briareus, còn người trần xưng tụng là Aegaeon-tới đỉnh Olympus. Nó còn mang sức mạnh vạn quân hơn cả cha mình; thế nên, khi nó chễm chệ ngồi một cách đầy kiêu hãnh bên cạnh con trai Saturn, các vị thần khác đều hồn xiêu phách lạc, chẳng dám manh động trói ngài nữa. Vậy thì, xin mẹ hãy đi tìm ngài, nhắc ngài nhớ lại tất cả những chuyện này, ôm lấy đầu gối ngài mà khẩn khoản cầu xin ngài ban ơn cho người Troy. Hãy cứ để người Achaean bị dồn ép đến tận đuôi những con tàu của họ, và bỏ mạng trên bờ biển, để họ nếm trải bất kỳ niềm vui nào họ có được từ vị vua của mình, và để Agamemnon phải cắn rứt khôn nguôi vì sự ngu muội của bản thân khi dám buông lời sỉ nhục vị anh hùng kiệt xuất nhất của toàn quân Achaean."

Thetis bật khóc nức nở, nghẹn ngào đáp: "Con trai ơi, thật đớn đau cho mẹ khi đã sinh thành và nuôi nấng con. Giá như con được sống trọn vẹn chuỗi ngày tuổi trẻ của mình mà không vương một chút buồn phiền tại các chiến thuyền này, bởi quỹ thời gian của con đã quá đỗi ngắn ngủi. Than ôi! Cớ sao cuộc đời con vừa ngắn ngủi lại vừa chìm đắm trong nỗi đau thương dai dẳng hơn bất kỳ người bạn đồng trang lứa nào! Càng nghĩ, mẹ càng xót xa cho cái khoảnh khắc đã đưa con đến thế giới này; dẫu vậy, mẹ vẫn sẽ vút bay đến những đỉnh núi ngập tràn tuyết trắng của Olympus, tường tận câu chuyện này cho Jove nghe, mong ngài sẽ động lòng trắc ẩn trước lời cầu nguyện của chúng ta. Còn trong lúc này, con hãy nán lại bên chiến thuyền, cứ để sự oán hận đối với người Achaean thiêu đốt tâm can, và tuyệt đối không can dự vào cuộc chiến. Bởi lẽ, mới hôm qua Jove đã vi hành tới Oceanus, dự yến tiệc cùng những người Ethiopia6, và các vị thần khác cũng tháp tùng ngài. Phải mười hai ngày nữa ngài mới trở lại Olympus; khi đó, mẹ sẽ tới dinh thự lát đồng sáng loáng của ngài và sẽ cầu xin ngài. Mẹ tin chắc mình sẽ lay chuyển được trái tim ngài."

Bóng hình nữ thần vừa khuất lấp, Achilles vẫn chìm trong cơn thịnh nộ cuồng điên, trái tim sục sôi oán hờn vì người con gái bị tước đoạt trắng trợn khỏi tay mình.

Trong khi đó, chiến thuyền của Ulysses mang theo đoàn lễ vật đã cập bến Chryse. Vừa tiến vào bến cảng, các thủy thủ thoăn thoắt cuộn buồm cất xuống hầm, nới lỏng dây giằng và hạ cột buồm vào đúng ngàm. Họ đều nhịp chèo, đưa con tàu tiến sát điểm neo đậu, thả những tảng đá neo xuống nước rồi buộc chặt dây thừng. Từng người bước lên bờ cát, cẩn trọng dắt theo bầy súc vật hiến tế dâng lên thần Apollo. Nàng Chryseis cũng bước xuống khỏi mạn thuyền. Ulysses dẫn nàng đến trước tế đàn, ân cần trao lại cho người cha kính yêu. Ngài nói: "Thưa ngài Chryses, Vua Agamemnon phái tôi đưa con gái ngài trở về, đồng thời dâng lên thần Apollo lễ vật hiến tế thay mặt cho toàn thể quân Danaan. Cầu mong chúng ta có thể xoa dịu cơn thịnh nộ của đấng linh thiêng, người vừa giáng đòn trừng phạt kinh hoàng xuống những người con xứ Argive."

