QUYỂN VIII.

Jove ban lệnh cấm các vị thần tiếp tục can dự-Đôi bên tử chiến ngang tài ngang sức cho đến giữa trưa, nhưng rồi Jove khiến cán cân thắng lợi nghiêng về phía quân Trojan, và rốt cuộc chúng đã dồn ép quân Achaean lùi sâu vào tận bên trong lớp tường thành phòng ngự-Juno và Minerva toan lên đường ứng cứu quân Trojan: Jove liền phái nữ thần Iris đi cản bước, dẫu vậy sau đó ngài cũng hứa hẹn cùng Juno rằng, khao khát của nàng cuối cùng sẽ được toại nguyện-Chiến thắng của Hector bị màn đêm buông xuống cản lại-Quân Trojan lập doanh trại ngay trên chiến địa.

Bấy giờ, khi rạng đông khoác lên mình chiếc áo choàng màu nghệ bắt đầu tỏa ánh ban mai rải khắp thế gian, Jove bèn triệu tập toàn thể chư thần đến dự một phiên nghị triều trên đỉnh cao nhất của dãy Olympus trập trùng. Rồi ngài cất lời, và muôn thần thảy đều nín lặng lắng nghe. "Hãy nghe ta phán truyền," ngài cất giọng, "hỡi muôn vàn nam thần và nữ thần, để ta tỏ tường những gì ta đang định liệu. Sẽ chẳng một ai trong các ngươi, bất kể nam hay nữ, được phép cản bước ta; trái lại, tất thảy các ngươi đều phải cúi đầu tuân lệnh để ta có thể dẫn dắt cơ sự này đến hồi kết cục. Nhược bằng ta phát giác ra bất kỳ kẻ nào tự ý hành động nhằm ra tay cứu viện quân Trojan hay binh đoàn Danaan, kẻ đó sẽ phải chịu trận đòn roi đích đáng trước khi quay về lại đỉnh Olympus; hoặc đích thân ta sẽ quẳng hắn xuống tận cùng vực sâu Tartarus¹ tăm tối, thăm thẳm dưới lòng đất sâu, nơi có cánh cổng sắt cùng nền đồng vững chãi, cõi ngục tù Hades xa xôi đo bằng khoảng cách từ tầng trời cao vợi rơi tuột xuống mặt đất này, để các ngươi tự khắc biết được quyền năng của ta vượt xa các ngươi đến nhường nào. Cứ thử thách ta đi, rồi chính các ngươi sẽ phải tự mình chứng giám. Hãy buông cho ta một sợi xích vàng từ chốn thiên bồng xuống tận nhân gian, và tất cả các ngươi, cả nam thần lẫn nữ thần thảy đều cùng nhau đu bám vào-cho dù các ngươi có gắng sức kéo đến kiệt cùng đi chăng nữa, các ngươi cũng chẳng tài nào kéo nổi Jove, đấng quân sư tối cao, từ trời mây rớt xuống mặt đất; nhưng nhược bằng tự tay ta kéo lên, ta sẽ dễ dàng nhấc bổng tất thảy các ngươi cùng với cả đất đai và biển cả, rồi sau đó ta sẽ buộc chặt sợi xích ấy quanh một mỏm đá của đỉnh Olympus, mặc cho tất cả các ngươi bị treo lơ lửng giữa tầng không gian thăm thẳm. Sức mạnh của ta vượt trội muôn phần mọi kẻ khác, dù là thần linh hay người phàm tục, uy dũng đến mức độ như vậy đấy."

Muôn thần kinh hãi và nhất thảy đều lặng im phăng phắc, bởi lẽ lời ngài thốt ra chất chứa đầy quyền uy tối thượng; nhưng rồi cuối cùng Minerva cũng cất tiếng đáp lời: "Thưa cha, hỡi con của thần Saturn, hỡi đấng chúa tể của muôn vị chúa tể, tất thảy chúng con đều thấu hiểu chẳng một ai có thể chống cự lại được sức mạnh của cha, nhưng trong thâm tâm chúng con cũng xót thương cho số phận của những chiến binh Danaan, những con người đang phải bỏ mạng và bước dần đến một kết cục chẳng lành. Tuy vậy, chiểu theo mệnh lệnh cha đã ban truyền, chúng con sẽ kiềm chế để không trực tiếp tham chiến, nhưng chúng con vẫn sẽ ban cho quân Argive những mưu lược hữu ích để tránh cho chúng họa diệt vong toàn quân dưới cơn thịnh nộ của cha."

Jove mỉm cười nhìn nàng, đáp lời: "Hãy vững dạ đi, hỡi con gái của ta, người con được sinh ra từ Trito; ta chẳng hề khắc nghiệt đến thế đâu, và ta luôn muốn đối đãi nhân từ với con."

Dứt lời, ngài thắng cỗ ngựa thần tốc, với những chiếc móng đồng kiên cố và bờm vàng rực rỡ. Ngài cũng khoác lên mình bộ giáp vàng sáng ngời, tay cầm chiếc roi vàng rồi vững chãi an tọa trên cỗ chiến xa. Đoạn, ngài vung roi quất ngựa, và bầy thiên mã chẳng mảy may ngần ngại sải cánh bay vút lên khoảng không gian lồng lộng giữa mặt đất bao la và bầu trời lấp lánh ngàn sao. Chẳng mấy chốc ngài đã ngự đến ngọn núi Ida cuộn chảy nhiều dòng suối, cội nguồn của muôn loài dã thú, và đặt chân đến Gargarus, nơi có khu rừng thiêng và bệ thờ tỏa hương ngào ngạt của ngài. Tại chốn ấy, vị cha già của cả chư thần lẫn nhân loại đã cho cỗ xe ngựa dừng bước, tháo ách chúng ra khỏi chiến xa, rồi dùng một đám mây dày đặc giấu kín chúng đi; đoạn ngài an tọa trong vầng hào quang rực rỡ tỏa sáng trên những đỉnh núi ngất trời cao nhất, đưa mắt nhìn bao quát xuống thành Troy và hạm đội chiến thuyền của binh đoàn Achaean.

Bên cạnh những chiến thuyền, quân Achaean vội vã dùng điểm tâm rồi thoăn thoắt nai nịt giáp trụ. Phía bên kia, quân Trojan cũng rầm rập trang bị vũ khí khắp kinh thành. Dẫu lực lượng mỏng hơn, họ vẫn hừng hực ngọn lửa quyết chiến để bảo vệ thê nhi. Bấy giờ, vạn cánh cổng thành đồng loạt mở toang. Kỵ binh cùng bộ binh ầm ầm tuôn ra, tiếng bước chân rầm rập vang dội như một cơn đại hồng thủy.

Khi hai đạo quân giáp lá cà, khiên chan chát đập vào khiên, giáo lạnh lẽo đâm vào giáo giữa lớp lớp những chiến binh bọc giáp đồng. Âm thanh giao tranh vang lên ầm ĩ khi những tấm khiên nạm bướu lồi ép chặt vào nhau-tiếng la hét của người hấp hối hòa cùng tiếng reo hò đắc thắng của kẻ đoạt mạng và tiếng rên xiết của người ngã xuống, biến mặt đất thành một biển máu đỏ thẫm.

Khi ngày mới bắt đầu và buổi sáng vẫn chưa qua, binh khí đôi bên vẫn chan chát đập vào nhau, và thây người không ngừng ngã xuống. Thế nhưng, khi mặt trời vừa vươn đến thiên đỉnh, đấng sinh thành vạn vật giương cao cán cân vàng chói lọi. Ngài đặt vào đó hai số mệnh tử vong, một bên cho quân Trojan và một bên dành cho quân Achaean. Ngài nắm lấy điểm giữa của cán cân, và khi cánh tay ngài nhấc bổng nó lên, ngày tàn của quân Achaean cũng ập xuống; đĩa cân mang án tử của họ trĩu nặng sát mặt đất, trong khi đĩa cân của quân Trojan nhẹ bẫng vút tận trời cao. Rồi từ đỉnh núi Ida, ngài cất tiếng gầm vang dội, phóng những tia chớp sáng lòa xuống đầu quân Achaean. Nhìn thấy cảnh tượng uy linh ấy, nỗi kinh hoàng bủa vây khiến mặt mày họ tái đi, khiến ai nấy đều khiếp đảm tột cùng.

Idomeneus chẳng dám nán lại, cả Agamemnon cũng vậy. Hai anh em Ajax, những bề tôi dũng mãnh của thần chiến tranh Mars, cũng đành lùi bước. Chỉ riêng Nestor, vị hiệp sĩ lão thành xứ Gerene, vẫn đứng sừng sững như bức tường thành che chắn cho quân Achaean. Chẳng phải do ông ngoan cố bám trụ, mà bởi một trong những chiến mã của ông đã trúng thương. Alexandrus, phu quân của nàng Helen kiều diễm, đã phóng một mũi tên cắm ngập vào đỉnh đầu con ngựa, ngay chỗ bờm ngựa nối với hộp sọ - một tử huyệt vô phương cứu chữa. Con vật chồm lên quằn quại, mũi tên đâm xuyên não tủy khiến nó giãy giụa, làm cả bầy ngựa hốt hoảng rối loạn. Giữa lúc nguy cấp, ông lão tuốt gươm phạt đứt dây nịt ngựa. Thế nhưng, cỗ chiến xa nhanh như gió của Hector đã lao xuyên qua đám tàn quân, mang theo gã chiến binh đáng sợ ấy áp sát. Lão tướng Nestor hẳn đã bỏ mạng tại sa trường, nếu Diomed không tinh mắt phát hiện kịp thời và lớn tiếng gọi Ulysses đến ứng cứu.

