QUYỂN XIV.

Agamemnon đề xuất quân Achaean nên lên tàu về nước, và bị Ulysses khiển trách-Juno dụ dỗ Jupiter-Hector bị thương.

Nestor đang ngồi thưởng rượu, nhưng tiếng thét gào của trận chiến không lọt khỏi tai ông, và ông cất lời với con trai của Aesculapius: "Chuyện này là sao, Machaon cao quý? Tiếng la hét của những chiến binh giao tranh bên bến thuyền chúng ta ngày một vang dội; vậy nên cậu cứ ở lại đây, thong thả thưởng rượu, trong lúc nàng Hecamede kiều diễm đun nước tắm và gột rửa những vết máu đông trên người cậu. Ta sẽ đi ngay đến đài quan sát xem chuyện gì đang xảy ra."

Nói rồi, ông cầm lấy chiếc khiên của con trai mình là Thrasymedes đang để trong lều, tỏa sáng lấp lánh ánh đồng, bởi Thrasymedes đã mượn chiếc khiên của cha. Ông nắm chặt ngọn giáo bọc đồng đáng sợ của mình. Ngay khi bước ra ngoài, ông tận mắt trông thấy cảnh tượng tháo chạy thảm hại của quân Achaean. Bức tường thành đã sụp đổ, và giờ đây họ đang nháo nhác tán loạn trước sức ép của quân Trojan. Giống như khi biển cả nổi sóng lớn, nhưng những con sóng vẫn câm lặng-chúng mải miết chờ đợi xem những cơn cuồng phong hung dữ có thể ập đến từ hướng nào, nên chúng vẫn dùng dằng không xô về bờ này hay bến nọ, cho đến khi một trận cuồng phong từ trên trời quét xuống để định đoạt hướng đi của chúng. Ông lão cũng đang phân vân chẳng biết nên tiến về phía đám đông quân Danaan hay đi tìm Agamemnon. Cuối cùng, ông nhận thấy tốt nhất là nên đi tìm con trai của Atreus. Trong lúc đó, hai đạo quân vẫn đang kịch liệt chiến đấu và sát phạt lẫn nhau. Tiếng đồng thau cứng rắn va lách cách trên thân thể họ, khi họ không ngừng đâm nhau bằng gươm và giáo.

Những vị vua đang mang thương tích, gồm con trai của Tydeus, Ulysses, và Agamemnon con trai của Atreus, tình cờ chạm mặt Nestor khi họ đang từ bến thuyền đi lên. Thuyền của họ vốn được kéo lên bờ cách xa chiến địa, nằm tít trên bãi biển bởi chúng được kéo lên đầu tiên, trong khi bức tường thành được xây dựng vững chãi phía sau những chiếc thuyền cuối cùng. Bãi biển dẫu có rộng rãi đến đâu cũng chẳng đủ chỗ chứa cho ngần ấy thuyền bè. Đạo quân bị chèn ép chật chội, thế nên họ đã xếp thuyền thành nhiều hàng chật hẹp, san sát cái nọ nối tiếp cái kia, lấp đầy toàn bộ cửa vịnh giữa hai mũi đất dang rộng. Các vị vua, tựa mình lên những ngọn giáo, đang bước ra để quan sát chiến cục, trong lòng trĩu nặng nỗi lo âu, và khi lão tướng Nestor gặp họ, họ càng ngập tràn nỗi kinh hoàng. Khi ấy, Vua Agamemnon nói với ông: "Nestor con trai của Neleus, niềm vinh quang của người Achaean, sao ông lại rời bỏ trận chiến để đến đây? Ta e rằng những gì tên Hector đáng sợ kia từng nói sẽ thành hiện thực. Hắn đã lớn tiếng ba hoa giữa quân Trojan rằng hắn sẽ không trở về Ilius cho đến khi thiêu rụi hạm đội của chúng ta và tiêu diệt chúng ta. Hắn đã nói vậy, và giờ đây tất thảy đang trở thành sự thật. Than ôi! Những người Achaean khác, giống như Achilles, đang tức giận với ta đến mức họ chối từ chiến đấu nơi đuôi thuyền của chúng ta."

Nghe vậy, Nestor, hiệp sĩ xứ Gerene, liền đáp lời: "Quả thật đúng như bệ hạ nói; mọi chuyện đang hiển hiện vào lúc này, và ngay cả Jove, đấng tạo sấm sét từ trên cao cũng chẳng thể nào ngăn cản nổi. Bức tường thành mà chúng ta hằng trông cậy như một pháo đài bất khả xâm phạm, chở che cho cả chúng ta lẫn hạm đội, nay đã hoàn toàn sụp đổ. Quân Trojan đang chiến đấu ngoan cường và không mệt mỏi nơi bến thuyền. Dù nhìn đi đâu, bệ hạ cũng chẳng thể nhận ra quân Achaean đang bỏ chạy từ hướng nào; họ đang bị tàn sát trong một mớ hỗn độn và tiếng thét xung trận vang thấu tận trời xanh. Xin bệ hạ hãy suy nghĩ xem, liệu mưu kế có thể giúp ích được gì, chúng ta tốt nhất nên làm gì; nhưng ta không khuyên chúng ta tự mình xông pha trận mạc, vì một người chẳng thể chiến đấu khi đang mang nặng vết thương."

Và Vua Agamemnon từ tốn trả lời: "Nestor, nếu quân Trojan quả thực đang tấn công bọc hậu phía sau thuyền của chúng ta, và cả tường thành lẫn hào sâu đều vô dụng-những thứ mà quân Danaan đã dày công xây dựng, những tưởng sẽ là một pháo đài bất khả xâm phạm cho cả đạo quân lẫn hạm đội-ta thấy hẳn là ý muốn của Jove khi quân Achaean phải bỏ mạng một cách không kèn không trống tại mảnh đất này, cách xa Argos muôn trùng. Ta biết khi nào Jove sẵn lòng chở che chúng ta, và giờ ta biết ngài đang nâng đỡ quân Trojan lên ngang hàng với các vị thần, trong khi chúng ta, ngược lại, bị ngài trói chặt tay chân. Vì vậy, ngay lúc này đây, tất cả hãy làm theo lời ta. Hãy kéo những chiếc thuyền đang nằm trên bãi xuống biển; hãy buộc chặt chúng vào những hòn đá neo ở ngoài khơi một chút, chờ màn đêm buông xuống-nếu màn đêm có thể buộc quân Trojan ngừng tay. Sau đó, chúng ta có thể kéo phần còn lại của hạm đội xuống nước. Trốn chạy sự diệt vong ngay cả trong đêm tối cũng chẳng có gì sai trái. Thà rằng một người bỏ chạy và giữ lấy mạng sống còn hơn là bị bắt giữ và sát hại."

Ulysses lườm ông dữ dội và gay gắt nói: "Con trai của Atreus, ông đang thốt ra cái quái gì vậy? Tên khốn, lẽ ra ông nên chỉ huy một đạo quân hèn kém nào khác, chứ không phải cai trị chúng tôi, những người đã được Jove định sẵn một cuộc đời chiến đấu gian lao từ thuở thanh xuân đến khi đầu bạc, cho đến khi từng người chúng tôi gục ngã. Có phải ông muốn rời bỏ thành phố Troy như thế, sau khi chúng ta đã phải chịu đựng biết bao gian khổ để giành lấy? Hãy ngậm miệng lại, kẻo một người Achaean nào khác nghe thấy ông nói những lời mà không một ai thấu hiểu đạo lý, không một vị vua nào cai trị một đạo quân đông đảo như của người Argive lại có thể thốt ra. Tôi hoàn toàn khinh bỉ phán đoán của ông vì những gì ông vừa nói. Vậy ra, ông muốn chúng tôi kéo thuyền xuống nước trong khi trận chiến đang diễn ra ác liệt, và qua đó dâng chiến thắng vào tay quân Trojan đang trên đà hưng phấn sao? Đó sẽ là sự hủy diệt; quân Achaean sẽ chẳng còn tâm trí chiến đấu khi thấy thuyền bè bị kéo xuống nước. Họ sẽ ngừng tấn công và chỉ mải ngoái nhìn về phía chúng. Do đó, hỡi vị chỉ huy, lời khuyên của ông sẽ chính là sự diệt vong của chúng tôi."

Agamemnon nhún nhường đáp: "Ulysses, lời quở trách của ngài đã làm ta đau nhói tận tâm can. Tuy nhiên, ta không ra lệnh cho quân Achaean kéo thuyền xuống biển dù họ có muốn hay không. Biết đâu ai đó, già hay trẻ, có thể đưa ra cho chúng ta lời khuyên sáng suốt hơn mà ta sẽ rất vui lòng lắng nghe."