Dứt lời, ngài trao lại thiếu nữ cho vị tư tế. Chryses hân hoan dang tay ôm lấy con gái. Xung quanh tế đàn, đám đông thành kính xếp đàn súc vật hiến tế thành vòng tròn trang nghiêm. Họ rửa tay thanh tẩy, dùng bột lúa mạch rắc lên những con vật hiến sinh. Bấy giờ, Chryses thành kính giơ cao hai tay, cất cao giọng khấn nguyện thay cho tất thảy: "Xin hãy nghe tiếng tôi, hỡi Đấng Bắn Cung Bạc, đấng bảo hộ Chryse và Cilla linh thiêng, vị chúa tể uy quyền của Tenedos! Như ngài đã từng thấu tỏ lời cầu xin của tôi trước đây, giáng cơn phẫn nộ trừng phạt quân Achaean, nay xin ngài hãy một lần nữa lắng nghe: Cúi xin ngài cất đi cơn dịch bệnh kinh hoàng đang hành hạ những người Danaan."

Ngài thành tâm khấn vái, và thần Apollo thấu tỏ lời nguyện cầu. Sau khi dứt lời khấn và rắc xong bột lúa mạch, họ kéo ngửa đầu đàn súc vật, cắt tiết rồi lột da. Những khúc xương đùi được lọc ra, cẩn thận bọc trong hai lớp mỡ dày, đặt thêm vài miếng thịt sống lên trên. Tư tế Chryses đích thân châm lửa đốt những nhánh củi khô, từ tốn tưới rượu vang lên ngọn lửa cháy rực, trong khi các thanh niên đứng hầu cận, tay cầm sẵn những chiếc xiên năm nhánh. Đợi đến lúc xương đùi cháy rụi thành tro và mọi người đã nếm thử phần thịt lót bên trong, họ mới đem xắt nhỏ phần thịt còn lại, xiên vào que và nướng chín tới. Mọi việc xong xuôi, yến tiệc bày ra. Ai nấy đều có phần, cùng nhau ăn uống no say, không một ai phật ý. Khi thực khách đã thỏa mãn cơn đói khát, những người hầu tiếp tục pha đầy những vò rượu và nước, ân cần rót mời từng người cạn chén.

Thế là suốt cả ngày hôm ấy, những chàng thanh niên Achaean xướng lên những khúc thánh ca du dương, ngân vang bài ca khải hoàn để tôn vinh vị thần bắn cung bạc. Trên cao xanh, đấng linh thiêng mỉm cười hài lòng khi nghe những giai điệu thành kính ấy. Mãi đến lúc mặt trời khuất núi, màn đêm buông xuống, họ mới ngả lưng say giấc bên cạnh những cuộn dây cáp nơi đuôi tàu.

Đến khi nữ thần Rạng Đông với những ngón tay hồng nhuốm màu buổi sớm thức giấc, đoàn người lại một lần nữa giong buồm hướng về bãi đóng quân của người Achaean. Thần Apollo ban cho họ một luồng gió thuận lợi. Cột buồm vươn cao, những cánh buồm trắng no gió căng phồng. Con tàu xé sóng lao đi vun vút trên mặt biển xanh thẳm, bọt nước vỡ tan reo rít quanh mũi tàu. Khi cập bến nơi khu trại rộng lớn của quân Achaean, họ dùng sức kéo con tàu lên bãi cát khô ráo, dùng những thanh gỗ lớn chèn vững mạn tàu, rồi mới tản về lều trại và chiến thuyền của riêng mình.

Ở một diễn biến khác, dũng tướng Achilles vẫn giam mình nơi chiến thuyền, không ngừng nuôi dưỡng ngọn lửa hận thù. Chàng tuyệt giao với những buổi nghị sự danh dự, từ chối xông pha nơi sa trường. Chàng tự cào xé trái tim mình trong nỗi cô độc, tâm can vẫn cồn cào khao khát khói bụi chiến trận và những tiếng thét xung phong vang trời.

