QUYỂN IX.

Phái Bộ Khuyên Giải Achilles.

Đội quân Trojan bủa ra canh gác là vậy. Sự Hoảng Loạn¹, kẻ bầu bạn của những cuộc tháo chạy, đã bao trùm lấy hàng ngũ Achaean. Các thủ lĩnh giờ đây đều rơi vào nỗi tuyệt vọng. Giống như khi hai trận cuồng phong từ xứ Thrace-gió bấc và gió tây bắc-bất thần trỗi dậy, khuấy đảo đại dương; chỉ trong chớp mắt, muôn lớp sóng đen ngòm đã cuồn cuộn vươn cao, cuốn phăng rong rêu dạt trôi muôn ngả. Trái tim của quân Achaean lúc này cũng xáo động y như thế.

Giữa cơn kinh hoàng tột độ, con trai của Atreus vội vàng truyền lệnh cho các sứ giả đi triệu tập từng người đến dự hội đồng, nhưng cấm tuyệt đối việc hô to. Đích thân ông cũng hối hả đi báo tin, và chẳng mấy chốc, họ đã tề tựu giữa buổi họp trong bầu không khí trĩu nặng ưu tư. Agamemnon tuôn rơi nước mắt, đầm đìa như dòng thác tuôn trào từ sườn một vách đá dựng đứng. Rồi, mang theo những tiếng thở dài nặng nề, ông cất lời trước quân Achaean: "Hỡi các bằng hữu," ông cất giọng, "hỡi các vương công và hội đồng bô lão của quân Argive, bàn tay của chư thần quả đã trút xuống đời tôi một gánh nặng quá đỗi nghiệt ngã. Thần Jove tàn nhẫn từng trang trọng thề hứa rằng tôi sẽ san phẳng thành Troy kiêu hãnh rồi mới khải hoàn, nhưng ngài đã lừa dối tôi. Để rồi giờ đây, ngài lại bắt tôi phải tủi nhục quay về Argos, bỏ lại sau lưng tổn thất binh lực lớn lao đến nhường nào. Đó hẳn là ý muốn tối cao của Jove-đấng đã vùi dập biết bao kinh thành tráng lệ xuống cát bụi, và sẽ còn làm thế với vô vàn nơi khác, bởi quyền năng ngài là độc tôn. Giờ đây, tất cả chúng ta hãy nghe lời tôi, dong buồm quay gót về quê hương, bởi chúng ta sẽ mãi mãi chẳng thể nào đoạt được thành Troy."

Ông dứt lời, và những người con dũng cảm của quân Achaean cứ thế ngồi thẫn thờ hồi lâu, tất cả đều nín lặng. Mãi cho đến khi Diomed-kẻ sở hữu tiếng thét xung trận đinh tai nhức óc-đứng lên dõng dạc đáp lời: "Hỡi con trai của Atreus, tôi xin phép được thẳng thắn quở trách sự hồ đồ của bệ hạ, đúng như quyền hạn của tôi giữa hội đồng này. Mong bệ hạ chớ để bụng vì những lời trái tai. Bệ hạ hãy nhớ lại xem, trước đây bệ hạ từng hạ nhục tôi trước toàn thể quân Danaan, gọi tôi là một kẻ hèn nhát, chẳng đáng mặt chiến binh. Quân Argive từ già chí trẻ đều chứng giám cho lời bệ hạ nói. Nhưng hỡi ôi, con trai mưu lược của thần Saturn rốt cuộc chỉ ban cho bệ hạ một nửa ân điển. Ngài ban cho bệ hạ vương quyền tối cao để cai trị tất thảy chúng tôi, thế nhưng lòng dũng cảm, thứ cội nguồn của cả lẽ phải lẫn sức mạnh, thì ngài lại không ban cho bệ hạ. Thưa bệ hạ, bệ hạ thực sự cho rằng những người con của quân Achaean này đớn hèn và yếu ớt như lời bệ hạ phán xét sao? Nếu tâm trí bệ hạ đã một mực muốn quay về quê nhà, vậy thì bệ hạ cứ việc đi đi! Con đường kia đang thênh thang rộng mở, và vô số chiến thuyền theo bước bệ hạ từ Mycene cũng đang chực chờ sẵn bên bờ biển. Nhưng những người còn lại trong chúng tôi sẽ cắm rễ tại đây cho đến khi san phẳng bằng được thành Troy. Thậm chí, ngay cả khi toàn bộ đội quân này có quay mũi tàu tháo chạy, thì Sthenelus và bản thân tôi vẫn sẽ bám trụ chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, cho tới khi Ilius phải cúi đầu khuất phục. Bởi lẽ, khi chúng tôi đặt chân đến vùng đất này, chư thần đã ở bên cạnh bảo hộ."

Những người con của quân Achaean nhất tề reo hò, tán dương cuồng nhiệt những lời lẽ đanh thép của Diomed. Ngay sau đó, lão tướng Nestor chậm rãi đứng lên cất giọng: "Hỡi con trai của Tydeus," ông trầm ngâm, "lòng dũng cảm vô song của cậu trên sa trường là điều không một ai có thể nghi ngờ. Nơi hội đồng này, trí tuệ của cậu cũng vượt xa mọi kẻ đồng trang lứa. Chẳng một ai trong toàn quân Achaean dám coi nhẹ hay bác bỏ những gì cậu vừa thốt ra. Thế nhưng, cậu vẫn chưa chạm tới cội rễ của toàn bộ vấn đề. Cậu còn quá trẻ-có lẽ chỉ trạc tuổi đứa con út của ta-dẫu rằng cậu đã ăn nói vô cùng khôn khéo và khuyên can vị thủ lĩnh tối cao của quân Achaean bằng tất thảy sự thận trọng. Vậy nên, với tư cách là một người sống lâu hơn cậu, ta sẽ bày tỏ tường tận mọi bề. Và ta yêu cầu không một ai, kể cả Vua Agamemnon, được phép bỏ ngoài tai những lời ta sắp nói. Bởi lẽ, kẻ nào muốn khơi mào cho sự chia rẽ nội bộ, kẻ đó thực chất chỉ là một kẻ lạc loài, chẳng thuộc về bất kỳ dòng tộc hay mái ấm nào!

"Nhưng trước mắt, chúng ta hãy thuận theo màn đêm buông xuống và cùng nhau dùng bữa tối. Tuy vậy, hãy bố trí các trạm gác đóng quân dọc theo chiến hào, ngay bên ngoài bức tường thành. Ta đang trực tiếp giao phó trọng trách này cho các thanh niên. Và khi mọi sự đã an bài, hỡi con trai của Atreus, xin bệ hạ hãy ban lệnh, bởi bệ hạ mang trong mình thân phận vương giả tối cao nhất giữa tất thảy chúng ta. Mong bệ hạ hãy bày biện một bữa tiệc thiết đãi các bô lão trong hội đồng; đó vừa là việc làm đúng đắn, vừa trọn vẹn đạo lý. Lều của bệ hạ vốn chẳng thiếu rượu ngon, những thùng rượu hảo hạng được chiến thuyền Achaean vận chuyển từ Thrace đến mỗi ngày. Bệ hạ nắm trong tay mọi báu vật để khoản đãi khách khứa, cũng như sự trung thành của hằng hà sa số thần dân. Giữa đám đông bô lão quần tụ, bệ hạ sẽ được dẫn dắt bởi lời khuyên uyên bác nhất. Và quả thực lúc này, chúng ta đang khao khát một mưu lược sắc sảo và cẩn trọng hơn bao giờ hết, vì quân thù đã thắp rực lửa trại ngay sát mép những con tàu của chúng ta. Đứng trước cảnh tượng ấy, ai lại không khỏi lạnh sống lưng? Chính đêm nay, một là sẽ giáng xuống sự diệt vong cho toàn quân, hai là sẽ là đêm cứu rỗi tất cả chúng ta."

Ông dứt lời, và cả hội đồng răm rắp tuân theo chỉ thị của vị lão tướng. Các toán lính canh trang bị áo giáp nai nịt gọn gàng, lần lượt tiến ra ngoài dưới sự chỉ huy của Thrasymedes-người con trai kiêu hãnh của Nestor và cũng là một dũng tướng của đội quân. Kề vai sát cánh cùng anh còn có những chiến binh quả cảm như Ascalaphus và Ialmenus. Bên cạnh đó, không thể không kể đến Meriones, Aphareus, Deipyrus, và người con trai mang dòng máu cao quý của Creion-Lycomedes. Tổng cộng có bảy đội trưởng chỉ huy các toán lính gác. Hộ tống sau lưng mỗi vị đội trưởng là một trăm thanh niên trai tráng, tay lăm lăm ngọn giáo dài sắc nhọn. Họ tản ra đóng quân dọc theo khoảng trống giữa chiến hào và bức tường thành. Và khi đã vào vị trí hàng ngũ chỉnh tề, các trạm gác bắt đầu rực sáng ánh lửa, soi bóng những người lính đang lặng lẽ dùng bữa tối của mình.

Con trai của Atreus sau đó mời đông đảo các vị trưởng lão trong hàng ngũ chiến binh Achaean đến khu lều của mình, bày biện một bữa tiệc thịnh soạn để vinh danh họ. Bọn họ vươn tay thưởng thức những món ngon lành trước mặt. Đến khi ai nấy đều đã thỏa mãn cơn đói khát, lão tướng Nestor, người luôn đưa ra những lời khuyên thông tuệ và chân thành nhất, là người đầu tiên cất tiếng giãi bày tâm can. Bằng tất cả sự chân thành và thiện chí, ông ngỏ lời cùng họ:

"Thưa bệ hạ, hỡi người con trai cao quý nhất của dòng họ Atreus, vị vua cai trị muôn người, Agamemnon, ta xin phép được bắt đầu và kết thúc lời thỉnh cầu của mình bằng chính danh xưng của bệ hạ, bởi ngài là vị minh quân thống lãnh cả một đạo quân hùng hậu. Hơn thế nữa, đấng Jove tối cao đã trao tận tay bệ hạ quyền trượng uy nghi cùng ngai vàng công lý, để bệ hạ gánh vác sứ mệnh chở che cho muôn dân dưới quyền. Chính vì lẽ đó, trên hết thảy, bệ hạ cần phải là người cất tiếng nói chỉ đạo, đồng thời cũng phải là người biết lắng nghe và tiếp thu những lời khuyên can từ những người mang trong mình ý nguyện hiến kế khôn ngoan. Vận mệnh của toàn quân đều phụ thuộc vào bệ hạ và uy quyền của bệ hạ, nên ta sẽ mạn phép tâu lên những gì ta cho là thấu đáo nhất. Chẳng có ai mang một tấm lòng chân thật với bệ hạ hơn ta, kể từ cái ngày bệ hạ chọc giận gã dũng tướng Achilles bằng việc cướp đoạt thiếu nữ Briseis khỏi lều của ngài ấy, đi ngược lại với mọi lời khuyên can của ta. Ta đã dốc lòng van nài bệ hạ đừng làm thế, nhưng bệ hạ lại khuất phục trước lòng kiêu hãnh mù quáng của chính mình, để rồi buông lời nhục mạ một vị anh hùng mà ngay cả chư thần cũng phải nghiêng mình tôn kính - bởi lẽ bệ hạ vẫn đang nắm giữ phần thưởng vốn thuộc về ngài ấy. Dẫu vậy, giờ đây, chúng ta hãy cùng nhau tìm cách xoa dịu cơn thịnh nộ của ngài ấy, bằng những món quà vô giá và những lời lẽ êm tai nhất hòng mong ngài ấy nguôi ngoai."