Sau đó Diomed lên tiếng: "Người đó đang ở ngay đây; chẳng phải tìm đâu xa, nếu bệ hạ chịu lắng nghe tôi và không phật ý khi tôi lên tiếng dù tôi trẻ tuổi hơn bất kỳ ai trong số chư vị. Tôi xuất thân từ một người cha cao quý, Tydeus, người đang yên nghỉ tại Thebes. Bởi Portheus có ba người con trai anh dũng, hai người trong số đó, Agrius và Melas, sống ở Pleuron và vùng đất Calydon đầy sỏi đá. Người thứ ba là hiệp sĩ Oeneus, ông nội của tôi, và ông là chiến binh dũng cảm nhất trong số họ. Oeneus ở lại quê hương, nhưng cha tôi (vì Jove và các vị thần khác đã an bài như vậy) đã di cư đến Argos. Ông kết hôn với người nhà của Adrastus, và gia đình ông vô cùng sung túc, vì ông sở hữu những điền trang trồng lúa mì màu mỡ rộng lớn, cùng với nhiều vườn cây ăn quả trĩu cành, và vô vàn cừu non. Hơn thế nữa, ông còn vượt trội hơn tất thảy người Argive trong kỹ năng sử dụng giáo. Chắc hẳn chư vị đã tự mình nghe thấy những điều này là đúng hay không; vì vậy, khi tôi nói những lời phải đạo, xin đừng khinh miệt lời nói của tôi như thể tôi là một kẻ hèn nhát hay xuất thân thấp hèn. Vậy thì, tôi nói rằng, chúng ta hãy xông ra trận bởi chúng ta bắt buộc phải làm vậy, dẫu cho chúng ta đang mang đầy thương tích. Khi đến đó, chúng ta có thể đứng ngoài vòng chiến và tránh khỏi tầm bay của những ngọn ác thương để khỏi rước thêm vết thương mới. Nhưng chúng ta có thể thúc giục những kẻ khác, những kẻ vẫn đang nuông chiều sự hờn dỗi của bản thân và đứng ngoài cuộc chiến nãy giờ."

Ông đã nói như vậy; sau đó họ làm đúng như lời ông khuyên can và lên đường, Vua Agamemnon hiên ngang dẫn đầu.

Trong khi ấy, thần Neptune không hề buông lơi cảnh giác. Ngài hóa thân thành một ông lão và tiến đến chỗ họ. Lão nắm chặt lấy bàn tay phải của Agamemnon và cất lời: "Hỡi con trai của Atreus! Lão cho rằng giờ này, gã Achilles hẳn đang vô cùng thỏa mãn khi chứng kiến hàng ngũ quân Achaean bị đánh tan tác và sát hại la liệt. Bởi lẽ, hắn là một kẻ hoàn toàn vô tâm và không có lấy một chút lòng thương xót. Cầu cho hắn phải chịu một kết cục bi thảm và bị chính tay chư thần trừng phạt! Còn về phần bệ hạ, các vị thần hằng ban phước vẫn chưa nổi cơn thịnh nộ giáng xuống người đâu. Rồi bệ hạ sẽ sớm thấy lũ vương tôn công tử và những nhà hiền triết của quân Trojan phải cuốn gói tháo thân, để lại những đám bụi mù mịt trên khắp bình nguyên. Bệ hạ sẽ được tận mắt chứng kiến cảnh chúng hối hả rút lui từ bến thuyền và doanh trại, mải miết tìm đường lùi bước về kinh thành."

Nói đoạn, lão cất tiếng thét gào xung trận, mang theo nhuệ khí sục sôi lao thẳng về phía bình nguyên đầy máu và lửa. Tiếng gầm thét vang dội phát ra từ lồng ngực vạm vỡ của ông lớn tựa như tiếng gầm của chín hay mười ngàn dũng sĩ cùng thét vang giữa trận chiến ác liệt. Tiếng vang dữ dội ấy đã thổi bùng lên ngọn lửa can đảm mới mẻ, trào dâng trong trái tim mỗi chiến binh Achaean, thôi thúc họ vùng lên, tiếp tục vung gươm và chiến đấu không ngừng nghỉ.

Juno từ ngai vàng lộng lẫy ngước nhìn xuống từ đỉnh Olympus, trái tim nàng trào dâng niềm hoan hỉ khi trông thấy người vừa là anh trai vừa là anh rể của mình đang tả xung hữu đột giữa chiến trận. Rồi, ánh mắt nàng hướng về phía Jove, lúc này đang ngự trị trên đỉnh cao nhất của ngọn Ida với muôn ngàn suối tuôn chảy, và một nỗi căm ghét cuộn trào trong lòng nàng. Nàng vắt óc tìm mưu kế qua mặt ngài, và rốt cuộc, nàng nghĩ kế sách vẹn toàn nhất là khoác lên mình những xiêm y lộng lẫy tuyệt trần rồi ngự giá đến ngọn Ida, ôm ấp niềm hy vọng Jove sẽ đắm say nhan sắc của nàng mà khao khát ân ái. Trong khoảnh khắc ngài chìm đắm trong đê mê, một giấc mộng êm đềm, quên lãng sẽ được rải xuống để đánh cắp đôi mắt tinh tường cùng mọi giác quan của đấng tối cao.

Do vậy, nàng bước tới cấm phòng do chính người con trai Vulcan đẽo tạc cho mình, nơi có những cánh cửa được cài the then chốt bằng một chiếc khóa bí truyền mà chẳng vị thần nào tháo gỡ nổi. Nàng bước vào, khép chặt cánh cửa sau lưng. Nàng tắm gội sạch mọi lớp bụi dơ bẩn khỏi ngọc thể kiều diễm bằng loại thần dược ambrosia. Kế đến, nàng xoa lên da thứ dầu ô liu thần tiên, mềm mại và tỏa ngát hương thơm độc bản dành riêng cho nàng-chỉ một cái lắc nhẹ thứ kỳ hương ấy trong lâu đài lát đồng của Jove, mùi hương đã ngào ngạt lan tỏa khắp vũ trụ, bao trùm cả đất trời. Thoa lớp dầu hảo hạng lên làn da mỏng manh, nàng vấn lại những lọn tóc tiên kiều diễm, để chúng buông xõa thành một dải suối vàng óng ả từ mái đầu bất tử. Nàng khoác lên tấm áo choàng kỳ ảo, một tuyệt tác do Minerva dệt nên bằng nghệ thuật vô song, điểm xuyết vô vàn họa tiết thêu thùa tinh mỹ; nàng cài chặt chiếc áo trước ngực bằng những chiếc móc vàng, rồi quấn quanh eo một dải đai thắt lộng lẫy đính trăm chùm tua rua. Xong xuôi, nàng đeo đôi khuyên tai ba giọt lệ rực rỡ lấp lánh nơi đôi tai, và buông một tấm voan tuyệt mỹ, mới tinh khôi phủ lấy đầu. Buộc chiếc hài vương giả vào chân, và khi đã điểm trang hoàn hảo đến mức vừa ý, nàng rời khỏi cấm phòng, gọi Venus đến để bàn chuyện kín.

"Đứa con gái bé bỏng của ta," nàng nói, "con có bằng lòng làm những gì ta sắp nhờ cậy không, hay con sẽ chối từ ta chỉ vì con đang tức giận chuyện ta đứng về phía quân Danaan, trong khi con lại che chở cho quân Trojan?"

Con gái của Jove, nàng Venus đáp lời: "Juno, vị nữ hoàng đáng kính của các vị thần, con gái của Saturn hùng mạnh, nương nương cứ nói ngài cần gì, và con sẽ thực hiện ngay cho nương nương, nếu khả năng con cho phép, và nếu việc đó có thể thành hiện thực."

Sau đó, Juno bịa ra một câu chuyện dối trá: "Ta muốn con ban cho ta những thứ bùa chú quyến rũ, những câu thần chú có sức mạnh khiến mọi sinh linh phàm tục và chư thần bất tử phải quỳ rạp dưới chân con. Ta đang khởi hành đến tận cùng thế giới để thăm viếng Oceanus, cội nguồn của tất cả các vị thần chúng ta, cùng người mẹ Tethys: họ đã thu nhận ta vào nhà, chở che và nuôi nấng ta, sau khi nhận ta từ tay Rhaea khi Jove giam cầm Saturn vĩ đại xuống chốn sâu thẳm của lòng đất và đại dương. Ta phải đến gặp họ để làm người giảng hòa; họ đã cự cãi, và tức giận đến mức cự tuyệt chăn gối cùng nhau suốt một thời gian dài; nếu ta có thể thuyết phục và đưa họ trở lại vòng tay của nhau, họ sẽ mãi mãi biết ơn và yêu thương ta."