Mười hai ngày sau, chư thần bất tử cùng nhau trở về đỉnh Olympus, do Jove dẫn đầu. Thetis chẳng hề lãng quên lời thỉnh cầu của con trai; bà trỗi dậy từ đáy biển sâu, vượt qua vòm trời bao la ngay trong ánh bình minh để đến đỉnh Olympus. Tại đây, bà tìm thấy người con trai quyền uy của Saturn đang ngự độc tôn trên rặng núi cao vòi vọi. Bà phủ phục trước mặt ngài, tay trái ôm chặt đầu gối ngài, tay phải nâng lấy cằm ngài, và tha thiết khẩn cầu:-

"Hỡi cha Jove, nếu tôi từng giúp đỡ ngài bằng lời nói hay việc làm giữa chốn chư thần bất tử, xin hãy lắng nghe lời nguyện cầu của tôi, và ban vinh quang cho con trai tôi, đứa trẻ có số mệnh quá đỗi ngắn ngủi. Vua Agamemnon đã lăng nhục nó khi ngang nhiên tước đoạt và chiếm giữ phần thưởng của nó. Vậy xin chính ngài hãy ban vinh quang cho nó, hỡi chúa tể của những lời phán truyền trên đỉnh Olympus, hãy ban chiến thắng cho quân Troy, cho đến khi người Achaean phải trả lại cho con trai tôi những gì xứng đáng và bồi thường cho nó bằng vô vàn của cải."

Jove ngồi lặng thinh hồi lâu chẳng thốt lên lời nào, song Thetis vẫn xiết chặt đầu gối ngài, và khẩn nài lần thứ hai: "Xin ngài hãy gật đầu, và hứa với tôi một lời chắc chắn, hoặc là cự tuyệt tôi-bởi ngài chẳng có gì phải e sợ-để tôi biết ngài coi thường tôi đến nhường nào."

Nghe vậy, Jove phiền lòng khôn tả và đáp lời: "Ta sẽ chuốc lấy tai họa nếu nàng khiến ta phải sinh sự với Juno, vì nàng ấy sẽ chọc tức ta bằng những lời chế nhạo; ngay cả lúc này nàng ấy cũng luôn mắng mỏ ta trước mặt chư thần và buộc tội ta thiên vị quân Troy. Giờ thì nàng hãy mau chóng rời đi, kẻo Juno phát hiện ra. Ta sẽ suy xét việc này, và sẽ định đoạt mọi sự như nàng mong muốn. Nhìn đây, ta gật đầu để nàng vững tin. Đó là lời cam kết thiêng liêng nhất mà ta có thể trao cho bất cứ vị thần nào. Khi ta đã gật đầu, ta sẽ không bao giờ rút lại lời hứa, không bao giờ lừa dối, và cũng chẳng bao giờ thất tín."

Vừa dứt lời, người con trai của Saturn cúi đôi chân mày sầm uất xuống; những lọn tóc thần thánh khẽ rung rinh trên mái đầu bất tử của vị chúa tể, làm chấn động cả đỉnh Olympus bao la rộng lớn.

Khi mưu sự đã tỏ tường, đôi ngả chia ly - Jove uy nghi hồi cung, còn nữ thần cất bước rời khỏi vẻ tráng lệ của Olympus, lặn mình xuống biển sâu thăm thẳm. Chư thần đều thành kính đứng lên khỏi ngai vàng ngay khi bóng dáng đấng chí tôn vừa ló rạng. Chẳng một ai dám an tọa, tất thảy đều nghênh đón ngài uy dũng bước tới giữa họ. Khi ấy, ngài mới từ tốn ngự vào bảo tọa. Nhưng Juno, tinh ý thay, vừa thoạt nhìn đã sớm thấu tỏ ngài và nữ thần Thetis gót bạc, ái nữ của lão thần biển, lại vừa ngấm ngầm toan tính những cơ mưu hiểm hóc, nên lập tức hằn học buông lời trách móc. "Kẻ lừa lọc," bà cất lời chan chát, "ngài lại vừa lén lút bàn tính chuyện gì với vị thần nào vậy? Bao thuở nay, ngài luôn quen thói phán quyết mọi sự sau lưng thiếp, nào có chịu cởi lòng hé nửa lời cho thiếp về những toan tính ấy, hễ giấu được là ngài định giấu biệt."

