QUYỂN XIII.

Neptune giúp đỡ quân Achaean-Những chiến công của Idomeneus-Hector tại các chiến thuyền.

Bấy giờ, khi đấng Jove đã đưa Hector và quân Trojan đến tận các chiến thuyền, ngài liền để mặc họ tự định đoạt số phận giữa vòng xoáy không hồi kết của trận chiến. Ngài dời ánh mắt sắc bén đi nơi khác, dõi nhìn về vùng đất của những người nuôi ngựa xứ Thrace, nơi cư ngụ của người Mysian - những chiến binh cận chiến dũng mãnh, của những người Hippemolgi¹ cao quý sống thanh đạm bằng sữa, và người Abian - những con người công bằng nhất thế gian. Ngài chẳng còn đoái hoài về phía Troy, thầm nghĩ hẳn sẽ chẳng có vị thần bất tử nào dám giáng trần để can thiệp hay tiếp ứng cho quân Trojan hay quân Danaan nữa.

Nhưng Vua Neptune đâu hề lơ là; ngài vẫn luôn say sưa theo dõi thế trận từ ngai vàng trên đỉnh cao nhất của ngọn Samothrace ngợp bóng cây. Từ vị thế ấy, ngài có thể thu vào tầm mắt toàn bộ đỉnh Ida sừng sững, vương quốc của Priam và hạm đội của quân Achaean. Ngài đã trỗi dậy từ dưới đáy biển sâu để an tọa tại đây, lòng tràn ngập niềm xót thương khi chứng kiến quân Achaean đang bị quân Trojan dồn ép khốc liệt; và lửa giận bừng lên trong ngài nhắm thẳng vào đấng Jove.

Ngay lập tức, ngài dời gót khỏi trạm gác trên đỉnh non cao. Khi ngài uy dũng sải những bước dài tiến về phía trước, những ngọn đồi sừng sững cùng chốn rừng sâu phải rung chuyển dữ dội dưới gót chân bất diệt của thần linh. Chỉ với ba sải bước, đến sải thứ tư ngài đã đặt chân tới đích-Aegae, nơi tọa lạc cung điện ngập tràn ánh vàng lấp lánh và vĩnh cửu của ngài, nằm ẩn mình chốn biển thẳm. Ngay khi tới nơi, ngài liền đóng ách cho những con chiến mã chân đồng với bờm vàng chói lọi tung bay trong gió. Ngài khoác lên mình bộ chiến bào bằng vàng rực rỡ, vung chiếc roi vàng trong tay và oai vệ bước lên chiến xa. Khi ngài lướt qua những ngọn sóng, các loài thủy quái đồng loạt bơi ra khỏi hang ổ, nhận ra đấng chủ tể của mình và tung tăng rẽ sóng bao quanh ngài từ khắp các ngả đại dương. Khắp biển cả đều reo vui, hân hoan mở ra một con đường phẳng lặng trước mũi cỗ xe uy linh. Bầy chiến mã lướt đi nhẹ nhàng tựa hơi thở, khiến ngay cả chiếc trục xe bằng đồng bên dưới cũng chẳng kịp vương một giọt nước; và cứ thế, bầy ngựa phi nước đại, rẽ sóng đưa ngài hướng về phía các chiến thuyền của quân Achaean.

Sâu thẳm dưới đáy biển, nằm giữa đảo Tenedos và vách đá Imbrus hiểm trở, ẩn chứa một hang động khổng lồ. Tại đây, Neptune, vị chúa tể của những trận động đất kinh hoàng, cho bầy chiến mã dừng bước, tháo ách và ban cho chúng thứ thức ăn ngon lành của thần linh. Ngài khóa chân bầy ngựa bằng những chiếc cùm vàng kiên cố mà phàm nhân lẫn thần linh đều chẳng thể nào tháo gỡ hay bẻ gãy, buộc chúng ở yên đó chờ ngày chủ nhân trở về. Thu xếp ổn thỏa, ngài hùng dũng tiến bước về phía chiến tuyến của đạo quân Achaean.