Nghe những lời ấy, Venus, nàng thần yêu kiều luôn ngập tràn tiếng cười, cất lời: "Con không thể và không được phép chối từ nương nương, vì nương nương là người chung chăn gối với Jove, đức vua vĩ đại của chúng ta."

Vừa nói, nàng vừa nới lỏng khỏi ngực chiếc đai lưng được thêu viền tinh xảo, nơi cất giữ mọi nét quyến rũ chết người của nàng-tình yêu, niềm khao khát, và những lời đường mật ngọt ngào đủ sức làm lu mờ lý trí của những bậc khôn ngoan nhất. Nàng trao chiếc đai cho Juno và nói: "Hãy giữ lấy chiếc đai này, nơi hội tụ mọi sự quyến rũ của con và đặt nó vào ngực nương nương. Nếu nương nương mang nó, con xin hứa với nương nương rằng chuyến đi của nương nương, dù mục đích là gì đi nữa, cũng sẽ không hoài công vô ích."

Nghe vậy, Juno mỉm cười, và trong nụ cười ấy, nàng giấu chiếc đai vào ngực mình.

Bấy giờ Venus quay gót trở về lâu đài của Jove, trong khi Juno lao vút xuống từ những đỉnh núi thiêng của ngọn Olympus. Nàng lướt qua Pieria và vùng Emathia kiều diễm, băng mình bay mãi cho đến khi chạm tới những dãy núi phủ đầy tuyết trắng của những kỵ binh vùng Thrace, vượt qua những đỉnh non cao ngất trời mà chẳng một lần đặt chân chạm đất. Khi đến Athos, nàng cưỡi lên những ngọn sóng của biển khơi cho đến khi đặt chân tới Lemnos, kinh thành của Thoas cao quý. Tại nơi đây, nàng bắt gặp Giấc Ngủ, người anh em ruột thịt của Cái Chết, nàng vội nắm lấy tay vị thần này và khẩn khoản: "Giấc Ngủ, ngươi là kẻ cai quản cả người phàm tục lẫn thần linh bất tử, nếu ngươi đã từng giúp ta trong quá khứ, hãy giúp ta thêm một việc lúc này, và ta sẽ mãi mãi khắc cốt ghi tâm ơn ngươi. Hãy khép lại đôi mắt tinh tường của Jove cho ta, dìm ngài vào một giấc ngủ êm đềm khi ta ôm ngài trong vòng tay, và ta sẽ ban thưởng cho ngươi một chiếc ngai vàng tuyệt mỹ, thứ bất diệt không bao giờ vỡ nát; con trai ta, Vulcan với bàn chân thọt sẽ tự tay rèn nó cho ngươi, và chàng sẽ chế tác thêm cho ngươi một chiếc bệ gác chân để ngươi đặt đôi bàn chân xinh đẹp của mình lên khi ngươi an tọa vào bàn."

Khi ấy thần Giấc Ngủ ôn tồn trả lời: "Juno, vị nữ hoàng vĩ đại của các vị thần, con gái của Saturn hùng mạnh, thần sẽ ru ngủ bất kỳ vị thần nào khác mà chẳng mảy may hối hận, thậm chí không ngoại trừ cả dòng nước của Oceanus, cội nguồn của tất cả các vị thần, nhưng thần không dám đến gần Jove, cũng chẳng dám ru ngài ngủ trừ phi chính ngài hạ lệnh cho thần. Thần đã học được một bài học xương máu trước đây khi làm theo những gì nương nương yêu cầu, vào cái ngày mà người con trai dũng mãnh của Jove, Hercules nhổ neo rời Ilius sau khi đã cướp phá thành Troy. Vâng lệnh nương nương, thần đã buông thả bản thể êm ái của mình bao trùm lấy tâm trí của vị thần mang khiên aegis Jove, và ru ngài ngủ; trong lúc đó, nương nương đã ấp ủ một mưu đồ hãm hại Hercules, khiến những cơn cuồng phong gầm gào giận dữ trên mặt biển, cho đến khi nương nương cuốn hắn dạt vào thành phố Cos xinh đẹp, cách xa tất thảy những người bằng hữu của hắn. Khi bừng tỉnh, Jove nổi trận lôi đình, ngài quăng quật các vị thần khắp nơi trong lâu đài; ngài lùng sục ráo riết để tìm thần, và hẳn đã quẳng thần xuyên qua không gian xuống tận đáy biển sâu, nơi chẳng ai còn có thể nhắc đến tên thần nữa, nếu Màn Đêm, đấng khiến cả phàm nhân và thần linh đều phải khiếp sợ, không dang tay che chở cho thần. Thần đã tháo chạy đến bên bà và Jove đã phải ngừng truy lùng thần dù ngài vẫn sục sôi cơn thịnh nộ, bởi ngài không dám làm bất cứ điều gì khiến Màn Đêm phật lòng. Và giờ đây nương nương lại yêu cầu thần làm một việc mà thần quyết không thể liều mạng."

Juno liền dụ dỗ: "Giấc Ngủ, tại sao ngươi lại mang những ý nghĩ như vậy trong đầu? Ngươi có cho rằng Jove sẽ sốt sắng bảo vệ quân Trojan như ngài đã từng lo lắng cho chính con trai ruột của mình không? Nào, ta sẽ gả cho ngươi một trong những nàng Graces trẻ trung nhất, và nàng sẽ thuộc về ngươi-Pasithea, người mà ngươi vẫn luôn hằng mong mỏi cưới làm vợ."

Thần Giấc Ngủ khấp khởi vui mừng khi nghe điều này, và đáp lại: "Vậy nương nương hãy thề độc với thần bằng những dòng nước đáng sợ của dòng sông Styx; hãy đặt một tay lên đất mẹ bao la, và tay kia lên mặt biển gợn sóng lấp lánh, để tất thảy các vị thần cư ngụ ở thế giới cõi âm cùng với Saturn có thể làm chứng cho chúng ta, và thấy rằng nương nương thực sự ban cho thần một trong những nàng Graces trẻ trung nhất-Pasithea, người mà thần vẫn luôn khao khát cưới làm vợ."

Juno y lời thần dặn. Nàng cất lời thề độc, cầu khẩn toàn thể chư thần cõi âm, những vị thần mang danh Titan¹, cùng chứng giám. Khi lời thề vừa dứt, cả hai liền ẩn mình vào một màn sương mù đặc quánh và nhẹ nhàng lướt đi, bỏ lại các đảo Lemnos cùng Imbrus ở tít phía sau. Chẳng mấy chốc, họ đã tới đỉnh Ida tuôn trào muôn vàn ngọn suối, chốn nương náu của muôn loài thú hoang. Bắt đầu từ dải Lectum, họ rời mặt biển để bước lên đất liền; dưới gót chân hai người, ngọn cây trong rừng lao xao réo rắt. Tại đây, thần Giấc Ngủ dừng bước. Trước khi Jove kịp trông thấy, vị thần vội vã trèo lên một cây thông cao vút-cây thông vĩ đại nhất vươn cành chạm đến tận trời cao trên khắp ngọn Ida. Vị thần nấp kín sau những tán lá, hóa thân thành loài chim hót líu lo thường lảng vảng quanh chốn non cao, loài chim mà chư thần gọi là Chalcis, còn người phàm xưng tụng là Cymindis. Sau đó, Juno một mình tiến bước đến Gargarus, đỉnh cao nhất của rặng Ida. Từ xa, Jove, đấng gom mây, đã để mắt tới nàng. Ngay khoảnh khắc ấy, một khao khát cháy bỏng chợt bùng lên, chiếm lấy tâm trí ngài, cuồng nhiệt y như thuở ban đầu hai người trao nhau vòng tay ân ái, vụng trộm ân tình mà chẳng để cha mẹ yêu dấu mảy may hay biết. Ngài bước vội đến bên nàng và cất tiếng: "Nàng muốn gì mà lại từ Olympus lặn lội đến tận nơi này, trong khi chẳng có chiến xa hay bầy ngựa kéo theo hầu?"

Juno liền bịa ra một câu chuyện dối trá để đáp lời: "Thiếp đang trên đường tới tận cùng thế giới, để thăm Oceanus, cội nguồn của toàn thể chư thần, cùng với thánh mẫu Tethys. Xưa kia, họ đã giang tay đón nhận, ân cần chăm sóc và nuôi nấng thiếp khôn lớn. Nay thiếp phải đích thân đi gặp họ để làm người giảng hòa. Họ đã cãi vã, giận hờn đến mức từ lâu chẳng còn chung chăn gối. Cỗ ngựa sẽ đưa thiếp vượt vạn dặm đất liền và biển cả hiện đang chờ ở dưới chân ngọn Ida nhiều suối nguồn. Thiếp lặn lội từ Olympus đến đây cốt là để xin ý kiến của ngài. Thiếp e rằng ngài sẽ nổi giận, nếu thiếp tự ý đến nhà Oceanus mà chẳng nói nửa lời."