"Juno," đấng cha già của cả cõi thần linh và phàm nhân điềm nhiên phán, "nàng chớ có ảo tưởng rằng ta sẽ tỏ bày mọi mưu sự. Tuy nàng là thê tử của ta, những chuyện đó quả thực quá tầm hiểu biết của nàng. Điều gì xứng đáng để nàng tỏ tường, tuyệt nhiên sẽ chẳng có thần linh hay người phàm nào được thấu hiểu trước nàng. Song, hễ điều gì ta đã muốn cất kỹ làm bí mật riêng tư, nàng chớ có soi mói hay tọc mạch tra gạn."

"Hỡi người con trai đáng nể sợ của thần Saturn,” Juno hậm hực đáp, “ngài thốt ra những lời lẽ gì thế này? Thiếp đây sao? Tọc mạch và soi mói tra gạn ư? Chẳng đời nào. Thiếp nào đâu cản trở, luôn để ngài tự do định đoạt mọi bề. Thế mà, thiếp vẫn mang một linh cảm mãnh liệt rằng con gái của lão thần biển Thetis đã ngon ngọt to nhỏ cùng ngài, bởi ngay sớm nay thôi, ả đã phủ phục bên ngài và ôm rịt lấy đầu gối ngài. Do vậy, thiếp đồ rằng ngài đã gật đầu hứa hẹn sẽ mang đến ánh vinh quang rực rỡ cho Achilles, và sẽ gieo rắc tử thần xuống binh thuyền của người Achaean."

"Này phu nhân," Jove nghiêm giọng, "ta làm chuyện gì cũng không tránh khỏi thói đa nghi và soi mói của nàng. Nàng sẽ chẳng mưu cầu được chút lợi lộc nào đâu, bởi ta sẽ chỉ càng thêm phần căm ghét nàng, và mọi sự sẽ càng trở nên tồi tệ hơn đối với nàng. Cho dù vạn sự có đúng y như nàng nói đi chăng nữa; thì đó cũng là chủ ý của ta; hãy an tọa và giữ im lặng như lời ta đã răn dạy, bởi một khi ta đã xuống tay với nàng, thì dẫu toàn cõi thiên đàng này có đứng về phe nàng cũng chẳng che chở nổi đâu."

Nghe tiếng sấm truyền, Juno vô cùng khiếp đảm. Bà đành gắng nén lại thói ngông cuồng bướng bỉnh, lẳng lặng ngồi xuống. Bầu không khí khắp cung điện của Jove bỗng nhuốm màu lo âu bất trắc, mãi cho đến khi vị thần thợ rèn khéo léo Vulcan đành cất lời để nỗ lực xoa dịu cơn thịnh nộ cho người mẹ Juno. "Thật là quá quắt," ngài than, "khi hai người cứ phải hục hặc, làm kinh động cả cõi thiên đàng chỉ vì đám người trần mắt thịt bọt bèo. Nếu những lời khuyên xằng bậy cứ mãi lấn lướt, thì bữa tiệc chốn này còn gì là thú vị. Nên xin mẹ hãy để con khuyên giải-và chính mẹ hẳn cũng thấu hiểu rằng như vậy sẽ chu toàn hơn-hãy giữ hòa khí với cha Jove kính yêu của con, kẻo ngài lại quở trách mẹ và phá hỏng cả yến tiệc của chúng ta. Nếu vị thần tạo ra sấm sét uy linh từ đỉnh Olympus đã phật ý muốn quẳng tất thảy chúng ta khỏi bảo tọa, ngài dư sức làm được, vì sức mạnh ngài là vô song. Thế nên mẹ hãy dùng những lời lẽ êm tai thuận ý với ngài, rồi ngài sẽ lại sớm vui vẻ với chúng ta thôi."