"Ulysses!" anh hét lớn, "hỡi người con trai cao quý của Laertes, ngài đang tháo chạy đi đâu vậy? Sao ngài lại quay lưng như một kẻ hèn nhát? Cẩn thận kẻo ngọn giáo sắc bén đâm xuyên qua hai vai ngài đấy! Hãy đứng lại! Cùng tôi bảo vệ ngài Nestor khỏi cơn thịnh nộ dữ dội của gã kia!"

Nhưng Ulysses không nghe thấy, cứ thế cắm cổ phóng thẳng về phía các chiến thuyền của quân Achaean. Mặc kệ sự quay lưng ấy, con trai của Tydeus - Diomed kiên cường - một mình lao thẳng vào chốn sa trường khốc liệt. Anh hiên ngang đứng chắn trước cỗ chiến xa của con trai Neleus. "Thưa ngài," anh khẩn khoản, "những chiến binh trẻ tuổi hung hãn kia đang dồn ép ngài quá mức. Sức ngài đã cạn, và gánh nặng tuổi tác đang ghì chặt lấy ngài. Kẻ hầu cận đã luống cuống, chiến mã lại quá chậm chạp. Xin ngài hãy bước lên chiến xa của cháu! Ngài sẽ thấy bầy ngựa của Tros tuyệt vời đến nhường nào - chúng lướt đi thoăn thoắt trên chiến địa, thoắt tiến thoắt lui mượt mà như gió thoảng. Cháu đã đoạt được chúng từ tay người hùng Aeneas. Hãy giao ngựa của ngài cho những người hầu chăm sóc. Hai ta sẽ xua bầy ngựa này lao thẳng vào hàng ngũ quân Trojan, để Hector nếm mùi mũi giáo của cháu đáng sợ đến mức nào!"

Nestor, hiệp sĩ lão thành xứ Gerene, nghe theo lời cậu. Lập tức, hai người hầu dũng cảm là Sthenelus và Eurymedon tốt bụng bước tới tiếp quản chiến mã của Nestor. Ông lão cùng Diomed bước lên cỗ chiến xa mới. Nestor nắm chặt dây cương, vung roi quất mạnh cho bầy ngựa lao vút đi. Họ nhanh chóng áp sát Hector. Ngay lúc gã đang phóng hết tốc lực về phía họ, con trai của Tydeus vung tay ném phập ngọn giáo sắc nhọn. Mũi giáo trượt mục tiêu chính, nhưng lại cắm ngập vào ngực Eniopeus - người hầu kiêm người đánh xe, con trai của Thebaeus cao quý. Ngọn giáo đâm trúng ngay cạnh núm vú khi hai tay anh ta đang ghì chặt dây cương. Cái chết ập đến tức khắc. Thi thể anh ta ngã lộn nhào khỏi chiến xa, kéo theo bầy ngựa hoảng loạn chệch hướng. Nhìn người đánh xe bỏ mạng, Hector vô cùng đau đớn. Dẫu đau buồn sâu sắc, hắn đành bỏ mặc thi thể anh ta nằm lại giữa bụi bặm sa trường để tức tốc tìm một người cầm cương khác. Bầy ngựa không phải chờ đợi lâu. Hắn nhanh chóng tìm thấy Archeptolemus dũng cảm, con trai của Iphitus. Hắn kéo anh ta lên chiến xa, trao vội cuộn dây cương vào tay người mới.

Tình thế lúc này tưởng chừng đã trở nên vô vọng. Đội quân Achaean hẳn đã bị lùa cả vào thành Ilius như một bầy cừu yếu ớt, nếu như đấng tối cao cai quản thần linh và nhân loại không tinh mắt nhận ra. Jove vung tay ném một tia sét rực lửa giáng thẳng xuống ngay trước mũi bầy ngựa của Diomed. Ánh sáng chói lòa cùng mùi diêm sinh bốc cháy khét lẹt xé toạc không gian. Bầy chiến mã kinh hoàng, cố lùi lại nép dưới cỗ xe. Sợi dây cương tuột khỏi tay Nestor. Đôi mắt mở to sợ hãi, ông vội vàng nói với Diomed: "Hỡi con trai của Tydeus, hãy quay ngựa bỏ chạy đi! Cậu không thấy bàn tay của Jove đang nhắm vào chúng ta sao? Hôm nay ngài ban vinh quang cho Hector, biết đâu ngày mai ngài sẽ lại ban ân huệ ấy cho phe ta. Phàm là người trần mắt thịt, dù dũng cảm đến mấy cũng chẳng thể cưỡng lại ý định của Jove, bởi sức mạnh của ngài vượt xa mọi thế lực trên đời."

Diomed đanh giọng đáp: "Mọi điều ngài nói đều đúng. Nhưng có một nỗi uất hận đang đâm xuyên thấu tim cháu! Hector sẽ lớn tiếng rêu rao giữa đám quân Trojan rằng: 'Con trai của Tydeus đã sợ hãi bỏ chạy trước uy phong của ta về tận chiến thuyền'. Đó là lời khoác lác tự cao mà hắn sẽ thốt ra. Nếu phải nghe những lời chê bai ấy, cháu thà để mặt đất nẻ ra nuốt chửng mình đi còn hơn!"

"Hỡi con trai của Tydeus," Nestor ôn tồn đáp lại, "cậu đang nói gì vậy? Dẫu Hector có mắng cậu là kẻ hèn nhát, thì quân Trojan và Dardanian cũng chẳng bao giờ tin hắn. Những người vợ góa bụa của vô số chiến binh dũng mãnh từng bỏ mạng dưới tay cậu lại càng không thể tin lời hắn."

Nói đoạn, ông giật cương quay ngược bầy ngựa lách qua giữa chốn hỗn chiến. Kèm theo một tiếng thét xé trời, Hector cùng quân Trojan phóng lao theo họ rào rào như mưa trút. Hector gầm lên đắc ý: "Hỡi con trai của Tydeus! Bấy lâu nay quân Danaan luôn dành cho ngươi chỗ ngồi danh dự trên bàn tiệc, dâng lên những món ngon nhất và rót tràn rượu vang vào chén nạm vàng của ngươi. Nhưng từ nay, chúng sẽ coi khinh ngươi, bởi ngươi giờ đây chẳng khác nào một người đàn bà yếu hèn! Cút đi, đồ con gái thảm hại! Ngươi đừng hòng lợi dụng sự lùi bước của ta để trèo qua bức tường thành vững chãi này. Ngươi cũng chẳng bao giờ cướp được vợ của chúng ta mang lên chiến thuyền đâu, vì chính tay ta sẽ tiễn ngươi xuống mồ!"

Nghe những lời sỉ nhục, con trai của Tydeus day dứt khôn nguôi, nửa muốn quay ngựa lại tử chiến, nửa lại e dè cơn thịnh nộ của thần linh. Ba lần anh chần chừ, cũng là ba lần sấm sét của Jove rền vang từ đỉnh núi Ida - một điềm báo rõ ràng rằng đấng tối cao đang xoay chuyển cục diện có lợi cho quân Trojan. Hector cao giọng hò hét cổ vũ sĩ khí: "Hỡi quân Trojan, quân Lycian và quân Dardanian dũng mãnh - những chiến binh sinh ra để vẫy vùng trong những trận giáp lá cà! Hãy chiến đấu như những người đàn ông đích thực, hỡi các bạn của ta! Hãy dốc cạn sức lực! Ta đã thấy Jove quyết định ban chiến thắng và vinh quang tối thượng cho phe ta, đồng thời giáng xuống đầu quân Danaan sự hủy diệt tàn khốc. Bọn ngu ngốc! Chút tường thành mỏng manh vô dụng đó làm sao cản được cơn lốc phẫn nộ của ta! Chiến mã của ta sẽ nhẹ nhàng bay qua chiến hào của chúng. Khi ta áp sát hạm đội, các bạn đừng quên mang ngọn lửa rực cháy đến cho ta! Ta sẽ thiêu rụi mọi chiến thuyền, tiện tay tàn sát sạch đám quân Argive đang hoảng loạn, mù mịt trong khói bụi đen ngòm!"

Rồi hắn quay sang gầm thét với bầy ngựa của mình: "Xanthus và Podargus! Cả các ngươi nữa, Aethon và Lampus kiêu hãnh! Giờ là lúc các ngươi đền đáp công lao nuôi dưỡng và những máng ngô ngọt lịm mà Andromache, con gái của Eetion vĩ đại, đã ân cần ban cho. Nàng đã pha rượu và nước cho các ngươi thỏa cơn khát bất cứ lúc nào, thậm chí còn ưu tiên chăm sóc các ngươi trước cả ta - phu quân của nàng! Hãy phi nước đại truy đuổi! Chúng ta phải đoạt bằng được chiếc khiên của Nestor, món binh khí vang danh đến tận trời xanh, đúc hoàn toàn từ vàng ròng, cả mặt khiên lẫn tay cầm. Và chúng ta sẽ lột sạch khỏi vai Diomed bộ giáp lẫy lừng do đích thân thần Vulcan rèn đúc. Chỉ cần đoạt được hai báu vật này, ta tin rằng đám quân Achaean sẽ vội vã nhổ neo chiến thuyền tháo chạy ngay trong đêm nay!"