Bấy giờ, đạo quân Trojan rầm rập tiến bước theo sau Hector con trai Priam. Đội hình của chúng kết lại dày đặc như một đám mây bão vần vũ hay ngọn lửa cuồng nộ. Chúng dốc hết sức mạnh can qua, cất vang tiếng thét xung trận. Lũ Trojan đinh ninh rằng chúng sẽ chiếm trọn các chiến thuyền của quân Achaean và tận diệt mọi anh hùng vĩ đại nhất ngay tại bờ cõi này. Trong khi ấy, từ nơi biển sâu thăm thẳm, Neptune, chúa tể của những cơn địa chấn, vừa trồi lên mặt nước. Ngài mượn hình dáng và giọng nói của nhà tiên tri Calchas để truyền bầu nhiệt huyết chiến đấu cho quân Argive.

Đầu tiên, ngài tiến đến bên hai vị Ajax, những anh hùng vốn đã lăn xả hết mình vào cuộc tử chiến. Ngài dõng dạc nói: "Các vị Ajax, hai người hoàn toàn có thể trở thành cứu tinh của quân Achaean, miễn là các vị dốc cạn sức lực và tuyệt đối không để bản thân bị khuất phục. Ta chẳng hề run sợ trước chuyện quân Trojan dẫu đã kéo lực lượng hùng hậu vượt qua bức tường thành sẽ giành được chiến thắng ở bất cứ nơi nào khác, bởi quân Achaean dư sức kìm hãm bước tiến của tất thảy bọn chúng. Thế nhưng, điều ta thực sự e ngại là một tai họa thảm khốc nào đó sẽ giáng xuống đầu chúng ta ngay tại nơi này, khi kẻ điên cuồng Hector, người tự xưng là con trai của chính đấng Jove vĩ đại, đang thống lĩnh bọn Trojan lao lên tựa một cột lửa rực cháy. Cầu mong một vị thần nào đó sẽ thổi bùng sức mạnh vào trái tim các vị, giúp các vị đứng vững như bàn thạch nơi đây, đồng thời truyền lửa cho những người khác cùng vùng lên chiến đấu. Chỉ có như vậy, các vị mới hòng đẩy lùi bước chân hắn khỏi các chiến thuyền, mặc cho hắn có được chính đấng Jove truyền thêm cảm hứng đi chăng nữa."

Vừa dứt lời, chúa tể của những trận động đất rung chuyển cõi trần liền gõ nhẹ vương trượng vào người cả hai vị tướng. Tức thì, một luồng dũng khí tràn ngập trong trái tim họ. Ngài làm cho đôi tay, đôi bàn chân và cẳng chân của họ bỗng chốc trở nên nhẹ bẫng và linh hoạt lạ thường. Rồi, tựa như một con chim ưng dũng mãnh lượn vòng trên không trung vòi vọi phía trên vách đá dựng đứng, rồi bất thần sà xuống săn đuổi một con chim khác trên đồng bằng, Neptune, chúa tể của những trận động đất, tung mình vào bầu không trung rồi vụt biến mất. Trong hai người, vị tướng nhanh nhẹn Ajax con trai Oileus là người đầu tiên nhận ra chân tướng kẻ vừa trò chuyện cùng mình. Anh quay sang nói với Ajax con trai Telamon: "Ajax, rõ ràng đây là một trong những vị thần tối cao ngự trên đỉnh Olympus. Người mượn hình bóng nhà tiên tri để giáng lệnh cho chúng ta phải chiến đấu kiên cường bên các chiến thuyền. Đó tuyệt nhiên không phải là nhà tiên tri Calchas, người thường hay giải đoán điềm báo; tôi đã nhìn thấu chân thân của ngài ngay trong khoảnh khắc ngài quay bước qua dáng vẻ của đôi bàn chân và đầu gối, bởi thần linh lúc nào cũng toát ra khí chất dễ dàng nhận diện. Hơn thế nữa, từ sâu thẳm tâm can, tôi cảm nhận được khát vọng chiến đấu đang bùng lên mãnh liệt, trong khi đôi tay và đôi chân tôi lại càng sục sôi khao khát lao ngay vào vòng chém giết."

Nghe vậy, Ajax con trai Telamon rạo rực đáp lời: "Tôi cũng cảm thấy đôi tay mình đang siết chặt cán giáo hơn bao giờ hết. Một nguồn sức mạnh dồi dào đang cuộn chảy, và đôi chân tôi cũng thoăn thoắt nhẹ nhàng. Tôi nóng lòng muốn được một phen giao phong với kẻ điên cuồng Hector con trai Priam, dẫu đó là một cuộc đọ sức tay đôi."