Nghe vậy, Jove liền bảo: "Juno, nàng có thể chọn một dịp khác để thăm Oceanus. Còn bây giờ, đôi ta hãy hòa mình trọn vẹn cho tình yêu và vui vầy ân ái. Chưa bao giờ ngọn lửa đam mê lại chiếm ngự ta đến thế, dẫu là vì một nữ thần hay người phàm trần nào, cũng chẳng thể sánh bằng khát khao ta dành cho nàng lúc này. Ngọn lửa ấy còn mãnh liệt hơn cả thuở ta say đắm phu nhân của Ixion, người đã sinh cho ta Pirithous với trí tuệ sánh ngang chư thần; hay khi ta si mê nàng Danae có đôi gót ngà thon thả, con gái của Acrisius, người đã hạ sinh anh hùng lừng danh Perseus. Nào có thua kém ái tình ta dành cho con gái của Phoenix, mẫu thân của Minos và Rhadamanthus; rồi đến Semele, và Alcmena ở Thebes người đã sinh cho ta đứa con dũng mãnh tựa sư tử Hercules, trong khi Semele là mẹ của Bacchus, đấng an ủi nhân thế mỏi mệt. Kể cả hoàng hậu Ceres, hay Leto kiều diễm, và cả chính nàng xưa kia-chưa bao giờ ta lại say đắm một ai như cách ta đang đắm say nàng ngay lúc này."

Juno lại dùng những lời dối trá để đáp lời: "Hỡi người con trai uy dũng nhất của Saturn," nàng thốt lên, "ngài đang nói năng gì vậy? Ngài muốn chúng ta ân ái ngay tại đỉnh Ida này, nơi trống trải phơi bày muôn sự sao? Nhỡ đâu có vị thần bất tử nào vô tình nhìn thấy đôi ta chung chăn gối, rồi đem rêu rao với những người khác thì sao? Đó sẽ là một nỗi hổ thẹn tột cùng, đến mức khi thức dậy từ vòng tay của ngài, thiếp sẽ chẳng bao giờ còn đủ mặt mũi bước chân vào cung điện của ngài nữa. Nhưng nếu ngài vẫn khăng khăng quyết định như vậy, thì xin ngài hãy nhớ, Vulcan con trai ngài đã cất cho thiếp một căn buồng êm ái, gắn những cánh cửa kiên cố vô ngần. Nếu ngài thật lòng khao khát, chúng ta hãy đến đó ngả lưng."

Nhưng Jove vội trấn an: "Juno, nàng chớ lo sợ bất kỳ vị thần hay kẻ phàm trần nào có thể nhìn lén được nàng. Ta sẽ bủa giăng một đám mây vàng dày đặc bao trùm lấy hai ta, để dù cho ánh thái dương mang những tia nắng rực rỡ chói lòa nhất, cũng chẳng thể nào xuyên thủng qua được."

Dứt lời, người con trai của Saturn dang tay ôm chặt lấy hiền thê. Tức thì, mặt đất bỗng đội lên một lớp đệm cỏ non mượt mà, điểm xuyết những bông sen, hoa nghệ tây và hoa lan dạ hương vẫn còn đẫm sương đêm. Lớp đệm êm ái và dày dặn đến mức nâng bổng cả hai người lên cao khỏi mặt đất. Tại nơi chốn huyền diệu ấy, họ ngả mình xuống; trên đỉnh đầu, một đám mây vàng lộng lẫy che rợp không gian, dịu dàng buông xuống những giọt sương mai lóng lánh.

Cứ thế, đấng phụ hoàng muôn loài chìm vào giấc nghỉ ngơi yên bình trên đỉnh Ida, bị khuất phục bởi cả giấc ngủ và tình ái, vòng tay vươn ra ôm trọn lấy người vợ của mình. Trong lúc ấy, thần Giấc Ngủ lặng lẽ lẻn đến bến thuyền của đạo quân Achaean, mang theo tin báo cho đấng bao quanh mặt đất Neptune, chúa tể của những trận động đất. Vừa tìm thấy ngài, vị thần liền cất lời: "Giờ đây, xin ngài hãy dốc lòng giúp đỡ đạo quân Danaan, hãy mang đến cho họ chút chiến quang dù chỉ là khoảnh khắc ngắn ngủi khi Jove vẫn đang say giấc. Tôi đã dìm ngài ấy vào một giấc ngủ êm đềm, và nương nương Juno cũng đã thành công dụ dỗ ngài ấy lên giường."

Thần Giấc Ngủ lập tức rời đi, lẩn khuất vào cõi nhân gian, bỏ lại một Neptune càng thêm sôi sục ngọn lửa tương trợ đạo quân Danaan hơn bao giờ hết. Ngài lao vọt lên tuyến đầu, cất vang tiếng thét uy linh: "Hỡi các dũng sĩ Argive! Lẽ nào chúng ta đành khoanh tay để cho Hector, con trai của Priam, giành lấy chiến thắng, cướp đoạt chiến thuyền và tự khoác lên mình ánh hào quang rực rỡ sao? Đó chính là những gì hắn huênh hoang sẽ làm trong lúc này, khi thấy Achilles vẫn còn đang ôm hận nơi bến thuyền. Nhưng chúng ta vẫn có thể sống sót và chiến đấu ngoan cường mà chẳng cần đến hắn, miễn là tất cả luôn kề vai sát cánh, vững vàng bên nhau. Vì vậy, ngay bây giờ, tất cả hãy nghe theo lệnh ta! Mỗi người hãy mau chóng cầm lên chiếc khiên tốt nhất, to lớn nhất, hãy đội chiếc mũ giáp kiên cố, tay ghì chặt ngọn giáo vươn dài nhất rồi dũng mãnh xông lên. Ta sẽ đích thân dẫn đầu các dũng sĩ, và Hector con trai của Priam, dẫu có cuồng nộ đến nhường nào, cũng sẽ chẳng dám đương đầu với chúng ta. Nếu bất kỳ một chiến binh dũng cảm trung kiên nào lại đang mang chiếc khiên quá nhỏ, hãy giao nó lại cho những kẻ yếu thế hơn, và khoác lấy một chiếc khiên lớn xứng tầm cho chính mình!"

Ngài vừa dứt lời, toàn quân lập tức răm rắp tuân theo. Con trai của Tydeus, Ulysses và cả Agamemnon, dẫu trên mình còn mang thương tích, vẫn rảo bước khắp nơi, hối thúc mọi người tập hợp để hoán đổi binh khí. Người dũng mãnh nhất sẽ được trang bị thứ vũ khí tốt nhất, còn món đồ kém hơn được nhường lại cho kẻ hèn yếu. Khi những tấm áo giáp đồng đã sáng loáng trên mình, họ rầm rập hành quân với Neptune oai dũng đi đầu. Bàn tay rắn rỏi của ngài nắm chặt thanh gươm khủng khiếp, lưỡi gươm sắc bén, chớp nháy chói lòa như những tia sấm sét tung hoành; thật khốn thay cho kẻ nào phải đối đầu với nó trong ngày giao tranh, bởi tất thảy đều run sợ và dạt ra xa.

Bên kia chiến tuyến, Hector cũng đang dốc sức tập hợp quân Trojan. Chính tại nơi đây, Neptune và Hector đã châm ngòi cho một cuộc huyết chiến vô tiền khoáng hậu-Hector lãnh đạo phe Trojan bừng bừng sát khí, còn Neptune thống lĩnh binh đoàn Argive uy dũng ngoan cường. Sự hỗn loạn trở nên dữ dội khi hai đạo quân đông đảo lao vào đụng độ. Biển cả sục sôi ập vào bến thuyền và doanh trại quân Achaean, nhưng ngay cả những con sóng dữ tợn nhất bị cuồng phong Boreas² xé nát, hay ngọn lửa bạo tàn của thảm họa cháy rừng đang rít gào trên những đỉnh núi cao, vươn mình thiêu rụi vạn vật, hay tiếng gió rống lên man dại khi quét qua vòm cây cổ thụ trong cơn giông tố, tất thảy đều mờ nhạt trước tiếng thét vang trời lở đất của quân Trojan và Achaean khi họ lao vào nghiền nát lẫn nhau.