Hắn vừa lớn tiếng khoác lác, vừa phô trương uy thế. Trên đỉnh Olympus cao ngất, nữ hoàng Juno tức giận đến mức cả ngai vàng cũng rung bần bật. Nàng phẫn nộ quay sang vị thần biển cả quyền năng Neptune: "Sao có thể thế này, hỡi chúa tể cai quản những cơn địa chấn khắp thế gian? Ngài không có mảy may thương xót nào dành cho những người Danaan đang ngã xuống sao? Chính họ đã dâng lên ngài bao lễ vật xa hoa nhất ở Helice và Aegae² đấy! Vậy xin ngài hãy phù hộ cho họ! Nếu tất cả chư thần chóp bu ủng hộ quân Danaan chúng ta cùng đồng tâm hiệp lực, đẩy lùi quân Trojan và trói buộc bàn tay can thiệp của Jove, thì ông ta cũng đành cam chịu ngồi hờn dỗi một mình trên đỉnh Ida mà thôi."

Vua biển Neptune vô cùng phiền não, cau mày đáp: "Juno, nàng đang nói cái gì thế hả, đồ bốc đồng nhanh nhảu? Những vị thần như chúng ta tuyệt đối không được phép chống lại Jove. Quyền uy và sức mạnh của ngài ấy vượt xa tất thảy chúng ta cộng lại."

Họ tranh luận là vậy, thế nhưng toàn bộ khoảng trống bên trong chiến hào, kéo dài từ các chiến thuyền đến tận chân tường thành, giờ đây chật cứng những ngựa cùng chiến binh. Bọn họ đã bị Hector, con trai của Priam, dồn ép vào chốn này khi bàn tay của Jove đang che chở cho hắn. Hắn thậm chí đã châm ngọn lửa thiêu rụi toàn bộ chiến thuyền, nếu như Nữ hoàng Juno không gieo vào tâm trí Agamemnon ý định tự mình đứng lên khích lệ sĩ khí quân Achaean. Để làm được điều này, vị vua khoác lên mình chiếc áo choàng lớn màu tím, cất bước đi quanh các chiến thuyền cùng lều trại, rồi dừng chân bên cạnh thân tàu khổng lồ màu đen của chiến thuyền Ulysses nằm ngay giữa trận tuyến. Từ nơi này, giọng nói của ông sẽ truyền đi xa nhất, một hướng vọng về lều của Ajax con trai Telamon, hướng kia vang tới lều của Achilles-bởi hai người hùng này luôn kiêu hãnh về sức mạnh của bản thân nên đã quả cảm neo đậu chiến thuyền ở hai đầu trận tuyến. Đứng tại đây, với giọng nói vang vọng từ xa, ông lớn tiếng quát mắng quân Danaan: "Hỡi quân Argive, thật đáng xấu hổ cho các ngươi, lũ nhát gan thảm hại, chỉ giỏi cái mã bề ngoài! Đâu rồi những lời khoác lác kiêu căng rằng chúng ta sẽ giành chiến thắng-những lời khoác lác mà chúng ta đã từng thốt ra đầy ngạo mạn ở Lemnos, khi chúng ta ngấu nghiến thịt những con gia súc có sừng và tu cạn những bát rượu đầy ắp? Các ngươi từng thề thốt rằng mỗi người sẽ thừa sức đứng vững trước một trăm, hay thậm chí hai trăm kẻ địch, vậy mà giờ đây, các ngươi lại chứng tỏ mình chẳng đáng là đối thủ của dù chỉ một người-của Hector, kẻ chẳng bao lâu nữa sẽ biến chiến thuyền của chúng ta thành tro bụi. Hỡi cha Jove, ngài đã từng hủy hoại một vị vua vĩ đại và tước đoạt hoàn toàn vinh quang của ông ta một cách tàn nhẫn như thế này chưa? Thế nhưng, khi con đặt chân đến đây trong nỗi sầu thảm, con chưa bao giờ để chiến thuyền của mình lướt qua các bàn thờ của ngài mà quên dâng lên mỡ và xương đùi của những con bò cái tơ, bởi con luôn khao khát được cướp phá thành Troy đến nhường nào. Vậy xin ngài hãy lắng nghe lời cầu nguyện này của con-ít nhất hãy cho phép chúng con giữ lại mạng sống mà thoát khỏi nơi đây, và xin đừng để quân Achaean bị quân Trojan đánh bại hoàn toàn."

Nghe ông khẩn cầu như vậy, cha Jove động lòng thương xót trước những giọt nước mắt của ông, bèn ban ân huệ để binh lính của ông được sống chứ không phải bỏ mạng. Ngay lập tức, ngài phái đến cho họ một con đại bàng, loài chim mang điềm báo chuẩn xác nhất, với một con nai non quắp chặt trong móng vuốt. Con đại bàng buông rơi con nai non ngay cạnh bàn thờ, nơi quân Achaean vẫn thường hiến tế cho Jove, chúa tể của những điềm báo. Khi mọi người chứng kiến con chim được chính Jove phái đến, họ bừng bừng sát khí, lao vào quân Trojan dữ dội và chiến đấu quả cảm hơn gấp bội.

Vào khoảnh khắc đó, giữa vô vàn binh sĩ Danaan, không một ai dám tự hào rằng mình đã cưỡi ngựa vượt qua chiến hào và xông pha trận mạc sớm hơn con trai của Tydeus. Từ rất lâu trước khi bất kỳ ai khác kịp hành động, anh đã kết liễu mạng sống của một chiến binh vũ trang hạng nặng phe Trojan, Agelaus con trai của Phradmon. Hắn đang định quay ngựa tháo chạy, nhưng ngọn giáo đã đâm trúng lưng hắn ở đoạn giữa hai bả vai, xuyên thủng lồng ngực. Bộ giáp sắt khua lên lanh lảnh khi hắn ngã chúi người từ trên chiến xa xuống đất.

Theo sát gót anh là Agamemnon và Menelaus, những người con của Atreus, hai anh em Ajax mang bầu nhiệt huyết dũng cảm ngập tràn, Idomeneus cùng người bạn chiến đấu Meriones-người sánh ngang hàng với ác thần Mars-và Eurypylus, người con trai dũng mãnh của Euaemon. Người thứ chín là Teucer, tay lăm lăm cây cung, thu mình nấp dưới sự yểm trợ từ chiếc khiên của Ajax, con trai Telamon. Mỗi khi Ajax nâng khiên lên, Teucer lại đưa mắt nhìn quanh, và hễ anh bắn trúng một kẻ nào đó trong đám đông, gã đó sẽ lập tức ngã lăn ra chết. Rồi Teucer lại ùa về phía Ajax như một đứa trẻ sà vào lòng mẹ, và lại rụt người xuống nấp sau tấm khiên.

Teucer dũng cảm đã hạ gục kẻ nào bên quân Trojan đầu tiên? Đó là Orsilochus, nối tiếp là Ormenus và Ophelestes, Daetor, Chromius, cùng Lycophontes thần thánh, Amopaon con trai của Polyaemon, và Melanippus. Lần lượt từng kẻ một bị anh hạ gục xuống mặt đất. Vua Agamemnon vô cùng hoan hỉ khi thấy anh dùng cây cung hùng mạnh tàn phá đội hình quân Trojan. Ông tiến đến chỗ anh và cất lời khen ngợi: "Teucer, người lính chí cốt của ta, con trai của Telamon, vị thủ lĩnh giữa đội quân! Hãy cứ tiếp tục bắn đi, hãy vừa là vị cứu tinh của quân Danaan vừa là niềm tự hào của cha cậu, Telamon-người đã cưu mang và nuôi dưỡng cậu trong chính ngôi nhà của ông ấy từ khi cậu còn là một đứa trẻ, dẫu cậu chỉ là con hoang. Hãy mang vinh quang về phủ lên ông ấy dù ông ấy đang ở nơi xa vợi; ta hứa, và ta chắc chắn sẽ thực hiện lời hứa đó; nếu Jove cầm mộc thần và Minerva cho phép ta cướp phá thành Ilius, cậu sẽ có phần thưởng danh dự thứ hai chỉ sau phần của chính ta-một chiếc kiềng ba chân, hoặc hai con ngựa cùng chiến xa của chúng, hoặc một người phụ nữ sẽ về chung chăn gối cùng cậu."

Và Teucer đáp lại: "Hỡi người con trai cao quý nhất của Atreus, bệ hạ không cần phải thúc giục tôi; từ lúc chúng ta bắt đầu đẩy lùi chúng về phía Ilius, tôi chưa một giây phút nào ngừng nỗ lực hết mình để săn lùng những kẻ mà tôi có thể bắn và giết. Tôi đã phóng đi tám mũi tên có ngạnh, và tất thảy đều cắm phập vào da thịt của những chiến binh trẻ tuổi, thế nhưng con chó điên này tôi vẫn chưa thể bắn trúng."