Và Vua Agamemnon đáp lại, "Thưa ông, ông đã quở trách sự ngu muội của ta một cách vô cùng đích đáng. Ta đã sai. Ta xin thừa nhận điều đó. Một kẻ được chư thần sủng ái tự thân ngài ấy đã sánh ngang với vạn mã thiên quân, và đấng Jove đã minh chứng cho tình hữu hảo với người đàn ông này bằng cách giáng đòn hủy diệt xuống biết bao sinh mạng của quân Achaean. Ta đã để cơn cuồng nộ che mờ lý trí và lấn át đi tâm trí sáng suốt của mình; do đó, ta nguyện sẽ chuộc lại lỗi lầm, và sẽ dâng tặng ngài ấy những món lễ vật trọng hậu để đền bù tội lỗi. Ta sẽ xướng tên những món quà ấy ngay trước mặt toàn thể chư vị ở đây. Ta sẽ ban cho ngài ấy bảy chiếc kiềng ba chân chưa từng vương muội khói, cùng mười nén vàng ròng chói lọi. Ta sẽ tặng ngài ấy hai mươi chiếc vạc sắt kiên cố và mười hai con tuấn mã dũng mãnh từng đoạt giải vinh quang trên mọi đường đua. Thực sự mà nói, với ngần ấy giải thưởng mà những con tuấn mã của ta từng mang lại, kẻ sở hữu chúng ắt hẳn phải sở hữu một gia tài đồ sộ, giàu có về cả ruộng đất lẫn vàng bạc. Ta sẽ dâng cho ngài ấy bảy nữ tì xuất chúng, những người thiếu nữ kiều diễm của đảo Lesbos, những người mà chính ta đã tự tay tuyển chọn khi ngài ấy hạ bệ hòn đảo này - tất thảy đều mang một vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành. Ta sẽ ban tặng cho ngài ấy những người phụ nữ này, và đi cùng với họ chính là người con gái mà ta đã từng cướp khỏi vòng tay ngài ấy, con gái của Briseus; và ta xin thề một lời thề độc trước chư thần thiêng liêng rằng ta chưa từng bước lên giường của nàng, cũng như chưa bao giờ chung chăn gối với nàng theo cái cách của đàn ông và đàn bà.

"Tất cả những bảo vật này ta sẽ dâng lên ngài ấy ngay lúc này, và nếu như ngày sau chư thần phù hộ cho chúng ta san phẳng được thành trì của Priam, ngài ấy hãy cứ tự nhiên đến vào lúc quân Achaean ta chia chác chiến lợi phẩm, và tha hồ chất đầy lên chiến thuyền của ngài ấy bao nhiêu vàng bạc đồng thau tùy thích; hơn thế nữa, ngài ấy hãy chọn lấy hai mươi người thiếu nữ Trojan, những người đẹp chỉ xếp sau mỗi Helen kiều diễm. Sau đó, khi chúng ta khải hoàn trở về Achaean Argos, vùng đất trù phú nhất trong mọi miền lãnh thổ, ngài ấy sẽ trở thành con rể của ta và ta sẽ dành cho ngài ấy những đặc quyền vinh dự ngang bằng với đứa con trai cưng Orestes của ta, người đang được nuôi nấng trong nhung lụa ngập tràn. Ta có ba cô con gái, Chrysothemis, Laodice, và Iphianassa, ngài ấy hãy cứ tự do lựa chọn một người vừa ý nhất, không cần màng đến sính lễ², để rước về dinh cơ của Peleus; ta sẽ bổ sung thêm một khoản hồi môn khổng lồ đến mức chưa từng có người cha nào dám trao cho con gái mình, và ta sẽ cắt phong cho ngài ấy bảy tòa thành phồn hoa đô hội, bao gồm Cardamyle, Enope, và Hire, nơi có những đồng cỏ xanh ngát; vùng Pherae linh thiêng và những thung lũng trù phú của Anthea; cả Aepea nữa, cùng những sườn đồi thoai thoải rợp bóng nho của vùng Pedasus, tất thảy đều nằm kề cận biển khơi, và tiếp giáp với xứ Pylos đầy cát. Những con người sinh sống nơi đó sở hữu đàn gia súc và cừu vô cùng đông đúc; họ sẽ dâng lên ngài ấy vô vàn cống phẩm, tôn thờ ngài ấy như một vị thần giáng thế, và răm rắp tuân theo những pháp lệnh ôn hòa do ngài ấy ban hành. Tất cả những điều này, ta nguyện sẽ làm, chỉ cần ngài ấy rũ bỏ cơn phẫn nộ ngay tại khoảnh khắc này. Vậy ngài ấy hãy chịu nhún nhường đi; trên đời này chỉ có chúa tể Hades là kẻ hoàn toàn máu lạnh và không bao giờ biết khuất phục - và chính vì lẽ đó, trong toàn bộ hệ thống chư thần, ngài ấy là vị thần bị loài người căm ghét tột độ nhất. Hơn thế nữa, xét về tuổi tác, ta nhỉnh hơn ngài ấy, và dòng máu hoàng gia chảy trong huyết quản của ta cũng cao quý hơn bản thân ngài ấy. Do đó, giờ phút này đây, ngài ấy hãy nghe lời ta."

Kế đến, lão tướng Nestor ôn tồn cất lời, "Hỡi người con trai cao quý nhất của dòng họ Atreus, vị vua cai trị muôn người, Agamemnon. Những món lễ vật mà bệ hạ ban tặng quả thật không hề nhỏ bé chút nào, vậy chúng ta hãy lập tức tuyển chọn những sứ giả ưu tú nhất, để họ có thể tức tốc lên đường đến doanh trướng của Achilles con trai Peleus mà không chút chậm trễ. Hãy để những người mà ta gọi tên gánh vác trọng trách này. Để Phoenix, vị trưởng bối được Jove yêu mến, dẫn đầu đoàn sứ bộ; để Ajax và Ulysses tiếp bước theo sau, và để các sứ giả Odius và Eurybates đồng hành cùng họ. Giờ thì hãy mang nước rửa tay đến đây, và yêu cầu tất thảy giữ yên lặng để chúng ta dâng lời cầu nguyện lên đấng Jove con trai của Saturn, nguyện cầu ngài rủ lòng xót thương cho vận mệnh của chúng ta."

Ông dứt lời, và những lời lẽ ấy khiến mọi người vô cùng mãn nguyện. Nam hầu kính cẩn rót nước rửa tay cho các vị khách, trong khi các chàng trai trẻ cần mẫn pha chế rượu và nước vào những chiếc vạc lớn, rồi chuyền tay nhau rót đầy những chén rượu sau khi đã trích ra một phần để dâng cúng; rồi, khi các nghi thức tế lễ đã hoàn tất, và mỗi người đều đã uống cạn chén rượu nồng, phái đoàn sứ giả bèn cất bước rời khỏi lều của Agamemnon con trai Atreus; và Nestor, ánh mắt lướt từ người này sang người khác, nhưng đặc biệt xoáy sâu vào Ulysses, liên tục hối thúc họ bằng mọi giá phải thuyết phục cho bằng được vị con trai cao quý của Peleus.

Họ rảo bước dọc theo bờ biển rì rào sóng vỗ, thành tâm khấn nguyện thần Neptune - đấng thống trị đại dương bao quanh trái đất - xin ngài đoái thương làm lay chuyển tâm trí kiêu hãnh của con trai Aeacus. Khi tới nơi neo đậu những chiến thuyền và lều trại của quân Myrmidon, họ bắt gặp Achilles đang dạo lên những khúc nhạc từ cây đàn lia tuyệt mỹ. Đàn được chạm khắc tinh xảo, thanh giằng ngang nạm bạc lấp lánh - kỷ vật vinh quang ngài đoạt được khi san phẳng thành bang của Eetion. Bấy giờ, ngài đang mải mê gảy đàn, cất cao tiếng hát ngợi ca những chiến công oanh liệt của các bậc anh hùng. Bên ngài chỉ có Patroclus lặng lẽ ngồi đối diện, nhẫn nại đợi chờ bạn mình dứt nhịp ca. Ulysses và Ajax liền cất bước tiến vào, Ulysses đi trước, uy nghi đứng ngay trước mặt vị tướng trẻ. Achilles vụt đứng dậy, tay vẫn nắm chặt cây đàn lia. Patroclus, vừa chợt thấy bóng khách lạ, cũng vội vã đứng lên theo. Achilles bèn hân hoan cất lời chào đón: "Xin chào và hoan nghênh. Hẳn các vị tới đây vì một chuyện hệ trọng. Dẫu lòng ta đương sục sôi oán hận, thì với ta, các vị vẫn luôn là những người anh em thân thiết nhất trong toàn thể quân Achaean."

Dứt lời, ngài thân tình dẫn họ tiến vào trong, mời ngồi lên những chiếc ghế trải thảm đỏ tía sang trọng. Rồi ngài quay sang Patroclus đang đứng kề bên, dặn dò: "Hỡi con trai của Menoetius, hãy mang ra một chiếc vạc lớn hơn, pha rượu đậm đà hơn và rót đầy những chiếc cốc. Bởi lẽ dưới mái lều này của ta, nay đang đón tiếp những người bạn tri kỷ."

Patroclus làm y lời bạn dặn. Chàng kéo chiếc thớt gỗ dày đến gần ánh lửa hồng, đặt lên đó nguyên phần thăn của một con cừu, thăn của một con dê đực, cùng sườn của một con lợn mập mạp béo ngậy. Automedon giữ chặt tảng thịt để Achilles vung dao chặt bén ngọt; rồi ngài thái thành từng miếng đều đặn, xâu vào những que xiên, trong khi con trai của Menoetius ra sức nhen cho ngọn lửa bùng cháy dữ dội. Khi ngọn lửa dần tàn, nhường chỗ cho những hòn than rực hồng, chàng tản đều than ra, gác những xiên thịt lên giá nướng, rồi cẩn thận rắc thêm chút muối trắng. Thịt chín tới, chàng bày ra những chiếc đĩa lớn bằng đồng, chuyền tay những giỏ bánh mì thơm lừng quanh bàn, còn Achilles thì tận tay chia đều phần thịt cho từng người. Xong xuôi, ngài an tọa ở chiếc ghế đối diện Ulysses, tựa lưng vào bức vách, rồi bảo Patroclus dâng chút đồ lễ lên các vị thần. Patroclus bèn ném những thức ngon nhất vào ngọn lửa, trước khi cả hội cùng đưa tay thưởng thức mâm cỗ thịnh soạn. Khi thảy đều đã no nê thỏa dạ, Ajax khẽ nháy mắt ra hiệu cho Phoenix. Thấy vậy, Ulysses liền rót đầy cốc rượu, nâng lên và hướng về phía Achilles mà chúc:

"Kính chào ngài, Achilles," Ulysses nói, "chúng tôi chẳng hề thiếu thốn những bữa tiệc linh đình, dù là trong lều của bệ hạ Agamemnon hay ở chốn này; sơn hào hải vị vốn chẳng thiếu. Nhưng tâm trí chúng tôi lúc này đâu màng đến những lạc thú ấy. Thưa ngài, chúng ta đang đứng trước bờ vực thẳm của thảm họa diệt vong. Nếu không có ngài dang tay tương trợ, chẳng rõ hạm đội của chúng ta có còn giữ nổi, hay sẽ bị thiêu rụi thành tro. Quân Trojan cùng đám đồng minh của chúng đã áp sát, cắm trại ngay sát chiến thuyền và tường lũy của quân ta. Chúng đốt lửa rực sáng khắp các doanh trại, tin chắc rằng giờ đây chẳng thế lực nào có thể ngăn cản bước tiến công của chúng hủy diệt hạm đội ta. Hơn thế nữa, thần Jove tối cao còn phái những tia sét giáng xuống cánh hữu của chúng như một điềm báo ân sủng. Còn Hector, trong cơn say vinh quang cực độ, đang điên cuồng gào thét như một kẻ mất trí; cậy có thần Jove chống lưng, hắn chẳng còn nể sợ thần thánh hay người phàm, chỉ cuồng điên mong ngóng bình minh chóng ló rạng. Hắn thề độc rằng sẽ băm vằm những phần đuôi tàu vút cao của chúng ta, châm đuốc thiêu rụi vỏ tàu, và tàn sát nhuốm máu toàn bộ quân Achaean giữa những luồng khói ngạt thở. Tôi thực tâm lo sợ rằng, các chư thần sẽ biến lời khoác lác ngông cuồng của hắn thành sự thật, và số phận nghiệt ngã của chúng ta là phải bỏ mạng tại đất Troy này, vùi thây cách xa quê hương Argos dấu yêu. Vậy nên, xin ngài hãy đứng lên! Dù muộn màng, xin hãy cứu lấy những người con của xứ Achaean đang lả đi trước cơn cuồng nộ hung tàn của quân Trojan. Sau này, nếu không làm thế, ngài sẽ phải ôm hận khôn nguôi, bởi tổn thất một khi đã giáng xuống thì chẳng còn cách nào cứu vãn. Xin ngài hãy đắn đo suy xét trước khi quá muộn, mà cứu vớt quân Danaan khỏi họa diệt vong.