Ngay lập tức, Hector vung tay ném ngọn giáo chết chóc về phía Ajax, người dũng tướng đang đứng đối diện, và mũi giáo hiểm hóc không hề trượt mục tiêu. Mũi thương đâm phập vào ngực Ajax, ngay tại nơi hai dải băng vắt chéo qua bờ vai anh-một của chiếc khiên kiên cố, một của thanh gươm nạm bạc sắc lẹm-chính chúng đã trở thành tấm khiên chắn cứu mạng anh. Thấy đòn hiểm của mình hóa thành vô dụng, Hector nổi trận lôi đình, buộc phải lùi bước về phía sau để tìm kiếm sự bảo vệ từ đội hình của mình. Nhưng ngay khoảnh khắc hắn vừa thoái lui, Ajax - người con trai oai phong của Telamon, đã vớ lấy một tảng đá khổng lồ. Trên bãi chiến trường vương vãi vô số những tảng đá như thế, vốn được mang đến để chèn mạn thuyền trên bãi biển. Ajax dùng sức mạnh bạt sơn nhấc bổng hòn đá lên và vung tay giáng mạnh vào Hector, đánh trúng ngay vành khiên sát cổ áo giáp của hắn. Lực va đập kinh hồn làm Hector quay cuồng như một con quay, loạng choạng mất phương hướng. Giống hệt một cây sồi cổ thụ bị tia sét thịnh nộ của Thần Jove đánh bật gốc, đổ ập xuống mang theo mùi lưu huỳnh khét lẹt nồng nặc-một thứ sấm sét kinh hoàng khiến bất cứ ai chứng kiến cũng phải khiếp vía kinh hồn-Hector cũng đổ gục xuống mặt đất, trút hơi thở cuối cùng. Ngọn giáo rơi tuột khỏi tay, nhưng chiếc khiên và mũ giáp vẫn dính chặt lấy cơ thể, cùng bộ giáp đồng vang lên những âm thanh loảng xoảng chát chúa.

Những người con dũng cảm của quân Achaean thấy vậy liền gầm thét lao lên, khao khát kéo được hắn đi. Họ phóng một cơn mưa giáo mác về phía quân Trojan. Thế nhưng, chẳng một ai chạm được vào người Hector, bởi hắn đã nhanh chóng được che chở dưới vòng vây vững chắc của các hoàng tử lừng danh: Polydamas, Aeneas, Agenor, người chỉ huy quân Lycia Sarpedon, cùng Glaucus cao quý. Còn những chiến binh khác, không một ai dám thờ ơ trước thủ lĩnh của họ. Tất cả đồng loạt giơ cao những chiếc khiên tròn để tạo thành một lớp lá chắn bất khả xâm phạm che chở cho hắn. Các đồng đội cẩn thận nâng hắn lên khỏi mặt đất bụi bặm, khiêng hắn rời khỏi vòng chiến hỗn loạn để đưa đến nơi cỗ chiến xa cùng bầy ngựa chiến đang đợi sẵn ở hậu phương. Bọn họ vội vã đưa hắn trở về thành phố, trong khi hắn rên rỉ đau đớn tột cùng. Khi về tới bến cạn của dòng suối trong vắt Xanthus-dòng sông được sinh ra bởi thần Jove Bất tử, họ đỡ hắn xuống khỏi xe và đặt nằm trên nền đất lạnh, vội vã dội nước làm mát cơ thể. Dòng nước mát lạnh giúp hắn thở hắt ra và từ từ mở mắt. Hắn gắng gượng quỳ gối lên, nôn ra một ngụm máu bầm, rồi ngay lập tức lại ngã vật xuống đất. Bóng tối một lần nữa bao trùm đôi mắt, bởi cơn choáng váng từ cú đánh chí mạng vẫn bám riết lấy tâm trí hắn.

Thấy Hector rời khỏi chiến trường, nhuệ khí của quân Argive tức thì bừng bừng sống lại, họ cuồng nộ lao vào quân Trojan với sức mạnh càn lướt hơn bao giờ hết. Ajax, người con trai lanh lẹ của Oileus, là người khai màn khi lao thẳng tới đâm ngọn giáo xuyên qua Satnius, con trai của Enops. Chàng chiến binh này là giọt máu của Enops với một nàng tiên naiad tuyệt sắc trong những tháng ngày ông chăn dắt bầy gia súc bên bờ sông Satnioeis. Con trai của Oileus xông tới, đâm sâu ngọn giáo vào sườn Satnius khiến anh gục ngã, kéo theo một trận tử chiến ác liệt nổ ra ngay quanh thân xác anh ta giữa hàng ngũ Trojan và quân Danaan. Thấy vậy, Polydamas, con trai của Panthous, lao lên trả thù cho chiến hữu. Hắn vung ngọn giáo ác liệt đâm xuyên vai phải của Prothoenor, con trai Areilycus. Mũi giáo đáng sợ đâm thủng tận xương tủy, khiến Prothoenor ngã sấp xuống, đôi bàn tay cào cấu mặt đất tung đầy bụi mù. Polydamas lớn tiếng huênh hoang về chiến tích của mình: "Thêm một lần nữa, ta đoan chắc ngọn giáo phóng ra từ bàn tay uy dũng của con trai Panthous chẳng bao giờ lao đi uổng phí. Một tên Argive đã lấy thân mình hứng trọn, và mũi giáo ấy sẽ hóa thành cây gậy chống để đưa đường dẫn lối cho hắn lê bước xuống cõi âm ty của Hades!"

Lời lẽ kiêu ngạo ấy khiến quân Argive sục sôi phẫn nộ. Ajax, con trai của Telamon, là người điên tiết hơn cả bởi Prothoenor vừa ngã xuống ngay sát cạnh chàng. Chàng nhắm thẳng ngọn lao gầm rít vào Polydamas khi hắn đang mải mê rút lui. Song Polydamas đã nhanh nhạy lùi nấp sang một bên, để mặc ngọn giáo tử thần cắm phập vào Archelochus, con trai của Antenor, bởi các chư thần đã định đoạt số phận tàn lụi của hắn. Mũi giáo đâm trúng ngay chỗ nối giữa đầu và cổ, tại đốt sống cao nhất, phạt đứt phăng cả hai đường gân phía sau gáy. Đầu, miệng và mũi của hắn đập rầm xuống mặt đất trước cả khi chân và đầu gối kịp khuỵu xuống. Ajax lớn giọng chế giễu vỗ thẳng vào mặt Polydamas: "Hãy động não đi, Polydamas, và nói thật cho ta nghe, mạng sống của kẻ này có đáng để bù đắp cho sinh mạng của Prothoenor không? Hắn có vẻ mang cốt cách vương giả, xuất thân từ một dòng dõi cao quý, có chăng là anh em ruột thịt, hay con trai của hiệp sĩ Antenor, bởi diện mạo hắn trông rất giống ông ta."

Dù buông lời mỉa mai, Ajax thừa biết rõ kẻ vừa bỏ mạng là ai, và điều này càng làm dâng trào cơn thịnh nộ của quân Trojan. Acamas bèn dạng chân đứng chắn ngang xác anh trai mình, giáng ngọn giáo xuyên qua Promachus người xứ Boeotia, khi chiến binh này đang cố kéo cái xác của Archelochus đi. Acamas nghênh ngang lớn tiếng nhạo báng: "Hỡi các ngươi, lũ cung thủ Argive, các ngươi đúng là rặt một lũ khoác lác. Đớn đau và tang tóc sẽ không chỉ thuộc về mỗi phía bọn ta, mà sẽ có những kẻ trong các ngươi phải bỏ mạng tại chốn này, giống hệt như thế. Hãy chiêm ngưỡng xem Promachus đang yên giấc ngàn thu ra sao dưới mũi giáo của ta! Khoản nợ máu của anh trai ta đã được thanh toán nhanh chóng; thế mới thấy, một người khi nằm xuống hẳn sẽ vô cùng mãn nguyện nếu để lại một người ruột thịt thay mình rửa hận."