Vừa nói, anh vừa giương một mũi tên khác nhắm thẳng tới Hector, bởi anh quyết tâm hạ gục hắn bằng được. Tuy nhiên, anh lại bắn trượt, và mũi tên găm trúng ngực Gorgythion, người con trai dũng mãnh của Priam. Mẹ chàng, nàng Castianeira xinh đẹp kiều diễm tựa nữ thần, vốn được cưới về từ xứ Aesyme. Giờ đây, chàng gục đầu xuống như bông túc nở rộ trong vườn oằn mình dưới những cơn mưa xuân - đầu chàng cũng trĩu xuống nặng nề dưới sức nặng chiếc mũ trụ.

Anh lại nhắm vào Hector, khao khát mãnh liệt muốn bắn trúng hắn, nhưng mũi tên lại chệch hướng, vì Apollo đã gạt nó sang một bên. Dẫu vậy, mũi tên ấy đã đâm trúng ngực Archeptolemus-người đánh xe dũng cảm của Hector-ngay sát núm vú, khi anh ta đang điên cuồng lao vào trận chiến. Bầy ngựa giật mình chệch hướng khi anh ta ngã lộn nhào khỏi chiến xa, và chút sự sống cuối cùng cũng tan biến theo. Hector vô cùng đau đớn trước cái chết của người đánh xe, nhưng gạt đi mọi xót thương, hắn đành để anh ta nằm lại nơi vừa gục ngã. Hắn lớn tiếng ra lệnh cho người em trai Cebriones đang ở ngay gần đó cầm lấy dây cương, và Cebriones đã làm theo lời hắn. Ngay lập tức, Hector hét lớn, nhảy khỏi chiến xa xuống đất, vồ lấy một tảng đá khổng lồ rồi lao thẳng về phía Teucer với dã tâm đoạt mạng anh. Teucer vừa mới rút một mũi tên khỏi bao, đặt lên dây cung, nhưng ngay khi anh đang nhắm và kéo căng dây cung sát vai, Hector đã ném hòn đá sắc lẹm vào anh. Hòn đá ném trúng xương đòn nơi ranh giới giữa cổ và ngực, một vị trí vô cùng chí mạng, làm đứt gân tay khiến cổ tay anh rã rời, cây cung tuột khỏi tay khi anh ngã gục xuống đất. Ajax thấy em trai gục ngã liền tức tốc chạy tới, đứng dạng chân che chắn cho anh bằng tấm khiên vững chãi. Trong lúc đó, hai người hầu trung thành của anh, Mecisteus con trai của Echius và Alastor, bước tới khiêng anh về phía các chiến thuyền trong khi anh không ngừng rên rỉ vì nỗi đau đớn tột cùng.

Lúc bấy giờ, đấng Jove truyền thêm nhuệ khí cho quân Trojan, khiến họ dồn ép lính Achaean lùi tít đến tận bờ chiến hào sâu hoắm. Dẫn đầu đoàn quân là Hector, ngạo nghễ trong vinh quang rực rỡ. Hệt như con chó săn ngoan cường bám riết hông hay đùi một con lợn rừng hoặc sư tử, ánh mắt cẩn trọng dõi theo từng cú vặn mình của con mồi; Hector cũng bám riết quân Achaean y như thế. Hắn liên tục tàn sát những kẻ tụt lại phía sau trong lúc hàng ngũ kẻ thù hoảng loạn tháo chạy. Tràn qua những cọc nhọn và chiến hào, vô số lính Achaean đã vong mạng dưới tay quân Trojan. Kẻ sống sót đành dừng bước bên những chiến thuyền, họ gọi nhau, chắp tay thành kính cầu xin chư thần cứu rỗi. Thế nhưng, Hector vẫn giong ngựa xoay chuyển khắp bốn bề, đôi mắt trừng trừng tàn độc như ánh nhìn của quái vật Gorgo³ hay hung thần Mars khát máu.

Từ trên cao, nữ thần Juno đưa mắt nhìn xuống, trào dâng lòng thương xót. Nàng liền quay sang cất lời cùng Minerva: "Than ôi, hỡi người con của đấng Jove mang khiên thánh! Lẽ nào ta và nàng lại ngoảnh mặt làm ngơ trước thảm cảnh của những chiến binh Danaan, dẫu đây có là lần cuối chúng ta dang tay cứu vớt? Nàng xem kìa, họ đang gục ngã từng người một, đón nhận tổn thất nặng nề chỉ vì đợt tấn công của độc một người. Hector, con trai Priam, đang trút cơn thịnh nộ dữ dội, gây ra biết bao thiệt hại lớn lao."

Minerva đáp: "Ta thà thấy tên này vùi thây nơi quê nhà, ngã gục dưới lưỡi kiếm quân Achaean; nhưng nương nương xem, cha Jove của ta đang phát điên vì phẫn nộ, luôn cản bước ta, luôn cố chấp và bất công vô ngần. Người đã quên bẵng đi việc ta từng bao phen cứu mạng con trai người, những lúc anh ta kiệt sức vì chuỗi nhiệm vụ đày đọa của Eurystheus⁴. Anh ta khóc lóc ỉ ôi thấu tận trời xanh, thế là Jove lại sai ta giáng trần tương trợ. Phải chi ta đủ sáng suốt để lường trước cơ sự này! Cái độ Eurystheus phái anh ta xuống tận dinh thự của thần Hades để bắt con chó ngao canh cửa ngục Erebus⁵, ta đã mặc kệ để anh ta mãi chìm dưới làn nước đen ngòm thẳm sâu của dòng Styx⁶. Vậy mà giờ đây, Jove lại đâm ra ghét bỏ ta. Người bỏ mặc cho ả Thetis thao túng, chỉ vì ả khúm núm ôm hôn đầu gối và vuốt râu người, van nài người ban danh dự cho Achilles. Lần tới, hễ người cất tiếng gọi cô con gái cưng mắt xám này, ta sẽ biết phải cư xử ra sao! Nương nương hãy chuẩn bị chiến xa đi, trong lúc ta vào điện của cha Jove để thắng giáp bộ. Chừng đó, ta sẽ chống mắt xem liệu tên Hector, con trai Priam kia, có còn hớn hở khi giáp mặt chúng ta giữa sa trường khói lửa nữa không, hay chính xác thịt quân Trojan sẽ trở thành bữa tiệc béo ngậy cho lũ chó hoang và đàn kền kền, khi chúng phơi thây bên bờ chiến thuyền Achaean."

Dứt lời, Juno kiều diễm với đôi cánh tay trắng ngần, ái nữ của vĩ thần Saturn, liền làm y lời nàng. Nương nương bắt tay vào việc thắng cỗ ngựa rực rỡ ánh vàng. Cùng lúc đó, Minerva, con gái đấng Jove mang khiên thánh, thả rơi tấm áo choàng lộng lẫy do chính tay nàng dệt xuống thềm điện cha, rồi khoác lên người chiến bào của Jove, trang bị khí giới sẵn sàng xung trận. Nàng oai vệ bước lên cỗ chiến xa rực lửa, tay siết chặt ngọn giáo to lớn, cứng cáp - món vũ khí quen thuộc nàng dùng để đập tan mọi đội quân hào kiệt dám cả gan chọc giận mình. Juno vung roi quất ngựa. Tức thì, những cánh cổng thiên đàng ầm ầm gầm vang, tự động mở toang. Dưới quyền cai quản của các Nữ thần Thời gian⁷ - những vị thần nắm giữ cả thiên đàng và đỉnh Olympus, cánh cổng ấy có thể cuốn đi đám mây mù dày đặc che khuất chúng, hoặc buông màn khép kín lại. Xuyên qua lối đi ấy, hai nữ thần hiên ngang cưỡi bầy thiên mã ngoan ngoãn lao vút đi.

Thế nhưng, từ đỉnh núi Ida, cha Jove đã thu hết mọi hành động vào tầm mắt. Nổi trận lôi đình, ngài lập tức phái nữ thần Iris vỗ cánh bay đi truyền lệnh: "Đi đi," ngài quát lớn, "Hỡi Iris nhanh nhẹn! Hãy mau chặn chúng lại. Tuyệt đối đừng để chúng bén mảng đến gần ta, nhược bằng đôi bên đụng độ, hậu quả sẽ khôn lường! Hãy nghe cho rõ lời phán quyết của ta: Ta sẽ đánh què chân bầy ngựa của chúng; ta sẽ quật ngã chúng khỏi chiến xa, rồi đập cỗ xe vỡ nát thành từng mảnh. Những vết thương do đích thân sấm sét của ta giáng xuống sẽ phải mất mười năm ròng rã mới có thể chữa lành. Đến lúc đó, đứa con gái mắt xám mới thấu hiểu cái giá của việc dám cãi lại cha mình. Với Juno, ta ít ngạc nhiên và cũng bớt phần phẫn nộ hơn, bởi lẽ từ trước tới nay, bất luận ta nói gì, nàng ta cũng đều một mực chống đối."