"Người bạn chí thiết của tôi ơi, khi xưa, lúc phụ thân Peleus tiễn ngài rời Phthia đến tòng quân cùng bệ hạ Agamemnon, chẳng phải người đã cẩn trọng dặn dò ngài sao: 'Hỡi con trai, các nữ thần Minerva và Juno sẽ ban cho con sức mạnh vô song nếu họ muốn. Nhưng con phải tự biết kiềm tỏa cái tính khí kiêu ngạo của mình, bởi điều tốt đẹp hơn cả thảy luôn ngự trị ở tấm lòng thiện chí. Hãy tránh xa những cuộc cãi vã vô bổ, rồi thì toàn thể quân Achaean, từ người già tóc bạc đến trẻ nhỏ, sẽ càng thêm sùng kính con'. Đó là những lời răn dạy của người, nhưng ngài đã lãng quên tất thảy. Dù vậy, ngay lúc này đây, xin ngài hãy nguôi ngoai cơn giận, và gạt bỏ sự phẫn nộ tột cùng ấy đi. Bệ hạ Agamemnon nguyện sẽ chuộc lỗi lớn lao với ngài nếu ngài rộng lòng tha thứ. Hãy lắng nghe tôi, tôi sẽ kể cho ngài hay những gì bệ hạ đã hứa hẹn ban thưởng cho ngài ngay trong doanh lều của ngài ấy. Bệ hạ sẽ ban cho ngài bảy chiếc kiềng ba chân đúc vàng chưa từng một lần bám muội khói lửa, mười nén vàng ròng, hai mươi chiếc vạc sắt sáng loáng, cùng mười hai chiến mã khỏe mạnh tuyệt trần - những con tuấn mã từng thắng vô số cuộc đua và mang về bao giải thưởng vinh quang. Quả thực, bất cứ ai sở hữu những giải thưởng mà lũ ngựa ấy đã mang lại cho bệ hạ Agamemnon cũng đủ trở nên giàu có tột bậc về cả đất đai lẫn vàng bạc. Chưa hết, bệ hạ còn trao cho ngài bảy nữ tì xuất chúng, những người phụ nữ đảo Lesbos mang nhan sắc tuyệt trần, do chính tay bệ hạ tuyển chọn khi ngài hạ gục hòn đảo ấy. Bệ hạ sẽ trao họ cho ngài, và đi cùng với họ, dĩ nhiên có cả thiếu nữ mà bệ hạ từng cướp khỏi tay ngài - con gái của Briseus. Bệ hạ sẽ lập một lời thề độc trước các vị thần, rằng ngài chưa từng chung chăn gối, cũng như chưa một lần ân ái với nàng theo đạo của đàn ông và đàn bà. Tất thảy những thứ đó, bệ hạ sẽ lập tức dâng lên ngài. Và nếu sau này chư thần đoái thương ban cho chúng ta vinh quang san phẳng thành bang của vương Priam, ngài có thể tùy ý đến khi quân Achaean chia chác chiến lợi phẩm, mặc sức chất đầy lên thuyền của mình vàng bạc và đồng thau bao nhiêu tùy thích. Ngài có quyền chọn lấy hai mươi người phụ nữ Trojan xinh đẹp nhất, những người chỉ kém bề nhan sắc so với nàng Helen. Rồi sau đó, khi chúng ta khải hoàn trở về Argos xứ Achaean - vùng đất trù phú nhất trong mọi miền, ngài sẽ trở thành con rể của bệ hạ. Bệ hạ sẽ tôn vinh ngài ngang hàng với Orestes - cậu con trai cưng đang được nuôi dưỡng trong nhung lụa vương giả của ngài ấy. Bệ hạ Agamemnon có ba người con gái: Chrysothemis, Laodice, và Iphianassa; ngài có quyền tự do chọn lựa bất kỳ ai đem về dinh thự của Peleus mà không cần màng tới sính lễ. Đổi lại, bệ hạ sẽ ban cho nàng của hồi môn xa hoa đến mức chưa từng có một người cha nào trên thế gian này trao cho con gái. Bệ hạ sẽ cắt cho ngài bảy thành bang phồn thịnh: Cardamyle, Enope, và Hire với những đồng cỏ xanh mướt; Pherae linh thiêng, những cánh đồng màu mỡ của Anthea; cả Aepea nữa, cùng những sườn đồi rợp bóng nho của Pedasus - tất cả thảy đều tọa lạc kề bên bờ biển, giáp ranh vùng Pylos trải dài cát trắng. Thần dân nơi đó vô cùng dư dả gia súc và cừu non; họ sẽ sùng kính, tôn vinh ngài bằng những cống phẩm quý giá tựa như thể ngài là một vị thánh thần, và nhất mực tuân phục những sắc lệnh anh minh của ngài. Tất cả những đặc ân đó, bệ hạ sẽ thực hiện nếu ngài chịu từ bỏ cơn thịnh nộ ngay lúc này. Hơn thế nữa, cho dù ngài có tận tâm căm ghét bệ hạ và khinh rẻ những món quà của ngài ấy, thì xin ngài hãy động lòng thương xót những tàn quân Achaean đang bị bủa vây khốn cùng. Họ sẽ tôn vinh ngài như một vị cứu tinh vĩ đại, và ngài sẽ gặt hái được vinh quang bất diệt từ họ. Thậm chí, ngài có thể sẽ tự tay kết liễu được Hector; hắn sẽ tự lao vào tầm gươm của ngài, bởi cơn say máu đã khiến hắn mê muội, đến mức lớn tiếng tuyên bố rằng không một chiến binh Danaan nào, những kẻ được hạm đội đưa tới, có thể sống sót mà trụ vững trước mũi giáo của hắn."

Achilles đáp lời: "Ulysses, hỡi người con trai cao quý của Laertes, hẳn ta phải nói thẳng cùng ngài với một quyết tâm sắt đá, để cạn dứt mọi lời dỗ dành khuyên nhủ, dù chúng có đến từ bất cứ ai. Ta căm ghét thứ người miệng lưỡi một đằng nhưng dạ lại giấu giếm một nẻo; ta khinh bỉ thứ người đó như khinh bỉ chính những cánh cổng tăm tối của địa ngục. Vì vậy, ta sẽ chỉ nói đúng những gì ta nghĩ. Ta sẽ không bao giờ nguôi ngoai cơn giận trước Agamemnon con trai Atreus, hay bất kỳ kẻ nào khác trong hàng ngũ chiến binh Danaan. Bởi lẽ, ta chẳng hề nhận được nửa lời tri ân sau muôn vàn chiến công hiển hách. Kẻ xông pha máu lửa nào có được đối đãi khá hơn kẻ ươn hèn lùi bước; anh hùng hay hèn nhát đều chung một tước vị vinh danh, và lưỡi hái tử thần vung lên nào có phân biệt kẻ dốc sức với người ngồi không. Sau ngần ấy gian truân vất vả, khi mạng sống luôn bị đem ra đánh cược, rốt cuộc ta nhận lại được gì? Khác nào thân chim mẹ trầy trật tìm mồi mớm cho bầy con non, để rồi tự gánh lấy phần nhọc nhằn đói khát, ta cũng từng thức trắng biết bao đêm trường dằng dặc, từng lao vào bao trận huyết chiến giữa ban ngày để đoạt lại những người phụ nữ của bọn họ. Bằng đội chiến thuyền của mình, ta đã san phẳng mười hai thành bang. Bằng đôi chân trần trên bộ, ta cùng các huynh đệ đã càn quét mười một đô thành quanh cõi Troy này. Ta đã tước đoạt ngập tràn châu báu ngọc ngà từ những thành trì ấy, để rồi dâng hiến tất cả cho Agamemnon, con trai Atreus. Còn hắn thì sao? Hắn thảnh thơi ngồi lỳ bên những thân tàu, chia chác vài món vụn vặt cho kẻ khác, và ôm trọn phần lớn của cải về phần mình.

"Đúng là hắn từng ban phát chút chiến lợi phẩm gọi là phần thưởng danh dự cho các vị vua và vương công, và họ vẫn đang yên vị giữ lấy chúng. Chỉ riêng ta, giữa toàn thể đội quân Achaean, lại bị hắn cướp đi người phụ nữ mà ta hằng yêu mến-thôi thì cứ để hắn giữ lấy nàng và chung chăn gối cùng nàng! Ngài thử hỏi xem, cớ gì người Argive lại phải sống mái với người Trojan? Điều gì đã xui khiến con trai Atreus chiêu binh mãi mã, kéo cả một đội quân rầm rộ đến tận nơi này? Chẳng phải là vì Helen sao? Phải chăng trên cõi đời này, chỉ riêng những đứa con của Atreus mới biết xót xa yêu thương vợ mình? Phàm là người đàn ông có đủ tri giác và tình cảm chân chính, ai cũng hằng trân trọng và sủng ái người phụ nữ đời mình. Ta cũng vậy, ta yêu thương nàng bằng tất thảy sinh mệnh, cho dù nàng chỉ là phần thưởng ta đoạt được từ đầu ngọn giáo. Nhưng Agamemnon đã ngang nhiên tước đoạt nàng khỏi vòng tay ta. Hắn lừa gạt ta. Ta đã quá hiểu bản chất của hắn rồi, nên đừng hòng hắn buông lời đường mật dụ dỗ ta thêm một lần nào nữa! Hắn sẽ vĩnh viễn không lay chuyển được ta. Ngài thấy đấy, hãy bảo hắn cứ việc cậy nhờ vào ngài, Ulysses, và vào tài mưu lược của các vương công khác, để cứu lấy đám chiến thuyền của hắn khỏi ngọn lửa hung tàn. Vắng ta, hắn cũng làm được khá chuyện rồi đấy thôi. Nào là xây tường thành kiên cố, đào hào sâu hun hút, rồi cắm hàng cọc nhọn hoắt bao quanh; nhưng ngần ấy thứ phòng bị cũng chẳng thể ngăn nổi sức càn quét rợn người của Hector. Ngày trước, chừng nào ta còn cầm giáo chiến đấu cho quân Achaean, Hector chẳng bao giờ dám để trận chiến vượt xa khỏi các bức tường thành; hắn chỉ loanh quanh tới Cổng Scaean và gốc sồi già là kịch tầm. Có lần hắn cố nán lại để đương đầu với ta, và hắn đã suýt mất mạng dưới mũi thương của ta. Tuy nhiên, giờ đây, ta chẳng còn tâm trí đâu mà đo ván với hắn nữa. Sáng mai, ta sẽ dâng tế phẩm lên Jove và toàn thể chư thần; ta sẽ kéo tàu xuống nước, chất đầy lương thảo lên khoang. Lúc bình minh ló rạng, nếu ngài có nhã hứng ngắm nhìn, ngài sẽ thấy những con tàu của ta rẽ sóng trên eo biển Hellespont, và người của ta đang dốc hết sức bình sinh chèo nhịp mái chèo. Nếu vị thần Neptune vĩ đại ban cho một chuyến hải trình suôn sẻ, chỉ ba ngày thôi, ta sẽ đặt chân lên mảnh đất quê hương Phthia. Ta vẫn còn cất giữ biết bao của cải từ ngày rời gót trong nỗi đau buồn sầu thảm, nay ta sẽ chở thêm về hằng hà sa số vàng ròng, đồng đỏ, sắt thép cùng những người phụ nữ kiều diễm. Ấy là phần chiến lợi phẩm ta giành lấy được; ngoại trừ một phần thưởng duy nhất mà chính kẻ từng ban tặng nay đã xấc xược cướp lại trắng trợn. Hãy nói lại rành rọt mọi lời ta vừa dặn ngài cho hắn nghe! Hãy công khai tuyên bố cho toàn thể quân Achaean tỏ tường, để họ phải ghê tởm và rùng mình đề phòng hắn. Chẳng biết chừng, với cái bản tính trơ trẽn tột cùng, hắn lại đang mưu toan lừa phỉnh một ai khác trong số họ.