Những lời sỉ nhục của hắn như đổ thêm dầu vào ngọn lửa thịnh nộ của quân Argive, mà Peneleos là người căm phẫn hơn tất thảy. Chàng lao sầm sập về phía Acamas, nhưng Acamas không dại gì đứng lại đón nhận cơn cuồng phong. Thay vào đó, Peneleos tước đoạt mạng sống của Ilioneus, người con trai duy nhất của Phorbas - tay chăn cừu giàu nứt đố đổ vách, kẻ được thần Mercury hết mực sủng ái và ban phát cho vô vàn của cải vượt xa mọi người Trojan khác. Peneleos đâm thẳng mũi giáo trúng con mắt dưới hàng lông mày của Ilioneus, móc bật nhãn cầu văng ra khỏi hốc mắt; ngọn giáo sắc lẹm xuyên thủng nhãn quan cắm phập vào tận gáy, khiến hắn đổ gục xuống, hai tay chới với vươn về phía trước. Không chút chần chừ, Peneleos tuốt gươm chém một nhát chí mạng ngang cổ hắn. Cái đầu cùng chiếc mũ giáp rơi rụng lăn lóc xuống đất, ngọn giáo vẫn cắm ngập trong hốc mắt sâu hoắm. Chàng nhấc bổng cái đầu nhuốm máu lên, hệt như người ta cầm một bông hoa anh túc, rồi giơ cao cho toàn quân Trojan chiêm ngưỡng, lớn tiếng ngạo nghễ thị uy: "Hỡi các ngươi, lũ Trojan! Hãy truyền lệnh cho cha mẹ của Ilioneus cao quý về mà khóc than cho đứa con của chúng trong góc nhà, bởi người vợ của Promachus, con trai Alegenor, cũng sẽ chẳng bao giờ còn được tận hưởng niềm hân hoan đón chào người phu quân yêu dấu của nàng-khi quân Argive chúng ta khải hoàn trở về trên những chiến thuyền rời khỏi thành Troy."

Ngay khi anh ta nói, nỗi kinh hoàng chết chóc bao trùm lên quân Trojan, kẻ nào kẻ nấy ngơ ngác nhìn quanh tìm một con đường máu để tháo thân mong giữ lại mạng sống.

Bây giờ, hỡi các nàng Muse³ ngự trên đỉnh Olympus mây mù, hãy nói cho ta hay, ai là chiến binh Argive đầu tiên giành được những chiến lợi phẩm đẫm máu sau khi thần Neptune, Chúa tể của những trận động đất⁴, xoay chuyển cục diện trận chiến? Ajax, con trai của Telamon, chính là người lĩnh ấn tiên phong khi đâm gục Hyrtius con trai của Gyrtius, vị chỉ huy của đội quân Mysia trung thành. Antilochus kết liễu Phalces và Mermerus; trong khi Meriones hạ gục Morys và Hippotion, còn Teucer tiễn đưa Prothoon và Periphetes về cõi chết. Tiếp đó, con trai của Atreus phóng giáo đâm trúng sườn Hyperenor, người chăn dắt thần dân của mình. Mũi đồng sắc bén xé toạc lục phủ ngũ tạng khiến ruột gan hắn lòi cả ra ngoài; sinh mệnh hắn trút cạn qua vết thương chí mạng, và đôi mắt khép lại trong bóng tối vô tận. Vượt lên tất cả, Ajax con trai của Oileus đã lấy mạng nhiều kẻ địch hơn bất cứ ai, bởi chẳng có người đàn ông nào trên chiến trường sánh kịp sự lanh lẹ của chàng trong việc truy sát tàn dư của lũ giặc đang tháo chạy, giữa lúc thần Jove đã gieo rắc cơn hoảng loạn tột độ bao trùm khắp các hàng ngũ quân thù.

BOOK XIV.

Agamemnon proposes that the Achaeans should sail home, and is rebuked by Ulysses-Juno beguiles Jupiter-Hector is wounded.

Nestor was sitting over his wine, but the cry of battle did not escape him, and he said to the son of Aesculapius, “What, noble Machaon, is the meaning of all this? The shouts of men fighting by our ships grow stronger and stronger; stay here, therefore, and sit over your wine, while fair Hecamede heats you a bath and washes the clotted blood from off you. I will go at once to the look-out station and see what it is all about.”

As he spoke he took up the shield of his son Thrasymedes that was lying in his tent, all gleaming with bronze, for Thrasymedes had taken his father’s shield; he grasped his redoubtable bronze-shod spear, and as soon as he was outside saw the disastrous rout of the Achaeans who, now that their wall was overthrown, were flying pell-mell before the Trojans. As when there is a heavy swell upon the sea, but the waves are dumb-they keep their eyes on the watch for the quarter whence the fierce winds may spring upon them, but they stay where they are and set neither this way nor that, till some particular wind sweeps down from heaven to determine them-even so did the old man ponder whether to make for the crowd of Danaans, or go in search of Agamemnon. In the end he deemed it best to go to the son of Atreus; but meanwhile the hosts were fighting and killing one another, and the hard bronze rattled on their bodies, as they thrust at one another with their swords and spears.

The wounded kings, the son of Tydeus, Ulysses, and Agamemnon son of Atreus, fell in with Nestor as they were coming up from their ships-for theirs were drawn up some way from where the fighting was going on, being on the shore itself inasmuch as they had been beached first, while the wall had been built behind the hindermost. The stretch of the shore, wide though it was, did not afford room for all the ships, and the host was cramped for space, therefore they had placed the ships in rows one behind the other, and had filled the whole opening of the bay between the two points that formed it. The kings, leaning on their spears, were coming out to survey the fight, being in great anxiety, and when old Nestor met them they were filled with dismay. Then King Agamemnon said to him, “Nestor son of Neleus, honour to the Achaean name, why have you left the battle to come hither? I fear that what dread Hector said will come true, when he vaunted among the Trojans saying that he would not return to Ilius till he had fired our ships and killed us; this is what he said, and now it is all coming true. Alas! others of the Achaeans, like Achilles, are in such anger with me that they refuse to fight by the sterns of our ships.”

Then Nestor knight of Gerene, answered, “It is indeed as you say; it is all coming true at this moment, and even Jove who thunders from on high cannot prevent it. Fallen is the wall on which we relied as an impregnable bulwark both for us and our fleet. The Trojans are fighting stubbornly and without ceasing at the ships; look where you may you cannot see from what quarter the rout of the Achaeans is coming; they are being killed in a confused mass and the battle-cry ascends to heaven; let us think, if counsel can be of any use, what we had better do; but I do not advise our going into battle ourselves, for a man cannot fight when he is wounded.”

And King Agamemnon answered, “Nestor, if the Trojans are indeed fighting at the rear of our ships, and neither the wall nor the trench has served us-over which the Danaans toiled so hard, and which they deemed would be an impregnable bulwark both for us and our fleet-I see it must be the will of Jove that the Achaeans should perish ingloriously here, far from Argos. I knew when Jove was willing to defend us, and I know now that he is raising the Trojans to like honour with the gods, while us, on the other hand, he has bound hand and foot. Now, therefore, let us all do as I say; let us bring down the ships that are on the beach and draw them into the water; let us make them fast to their mooring-stones a little way out, against the fall of night-if even by night the Trojans will desist from fighting; we may then draw down the rest of the fleet. There is nothing wrong in flying ruin even by night. It is better for a man that he should fly and be saved than be caught and killed.”

Ulysses looked fiercely at him and said, “Son of Atreus, what are you talking about? Wretch, you should have commanded some other and baser army, and not been ruler over us to whom Jove has allotted a life of hard fighting from youth to old age, till we every one of us perish. Is it thus that you would quit the city of Troy, to win which we have suffered so much hardship? Hold your peace, lest some other of the Achaeans hear you say what no man who knows how to give good counsel, no king over so great a host as that of the Argives should ever have let fall from his lips. I despise your judgement utterly for what you have been saying. Would you, then, have us draw down our ships into the water while the battle is raging, and thus play further into the hands of the conquering Trojans? It would be ruin; the Achaeans will not go on fighting when they see the ships being drawn into the water, but will cease attacking and keep turning their eyes towards them; your counsel, therefore, sir captain, would be our destruction.”

Agamemnon answered, “Ulysses, your rebuke has stung me to the heart. I am not, however, ordering the Achaeans to draw their ships into the sea whether they will or no. Someone, it may be, old or young, can offer us better counsel which I shall rejoice to hear.”

Then said Diomed, “Such an one is at hand; he is not far to seek, if you will listen to me and not resent my speaking though I am younger than any of you. I am by lineage son to a noble sire, Tydeus, who lies buried at Thebes. For Portheus had three noble sons, two of whom, Agrius and Melas, abode in Pleuron and rocky Calydon. The third was the knight Oeneus, my father’s father, and he was the most valiant of them all. Oeneus remained in his own country, but my father (as Jove and the other gods ordained it) migrated to Argos. He married into the family of Adrastus, and his house was one of great abundance, for he had large estates of rich corn-growing land, with much orchard ground as well, and he had many sheep; moreover he excelled all the Argives in the use of the spear. You must yourselves have heard whether these things are true or no; therefore when I say well despise not my words as though I were a coward or of ignoble birth. I say, then, let us go to the fight as we needs must, wounded though we be. When there, we may keep out of the battle and beyond the range of the spears lest we get fresh wounds in addition to what we have already, but we can spur on others, who have been indulging their spleen and holding aloof from battle hitherto.”