Vâng lệnh, Iris phi thân nhanh như một cơn gió lốc, rời bỏ những đỉnh núi Ida để hướng thẳng tới những ngọn chóp cao vút của dãy Olympus. Chặn đường hai nữ thần ngay tại cánh cổng ngoài cùng dẫn vào muôn ngàn thung lũng của Olympus, Iris lớn tiếng truyền đạt thánh chỉ: "Hai người đang định làm cái trò gì vậy?" nàng nói. "Hai người mất trí cả rồi sao? Con trai thần Saturn ban lệnh cấm tuyệt không được tiến bước! Đây là lời tuyên án và hình phạt ngài định giáng xuống: Ngài sẽ đánh què chân bầy ngựa, quật ngã hai người khỏi chiến xa, và nghiền nát cỗ xe. Sẽ phải mất mười năm đằng đẵng để chữa lành những vết thương do sấm sét của ngài gây ra, để nữ thần mắt xám hiểu thấu thế nào là cãi lại cha mình. Ngài ít cảm thấy phật ý và cũng bớt tức giận với Juno hơn, vì mặc cho ngài có phán gì đi nữa, nương nương cũng vẫn luôn giữ thói quen cãi bướng. Nhưng còn nữ thần, vị thần hống hách kia! Nữ thần thực sự to gan dám nâng ngọn giáo khổng lồ của mình lên thách thức đấng Jove sao?"

Dứt lời, Iris vụt biến mất. Juno rầu rĩ bảo với Minerva: "Quả thật, hỡi người con của đấng Jove mang khiên thánh, ta không còn ủng hộ việc chúng ta phớt lờ thánh chỉ của Jove mà can dự vào cuộc chiến của đám phàm nhân nữa. Mặc kệ chúng, kẻ sống người chết cứ để tùy duyên may rủi. Cứ để Jove tự mình định đoạt số phận cho quân Trojan và quân Danaan theo đúng ý nguyện ngài."

Nàng buông tay quay chiến xa trở lại. Các Nữ thần Thời gian tức tốc tháo ách cho bầy ngựa, cột chúng vào máng cỏ thần thánh, rồi cẩn thận tựa cỗ xe bốc lửa vào bức tường phía cuối sân. Đoạn, hai vị nữ thần lẳng lặng ngồi xuống ngai vàng giữa hàng ngũ chư thần, tuy ngọn lửa uất hận vẫn đang bừng bừng thiêu đốt tâm can.

Chẳng bao lâu sau, cha Jove đánh xe trở về Olympus và uy nghi bước vào hội nghị chư thần. Vị Chúa tể cai quản động đất quyền năng thân chinh tháo ngựa, cẩn thận đặt cỗ xe lên bệ rồi phủ lên một bức màn. Ngay khi Jove an tọa trên ngai vàng kim cương, toàn bộ đỉnh Olympus rung chuyển bần bật dưới chân ngài. Minerva và Juno ngồi tách biệt, lẻ loi một góc, tránh xa ánh nhìn của Jove. Cả hai im phăng phắc, chẳng thốt ra lấy một lời hay đoái hoài hỏi han. Thế nhưng, tường tận thấu suốt tâm can họ, Jove lạnh lùng cất giọng: "Minerva và Juno, tại cớ gì mà hai người lại hậm hực đến thế? Phải chăng hai người đã thấm mệt vì lỡ tàn sát quá tay những 'người bạn' Trojan thân yêu của mình? Mặc kệ sự thể ra sao, quyền uy trong đôi tay ta vĩ đại đến mức cả hội đồng chư thần trên đỉnh Olympus này hợp lại cũng đừng hòng lay chuyển được ý định của ta! Trông kìa, chân tay hai người đã run rẩy cầm cập trước cả khi kịp chứng kiến tận mắt cơn ác mộng kinh hoàng của trận chiến. Vì thế, ta muốn nói thẳng cho hai người hiểu - và điều đó chắc chắn đã xảy ra - ta đã phóng sấm sét giáng thẳng xuống đầu hai người, và cỗ chiến xa kia vĩnh viễn không bao giờ có cơ hội chở hai người quay lại đỉnh Olympus này nữa"

Ngồi sát cạnh nhau, Minerva và Juno chỉ biết rên rỉ trong cõi lòng chua xót, ngấm ngầm ấp ủ những mưu đồ gieo rắc tai ương lên đầu quân Trojan. Nàng Minerva đành đứng chôn chân trong câm lặng, đành cam chịu dù cơn thịnh nộ và lòng oán hận cha mình đang trào dâng dữ dội. Nhưng Juno thì không sao nhẫn nhịn nổi. Nàng bật thốt: "Ngài đang nói cái lý lẽ gì vậy, hỡi người con trai đáng sợ của Saturn? Chúng thiếp thừa hiểu quyền năng của ngài bao la trùm lấp nhường nào; thế nhưng, chúng thiếp vẫn quặn lòng thương xót cho sinh mạng những chiến binh Danaan đang bỏ mạng, phơi thây trong kết cục thê thảm. Dù thế, nay ngài đã phán lệnh, chúng thiếp đành kìm nén, thề không mảy may trực tiếp nhúng tay vào trận chiến. Tuy nhiên, chúng thiếp vẫn sẽ ban phát những lời khuyên sắc sảo cho quân Argive, mong cứu vãn để chúng không bị vùi lấp toàn mạng dưới cơn thịnh nộ của ngài."

Jove gằn giọng đáp trả: "Sáng mai, hỡi Juno, nếu nàng muốn, nàng sẽ được chiêm ngưỡng tận mắt cảnh con trai của Saturn tàn sát tận gốc quân Argive. Tên ác quỷ hung bạo Hector sẽ không chịu buông gươm chừng nào hắn chưa ép được con trai của Peleus phải thức tỉnh. Chuyện đó sẽ xảy ra vào khoảnh khắc dầu sôi lửa bỏng, khi hai bên lao vào huyết chiến bên đuôi những chiến thuyền, tranh đoạt xác chết của Patroclus. Mặc kệ nàng có thuận ý hay không, số mệnh đã an bài không thể đảo ngược! Ta hoàn toàn chẳng bận tâm. Nàng cứ việc đày đọa bản thân xuống tận cùng đáy sâu thăm thẳm của trần gian và đại dương, nơi ác thần Iapetus và Saturn đang rục xương trong ngục tối Tartarus lạnh lẽo, tịnh không một tia sáng hay làn gió nào thổi tới vỗ về. Nàng cứ việc cất bước, đi mải miết cho tới khi đến chốn cùng cốc ấy đi, ta cũng quyết không bận tâm chút nào cho sự hờn dỗi của nàng! Nàng đúng là kẻ ngang ngạnh nhất trần đời này!"

Juno câm nín, không thốt thêm nửa lời đáp trả ngài. Vầng dương rực rỡ vội vã chìm lấp dưới dòng Oceanus bao la, thả xuống tấm màn đêm đen kịt phủ trùm lên vạn vật. Nếu quân Trojan vô cùng hối tiếc khi ánh ban mai vụt tắt, thì ngược lại, bóng tối bao trùm chính là phép màu cứu rỗi mà đội quân Achaean đã tha thiết nguyện cầu và khát khao tới tận ba lần.

Sau đó, Hector dẫn dắt quân Trojan rút khỏi khu vực chiến thuyền. Hắn tập hợp họ thành một hội nghị trên bãi đất trống ven sông, nơi chưa vương vãi xác người. Quân lính để lại chiến xa và ngồi bệt xuống mặt đất, vểnh tai lắng nghe vị chủ soái phát biểu. Trong tay Hector nắm chặt cây giáo dài mười một cubit. Mũi giáo bằng đồng sáng rực lên phía trước, và chiếc khuyên bao quanh mũi giáo được đúc bằng vàng ròng. Chống tay lên ngọn giáo, hắn dõng dạc nói:

"Hãy nghe ta, hỡi quân Trojan, quân Dardanian và các bằng hữu đồng minh! Ta từng đinh ninh rằng mình sẽ nghiền nát đám chiến thuyền cùng toàn bộ quân Achaean trên đó trước khi khải hoàn trở về Ilius. Nhưng bóng đêm buông xuống quá vội vàng. Chính bóng tối đã cứu mạng lũ người ấy cùng bầy thuyền trên bờ biển. Bởi vậy, lúc này, chúng ta đành thuận theo mệnh lệnh của bóng đêm mà sửa soạn bữa tối. Hãy tháo ách cho bầy chiến mã và ném cho chúng ít lúa mạch. Sau đó, hãy mau chóng lùa cừu và bò từ thành phố ra đây. Đừng quên mang theo rượu vang và lúa mì từ nhà, đồng thời nhặt thêm thật nhiều củi khô. Từ giờ cho đến lúc rạng đông, chúng ta sẽ đốt những đống lửa canh gác rực sáng tận trời cao. Ta e rằng lũ Achaean sẽ lợi dụng màn đêm để đào tẩu qua đường biển. Tuyệt đối không được để chúng lên thuyền một cách êm thấm! Phải đảm bảo nhiều kẻ trong số chúng mang theo một vết thương về nhà để mà chữa trị, trúng phải giáo hoặc tên ngay lúc chúng nhảy lên mạn thuyền. Hãy để những kẻ thù khác phải khiếp đảm mỗi khi nghĩ đến việc gieo rắc chiến tranh và đau thương cho người Trojan.