Vừa dứt lời, ngài tay nâng chiếc cốc đôi sóng sánh mật hoa thần thánh, cung kính đặt vào tay mẹ mình. "Vui lên đi, người mẹ kính yêu của con," ngài khuyên giải, "và hãy gắng nhẫn nhịn. Con yêu mẹ tha thiết, và sẽ vô cùng đau đớn nếu phải chứng kiến mẹ bị đòn roi; dẫu tim con có rỉ máu đến đâu, con cũng chẳng mảy may giúp được mẹ, vì trong cõi này đâu ai dám cưỡng lại uy quyền của Jove. Ngày trước có bận con định vươn tay cứu vớt mẹ, ngài đã phẫn nộ túm chặt lấy chân con, ném thẳng con xuống khỏi ngưỡng cửa thiên đường. Ròng rã suốt một ngày dài từ bình minh đến khi bóng xế, con cứ thế rơi tự do giữa tầng không, đợi đến lúc mặt trời lặn mới va chạm xuống hòn đảo Lemnos. Con nằm lại đó, thoi thóp chút tàn hơi, may thay được những người Sintian phát hiện và tận tình chăm sóc."

Nghe con trai khuyên giải, Juno bật nở nụ cười, và trong tiếng cười bà đưa tay đón lấy chiếc cốc từ Vulcan. Rồi thần Vulcan lại ân cần múc dòng mật hoa ngọt lịm từ chiếc bát trộn, thành kính dâng mời các vị thần, đi vòng quanh từ trái sang phải; và các chư thần phước lành đều bật cười khanh khách, vỗ tay tán thưởng vang dội khi chứng kiến ngài bận rộn thọt chân đi lại khắp dinh thự trên thiên đình.

Và thế là, trọn vẹn một ngày dài mãi đến lúc mặt trời khuất bóng, họ mở tiệc tùng linh đình, ai nấy đều được chia phần xứng đáng, khiến tất thảy đều hoan hỉ mãn nguyện. Thần Apollo gảy lên khúc nhạc từ cây đàn lia của ngài, hòa cùng giọng hát ngọt ngào của các nàng Muse, cứ thế xướng họa gọi đáp lẫn nhau. Nhưng khi ánh dương huy hoàng dần lụi tàn, họ đồng loạt cất bước trở về ngơi nghỉ, mỗi người lui về tư dinh của riêng mình, những cơ ngơi tráng lệ mà vị thần thọt chân Vulcan, với kỹ năng tuyệt đỉnh của ngài, đã đích thân kiến tạo cho họ. Khi ấy, Jove, vị Chúa tể của sấm sét trên đỉnh Olympus, đã vội vã lui về chiếc ngự sàng ngài vẫn thường an giấc; vừa ngả lưng, ngài lập tức chìm sâu vào giấc mộng, với nữ thần Juno ngự trên ngai vàng ngay cạnh bên.

  1. Trong sử thi Homer, 'người Achaean' là một trong những tên gọi chung để chỉ người Hy Lạp cổ đại. Tác phẩm cũng thường dùng các tên gọi khác như 'người Danaan' hoặc 'người Argive' để thay thế. ↩

  2. Trong văn hóa Hy Lạp cổ đại, người đến khẩn cầu thường mang theo cành cây hoặc quyền trượng quấn dải len (vòng hoa). Đây là dấu hiệu thiêng liêng cho thấy họ đang nằm dưới sự bảo hộ của chư thần, ai xúc phạm họ sẽ gánh chịu sự trừng phạt từ thần linh. ↩

  3. Smintheus có nghĩa là 'Thần Chuột', một danh hiệu cổ xưa của thần Apollo. Người Hy Lạp tin rằng Apollo có quyền năng giáng xuống các trận dịch bệnh (thường do chuột lây truyền) hoặc bảo vệ con người khỏi chúng. ↩

  4. 'hecatomb': một nghi thức hiến tế quy mô lớn thời cổ đại, thường là giết thịt hàng trăm con bò hoặc gia súc, để dâng lên chư thần nhằm cầu xin sự phù hộ hay tạ ơn. ↩

  5. Chỉ nhóm người khổng lồ Hecatoncheires có một trăm tay và năm mươi đầu trong thần thoại Hy Lạp. Họ tượng trưng cho những sức mạnh nguyên thủy và dữ dội nhất của thiên nhiên như động đất, bão tố. ↩

  6. Trong thế giới quan cổ đại, Ethiopia (Aethiopia) không chỉ là địa danh thực tế mà còn được coi là vùng đất lý tưởng ở tận cùng thế giới. Cư dân ở đây được cho là có đạo đức thuần khiết, thường xuyên được các vị thần giáng trần dự tiệc cùng. ↩