"Về phần ta, một con chó mạt hạng như hắn vĩnh viễn không đủ can đảm nhìn thẳng vào mắt ta. Ta cự tuyệt mọi lời bàn bạc từ hắn, và cũng chẳng màng chung vai sát cánh làm bất cứ điều gì cùng hắn. Hắn lừa dối và chà đạp ta như thế là quá đủ rồi; đừng hòng dùng lời đường mật để phỉnh phờ ta thêm nữa. Cứ để hắn tự sinh tự diệt trên con đường của riêng hắn, bởi Jove quyền năng đã tước sạch mọi chút lý trí sót lại trong cái đầu đó rồi. Ta kinh tởm mọi món quà của hắn, và coi hắn như rơm rác chẳng đáng một xu. Dẫu hắn có đề nghị bồi thường gấp mười hay gấp hai mươi lần những gì hắn đang hứa hẹn-hay thậm chí là tất thảy mọi vinh hoa phú quý hắn đang có được trên thế gian này, từ nay cho đến tận mai sau; dẫu hắn có mang dâng ta toàn bộ của nả của thành Orchomenus, hay của kinh đô Thebes xứ Ai Cập³-nơi được mệnh danh là thành phố phồn hoa bậc nhất trần đời với cả trăm cánh cổng, mà mỗi cổng có sức chứa đến hai trăm chiến binh cùng lúc lao xe ngựa xông pha; dẫu hắn có phủ ngập ta bằng những món quà nhiều tựa cát dưới biển, như bụi mịt mù trên bình nguyên; ngần ấy thứ cũng không mảy may suy suyển được quyết tâm của ta. Hắn đừng hòng lay chuyển ta, trừ phi ta tự tay gột rửa trọn vẹn nỗi oan khuất cay đắng mà hắn đã gây ra cho ta. Ta sẽ không bao giờ kết hôn với con gái hắn. Mặc cho cô ta có dung nhan khuynh nước khuynh thành cỡ nữ thần Venus, hay bàn tay tài hoa khéo léo tựa nữ thần Minerva, ta cũng không màng. Hãy để một kẻ nào đó rước cô ta đi, một kẻ môn đăng hộ đối và là quân vương của một vương quốc bề thế hơn ta. Nếu các vị thần rủ lòng thương cho ta bình an trở về, phụ thân Peleus sẽ đích thân kén vợ cho ta. Thiếu gì những tiểu thư đài các người Achaean dọc vùng Hellas và Phthia, những ái nữ của các vị vua đang trị vì các đô thành cai quản muôn dân; giữa ngàn hoa ấy, ta có thể tự do kén chọn bất kỳ ai làm vợ. Biết bao lần khi còn ở quê nhà Phthia, ta đã hằng ấp ủ dự định cầu hôn một người phụ nữ hiền thục, thành gia lập thất và an hưởng vinh hoa từ người cha già Peleus. Với ta, mạng sống quý giá hơn cả ngọn núi vàng của thành Ilius trong những tháng năm thái bình thịnh trị trước lúc gót sắt quân Achaean chà đạp lên. Mạng sống đáng giá hơn mọi kho tàng chất đầy trên sàn đá của đền thờ thần Apollo ngự dưới những vách đá sừng sững của Pytho⁴. Bầy gia súc và đàn cừu có thể cướp bóc mà thành; kiềng ba chân đúc đồng hay ngựa chiến dũng mãnh, người ta đều có thể vung tiền mua đứt. Nhưng một khi sinh khí đã thoát khỏi lồng ngực, mạng người chẳng thể dùng ngọc ngà mà chuộc lại, cũng chẳng thể đoạt về bằng bạo lực đao thương.

"Mẹ ta, nữ thần Thetis, từng nói với ta rằng số phận đã giăng sẵn hai ngã rẽ để ta đón nhận cái kết đời mình. Nếu ta chọn ở lại nơi này và tử chiến, ta vĩnh viễn không thể sống sót ngày trở về, nhưng chiến công rực rỡ của ta sẽ lưu danh muôn thuở. Còn nếu ta chọn quay mũi thuyền về quê hương, huyền thoại về ta sẽ tắt lụi, nhưng bù lại, tử thần sẽ phải mất rất lâu mới có thể chạm tay cướp đi sinh mạng ta. Vì thế, với những người còn lại trong hàng ngũ các ngài, ta chân thành khuyên rằng: 'Hãy dong buồm về nhà đi, bởi các ngài sẽ chẳng bao giờ công phá được thành Ilius đâu.' Chính Jove tối cao đã dang rộng cánh tay chở che cho tòa thành ấy, và cư dân của nó đã bừng bừng sĩ khí trở lại rồi. Thế nên, hãy rời khỏi đây. Ngài hãy quay về làm tròn bổn phận của một sứ giả, chuyển lời của ta đến các vương công quân Achaean. Hãy bảo họ dốc tâm suy tính một mưu kế khác hòng cứu vãn những sinh mạng và đội thuyền chiến; bởi lẽ, chừng nào ngọn lửa oán hận trong ta chưa tắt, thì cái mưu đồ mà họ vừa vạch ra sẽ chỉ như bọt nước mong manh. Về phần Phoenix, xin hãy để ông ấy nán lại ngủ đêm tại đây. Sáng mai, nếu ông muốn, ông có thể dong buồm hồi hương cùng ta. Nhưng quyền quyết định hoàn toàn thuộc về ông, ta tuyệt đối sẽ không dùng sức mạnh ép buộc ông phải rời đi."

Mọi người đều lặng thinh, bàng hoàng trước thái độ cự tuyệt sắt đá của ngài. Mãi một lúc sau, lão kỵ sĩ Phoenix, vì quá đỗi kinh sợ cho số phận những chiến thuyền của quân Achaean, mới nghẹn ngào bật khóc: "Achilles cao quý, nếu giờ đây con quyết ý quay về, và trong cơn thịnh nộ hung tàn, con buông xuôi mặc cho những chiến thuyền hóa thành tro bụi, thì con ơi, sao cha có thể nán lại chốn này mà không có con? Phụ thân con là Peleus đã giao phó con cho cha khi người tiễn con, lúc ấy vẫn còn là một thiếu niên, từ Phthia đến dưới trướng Agamemnon. Khi đó, con chưa hề trải mùi binh đao, cũng chẳng am tường nghệ thuật thao lược giữa nghị viện. Người đã phái cha đi theo để trui rèn con trở thành một bậc anh hào lỗi lạc cả trong lời nói lẫn hành động. Vì lẽ đó, con trai ạ, cha quyết chẳng màng nán lại nơi đây nếu vắng bóng con - không, cho dù cho chính chư thần có ban phép tước bỏ gánh nặng tuổi tác, trả lại cho cha thanh xuân như thuở đầu từ biệt Hellas, vùng đất của những bóng hồng kiều diễm. Thuở ấy, cha phải trốn chạy khỏi cơn thịnh nộ của phụ thân cha là Amyntor, con trai của Ormenus. Người đã nổi trận lôi đình với cha vì một ả tì thiếp mà người mê đắm đến mức rẻ rúng cả vợ mình, cũng là mẹ của cha. Thế nên, mẹ cha đã không ngừng nỉ non cậy nhờ cha hãy chung chạ với ả tì thiếp nọ, để ả sinh lòng oán ghét phụ thân cha. Dằn vặt mãi, cuối cùng cha cũng xuôi lòng. Nhưng phụ thân cha nhanh chóng vỡ lở mọi chuyện. Người buông lời nguyền rủa cha một cách cay độc, gọi cả những nữ thần báo thù Erinyes kinh hoàng ra chứng giám. Người cầu xin rằng sẽ chẳng có đứa con trai nào của cha được phép ngồi trong lòng ông - và chư thần, cả Jove của thế giới cõi âm lẫn Proserpine đáng sợ, đều đã biến lời nguyền ấy thành sự thật. Cha từng dấy lên ý định giết cha mình, nhưng một vị thần vô hình nào đó đã ngăn cản phút ngông cuồng ấy. Vị thần đã khuyên cha hãy nghĩ đến những lời đàm tiếu của thiên hạ, và nỗi nhục nhã ê chề khi bị bêu danh là kẻ sát phụ. Thế nhưng, cha cũng chẳng thể cắn răng chung sống dưới một mái nhà với người cha ruột thịt quá đỗi cay nghiệt. Bấy giờ, anh em họ hàng và người trong gia tộc đã xúm lại vây quanh, thiết tha nài nỉ cha ở lại. Họ đã mổ thịt biết bao cừu bò, nướng biết bao lợn béo ngậy trên ngọn lửa hồng, lại còn khui vô số hầm rượu của phụ thân cha. Chín đêm ròng rã, họ cắt cử người thay phiên canh gác, luôn giữ một ngọn lửa bùng cháy, cả ngoài hiên sân lẫn trước cửa buồng cha nằm. Nhưng khi bóng tối của đêm thứ mười buông xuống, cha đã phá toang cánh cửa phòng đóng kín, trèo qua bức tường sân ngoài, thoăn thoắt lẩn khuất giữa đám lính canh và tì nữ mà chẳng ai hay biết. Rồi cha chạy trốn khắp nẻo Hellas, cho đến khi đặt chân tới Phthia trù phú, quê hương của những đàn cừu, và diện kiến Vua Peleus. Người đã dang tay chào đón cha, đối đãi với cha ân cần như một người cha yêu thương đứa con trai độc nhất, kẻ sẽ kế thừa toàn bộ gia sản của mình. Người đã ban cho cha của cải sung túc, giao phó cho cha vô số thần dân, và cấp cho cha một vùng đất giáp ranh Phthia, nơi cha cai trị như vị vua tối cao của người Dolopian.