Thêm vào đó, hãy sai lính truyền tin chạy khắp thành phố. Truyền lệnh cho những thiếu niên chưa tới tuổi và những ông lão râu tóc hoa râm phải đóng trại trên những bức tường thành cao vút. Các phu nhân ở nhà cũng phải thắp một đống lửa thật lớn. Bất kỳ ai cũng phải đề cao cảnh giác, phòng ngừa quân địch đánh úp thành phố trong lúc lực lượng chủ lực của chúng ta đang chinh chiến bên ngoài. Hãy làm theo đúng lời ta dặn, hỡi quân Trojan quả cảm, như thế là đủ cho đêm nay. Khi rạng đông ló rạng, ta sẽ ban thêm chỉ thị. Ta khẩn cầu Jove cùng các vị thần linh, hy vọng ngày mai chúng ta có thể quét sạch bầy chó bị số phận ruồng bỏ này khỏi quê hương, vì chính số phận đã xua đuổi chúng và bầy chiến thuyền tới đây.

Đêm nay, chúng ta hãy cảnh giác. Nhưng ngay khi sáng sớm, hãy nai nịt giáp trụ và khơi bùng ngọn lửa chiến tranh khốc liệt tại các chiến thuyền của quân Achaean. Lúc đó, ta sẽ xem thử Diomed dũng cảm, con trai của Tydeus, có thể đẩy lùi ta từ chiến thuyền về tận bức tường thành không, hay chính ta sẽ hạ gục hắn và tước lấy bộ giáp nhuốm máu. Ngày mai, để xem hắn có dám đứng trước mũi giáo của ta mà phô diễn dũng khí hay không. Ta tin chắc, khi ngày mới vươn lên, hắn sẽ nằm trong số những kẻ đầu tiên bỏ mạng, và bao đồng đội của hắn cũng sẽ gục ngã quanh cái xác đó. Ước gì ta có thể chắc chắn mình bất tử, mãi mãi thanh xuân, và được tôn thờ ngang hàng với Minerva hay Apollo, như cái cách ta chắc chắn ngày mai sẽ gieo rắc tai ương xuống đầu quân Argive!"

Nghe Hector dứt lời, toàn quân Trojan reo hò ầm ĩ. Họ tháo ách cho những con ngựa đầm đìa mồ hôi và buộc chúng ngay cạnh chiến xa. Họ vội vã lùa cừu và bò từ thành phố ra, mang theo cả rượu và lúa mì từ nhà, rồi nhanh chóng gom thật nhiều củi khô. Sau đó, họ dâng những lễ vật hecatomb⁸ trọn vẹn lên các vị thần bất tử. Gió mang hương thơm ngọt ngào của thịt nướng bay thẳng lên thiên đàng-nhưng các vị thần linh thiêng đã ngoảnh mặt từ chối. Họ đã ôm lòng căm ghét tột cùng đối với Ilius linh thiêng, đối với Priam và cả thần dân của ngài.

Thế là, mang theo hy vọng ngập tràn, quân Trojan ngồi thâu đêm dọc theo các nẻo đường trận mạc. Hàng nghìn đống lửa gác được thắp sáng rực rỡ. Giống như khi bầu trời không gợn một cơn gió, vầng trăng vằng vặc chiếu sáng và muôn ngàn vì sao thi nhau lấp lánh-không một đỉnh núi, trảng cỏ hay mũi đất nhô ra nào bị bỏ sót trong thứ ánh sáng huy hoàng tỏa xuống từ tầng không; người chăn cừu có thể đếm được từng vì sao và trong lòng tràn ngập niềm hân hoan-những đống lửa gác của quân Trojan trước Ilius, trải dài từ các chiến thuyền đến tận dòng sông Xanthus, cũng rực sáng rạng ngời như vậy. Hàng nghìn đống lửa trại thắp sáng cả cánh đồng. Dưới ánh lửa hồng của mỗi đống lửa, có năm mươi chiến binh ngồi gác, trong khi những con ngựa nhai lúa mạch và lúa mì bên cạnh chiến xa, kiên nhẫn chực chờ ánh bình minh.

BOOK VIII.

Jove forbids the gods to interfere further-There is an even fight till midday, but then Jove inclines the scales of victory in favour of the Trojans, who eventually chase the Achaeans within their wall-Juno and Minerva set out to help the Trojans: Jove sends Iris to turn them back, but later on he promises Juno that she shall have her way in the end-Hector’s triumph is stayed by nightfall-The Trojans bivouac on the plain.

Now when Morning, clad in her robe of saffron, had begun to suffuse light over the earth, Jove called the gods in council on the topmost crest of serrated Olympus. Then he spoke and all the other gods gave ear. “Hear me,” said he, “gods and goddesses, that I may speak even as I am minded. Let none of you neither goddess nor god try to cross me, but obey me every one of you that I may bring this matter to an end. If I see anyone acting apart and helping either Trojans or Danaans, he shall be beaten inordinately ere he come back again to Olympus; or I will hurl him down into dark Tartarus far into the deepest pit under the earth, where the gates are iron and the floor bronze, as far beneath Hades as heaven is high above the earth, that you may learn how much the mightiest I am among you. Try me and find out for yourselves. Hangs me a golden chain from heaven, and lay hold of it all of you, gods and goddesses together-tug as you will, you will not drag Jove the supreme counsellor from heaven to earth; but were I to pull at it myself I should draw you up with earth and sea into the bargain, then would I bind the chain about some pinnacle of Olympus and leave you all dangling in the mid firmament. So far am I above all others either of gods or men.”

They were frightened and all of them of held their peace, for he had spoken masterfully; but at last Minerva answered, “Father, son of Saturn, king of kings, we all know that your might is not to be gainsaid, but we are also sorry for the Danaan warriors, who are perishing and coming to a bad end. We will, however, since you so bid us, refrain from actual fighting, but we will make serviceable suggestions to the Argives that they may not all of them perish in your displeasure.”

Jove smiled at her and answered, “Take heart, my child, Trito-born; I am not really in earnest, and I wish to be kind to you.”

With this he yoked his fleet horses, with hoofs of bronze and manes of glittering gold. He girded himself also with gold about the body, seized his gold whip and took his seat in his chariot. Thereon he lashed his horses and they flew forward nothing loth midway twixt earth and starry heaven. After a while he reached many-fountained Ida, mother of wild beasts, and Gargarus, where are his grove and fragrant altar. There the father of gods and men stayed his horses, took them from the chariot, and hid them in a thick cloud; then he took his seat all glorious upon the topmost crests, looking down upon the city of Troy and the ships of the Achaeans.

The Achaeans took their morning meal hastily at the ships, and afterwards put on their armour. The Trojans on the other hand likewise armed themselves throughout the city, fewer in numbers but nevertheless eager perforce to do battle for their wives and children. All the gates were flung wide open, and horse and foot sallied forth with the tramp as of a great multitude.

When they were got together in one place, shield clashed with shield, and spear with spear, in the conflict of mail-clad men. Mighty was the din as the bossed shields pressed hard on one another-death-cry and shout of triumph of slain and slayers, and the earth ran red with blood.

Now so long as the day waxed and it was still morning their weapons beat against one another, and the people fell, but when the sun had reached mid-heaven, the sire of all balanced his golden scales, and put two fates of death within them, one for the Trojans and the other for the Achaeans. He took the balance by the middle, and when he lifted it up the day of the Achaeans sank; the death-fraught scale of the Achaeans settled down upon the ground, while that of the Trojans rose heavenwards. Then he thundered aloud from Ida, and sent the glare of his lightning upon the Achaeans; when they saw this, pale fear fell upon them and they were sore afraid.

Idomeneus dared not stay nor yet Agamemnon, nor did the two Ajaxes, servants of Mars, hold their ground. Nestor knight of Gerene alone stood firm, bulwark of the Achaeans, not of his own will, but one of his horses was disabled. Alexandrus husband of lovely Helen had hit it with an arrow just on the top of its head where the mane begins to grow away from the skull, a very deadly place. The horse bounded in his anguish as the arrow pierced his brain, and his struggles threw others into confusion. The old man instantly began cutting the traces with his sword, but Hector’s fleet horses bore down upon him through the rout with their bold charioteer, even Hector himself, and the old man would have perished there and then had not Diomed been quick to mark, and with a loud cry called Ulysses to help him.

“Ulysses,” he cried, “noble son of Laertes where are you flying to, with your back turned like a coward? See that you are not struck with a spear between the shoulders. Stay here and help me to defend Nestor from this man’s furious onset.”

Ulysses would not give ear, but sped onward to the ships of the Achaeans, and the son of Tydeus flinging himself alone into the thick of the fight took his stand before the horses of the son of Neleus. “Sir,” said he, “these young warriors are pressing you hard, your force is spent, and age is heavy upon you, your squire is naught, and your horses are slow to move. Mount my chariot and see what the horses of Tros can do-how cleverly they can scud hither and thither over the plain either in flight or in pursuit. I took them from the hero Aeneas. Let our squires attend to your own steeds, but let us drive mine straight at the Trojans, that Hector may learn how furiously I too can wield my spear.”