Thus did he speak; whereon they did even as he had said and set out, King Agamemnon leading the way.

Meanwhile Neptune had kept no blind look-out, and came up to them in the semblance of an old man. He took Agamemnon’s right hand in his own and said, “Son of Atreus, I take it Achilles is glad now that he sees the Achaeans routed and slain, for he is utterly without remorse-may he come to a bad end and heaven confound him. As for yourself, the blessed gods are not yet so bitterly angry with you but that the princes and counsellors of the Trojans shall again raise the dust upon the plain, and you shall see them flying from the ships and tents towards their city.”

With this he raised a mighty cry of battle, and sped forward to the plain. The voice that came from his deep chest was as that of nine or ten thousand men when they are shouting in the thick of a fight, and it put fresh courage into the hearts of the Achaeans to wage war and do battle without ceasing.

Juno of the golden throne looked down as she stood upon a peak of Olympus and her heart was gladdened at the sight of him who was at once her brother and her brother-in-law, hurrying hither and thither amid the fighting. Then she turned her eyes to Jove as he sat on the topmost crests of many-fountained Ida, and loathed him. She set herself to think how she might hoodwink him, and in the end she deemed that it would be best for her to go to Ida and array herself in rich attire, in the hope that Jove might become enamoured of her, and wish to embrace her. While he was thus engaged a sweet and careless sleep might be made to steal over his eyes and senses.

She went, therefore, to the room which her son Vulcan had made her, and the doors of which he had cunningly fastened by means of a secret key so that no other god could open them. Here she entered and closed the doors behind her. She cleansed all the dirt from her fair body with ambrosia, then she anointed herself with olive oil, ambrosial, very soft, and scented specially for herself-if it were so much as shaken in the bronze-floored house of Jove, the scent pervaded the universe of heaven and earth. With this she anointed her delicate skin, and then she plaited the fair ambrosial locks that flowed in a stream of golden tresses from her immortal head. She put on the wondrous robe which Minerva had worked for her with consummate art, and had embroidered with manifold devices; she fastened it about her bosom with golden clasps, and she girded herself with a girdle that had a hundred tassels: then she fastened her earrings, three brilliant pendants that glistened most beautifully, through the pierced lobes of her ears, and threw a lovely new veil over her head. She bound her sandals on to her feet, and when she had arrayed herself perfectly to her satisfaction, she left her room and called Venus to come aside and speak to her. “My dear child,” said she, “will you do what I am going to ask of you, or will you refuse me because you are angry at my being on the Danaan side, while you are on the Trojan?”

Jove’s daughter Venus answered, “Juno, august queen of goddesses, daughter of mighty Saturn, say what you want, and I will do it for you at once, if I can, and if it can be done at all.”

Then Juno told her a lying tale and said, “I want you to endow me with some of those fascinating charms, the spells of which bring all things mortal and immortal to your feet. I am going to the world’s end to visit Oceanus (from whom all we gods proceed) and mother Tethys: they received me in their house, took care of me, and brought me up, having taken me over from Rhaea when Jove imprisoned great Saturn in the depths that are under earth and sea. I must go and see them that I may make peace between them; they have been quarrelling, and are so angry that they have not slept with one another this long while; if I can bring them round and restore them to one another’s embraces, they will be grateful to me and love me for ever afterwards.”

Thereon laughter-loving Venus said, “I cannot and must not refuse you, for you sleep in the arms of Jove who is our king.”

As she spoke she loosed from her bosom the curiously embroidered girdle into which all her charms had been wrought-love, desire, and that sweet flattery which steals the judgement even of the most prudent. She gave the girdle to Juno and said, “Take this girdle wherein all my charms reside and lay it in your bosom. If you will wear it I promise you that your errand, be it what it may, will not be bootless.”

When she heard this Juno smiled, and still smiling she laid the girdle in her bosom.

Venus now went back into the house of Jove, while Juno darted down from the summits of Olympus. She passed over Pieria and fair Emathia, and went on and on till she came to the snowy ranges of the Thracian horsemen, over whose topmost crests she sped without ever setting foot to ground. When she came to Athos she went on over the waves of the sea till she reached Lemnos, the city of noble Thoas. There she met Sleep, own brother to Death, and caught him by the hand, saying, “Sleep, you who lord it alike over mortals and immortals, if you ever did me a service in times past, do one for me now, and I shall be grateful to you ever after. Close Jove’s keen eyes for me in slumber while I hold him clasped in my embrace, and I will give you a beautiful golden seat, that can never fall to pieces; my clubfooted son Vulcan shall make it for you, and he shall give it a footstool for you to rest your fair feet upon when you are at table.”

Then Sleep answered, “Juno, great queen of goddesses, daughter of mighty Saturn, I would lull any other of the gods to sleep without compunction, not even excepting the waters of Oceanus from whom all of them proceed, but I dare not go near Jove, nor send him to sleep unless he bids me. I have had one lesson already through doing what you asked me, on the day when Jove’s mighty son Hercules set sail from Ilius after having sacked the city of the Trojans. At your bidding I suffused my sweet self over the mind of aegis-bearing Jove, and laid him to rest; meanwhile you hatched a plot against Hercules, and set the blasts of the angry winds beating upon the sea, till you took him to the goodly city of Cos, away from all his friends. Jove was furious when he awoke, and began hurling the gods about all over the house; he was looking more particularly for myself, and would have flung me down through space into the sea where I should never have been heard of any more, had not Night who cows both men and gods protected me. I fled to her and Jove left off looking for me in spite of his being so angry, for he did not dare do anything to displease Night. And now you are again asking me to do something on which I cannot venture.”

And Juno said, “Sleep, why do you take such notions as those into your head? Do you think Jove will be as anxious to help the Trojans, as he was about his own son? Come, I will marry you to one of the youngest of the Graces, and she shall be your own-Pasithea, whom you have always wanted to marry.”

Sleep was pleased when he heard this, and answered, “Then swear it to me by the dread waters of the river Styx; lay one hand on the bounteous earth, and the other on the sheen of the sea, so that all the gods who dwell down below with Saturn may be our witnesses, and see that you really do give me one of the youngest of the Graces-Pasithea, whom I have always wanted to marry.”

Juno did as he had said. She swore, and invoked all the gods of the nether world, who are called Titans, to witness. When she had completed her oath, the two enshrouded themselves in a thick mist and sped lightly forward, leaving Lemnos and Imbrus behind them. Presently they reached many-fountained Ida, mother of wild beasts, and Lectum where they left the sea to go on by land, and the tops of the trees of the forest soughed under the going of their feet. Here Sleep halted, and ere Jove caught sight of him he climbed a lofty pine-tree-the tallest that reared its head towards heaven on all Ida. He hid himself behind the branches and sat there in the semblance of the sweet-singing bird that haunts the mountains and is called Chalcis by the gods, but men call it Cymindis. Juno then went to Gargarus, the topmost peak of Ida, and Jove, driver of the clouds, set eyes upon her. As soon as he did so he became inflamed with the same passionate desire for her that he had felt when they had first enjoyed each other’s embraces, and slept with one another without their dear parents knowing anything about it. He went up to her and said, “What do you want that you have come hither from Olympus-and that too with neither chariot nor horses to convey you?”

Then Juno told him a lying tale and said, “I am going to the world’s end, to visit Oceanus, from whom all we gods proceed, and mother Tethys; they received me into their house, took care of me, and brought me up. I must go and see them that I may make peace between them: they have been quarrelling, and are so angry that they have not slept with one another this long time. The horses that will take me over land and sea are stationed on the lowermost spurs of many-fountained Ida, and I have come here from Olympus on purpose to consult you. I was afraid you might be angry with me later on, if I went to the house of Oceanus without letting you know.”

And Jove said, “Juno, you can choose some other time for paying your visit to Oceanus-for the present let us devote ourselves to love and to the enjoyment of one another. Never yet have I been so overpowered by passion neither for goddess nor mortal woman as I am at this moment for yourself-not even when I was in love with the wife of Ixion who bore me Pirithous, peer of gods in counsel, nor yet with Danae the daintily-ancled daughter of Acrisius, who bore me the famed hero Perseus. Then there was the daughter of Phoenix, who bore me Minos and Rhadamanthus: there was Semele, and Alcmena in Thebes by whom I begot my lion-hearted son Hercules, while Semele became mother to Bacchus the comforter of mankind. There was queen Ceres again, and lovely Leto, and yourself-but with none of these was I ever so much enamoured as I now am with you.”