"Chính tay cha, Achilles, đã uốn nắn con nên người. Cha yêu thương con bằng trọn vẹn trái tim, bởi lẽ con chẳng chịu ăn dù ở nhà hay ra ngoài, cho đến khi cha bế con lên đầu gối, tự tay cắt từng miếng ngon mớm cho con, và kề chén rượu lên tận môi con. Đã bao bận, sự vụng về của một đứa trẻ nơi con làm rượu đổ lênh láng ướt đẫm vạt áo cha. Cha đã nếm đủ mọi nhọc nhằn vì con, nhưng cha hiểu rằng chư thần đã chẳng ban cho cha mụn con ruột thịt nào. Thế nên, cha đã coi con như núm ruột của mình, Achilles ạ, để mai này những lúc ngặt nghèo con có thể chở che cho cha. Bởi vậy, ngay lúc này đây, cha khuyên con hãy chiến thắng sự kiêu hãnh của chính mình. Đừng mãi ôm ấp ngọn lửa sân hận. Dù sức mạnh và quyền uy của chư thần có vĩ đại hơn phàm nhân chúng ta gấp bội, thì ngay cả chư thần cũng có lúc nguôi ngoai. Và nếu một kẻ lỡ mang tội, hắn vái lạy chư thần, dâng lên những tiếng than khóc thê lương cùng nhũ hương, xoa dịu bề trên bằng rượu tế và khói thơm của lễ vật thiêu. Bởi lẽ, những lời cầu nguyện cũng giống như những cô con gái của Jove vĩ đại: khập khiễng, nhăn nheo, với đôi mắt liếc xéo, lầm lũi bám theo bước chân của tội lỗi. Tội lỗi thì hung tàn và thoăn thoắt, bỏ xa họ ở lại phía sau, gieo rắc tai ương cho nhân loại đến tận cùng trời cuối đất; thế nhưng, những lời cầu nguyện vẫn kiên nhẫn lê bước và hàn gắn những vết thương theo sau. Nếu một người động lòng trắc ẩn trước những cô con gái này của Jove khi họ đến gần, họ sẽ ban phước và lắng nghe lời thỉnh cầu của anh ta. Nhưng nếu anh ta lạnh lùng cự tuyệt, họ sẽ tìm đến Jove, con trai của Saturn, cầu xin ngài khiến anh ta sớm trượt dài vào tội lỗi, để rồi phải chuốc lấy muôn vàn ân hận về sau. Do đó, Achilles ạ, hãy dành sự thành kính thích đáng cho những cô con gái của Jove, và cúi đầu trước họ như bất kỳ người tử tế nào. Nếu như con trai của Atreus không dâng tặng con những món quà quý giá cùng muôn vàn hứa hẹn mai sau - nếu bệ hạ vẫn giữ thói ngang tàng và không thể khoan thứ - thì cha tuyệt nhiên chẳng phải là kẻ sẽ khuyên con gạt bỏ hận thù để cứu nguy cho quân Achaean, mặc cho họ có lâm vào cảnh khốn cùng đến đâu. Nhưng giờ đây, bệ hạ đang ban tặng con vô vàn báu vật, và tương lai còn hứa hẹn nhiều hơn thế nữa. Bệ hạ đã cử những vị tướng lĩnh kiệt xuất nhất đến đây để khẩn thiết thỉnh cầu, và chọn ra những người mà trong toàn thể quân Argive, con dễ dàng chấp nhận nhất. Vậy nên, đừng biến những lời lẽ chân thành và sự hiện diện của họ trở thành vô nghĩa. Cho đến lúc này, cơn thịnh nộ của con là hoàn toàn chính đáng. Chúng ta đều từng nghe qua những khúc ca kể về các bậc anh hùng thuở xưa, rạn nứt vì những hận thù sục sôi, nhưng rốt cuộc vẫn mềm lòng trước những món quà quý và được xoa dịu bởi những lời êm tai.

"Trong tâm trí cha vẫn còn lưu giữ một câu chuyện xưa - một câu chuyện đã từ rất lâu rồi - nhưng ở đây toàn là những người bằng hữu, nên cha sẽ kể cho các con nghe. Thuở ấy, quân Curetes và quân Aetolian đang giao chiến ác liệt quanh tường thành Calydon - quân Aetolian thề tử thủ bảo vệ thành phố, còn quân Curetes quyết tâm san phẳng nó thành bình địa. Căn nguyên của thảm kịch là do nữ thần Diana trên ngai vàng đã phẫn nộ và giáng họa xuống đầu họ, chỉ vì Oeneus quên bẵng việc dâng lên nữ thần hoa quả thu hoạch đầu mùa⁵. Các vị thần khác đều được thết đãi bằng những buổi hiến tế hàng trăm con vật, duy chỉ có con gái của Jove vĩ đại là không nhận được món tế phẩm nào. Oeneus đã lãng quên nàng, hoặc vì một lý do cắc cớ nào đó mà việc hệ trọng này đã hoàn toàn vụt khỏi tâm trí ông, để rồi chuốc lấy một tội lỗi tày đình. Từ đó, nữ thần cung thủ, trong cơn thịnh nộ ngút trời, đã phái một con ác thú khổng lồ đến trừng phạt ông - một con lợn rừng hoang dã hung tợn⁶ với những chiếc nanh trắng hếu, gieo rắc sự tàn phá kinh hoàng khắp các vườn cây ăn trái, húc bật gốc rễ những cây táo đang độ đơm hoa và quật ngã chúng xuống mặt đất nham nhở. Nhưng rồi, Meleager, con trai của Oeneus, đã chiêu mộ thợ săn cùng vô số bầy chó săn từ khắp các thành bang đến tiêu diệt con ác thú - vì nó quá đỗi khổng lồ, nên phải cần đến sức mạnh của một đạo quân, và thực tế, nó đã tiễn không biết bao nhiêu tráng sĩ lên giàn hỏa thiêu. Ngay lúc đó, nữ thần lại gieo mầm hận thù, xúi giục quân Curetes và quân Aetolian lao vào cuộc huyết chiến kinh hoàng chỉ để tranh giành phần đầu và tấm da của con lợn rừng.

"Chừng nào Meleager còn tả xung hữu đột trên chiến trường, tình thế của quân Curetes càng trở nên bi đát. Mặc cho quân số áp đảo, họ vẫn chẳng thể trụ vững nổi dưới chân thành. Thế nhưng, thời gian trôi qua, Meleager dần bị lòng hận thù che mờ lý trí, như bất kỳ bậc hiền nhân nào đôi lúc cũng có thể vướng phải. Ông sôi sục căm hờn chính người mẹ ruột thịt của mình là Althaea. Vì lẽ đó, ông tự giam mình trong nhà cùng người vợ hiền là nàng Cleopatra kiều diễm. Nàng là con gái của Marpessa, cháu ngoại của Euenus, và mang dòng máu của Ides - người đàn ông vĩ đại nhất thời bấy giờ. Chính Ides đã cả gan giương cung đối đầu với Vua Apollo chỉ vì nàng Marpessa xinh đẹp. Về sau, cha mẹ nàng đặt tên cho nàng là Alcyone, bởi tiếng khóc than của mẹ nàng cất lên bi ai như tiếng chim bói cá, đúng vào cái ngày Phoebus Apollo bắt cóc nàng đi. Kế đó, Meleager ở tịt trong nhà với Cleopatra, gặm nhấm ngọn lửa căm hờn vì những lời nguyền rủa độc địa từ mẹ mình. Mẹ ông, trong nỗi đau đớn tột cùng trước cái chết của anh trai, đã đập tay xuống đất cầu xin chư thần, réo gọi Hades và Proserpine kinh hoàng. Bà quỳ rạp xuống, nước mắt đầm đìa ướt đẫm vạt áo, gào thét cầu xin chư thần hãy lấy mạng chính con trai mình - và Erinys, kẻ lẩn khuất trong bóng tối, tàn nhẫn và không biết xót thương, đã lắng tai nghe thấy lời thỉnh cầu ấy từ chốn Erebus sâu thẳm.

"Khi ấy, âm thanh hỗn loạn của trận chiến đã vang vọng quanh các cánh cổng Calydon, xen lẫn tiếng thình thịch trầm đục của những vũ khí nã đập liên hồi vào các bức tường thành. Đứng trước cảnh dầu sôi lửa bỏng, các trưởng lão của quân Aetolian đành đến khẩn cầu Meleager. Họ cử vị tu sĩ trưởng, khẩn thiết cầu xin ông hãy ra tay cứu giá, hứa hẹn sẽ ban cho ông một phần thưởng vô cùng hậu hĩnh. Họ cho phép ông tự do lựa chọn năm mươi dải đất cày màu mỡ bậc nhất trên bình nguyên Calydon, một nửa là những vườn nho trĩu quả, một nửa là đất cày màu mỡ trống trải. Chiến binh già Oeneus cũng phải ngậm ngùi cầu xin ông, đứng chôn chân nơi ngưỡng cửa và tuyệt vọng đập cửa nài nỉ. Các chị em, và ngay cả chính người mẹ của ông cũng tha thiết van nài, nhưng ông chỉ càng thêm kiên quyết cự tuyệt. Ngay cả những chiến hữu thân thiết nhất, những người từng kề vai sát cánh sinh tử, cũng không thể làm lay chuyển ông, cho đến khi kẻ thù đã nện đập ầm ầm vào chính cánh cửa phòng ông. Quân Curetes đã trèo qua tường thành, điên cuồng châm lửa thiêu rụi thành phố. Cuối cùng, người vợ tội nghiệp của ông nghẹn ngào kể lại những thảm cảnh kinh hoàng sẽ giáng xuống đầu những kẻ thất thủ. Nàng nhắc ông nhớ đến cảnh tượng đàn ông bị tàn sát đẫm máu ra sao, thành phố bị thiêu rụi trong biển lửa thế nào, trong khi phụ nữ và trẻ nhỏ bị lôi đi làm nô lệ. Lắng nghe những thảm cảnh ấy, trái tim sắt đá của ông chợt rung động. Ông vội vã khoác chiến bào xông pha ra trận. Và thế là, tuân theo tiếng gọi lương tri của chính mình, ông đã cứu vớt thành phố của quân Aetolian. Nhưng hỡi ôi, giờ đây họ đã phủi tay, chẳng ban tặng cho ông một chút gì trong số những phần thưởng hậu hĩnh từng hứa hẹn. Tuy đã có công cứu nguy cả thành phố, ông lại trắng tay. Vì vậy, con trai ạ, đừng vướng vào vết xe đổ ấy. Chớ để chư thần dẫn dụ con sa vào con đường tăm tối như thế. Nếu để những chiến thuyền bị thiêu rụi, thì việc cứu vãn tình thế sẽ muôn phần khó khăn. Hãy nhận lấy những món quà vinh dự này, và đi đi, bởi khi đó toàn thể quân Achaean sẽ xưng tụng con như một vị thần hiển linh. Còn nếu con cương quyết xung trận mà chối bỏ thiện ý của họ, con vẫn có thể đẩy lùi cuộc tấn công, nhưng vinh quang của con sẽ chẳng còn được nguyên vẹn và rạng rỡ như thế nữa."

Achilles đáp lời: "Phoenix, hỡi người bạn già và cũng là người cha kính yêu, con chẳng màng đến thứ vinh dự hão huyền ấy. Con đã nhận được vinh quang từ chính thần Jove, và nó sẽ mãi đồng hành cùng con nơi những chiến thuyền này, chừng nào hơi thở còn vương lại trong lồng ngực và đôi tay này còn cuồn cuộn sức mạnh. Con xin nói thêm-và mong cha hãy ghi nhớ lời con-đừng làm con phật ý thêm bằng những tiếng than vãn vì tên con trai của Atreus ấy nữa. Nếu cha cứ dành cho hắn quá nhiều tình cảm như vậy, e rằng cha sẽ đánh mất đi tình yêu mà con hằng dành cho cha. Đáng lẽ ra, cha phải đứng về phía con, chống lại những kẻ đã gây oán thù với con mới phải. Hãy làm một vị vua ngang hàng với con, và sẻ chia vinh quang ngang hàng cùng con. Hãy cứ để những kẻ khác mang câu trả lời của con về; phần cha, xin hãy ở lại đây và yên giấc nồng trên chiếc giường êm ái. Đợi đến lúc rạng đông, chúng ta sẽ cùng định đoạt xem nên ở lại hay nhổ neo ra đi."

Nói đoạn, ngài khẽ gật đầu ra hiệu cho Patroclus chuẩn bị giường cho Phoenix, ngầm ý để những người khác cáo lui. Thấy vậy, Ajax, người con trai dũng mãnh của Telamon, bèn cất tiếng: "Ulysses, hỡi con trai cao quý của Laertes, chúng ta hãy về thôi, bởi tôi thấy chuyến đi này đã hoài công vô ích. Giờ đây, tuy chẳng mong muốn, chúng ta phải mang lời khước từ này về báo lại cho quân Danaan đang khắc khoải đợi chờ. Achilles quá đỗi hung bạo và chẳng mảy may động lòng trắc ẩn. Ngài ấy thật tàn nhẫn, xem nhẹ cả tình đồng đội sắt son mà chúng tôi đã dành cho ngài ấy nhiều hơn bất kỳ ai. Ngài ấy kiên quyết không lay chuyển. Than ôi, dẫu cho một người có anh em hay con trai bị sát hại, hắn vẫn sẵn lòng nhận một khoản tiền đền mạng từ kẻ thủ ác; và khi kẻ lầm lỗi đã bồi thường thỏa đáng, hắn lại được sống yên bình giữa những người dân của mình. Thế nhưng, đối với ngài, Achilles, chư thần đã gieo vào trái tim ngài một linh hồn ác độc đến mức không thể dung thứ. Ngài giữ mối hận thù chỉ vì một người con gái duy nhất, trong khi chúng tôi đã mang đến dâng cho ngài bảy kiều nữ tuyệt sắc nhất cùng vô vàn bảo vật quý giá khác kèm theo. Xin ngài hãy mở rộng tấm lòng, tôn trọng luật hiếu khách ngay dưới mái nhà của ngài. Chúng tôi đứng đây với tư cách là sứ giả của toàn quân Danaan, và luôn vinh dự được coi là những người bằng hữu thân thiết nhất, gắn bó nhất với ngài trong toàn thể quân Achaean."