Nestor knight of Gerene hearkened to his words. Thereon the doughty squires, Sthenelus and kind-hearted Eurymedon, saw to Nestor’s horses, while the two both mounted Diomed’s chariot. Nestor took the reins in his hands and lashed the horses on; they were soon close up with Hector, and the son of Tydeus aimed a spear at him as he was charging full speed towards them. He missed him, but struck his charioteer and squire Eniopeus son of noble Thebaeus in the breast by the nipple while the reins were in his hands, so that he died there and then, and the horses swerved as he fell headlong from the chariot. Hector was greatly grieved at the loss of his charioteer, but let him lie for all his sorrow, while he went in quest of another driver; nor did his steeds have to go long without one, for he presently found brave Archeptolemus the son of Iphitus, and made him get up behind the horses, giving the reins into his hand.

All had then been lost and no help for it, for they would have been penned up in Ilius like sheep, had not the sire of gods and men been quick to mark, and hurled a fiery flaming thunderbolt which fell just in front of Diomed’s horses with a flare of burning brimstone. The horses were frightened and tried to back beneath the car, while the reins dropped from Nestor’s hands. Then he was afraid and said to Diomed, “Son of Tydeus, turn your horses in flight; see you not that the hand of Jove is against you? To-day he vouchsafes victory to Hector; to-morrow, if it so please him, he will again grant it to ourselves; no man, however brave, may thwart the purpose of Jove, for he is far stronger than any.”

Diomed answered, “All that you have said is true; there is a grief however which pierces me to the very heart, for Hector will talk among the Trojans and say, ‘The son of Tydeus fled before me to the ships.’ This is the vaunt he will make, and may earth then swallow me.”

“Son of Tydeus,” replied Nestor, “what mean you? Though Hector say that you are a coward the Trojans and Dardanians will not believe him, nor yet the wives of the mighty warriors whom you have laid low.”

So saying he turned the horses back through the thick of the battle, and with a cry that rent the air the Trojans and Hector rained their darts after them. Hector shouted to him and said, “Son of Tydeus, the Danaans have done you honour hitherto as regards your place at table, the meals they give you, and the filling of your cup with wine. Henceforth they will despise you, for you are become no better than a woman. Be off, girl and coward that you are, you shall not scale our walls through any flinching upon my part; neither shall you carry off our wives in your ships, for I shall kill you with my own hand.”

The son of Tydeus was in two minds whether or no to turn his horses round again and fight him. Thrice did he doubt, and thrice did Jove thunder from the heights of Ida in token to the Trojans that he would turn the battle in their favour. Hector then shouted to them and said, “Trojans, Lycians, and Dardanians, lovers of close fighting, be men, my friends, and fight with might and with main; I see that Jove is minded to vouchsafe victory and great glory to myself, while he will deal destruction upon the Danaans. Fools, for having thought of building this weak and worthless wall. It shall not stay my fury; my horses will spring lightly over their trench, and when I am at their ships forget not to bring me fire that I may burn them, while I slaughter the Argives who will be all dazed and bewildered by the smoke.”

Then he cried to his horses, “Xanthus and Podargus, and you Aethon and goodly Lampus, pay me for your keep now and for all the honey-sweet corn with which Andromache daughter of great Eetion has fed you, and for she has mixed wine and water for you to drink whenever you would, before doing so even for me who am her own husband. Haste in pursuit, that we may take the shield of Nestor, the fame of which ascends to heaven, for it is of solid gold, arm-rods and all, and that we may strip from the shoulders of Diomed the cuirass which Vulcan made him. Could we take these two things, the Achaeans would set sail in their ships this self-same night.”

Thus did he vaunt, but Queen Juno made high Olympus quake as she shook with rage upon her throne. Then said she to the mighty god of Neptune, “What now, wide ruling lord of the earthquake? Can you find no compassion in your heart for the dying Danaans, who bring you many a welcome offering to Helice and to Aegae? Wish them well then. If all of us who are with the Danaans were to drive the Trojans back and keep Jove from helping them, he would have to sit there sulking alone on Ida.”

King Neptune was greatly troubled and answered, “Juno, rash of tongue, what are you talking about? We other gods must not set ourselves against Jove, for he is far stronger than we are.”

Thus did they converse; but the whole space enclosed by the ditch, from the ships even to the wall, was filled with horses and warriors, who were pent up there by Hector son of Priam, now that the hand of Jove was with him. He would even have set fire to the ships and burned them, had not Queen Juno put it into the mind of Agamemnon, to bestir himself and to encourage the Achaeans. To this end he went round the ships and tents carrying a great purple cloak, and took his stand by the huge black hull of Ulysses’ ship, which was middlemost of all; it was from this place that his voice would carry farthest, on the one hand towards the tents of Ajax son of Telamon, and on the other towards those of Achilles-for these two heroes, well assured of their own strength, had valorously drawn up their ships at the two ends of the line. From this spot then, with a voice that could be heard afar, he shouted to the Danaans, saying, “Argives, shame on you cowardly creatures, brave in semblance only; where are now our vaunts that we should prove victorious-the vaunts we made so vaingloriously in Lemnos, when we ate the flesh of horned cattle and filled our mixing-bowls to the brim? You vowed that you would each of you stand against a hundred or two hundred men, and now you prove no match even for one-for Hector, who will be ere long setting our ships in a blaze. Father Jove, did you ever so ruin a great king and rob him so utterly of his greatness? Yet, when to my sorrow I was coming hither, I never let my ship pass your altars without offering the fat and thigh-bones of heifers upon every one of them, so eager was I to sack the city of Troy. Vouchsafe me then this prayer-suffer us to escape at any rate with our lives, and let not the Achaeans be so utterly vanquished by the Trojans.”

Thus did he pray, and father Jove pitying his tears vouchsafed him that his people should live, not die; forthwith he sent them an eagle, most unfailingly portentous of all birds, with a young fawn in its talons; the eagle dropped the fawn by the altar on which the Achaeans sacrificed to Jove the lord of omens; when, therefore, the people saw that the bird had come from Jove, they sprang more fiercely upon the Trojans and fought more boldly.

There was no man of all the many Danaans who could then boast that he had driven his horses over the trench and gone forth to fight sooner than the son of Tydeus; long before any one else could do so he slew an armed warrior of the Trojans, Agelaus the son of Phradmon. He had turned his horses in flight, but the spear struck him in the back midway between his shoulders and went right through his chest, and his armour rang rattling round him as he fell forward from his chariot.

After him came Agamemnon and Menelaus, sons of Atreus, the two Ajaxes clothed in valour as with a garment, Idomeneus and his companion in arms Meriones, peer of murderous Mars, and Eurypylus the brave son of Euaemon. Ninth came Teucer with his bow, and took his place under cover of the shield of Ajax son of Telamon. When Ajax lifted his shield Teucer would peer round, and when he had hit any one in the throng, the man would fall dead; then Teucer would hie back to Ajax as a child to its mother, and again duck down under his shield.

Which of the Trojans did brave Teucer first kill? Orsilochus, and then Ormenus and Ophelestes, Daetor, Chromius, and godlike Lycophontes, Amopaon son of Polyaemon, and Melanippus. All these in turn did he lay low upon the earth, and King Agamemnon was glad when he saw him making havoc of the Trojans with his mighty bow. He went up to him and said, “Teucer, man after my own heart, son of Telamon, captain among the host, shoot on, and be at once the saving of the Danaans and the glory of your father Telamon, who brought you up and took care of you in his own house when you were a child, bastard though you were. Cover him with glory though he is far off; I will promise and I will assuredly perform; if aegis-bearing Jove and Minerva grant me to sack the city of Ilius, you shall have the next best meed of honour after my own-a tripod, or two horses with their chariot, or a woman who shall go up into your bed.”

And Teucer answered, “Most noble son of Atreus, you need not urge me; from the moment we began to drive them back to Ilius, I have never ceased so far as in me lies to look out for men whom I can shoot and kill; I have shot eight barbed shafts, and all of them have been buried in the flesh of warlike youths, but this mad dog I cannot hit.”

As he spoke he aimed another arrow straight at Hector, for he was bent on hitting him; nevertheless he missed him, and the arrow hit Priam’s brave son Gorgythion in the breast. His mother, fair Castianeira, lovely as a goddess, had been married from Aesyme, and now he bowed his head as a garden poppy in full bloom when it is weighed down by showers in spring-even thus heavy bowed his head beneath the weight of his helmet.

Again he aimed at Hector, for he was longing to hit him, and again his arrow missed, for Apollo turned it aside; but he hit Hector’s brave charioteer Archeptolemus in the breast, by the nipple, as he was driving furiously into the fight. The horses swerved aside as he fell headlong from the chariot, and there was no life left in him. Hector was greatly grieved at the loss of his charioteer, but for all his sorrow he let him lie where he fell, and bade his brother Cebriones, who was hard by, take the reins. Cebriones did as he had said. Hector thereon with a loud cry sprang from his chariot to the ground, and seizing a great stone made straight for Teucer with intent to kill him. Teucer had just taken an arrow from his quiver and had laid it upon the bowstring, but Hector struck him with the jagged stone as he was taking aim and drawing the string to his shoulder; he hit him just where the collar-bone divides the neck from the chest, a very deadly place, and broke the sinew of his arm so that his wrist was less, and the bow dropped from his hand as he fell forward on his knees. Ajax saw that his brother had fallen, and running towards him bestrode him and sheltered him with his shield. Meanwhile his two trusty squires, Mecisteus son of Echius, and Alastor, came up and bore him to the ships groaning in his great pain.