Juno again answered him with a lying tale. “Most dread son of Saturn,” she exclaimed, “what are you talking about? Would you have us enjoy one another here on the top of Mount Ida, where everything can be seen? What if one of the ever-living gods should see us sleeping together, and tell the others? It would be such a scandal that when I had risen from your embraces I could never show myself inside your house again; but if you are so minded, there is a room which your son Vulcan has made me, and he has given it good strong doors; if you would so have it, let us go thither and lie down.”

And Jove answered, “Juno, you need not be afraid that either god or man will see you, for I will enshroud both of us in such a dense golden cloud, that the very sun for all his bright piercing beams shall not see through it.”

With this the son of Saturn caught his wife in his embrace; whereon the earth sprouted them a cushion of young grass, with dew-bespangled lotus, crocus, and hyacinth, so soft and thick that it raised them well above the ground. Here they laid themselves down and overhead they were covered by a fair cloud of gold, from which there fell glittering dew-drops.

Thus, then, did the sire of all things repose peacefully on the crest of Ida, overcome at once by sleep and love, and he held his spouse in his arms. Meanwhile Sleep made off to the ships of the Achaeans, to tell earth-encircling Neptune, lord of the earthquake. When he had found him he said, “Now, Neptune, you can help the Danaans with a will, and give them victory though it be only for a short time while Jove is still sleeping. I have sent him into a sweet slumber, and Juno has beguiled him into going to bed with her.”

Sleep now departed and went his ways to and fro among mankind, leaving Neptune more eager than ever to help the Danaans. He darted forward among the first ranks and shouted saying, “Argives, shall we let Hector son of Priam have the triumph of taking our ships and covering himself with glory? This is what he says that he shall now do, seeing that Achilles is still in dudgeon at his ship; we shall get on very well without him if we keep each other in heart and stand by one another. Now, therefore, let us all do as I say. Let us each take the best and largest shield we can lay hold of, put on our helmets, and sally forth with our longest spears in our hands; I will lead you on, and Hector son of Priam, rage as he may, will not dare to hold out against us. If any good staunch soldier has only a small shield, let him hand it over to a worse man, and take a larger one for himself.”

Thus did he speak, and they did even as he had said. The son of Tydeus, Ulysses, and Agamemnon, wounded though they were, set the others in array, and went about everywhere effecting the exchanges of armour; the most valiant took the best armour, and gave the worse to the worse man. When they had donned their bronze armour they marched on with Neptune at their head. In his strong hand he grasped his terrible sword, keen of edge and flashing like lightning; woe to him who comes across it in the day of battle; all men quake for fear and keep away from it.

Hector on the other side set the Trojans in array. Thereon Neptune and Hector waged fierce war on one another-Hector on the Trojan and Neptune on the Argive side. Mighty was the uproar as the two forces met; the sea came rolling in towards the ships and tents of the Achaeans, but waves do not thunder on the shore more loudly when driven before the blast of Boreas, nor do the flames of a forest fire roar more fiercely when it is well alight upon the mountains, nor does the wind bellow with ruder music as it tears on through the tops of when it is blowing its hardest, than the terrible shout which the Trojans and Achaeans raised as they sprang upon one another.

Hector first aimed his spear at Ajax, who was turned full towards him, nor did he miss his aim. The spear struck him where two bands passed over his chest-the band of his shield and that of his silver-studded sword-and these protected his body. Hector was angry that his spear should have been hurled in vain, and withdrew under cover of his men. As he was thus retreating, Ajax son of Telamon, struck him with a stone, of which there were many lying about under the men’s feet as they fought-brought there to give support to the ships’ sides as they lay on the shore. Ajax caught up one of them and struck Hector above the rim of his shield close to his neck; the blow made him spin round like a top and reel in all directions. As an oak falls headlong when uprooted by the lightning flash of father Jove, and there is a terrible smell of brimstone-no man can help being dismayed if he is standing near it, for a thunderbolt is a very awful thing-even so did Hector fall to earth and bite the dust. His spear fell from his hand, but his shield and helmet were made fast about his body, and his bronze armour rang about him.

The sons of the Achaeans came running with a loud cry towards him, hoping to drag him away, and they showered their darts on the Trojans, but none of them could wound him before he was surrounded and covered by the princes Polydamas, Aeneas, Agenor, Sarpedon captain of the Lycians, and noble Glaucus. Of the others, too, there was not one who was unmindful of him, and they held their round shields over him to cover him. His comrades then lifted him off the ground and bore him away from the battle to the place where his horses stood waiting for him at the rear of the fight with their driver and the chariot; these then took him towards the city groaning and in great pain. When they reached the ford of the fair stream of Xanthus, begotten of Immortal Jove, they took him from off his chariot and laid him down on the ground; they poured water over him, and as they did so he breathed again and opened his eyes. Then kneeling on his knees he vomited blood, but soon fell back on to the ground, and his eyes were again closed in darkness for he was still stunned by the blow.

When the Argives saw Hector leaving the field, they took heart and set upon the Trojans yet more furiously. Ajax fleet son of Oileus began by springing on Satnius son of Enops, and wounding him with his spear: a fair naiad nymph had borne him to Enops as he was herding cattle by the banks of the river Satnioeis. The son of Oileus came up to him and struck him in the flank so that he fell, and a fierce fight between Trojans and Danaans raged round his body. Polydamas son of Panthous drew near to avenge him, and wounded Prothoenor son of Areilycus on the right shoulder; the terrible spear went right through his shoulder, and he clutched the earth as he fell in the dust. Polydamas vaunted loudly over him saying, “Again I take it that the spear has not sped in vain from the strong hand of the son of Panthous; an Argive has caught it in his body, and it will serve him for a staff as he goes down into the house of Hades.”

The Argives were maddened by this boasting. Ajax son of Telamon was more angry than any, for the man had fallen close beside him; so he aimed at Polydamas as he was retreating, but Polydamas saved himself by swerving aside and the spear struck Archelochus son of Antenor, for heaven counselled his destruction; it struck him where the head springs from the neck at the top joint of the spine, and severed both the tendons at the back of the head. His head, mouth, and nostrils reached the ground long before his legs and knees could do so, and Ajax shouted to Polydamas saying, “Think, Polydamas, and tell me truly whether this man is not as well worth killing as Prothoenor was: he seems rich, and of rich family, a brother, it may be, or son of the knight Antenor, for he is very like him.”

But he knew well who it was, and the Trojans were greatly angered. Acamas then bestrode his brother’s body and wounded Promachus the Boeotian with his spear, for he was trying to drag his brother’s body away. Acamas vaunted loudly over him saying, “Argive archers, braggarts that you are, toil and suffering shall not be for us only, but some of you too shall fall here as well as ourselves. See how Promachus now sleeps, vanquished by my spear; payment for my brother’s blood has not been long delayed; a man, therefore, may well be thankful if he leaves a kinsman in his house behind him to avenge his fall.”

His taunts infuriated the Argives, and Peneleos was more enraged than any of them. He sprang towards Acamas, but Acamas did not stand his ground, and he killed Ilioneus son of the rich flock-master Phorbas, whom Mercury had favoured and endowed with greater wealth than any other of the Trojans. Ilioneus was his only son, and Peneleos now wounded him in the eye under his eyebrows, tearing the eye-ball from its socket: the spear went right through the eye into the nape of the neck, and he fell, stretching out both hands before him. Peneleos then drew his sword and smote him on the neck, so that both head and helmet came tumbling down to the ground with the spear still sticking in the eye; he then held up the head, as though it had been a poppy-head, and showed it to the Trojans, vaunting over them as he did so. “Trojans,” he cried, “bid the father and mother of noble Ilioneus make moan for him in their house, for the wife also of Promachus son of Alegenor will never be gladdened by the coming of her dear husband-when we Argives return with our ships from Troy.”

As he spoke fear fell upon them, and every man looked round about to see whither he might fly for safety.

Tell me now, O Muses that dwell on Olympus, who was the first of the Argives to bear away blood-stained spoils after Neptune lord of the earthquake had turned the fortune of war. Ajax son of Telamon was first to wound Hyrtius son of Gyrtius, captain of the staunch Mysians. Antilochus killed Phalces and Mermerus, while Meriones slew Morys and Hippotion, Teucer also killed Prothoon and Periphetes. The son of Atreus then wounded Hyperenor shepherd of his people, in the flank, and the bronze point made his entrails gush out as it tore in among them; on this his life came hurrying out of him at the place where he had been wounded, and his eyes were closed in darkness. Ajax son of Oileus killed more than any other, for there was no man so fleet as he to pursue flying foes when Jove had spread panic among them.