"Ajax," Achilles đáp lời, "hỡi con trai cao quý của Telamon, ngài nói những lời thấu tình đạt lý lắm. Nhưng dòng máu trong ta lại sục sôi phẫn nộ mỗi khi nhớ lại mọi chuyện, nhớ lại cái cách tên con trai của Atreus đã lăng nhục ta như thể ta chỉ là một gã lang thang đê tiện nào đó, và lại còn bêu rếu trước mặt toàn quân Argive. Vậy nên, hãy quay về và truyền đạt lại thông điệp của ta. Hãy nói với chúng rằng ta sẽ chẳng màng đến chuyện đao kiếm, cho đến khi Hector, con trai của Priam cao quý, mang theo cuồng phong tàn sát tiến đến tận lều trại của quân Myrmidon và phóng hỏa thiêu rụi chiến thuyền của ta. Dù cho hắn khao khát chìm trong khói lửa chiến chinh đến nhường nào, ta tin chắc rằng bước chân hắn sẽ bị kìm hãm ngay trước lều và chiến thuyền của ta."

Nghe xong những lời ấy, mỗi người bọn họ nâng chiếc cúp đôi rưới rượu tế thần, rồi quay bước trở về chiến thuyền do Ulysses dẫn đầu. Trong lúc đó, Patroclus truyền lệnh cho người hầu và các nữ tì dọn một chỗ ngả lưng êm ái cho Phoenix. Họ trải những tấm da cừu, một chiếc thảm dệt tinh xảo, phủ lên một tấm ga bằng vải lanh hảo hạng. Kế đến, vị lão trượng ngả lưng xuống, yên bình say giấc đợi chờ bình minh gõ cửa. Còn Achilles, ngài chìm vào giấc ngủ trong một căn phòng sâu phía trong lều, kề bên là nàng Diomede xinh đẹp tuyệt trần, con gái của Phorbas, người mà ngài đã bắt làm chiến lợi phẩm từ đảo Lesbos. Ở phía bên kia căn phòng, Patroclus cũng ngả lưng yên giấc bên nàng Iphis kiều diễm, món quà mà Achilles đã trao cho anh khi ngài càn quét thành phố Scyros của vua Enyeus.

Khi các phái viên bước vào lều của người con trai nhà Atreus, toàn thể quân Achaean đồng loạt đứng dậy. Họ nâng những chiếc chén vàng lên chúc tụng và dồn dập gặng hỏi tin tức. Vua Agamemnon là người cất lời đầu tiên. "Hãy kể cho ta nghe, Ulysses," bệ hạ lên tiếng, "liệu ngài ấy có mảy may động lòng mà cứu những con tàu của chúng ta khỏi ngọn lửa hung tàn, hay ngài ấy vẫn thẳng thừng cự tuyệt trong cơn phẫn nộ ngút trời?"

Ulysses trầm ngâm đáp lời, "Hỡi người con vinh quang nhất của Atreus, vị vua tối cao của muôn người, thưa bệ hạ, cơn thịnh nộ của Achilles chẳng những không hề nguôi ngoai mà còn bùng lên dữ dội hơn bao giờ hết. Ngài ấy đã gạt phắt cả bệ hạ lẫn những món quà hậu hĩnh kia. Ngài ấy buông lời ráo hoảnh, bảo rằng bệ hạ hãy tự mình cùng quân Achaean vắt óc tìm kế để cứu lấy chiến thuyền và binh sĩ. Còn phần mình, ngài ấy tuyên bố ngay khi bình minh ló rạng, ngài ấy sẽ cho kéo tất cả thuyền xuống biển. Ngài ấy thậm chí còn khuyên mọi người hãy căng buồm quay về quê hương, bởi bệ hạ sẽ chẳng bao giờ chạm tay được tới đỉnh Ilius kiêu hãnh. Ngài ấy nói: 'Đấng tối cao Jove đã dang rộng cánh tay che chở cho thành trì ấy, và dân chúng nơi đó đã sục sôi sĩ khí trở lại rồi.' Đó là tất cả những gì ngài ấy đã thốt ra. Những người đồng hành cùng tôi đều có thể làm chứng cho câu chuyện này - Ajax cùng hai vị sứ giả, những bậc nam nhi mà lòng trung thực luôn có thể đặt trọn vẹn niềm tin. Riêng lão nhân Phoenix đã ở lại chốn ấy yên giấc, chiếu theo ý nguyện của Achilles, để ngày mai ông có thể cùng ngài ấy nhổ neo hồi hương nếu ông muốn. Tuy nhiên, ngài ấy sẽ chẳng ép uổng nếu ông không thuận tình."

Cả túp lều chìm vào một khoảng lặng. Hồi lâu, muôn người cứ thế ngồi lặng thinh, sững sờ trước sự cự tuyệt sắt đá của Achilles. Chợt, Diomed cất cao giọng phá vỡ bầu không khí ngột ngạt: "Hỡi người con vinh quang nhất của Atreus, vị vua tối cao của muôn người, thưa bệ hạ, bệ hạ lẽ ra đừng nên hạ mình cầu xin hay mang những lễ vật kia dâng lên con trai của Peleus. Vốn dĩ ngài ấy đã mang sẵn bản tính kiêu ngạo tột bậc, nay sự nhún nhường của bệ hạ chỉ càng đổ thêm dầu vào ngọn lửa ngạo mạn ấy mà thôi. Cứ mặc kệ ngài ấy ở lại hay rời đi tùy ý! Rồi ngài ấy sẽ lại xông pha chiến trận khi ngọn lửa chiến đấu bùng lên và chư thần soi sáng tâm trí ngài ấy. Nhưng giờ đây, hỡi các anh em, hãy nghe tôi: chúng ta đã tận hưởng đủ rượu ngon thịt ngọt, hãy mau chóng ngả lưng, bởi giấc ngủ sẽ mang lại sức mạnh và sự dẻo dai. Và sáng mai, ngay khi nữ thần bình minh trải những ngón tay hồng rực rỡ chân trời, bệ hạ hãy lập tức xua quân cùng chiến xa dàn trận ngay trước các chiến thuyền. Hãy truyền lửa cho binh sĩ tiến lên, và chính bệ hạ hãy oai phong chiến đấu giữa hàng ngũ những người tiên phong!"

Diomed dứt lời, mọi thủ lĩnh xung quanh thảy đều gật đầu tán thưởng những lời lẽ đanh thép của ông. Sau khi kính cẩn làm lễ dâng rượu, họ lần lượt tản về lều của mình, ngả lưng xuống giường êm và chìm vào giấc ngủ phục hồi sinh lực.

BOOK IX.

The Embassy to Achilles.

Thus did the Trojans watch. But Panic, comrade of blood-stained Rout, had taken fast hold of the Achaeans, and their princes were all of them in despair. As when the two winds that blow from Thrace-the north and the northwest-spring up of a sudden and rouse the fury of the main-in a moment the dark waves uprear their heads and scatter their sea-wrack in all directions-even thus troubled were the hearts of the Achaeans.

The son of Atreus in dismay bade the heralds call the people to a council man by man, but not to cry the matter aloud; he made haste also himself to call them, and they sat sorry at heart in their assembly. Agamemnon shed tears as it were a running stream or cataract on the side of some sheer cliff; and thus, with many a heavy sigh he spoke to the Achaeans. “My friends,” said he, “princes and councillors of the Argives, the hand of heaven has been laid heavily upon me. Cruel Jove gave me his solemn promise that I should sack the city of Troy before returning, but he has played me false, and is now bidding me go ingloriously back to Argos with the loss of much people. Such is the will of Jove, who has laid many a proud city in the dust as he will yet lay others, for his power is above all. Now, therefore, let us all do as I say and sail back to our own country, for we shall not take Troy.”

Thus he spoke, and the sons of the Achaeans for a long while sat sorrowful there, but they all held their peace, till at last Diomed of the loud battle-cry made answer saying, “Son of Atreus, I will chide your folly, as is my right in council. Be not then aggrieved that I should do so. In the first place you attacked me before all the Danaans and said that I was a coward and no soldier. The Argives young and old know that you did so. But the son of scheming Saturn endowed you by halves only. He gave you honour as the chief ruler over us, but valour, which is the highest both right and might he did not give you. Sir, think you that the sons of the Achaeans are indeed as unwarlike and cowardly as you say they are? If your own mind is set upon going home-go-the way is open to you; the many ships that followed you from Mycene stand ranged upon the sea-shore; but the rest of us stay here till we have sacked Troy. Nay though these too should turn homeward with their ships, Sthenelus and myself will still fight on till we reach the goal of Ilius, for heaven was with us when we came.”

The sons of the Achaeans shouted applause at the words of Diomed, and presently Nestor rose to speak. “Son of Tydeus,” said he, “in war your prowess is beyond question, and in council you excel all who are of your own years; no one of the Achaeans can make light of what you say nor gainsay it, but you have not yet come to the end of the whole matter. You are still young-you might be the youngest of my own children-still you have spoken wisely and have counselled the chief of the Achaeans not without discretion; nevertheless I am older than you and I will tell you everything; therefore let no man, not even King Agamemnon, disregard my saying, for he that foments civil discord is a clanless, hearthless outlaw.

“Now, however, let us obey the behests of night and get our suppers, but let the sentinels every man of them camp by the trench that is without the wall. I am giving these instructions to the young men; when they have been attended to, do you, son of Atreus, give your orders, for you are the most royal among us all. Prepare a feast for your councillors; it is right and reasonable that you should do so; there is abundance of wine in your tents, which the ships of the Achaeans bring from Thrace daily. You have everything at your disposal wherewith to entertain guests, and you have many subjects. When many are got together, you can be guided by him whose counsel is wisest-and sorely do we need shrewd and prudent counsel, for the foe has lit his watchfires hard by our ships. Who can be other than dismayed? This night will either be the ruin of our host, or save it.”

Thus did he speak, and they did even as he had said. The sentinels went out in their armour under command of Nestor’s son Thrasymedes, a captain of the host, and of the bold warriors Ascalaphus and Ialmenus: there were also Meriones, Aphareus and Deipyrus, and the son of Creion, noble Lycomedes. There were seven captains of the sentinels, and with each there went a hundred youths armed with long spears: they took their places midway between the trench and the wall, and when they had done so they lit their fires and got every man his supper.

The son of Atreus then bade many councillors of the Achaeans to his quarters and prepared a great feast in their honour. They laid their hands on the good things that were before them, and as soon as they had enough to eat and drink, old Nestor, whose counsel was ever truest, was the first to lay his mind before them. He, therefore, with all sincerity and goodwill addressed them thus.

“With yourself, most noble son of Atreus, king of men, Agamemnon, will I both begin my speech and end it, for you are king over much people. Jove, moreover, has vouchsafed you to wield the sceptre and to uphold righteousness, that you may take thought for your people under you; therefore it behooves you above all others both to speak and to give ear, and to out the counsel of another who shall have been minded to speak wisely. All turns on you and on your commands, therefore I will say what I think will be best. No man will be of a truer mind than that which has been mine from the hour when you, sir, angered Achilles by taking the girl Briseis from his tent against my judgment. I urged you not to do so, but you yielded to your own pride, and dishonoured a hero whom heaven itself had honoured-for you still hold the prize that had been awarded to him. Now, however, let us think how we may appease him, both with presents and fair speeches that may conciliate him.”