Jove now again put heart into the Trojans, and they drove the Achaeans to their deep trench with Hector in all his glory at their head. As a hound grips a wild boar or lion in flank or buttock when he gives him chase, and watches warily for his wheeling, even so did Hector follow close upon the Achaeans, ever killing the hindmost as they rushed panic-stricken onwards. When they had fled through the set stakes and trench and many Achaeans had been laid low at the hands of the Trojans, they halted at their ships, calling upon one another and praying every man instantly as they lifted up their hands to the gods; but Hector wheeled his horses this way and that, his eyes glaring like those of Gorgo or murderous Mars.

Juno when she saw them had pity upon them, and at once said to Minerva, “Alas, child of aegis-bearing Jove, shall you and I take no more thought for the dying Danaans, though it be the last time we ever do so? See how they perish and come to a bad end before the onset of but a single man. Hector the son of Priam rages with intolerable fury, and has already done great mischief.”

Minerva answered, “Would, indeed, this fellow might die in his own land, and fall by the hands of the Achaeans; but my father Jove is mad with spleen, ever foiling me, ever headstrong and unjust. He forgets how often I saved his son when he was worn out by the labours Eurystheus had laid on him. He would weep till his cry came up to heaven, and then Jove would send me down to help him; if I had had the sense to foresee all this, when Eurystheus sent him to the house of Hades, to fetch the hell-hound from Erebus, he would never have come back alive out of the deep waters of the river Styx. And now Jove hates me, while he lets Thetis have her way because she kissed his knees and took hold of his beard, when she was begging him to do honour to Achilles. I shall know what to do next time he begins calling me his grey-eyed darling. Get our horses ready, while I go within the house of aegis-bearing Jove and put on my armour; we shall then find out whether Priam’s son Hector will be glad to meet us in the highways of battle, or whether the Trojans will glut hounds and vultures with the fat of their flesh as they be dead by the ships of the Achaeans.”

Thus did she speak and white-armed Juno, daughter of great Saturn, obeyed her words; she set about harnessing her gold-bedizened steeds, while Minerva daughter of aegis-bearing Jove flung her richly vesture, made with her own hands, on to the threshold of her father, and donned the shirt of Jove, arming herself for battle. Then she stepped into her flaming chariot, and grasped the spear so stout and sturdy and strong with which she quells the ranks of heroes who have displeased her. Juno lashed her horses, and the gates of heaven bellowed as they flew open of their own accord-gates over which the Hours preside, in whose hands are heaven and Olympus, either to open the dense cloud that hides them or to close it. Through these the goddesses drove their obedient steeds.

But father Jove when he saw them from Ida was very angry, and sent winged Iris with a message to them. “Go,” said he, “fleet Iris, turn them back, and see that they do not come near me, for if we come to fighting there will be mischief. This is what I say, and this is what I mean to do. I will lame their horses for them; I will hurl them from their chariot, and will break it in pieces. It will take them all ten years to heal the wounds my lightning shall inflict upon them; my grey-eyed daughter will then learn what quarrelling with her father means. I am less surprised and angry with Juno, for whatever I say she always contradicts me.”

With this Iris went her way, fleet as the wind, from the heights of Ida to the lofty summits of Olympus. She met the goddesses at the outer gates of its many valleys and gave them her message. “What,” said she, “are you about? Are you mad? The son of Saturn forbids going. This is what he says, and this is what he means to do, he will lame your horses for you, he will hurl you from your chariot, and will break it in pieces. It will take you all ten years to heal the wounds his lightning will inflict upon you, that you may learn, grey-eyed goddess, what quarrelling with your father means. He is less hurt and angry with Juno, for whatever he says she always contradicts him but you, bold hussy, will you really dare to raise your huge spear in defiance of Jove?”

With this she left them, and Juno said to Minerva, “Of a truth, child of aegis-bearing Jove, I am not for fighting men’s battles further in defiance of Jove. Let them live or die as luck will have it, and let Jove mete out his judgements upon the Trojans and Danaans according to his own pleasure.”

She turned her steeds; the Hours presently unyoked them, made them fast to their ambrosial mangers, and leaned the chariot against the end wall of the courtyard. The two goddesses then sat down upon their golden thrones, amid the company of the other gods; but they were very angry.

Presently father Jove drove his chariot to Olympus, and entered the assembly of gods. The mighty lord of the earthquake unyoked his horses for him, set the car upon its stand, and threw a cloth over it. Jove then sat down upon his golden throne and Olympus reeled beneath him. Minerva and Juno sat alone, apart from Jove, and neither spoke nor asked him questions, but Jove knew what they meant, and said, “Minerva and Juno, why are you so angry? Are you fatigued with killing so many of your dear friends the Trojans? Be this as it may, such is the might of my hands that all the gods in Olympus cannot turn me; you were both of you trembling all over ere ever you saw the fight and its terrible doings. I tell you therefore-and it would have surely been-I should have struck you with lightning, and your chariots would never have brought you back again to Olympus.”

Minerva and Juno groaned in spirit as they sat side by side and brooded mischief for the Trojans. Minerva sat silent without a word, for she was in a furious passion and bitterly incensed against her father; but Juno could not contain herself and said, “What, dread son of Saturn, are you talking about? We know how great your power is, nevertheless we have compassion upon the Danaan warriors who are perishing and coming to a bad end. We will, however, since you so bid us, refrain from actual fighting, but we will make serviceable suggestions to the Argives, that they may not all of them perish in your displeasure.”

And Jove answered, “To-morrow morning, Juno, if you choose to do so, you will see the son of Saturn destroying large numbers of the Argives, for fierce Hector shall not cease fighting till he has roused the son of Peleus when they are fighting in dire straits at their ships’ sterns about the body of Patroclus. Like it or no, this is how it is decreed; for aught I care, you may go to the lowest depths beneath earth and sea, where Iapetus and Saturn dwell in lone Tartarus with neither ray of light nor breath of wind to cheer them. You may go on and on till you get there, and I shall not care one whit for your displeasure; you are the greatest vixen living.”

Juno made him no answer. The sun’s glorious orb now sank into Oceanus and drew down night over the land. Sorry indeed were the Trojans when light failed them, but welcome and thrice prayed for did darkness fall upon the Achaeans.

Then Hector led the Trojans back from the ships, and held a council on the open space near the river, where there was a spot clear of corpses. They left their chariots and sat down on the ground to hear the speech he made them. He grasped a spear eleven cubits long, the bronze point of which gleamed in front of it, while the ring round the spear-head was of gold. Spear in hand he spoke. “Hear me,” said he, “Trojans, Dardanians, and allies. I deemed but now that I should destroy the ships and all the Achaeans with them ere I went back to Ilius, but darkness came on too soon. It was this alone that saved them and their ships upon the sea-shore. Now, therefore, let us obey the behests of night, and prepare our suppers. Take your horses out of their chariots and give them their feeds of corn; then make speed to bring sheep and cattle from the city; bring wine also and corn for your horses and gather much wood, that from dark till dawn we may burn watchfires whose flare may reach to heaven. For the Achaeans may try to fly beyond the sea by night, and they must not embark scatheless and unmolested; many a man among them must take a dart with him to nurse at home, hit with spear or arrow as he is leaping on board his ship, that others may fear to bring war and weeping upon the Trojans. Moreover let the heralds tell it about the city that the growing youths and grey-bearded men are to camp upon its heaven-built walls. Let the women each of them light a great fire in her house, and let watch be safely kept lest the town be entered by surprise while the host is outside. See to it, brave Trojans, as I have said, and let this suffice for the moment; at daybreak I will instruct you further. I pray in hope to Jove and to the gods that we may then drive those fate-sped hounds from our land, for ’tis the fates that have borne them and their ships hither. This night, therefore, let us keep watch, but with early morning let us put on our armour and rouse fierce war at the ships of the Achaeans; I shall then know whether brave Diomed the son of Tydeus will drive me back from the ships to the wall, or whether I shall myself slay him and carry off his blood-stained spoils. To-morrow let him show his mettle, abide my spear if he dare. I ween that at break of day, he shall be among the first to fall and many another of his comrades round him. Would that I were as sure of being immortal and never growing old, and of being worshipped like Minerva and Apollo, as I am that this day will bring evil to the Argives.”

Thus spoke Hector and the Trojans shouted applause. They took their sweating steeds from under the yoke, and made them fast each by his own chariot. They made haste to bring sheep and cattle from the city, they brought wine also and corn from their houses and gathered much wood. They then offered unblemished hecatombs to the immortals, and the wind carried the sweet savour of sacrifice to heaven-but the blessed gods partook not thereof, for they bitterly hated Ilius with Priam and Priam’s people. Thus high in hope they sat through the livelong night by the highways of war, and many a watchfire did they kindle. As when the stars shine clear, and the moon is bright-there is not a breath of air, not a peak nor glade nor jutting headland but it stands out in the ineffable radiance that breaks from the serene of heaven; the stars can all of them be told and the heart of the shepherd is glad-even thus shone the watchfires of the Trojans before Ilius midway between the ships and the river Xanthus. A thousand camp-fires gleamed upon the plain, and in the glow of each there sat fifty men, while the horses, champing oats and corn beside their chariots, waited till dawn should come.