And King Agamemnon answered, “Sir, you have reproved my folly justly. I was wrong. I own it. One whom heaven befriends is in himself a host, and Jove has shown that he befriends this man by destroying much people of the Achaeans. I was blinded with passion and yielded to my worser mind; therefore I will make amends, and will give him great gifts by way of atonement. I will tell them in the presence of you all. I will give him seven tripods that have never yet been on the fire, and ten talents of gold. I will give him twenty iron cauldrons and twelve strong horses that have won races and carried off prizes. Rich, indeed, both in land and gold is he that has as many prizes as my horses have won me. I will give him seven excellent workwomen, Lesbians, whom I chose for myself when he took Lesbos-all of surpassing beauty. I will give him these, and with them her whom I erewhile took from him, the daughter of Briseus; and I swear a great oath that I never went up into her couch, nor have been with her after the manner of men and women.

“All these things will I give him now, and if hereafter the gods vouchsafe me to sack the city of Priam, let him come when we Achaeans are dividing the spoil, and load his ship with gold and bronze to his liking; furthermore let him take twenty Trojan women, the loveliest after Helen herself. Then, when we reach Achaean Argos, wealthiest of all lands, he shall be my son-in-law and I will show him like honour with my own dear son Orestes, who is being nurtured in all abundance. I have three daughters, Chrysothemis, Laodice, and Iphianassa, let him take the one of his choice, freely and without gifts of wooing, to the house of Peleus; I will add such dower to boot as no man ever yet gave his daughter, and will give him seven well-established cities, Cardamyle, Enope, and Hire, where there is grass; holy Pherae and the rich meadows of Anthea; Aepea also, and the vine-clad slopes of Pedasus, all near the sea, and on the borders of sandy Pylos. The men that dwell there are rich in cattle and sheep; they will honour him with gifts as though he were a god, and be obedient to his comfortable ordinances. All this will I do if he will now forgo his anger. Let him then yield; it is only Hades who is utterly ruthless and unyielding-and hence he is of all gods the one most hateful to mankind. Moreover I am older and more royal than himself. Therefore, let him now obey me.”

Then Nestor answered, “Most noble son of Atreus, king of men, Agamemnon. The gifts you offer are no small ones, let us then send chosen messengers, who may go to the tent of Achilles son of Peleus without delay. Let those go whom I shall name. Let Phoenix, dear to Jove, lead the way; let Ajax and Ulysses follow, and let the heralds Odius and Eurybates go with them. Now bring water for our hands, and bid all keep silence while we pray to Jove the son of Saturn, if so be that he may have mercy upon us.”

Thus did he speak, and his saying pleased them well. Men-servants poured water over the hands of the guests, while pages filled the mixing-bowls with wine and water, and handed it round after giving every man his drink-offering; then, when they had made their offerings, and had drunk each as much as he was minded, the envoys set out from the tent of Agamemnon son of Atreus; and Nestor, looking first to one and then to another, but most especially at Ulysses, was instant with them that they should prevail with the noble son of Peleus.

They went their way by the shore of the sounding sea, and prayed earnestly to earth-encircling Neptune that the high spirit of the son of Aeacus might incline favourably towards them. When they reached the ships and tents of the Myrmidons, they found Achilles playing on a lyre, fair, of cunning workmanship, and its cross-bar was of silver. It was part of the spoils which he had taken when he sacked the city of Eetion, and he was now diverting himself with it and singing the feats of heroes. He was alone with Patroclus, who sat opposite to him and said nothing, waiting till he should cease singing. Ulysses and Ajax now came in-Ulysses leading the way-and stood before him. Achilles sprang from his seat with the lyre still in his hand, and Patroclus, when he saw the strangers, rose also. Achilles then greeted them saying, “All hail and welcome-you must come upon some great matter, you, who for all my anger are still dearest to me of the Achaeans.”

With this he led them forward, and bade them sit on seats covered with purple rugs; then he said to Patroclus who was close by him, “Son of Menoetius, set a larger bowl upon the table, mix less water with the wine, and give every man his cup, for these are very dear friends, who are now under my roof.”

Patroclus did as his comrade bade him; he set the chopping-block in front of the fire, and on it he laid the loin of a sheep, the loin also of a goat, and the chine of a fat hog. Automedon held the meat while Achilles chopped it; he then sliced the pieces and put them on spits while the son of Menoetius made the fire burn high. When the flame had died down, he spread the embers, laid the spits on top of them, lifting them up and setting them upon the spit-racks; and he sprinkled them with salt. When the meat was roasted, he set it on platters, and handed bread round the table in fair baskets, while Achilles dealt them their portions. Then Achilles took his seat facing Ulysses against the opposite wall, and bade his comrade Patroclus offer sacrifice to the gods; so he cast the offerings into the fire, and they laid their hands upon the good things that were before them. As soon as they had had enough to eat and drink, Ajax made a sign to Phoenix, and when he saw this, Ulysses filled his cup with wine and pledged Achilles.

“Hail,” said he, “Achilles, we have had no scant of good cheer, neither in the tent of Agamemnon, nor yet here; there has been plenty to eat and drink, but our thought turns upon no such matter. Sir, we are in the face of great disaster, and without your help know not whether we shall save our fleet or lose it. The Trojans and their allies have camped hard by our ships and by the wall; they have lit watchfires throughout their host and deem that nothing can now prevent them from falling on our fleet. Jove, moreover, has sent his lightnings on their right; Hector, in all his glory, rages like a maniac; confident that Jove is with him he fears neither god nor man, but is gone raving mad, and prays for the approach of day. He vows that he will hew the high sterns of our ships in pieces, set fire to their hulls, and make havoc of the Achaeans while they are dazed and smothered in smoke; I much fear that heaven will make good his boasting, and it will prove our lot to perish at Troy far from our home in Argos. Up, then, and late though it be, save the sons of the Achaeans who faint before the fury of the Trojans. You will repent bitterly hereafter if you do not, for when the harm is done there will be no curing it; consider ere it be too late, and save the Danaans from destruction.

“My good friend, when your father Peleus sent you from Phthia to Agamemnon, did he not charge you saying, ‘Son, Minerva and Juno will make you strong if they choose, but check your high temper, for the better part is in goodwill. Eschew vain quarrelling, and the Achaeans old and young will respect you more for doing so.’ These were his words, but you have forgotten them. Even now, however, be appeased, and put away your anger from you. Agamemnon will make you great amends if you will forgive him; listen, and I will tell you what he has said in his tent that he will give you. He will give you seven tripods that have never yet been on the fire, and ten talents of gold; twenty iron cauldrons, and twelve strong horses that have won races and carried off prizes. Rich indeed both in land and gold is he who has as many prizes as these horses have won for Agamemnon. Moreover he will give you seven excellent workwomen, Lesbians, whom he chose for himself, when you took Lesbos-all of surpassing beauty. He will give you these, and with them her whom he erewhile took from you, the daughter of Briseus, and he will swear a great oath, he has never gone up into her couch nor been with her after the manner of men and women. All these things will he give you now down, and if hereafter the gods vouchsafe him to sack the city of Priam, you can come when we Achaeans are dividing the spoil, and load your ship with gold and bronze to your liking. You can take twenty Trojan women, the loveliest after Helen herself. Then, when we reach Achaean Argos, wealthiest of all lands, you shall be his son-in-law, and he will show you like honour with his own dear son Orestes, who is being nurtured in all abundance. Agamemnon has three daughters, Chrysothemis, Laodice, and Iphianassa; you may take the one of your choice, freely and without gifts of wooing, to the house of Peleus; he will add such dower to boot as no man ever yet gave his daughter, and will give you seven well-established cities, Cardamyle, Enope, and Hire where there is grass; holy Pherae and the rich meadows of Anthea; Aepea also, and the vine-clad slopes of Pedasus, all near the sea, and on the borders of sandy Pylos. The men that dwell there are rich in cattle and sheep; they will honour you with gifts as though were a god, and be obedient to your comfortable ordinances. All this will he do if you will now forgo your anger. Moreover, though you hate both him and his gifts with all your heart, yet pity the rest of the Achaeans who are being harassed in all their host; they will honour you as a god, and you will earn great glory at their hands. You might even kill Hector; he will come within your reach, for he is infatuated, and declares that not a Danaan whom the ships have brought can hold his own against him.”

Achilles answered, “Ulysses, noble son of Laertes, I should give you formal notice plainly and in all fixity of purpose that there be no more of this cajoling, from whatsoever quarter it may come. Him do I hate even as the gates of hell who says one thing while he hides another in his heart; therefore I will say what I mean. I will be appeased neither by Agamemnon son of Atreus nor by any other of the Danaans, for I see that I have no thanks for all my fighting. He that fights fares no better than he that does not; coward and hero are held in equal honour, and death deals like measure to him who works and him who is idle. I have taken nothing by all my hardships-with my life ever in my hand; as a bird when she has found a morsel takes it to her nestlings, and herself fares hardly, even so many a long night have I been wakeful, and many a bloody battle have I waged by day against those who were fighting for their women. With my ships I have taken twelve cities, and eleven round about Troy have I stormed with my men by land; I took great store of wealth from every one of them, but I gave all up to Agamemnon son of Atreus. He stayed where he was by his ships, yet of what came to him he gave little, and kept much himself.

“Nevertheless he did distribute some meeds of honour among the chieftains and kings, and these have them still; from me alone of the Achaeans did he take the woman in whom I delighted-let him keep her and sleep with her. Why, pray, must the Argives needs fight the Trojans? What made the son of Atreus gather the host and bring them? Was it not for the sake of Helen? Are the sons of Atreus the only men in the world who love their wives? Any man of common right feeling will love and cherish her who is his own, as I this woman, with my whole heart, though she was but a fruitling of my spear. Agamemnon has taken her from me; he has played me false; I know him; let him tempt me no further, for he shall not move me. Let him look to you, Ulysses, and to the other princes to save his ships from burning. He has done much without me already. He has built a wall; he has dug a trench deep and wide all round it, and he has planted it within with stakes; but even so he stays not the murderous might of Hector. So long as I fought the Achaeans Hector suffered not the battle range far from the city walls; he would come to the Scaean gates and to the oak tree, but no further. Once he stayed to meet me and hardly did he escape my onset: now, however, since I am in no mood to fight him, I will to-morrow offer sacrifice to Jove and to all the gods; I will draw my ships into the water and then victual them duly; to-morrow morning, if you care to look, you will see my ships on the Hellespont, and my men rowing out to sea with might and main. If great Neptune vouchsafes me a fair passage, in three days I shall be in Phthia. I have much there that I left behind me when I came here to my sorrow, and I shall bring back still further store of gold, of red copper, of fair women, and of iron, my share of the spoils that we have taken; but one prize, he who gave has insolently taken away. Tell him all as I now bid you, and tell him in public that the Achaeans may hate him and beware of him should he think that he can yet dupe others for his effrontery never fails him.

“As for me, hound that he is, he dares not look me in the face. I will take no counsel with him, and will undertake nothing in common with him. He has wronged me and deceived me enough, he shall not cozen me further; let him go his own way, for Jove has robbed him of his reason. I loathe his presents, and for himself care not one straw. He may offer me ten or even twenty times what he has now done, nay-not though it be all that he has in the world, both now or ever shall have; he may promise me the wealth of Orchomenus or of Egyptian Thebes, which is the richest city in the whole world, for it has a hundred gates through each of which two hundred men may drive at once with their chariots and horses; he may offer me gifts as the sands of the sea or the dust of the plain in multitude, but even so he shall not move me till I have been revenged in full for the bitter wrong he has done me. I will not marry his daughter; she may be fair as Venus, and skilful as Minerva, but I will have none of her: let another take her, who may be a good match for her and who rules a larger kingdom. If the gods spare me to return home, Peleus will find me a wife; there are Achaean women in Hellas and Phthia, daughters of kings that have cities under them; of these I can take whom I will and marry her. Many a time was I minded when at home in Phthia to woo and wed a woman who would make me a suitable wife, and to enjoy the riches of my old father Peleus. My life is more to me than all the wealth of Ilius while it was yet at peace before the Achaeans went there, or than all the treasure that lies on the stone floor of Apollo’s temple beneath the cliffs of Pytho. Cattle and sheep are to be had for harrying, and a man buy both tripods and horses if he wants them, but when his life has once left him it can neither be bought nor harried back again.

“My mother Thetis tells me that there are two ways in which I may meet my end. If I stay here and fight, I shall not return alive but my name will live for ever: whereas if I go home my name will die, but it will be long ere death shall take me. To the rest of you, then, I say, ‘Go home, for you will not take Ilius.’ Jove has held his hand over her to protect her, and her people have taken heart. Go, therefore, as in duty bound, and tell the princes of the Achaeans the message that I have sent them; tell them to find some other plan for the saving of their ships and people, for so long as my displeasure lasts the one that they have now hit upon may not be. As for Phoenix, let him sleep here that he may sail with me in the morning if he so will. But I will not take him by force.”

They all held their peace, dismayed at the sternness with which he had denied them, till presently the old knight Phoenix in his great fear for the ships of the Achaeans, burst into tears and said, “Noble Achilles, if you are now minded to return, and in the fierceness of your anger will do nothing to save the ships from burning, how, my son, can I remain here without you? Your father Peleus bade me go with you when he sent you as a mere lad from Phthia to Agamemnon. You knew nothing neither of war nor of the arts whereby men make their mark in council, and he sent me with you to train you in all excellence of speech and action. Therefore, my son, I will not stay here without you-no, not though heaven itself vouchsafe to strip my years from off me, and make me young as I was when I first left Hellas the land of fair women. I was then flying the anger of father Amyntor, son of Ormenus, who was furious with me in the matter of his concubine, of whom he was enamoured to the wronging of his wife my mother. My mother, therefore, prayed me without ceasing to lie with the woman myself, that so she hate my father, and in the course of time I yielded. But my father soon came to know, and cursed me bitterly, calling the dread Erinyes to witness. He prayed that no son of mine might ever sit upon knees-and the gods, Jove of the world below and awful Proserpine, fulfilled his curse. I took counsel to kill him, but some god stayed my rashness and bade me think on men’s evil tongues and how I should be branded as the murderer of my father; nevertheless I could not bear to stay in my father’s house with him so bitter against me. My cousins and clansmen came about me, and pressed me sorely to remain; many a sheep and many an ox did they slaughter, and many a fat hog did they set down to roast before the fire; many a jar, too, did they broach of my father’s wine. Nine whole nights did they set a guard over me taking it in turns to watch, and they kept a fire always burning, both in the cloister of the outer court and in the inner court at the doors of the room wherein I lay; but when the darkness of the tenth night came, I broke through the closed doors of my room, and climbed the wall of the outer court after passing quickly and unperceived through the men on guard and the women servants. I then fled through Hellas till I came to fertile Phthia, mother of sheep, and to King Peleus, who made me welcome and treated me as a father treats an only son who will be heir to all his wealth. He made me rich and set me over much people, establishing me on the borders of Phthia where I was chief ruler over the Dolopians.

“It was I, Achilles, who had the making of you; I loved you with all my heart: for you would eat neither at home nor when you had gone out elsewhere, till I had first set you upon my knees, cut up the dainty morsel that you were to eat, and held the wine-cup to your lips. Many a time have you slobbered your wine in baby helplessness over my shirt; I had infinite trouble with you, but I knew that heaven had vouchsafed me no offspring of my own, and I made a son of you, Achilles, that in my hour of need you might protect me. Now, therefore, I say battle with your pride and beat it; cherish not your anger for ever; the might and majesty of heaven are more than ours, but even heaven may be appeased; and if a man has sinned he prays the gods, and reconciles them to himself by his piteous cries and by frankincense, with drink-offerings and the savour of burnt sacrifice. For prayers are as daughters to great Jove; halt, wrinkled, with eyes askance, they follow in the footsteps of sin, who, being fierce and fleet of foot, leaves them far behind him, and ever baneful to mankind outstrips them even to the ends of the world; but nevertheless the prayers come hobbling and healing after. If a man has pity upon these daughters of Jove when they draw near him, they will bless him and hear him too when he is praying; but if he deny them and will not listen to them, they go to Jove the son of Saturn and pray that he may presently fall into sin-to his ruing bitterly hereafter. Therefore, Achilles, give these daughters of Jove due reverence, and bow before them as all good men will bow. Were not the son of Atreus offering you gifts and promising others later-if he were still furious and implacable-I am not he that would bid you throw off your anger and help the Achaeans, no matter how great their need; but he is giving much now, and more hereafter; he has sent his captains to urge his suit, and has chosen those who of all the Argives are most acceptable to you; make not then their words and their coming to be of none effect. Your anger has been righteous so far. We have heard in song how heroes of old time quarrelled when they were roused to fury, but still they could be won by gifts, and fair words could soothe them.

“I have an old story in my mind-a very old one-but you are all friends and I will tell it. The Curetes and the Aetolians were fighting and killing one another round Calydon-the Aetolians defending the city and the Curetes trying to destroy it. For Diana of the golden throne was angry and did them hurt because Oeneus had not offered her his harvest first-fruits. The other gods had all been feasted with hecatombs, but to the daughter of great Jove alone he had made no sacrifice. He had forgotten her, or somehow or other it had escaped him, and this was a grievous sin. Thereon the archer goddess in her displeasure sent a prodigious creature against him-a savage wild boar with great white tusks that did much harm to his orchard lands, uprooting apple-trees in full bloom and throwing them to the ground. But Meleager son of Oeneus got huntsmen and hounds from many cities and killed it-for it was so monstrous that not a few were needed, and many a man did it stretch upon his funeral pyre. On this the goddess set the Curetes and the Aetolians fighting furiously about the head and skin of the boar.

“So long as Meleager was in the field things went badly with the Curetes, and for all their numbers they could not hold their ground under the city walls; but in the course of time Meleager was angered as even a wise man will sometimes be. He was incensed with his mother Althaea, and therefore stayed at home with his wedded wife fair Cleopatra, who was daughter of Marpessa daughter of Euenus, and of Ides the man then living. He it was who took his bow and faced King Apollo himself for fair Marpessa’s sake; her father and mother then named her Alcyone, because her mother had mourned with the plaintive strains of the halcyon-bird when Phoebus Apollo had carried her off. Meleager, then, stayed at home with Cleopatra, nursing the anger which he felt by reason of his mother’s curses. His mother, grieving for the death of her brother, prayed the gods, and beat the earth with her hands, calling upon Hades and on awful Proserpine; she went down upon her knees and her bosom was wet with tears as she prayed that they would kill her son-and Erinys that walks in darkness and knows no ruth heard her from Erebus.

“Then was heard the din of battle about the gates of Calydon, and the dull thump of the battering against their walls. Thereon the elders of the Aetolians besought Meleager; they sent the chiefest of their priests, and begged him to come out and help them, promising him a great reward. They bade him choose fifty plough-gates, the most fertile in the plain of Calydon, the one-half vineyard and the other open plough-land. The old warrior Oeneus implored him, standing at the threshold of his room and beating the doors in supplication. His sisters and his mother herself besought him sore, but he the more refused them; those of his comrades who were nearest and dearest to him also prayed him, but they could not move him till the foe was battering at the very doors of his chamber, and the Curetes had scaled the walls and were setting fire to the city. Then at last his sorrowing wife detailed the horrors that befall those whose city is taken; she reminded him how the men are slain, and the city is given over to the flames, while the women and children are carried into captivity; when he heard all this, his heart was touched, and he donned his armour to go forth. Thus of his own inward motion he saved the city of the Aetolians; but they now gave him nothing of those rich rewards that they had offered earlier, and though he saved the city he took nothing by it. Be not then, my son, thus minded; let not heaven lure you into any such course. When the ships are burning it will be a harder matter to save them. Take the gifts, and go, for the Achaeans will then honour you as a god; whereas if you fight without taking them, you may beat the battle back, but you will not be held in like honour.”

And Achilles answered, “Phoenix, old friend and father, I have no need of such honour. I have honour from Jove himself, which will abide with me at my ships while I have breath in my body, and my limbs are strong. I say further-and lay my saying to your heart-vex me no more with this weeping and lamentation, all in the cause of the son of Atreus. Love him so well, and you may lose the love I bear you. You ought to help me rather in troubling those that trouble me; be king as much as I am, and share like honour with myself; the others shall take my answer; stay here yourself and sleep comfortably in your bed; at daybreak we will consider whether to remain or go.”

On this he nodded quietly to Patroclus as a sign that he was to prepare a bed for Phoenix, and that the others should take their leave. Ajax son of Telamon then said, “Ulysses, noble son of Laertes, let us be gone, for I see that our journey is vain. We must now take our answer, unwelcome though it be, to the Danaans who are waiting to receive it. Achilles is savage and remorseless; he is cruel, and cares nothing for the love his comrades lavished upon him more than on all the others. He is implacable-and yet if a man’s brother or son has been slain he will accept a fine by way of amends from him that killed him, and the wrong-doer having paid in full remains in peace among his own people; but as for you, Achilles, the gods have put a wicked unforgiving spirit in your heart, and this, all about one single girl, whereas we now offer you the seven best we have, and much else into the bargain. Be then of a more gracious mind, respect the hospitality of your own roof. We are with you as messengers from the host of the Danaans, and would fain be held nearest and dearest to yourself of all the Achaeans.”

“Ajax,” replied Achilles, “noble son of Telamon, you have spoken much to my liking, but my blood boils when I think it all over, and remember how the son of Atreus treated me with contumely as though I were some vile tramp, and that too in the presence of the Argives. Go, then, and deliver your message; say that I will have no concern with fighting till Hector, son of noble Priam, reaches the tents of the Myrmidons in his murderous course, and flings fire upon their ships. For all his lust of battle, I take it he will be held in check when he is at my own tent and ship.”

On this they took every man his double cup, made their drink-offerings, and went back to the ships, Ulysses leading the way. But Patroclus told his men and the maid-servants to make ready a comfortable bed for Phoenix; they therefore did so with sheepskins, a rug, and a sheet of fine linen. The old man then laid himself down and waited till morning came. But Achilles slept in an inner room, and beside him the daughter of Phorbas lovely Diomede, whom he had carried off from Lesbos. Patroclus lay on the other side of the room, and with him fair Iphis whom Achilles had given him when he took Scyros the city of Enyeus.

When the envoys reached the tents of the son of Atreus, the Achaeans rose, pledged them in cups of gold, and began to question them. King Agamemnon was the first to do so. “Tell me, Ulysses,” said he, “will he save the ships from burning, or did he refuse, and is he still furious?”

Ulysses answered, “Most noble son of Atreus, king of men, Agamemnon, Achilles will not be calmed, but is more fiercely angry than ever, and spurns both you and your gifts. He bids you take counsel with the Achaeans to save the ships and host as you best may; as for himself, he said that at daybreak he should draw his ships into the water. He said further that he should advise every one to sail home likewise, for that you will not reach the goal of Ilius. ‘Jove,’ he said, ‘has laid his hand over the city to protect it, and the people have taken heart.’ This is what he said, and the others who were with me can tell you the same story-Ajax and the two heralds, men, both of them, who may be trusted. The old man Phoenix stayed where he was to sleep, for so Achilles would have it, that he might go home with him in the morning if he so would; but he will not take him by force.”

They all held their peace, sitting for a long time silent and dejected, by reason of the sternness with which Achilles had refused them, till presently Diomed said, “Most noble son of Atreus, king of men, Agamemnon, you ought not to have sued the son of Peleus nor offered him gifts. He is proud enough as it is, and you have encouraged him in his pride still further. Let him stay or go as he will. He will fight later when he is in the humour, and heaven puts it in his mind to do so. Now, therefore, let us all do as I say; we have eaten and drunk our fill, let us then take our rest, for in rest there is both strength and stay. But when fair rosy-fingered morn appears, forthwith bring out your host and your horsemen in front of the ships, urging them on, and yourself fighting among the foremost.”

Thus he spoke, and the other chieftains approved his words. They then made their drink-offerings and went every man to his own tent, where they laid down to rest and enjoyed the boon of sleep.