Hai vị anh hùng cứ thế trao đổi cùng nhau, lòng đầy hân hoan trong niềm khao khát chiến đấu do thần linh vừa ban tặng. Trong lúc ấy, vị thần bao quanh cõi trần lại tiếp tục hành trình khích lệ quân Achaean. Lúc này, đạo quân đang tạm nghỉ ngơi phía sau các chiến thuyền, thân xác rã rời sau những cuộc giao tranh ác liệt, còn tâm can lại chìm trong nỗi bi phẫn tột độ khi chứng kiến hàng ngàn quân Trojan tràn qua bức tường thành. Nước mắt tuôn rơi trên những khuôn mặt sạm đen mỗi khi họ phóng tầm mắt về phía kẻ thù. Họ đinh ninh rằng mình sẽ chẳng thể nào thoát khỏi cửa tử. Thế nhưng, chúa tể của những trận động đất lướt nhẹ nhàng qua giữa hàng quân, liên tục thúc giục các tiểu đoàn kiêu hãnh xông lên phía trước.

Đầu tiên, ngài bước đến bên Teucer và Leitus, vị anh hùng Peneleos, Thoas cùng Deipyrus; rồi tới lượt Meriones và Antilochus, những chiến binh can trường bậc nhất. Ngài không ngớt lời khích lệ tất thảy bọn họ. "Thật là một nỗi nhục nhã ê chề cho các người, hỡi những chiến binh Argive trẻ tuổi!" Ngài oai phong cất tiếng hô vang. "Ta đã trót gửi gắm trọn niềm tin vào lòng dũng cảm của các người để bảo vệ an nguy cho các chiến thuyền. Nếu các người không chịu dốc hết sức bình sinh ra mà chiến đấu, thì ngay trong ngày hôm nay, chúng ta sẽ phải quỳ gối khuất phục trước quân Trojan. Quả thật, đôi mắt ta đang phải chứng kiến một điềm báo kinh hoàng và khủng khiếp mà ta chưa từng mường tượng nổi: quân Trojan đang lố nhố ngay tại các chiến thuyền của chúng ta! Nhớ lại xem, trước đây chúng khác nào những con nai hoảng loạn lạc bầy, làm mồi ngon cho bầy chó rừng và chó sói chốn thâm sơn cùng cốc. Chúng yếu ớt đến mức chỉ biết cắm đầu bỏ chạy chứ nào có khả năng tự vệ. Kể từ ngày đầu giao tranh cho đến tận lúc này, quân Trojan chưa từng dám đối mặt với mũi nhọn tấn công của quân Achaean dù chỉ là một khoảnh khắc chớp nhoáng. Vậy mà giờ đây, chúng đã liều lĩnh xuất kích rời xa khỏi thành phố và đang mặc sức tung hoành ngay tại các chiến thuyền của chúng ta. Tất cả cớ sự này là do sự hèn nhát của vị thủ lĩnh tối cao và sự bất mãn ngấm ngầm trong chính hàng ngũ quân lính. Những kẻ vì đem lòng oán hận mà nhẫn tâm phớt lờ việc chiến đấu bảo vệ chiến thuyền, để rồi mặc cho đồng đội bị tàn sát đẫm máu ngay gần đó. Đúng vậy, Vua Agamemnon con trai Atreus chính là cội nguồn gây ra thảm họa khôn lường này khi dám buông lời lăng mạ con trai Peleus. Thế nhưng, đó tuyệt đối không phải là lý do để chúng ta buông xuôi vũ khí. Hãy mau chóng rũ bỏ nỗi hờn tủi, bởi trái tim của những người dũng cảm luôn tự tìm cách chữa lành những vết thương rất nhanh. Các người đã phạm một sai lầm chết người khi tỏ ra chểnh mảng như vậy. Các người là ai cơ chứ? Chẳng phải là những chiến binh ưu tú nhất trong toàn bộ đạo quân của chúng ta sao? Ta sẽ chẳng phí lời trách cứ một kẻ nào nếu hắn mang trái tim hèn nhát mà tìm cách lẩn tránh chiến trường, nhưng ta thực sự phẫn nộ trước những kẻ mang danh dũng sĩ như các người. Hỡi các chiến hữu của ta, tình hình sẽ nhanh chóng rơi vào thảm cảnh nếu các người cứ tiếp tục chìm đắm trong sự ủ rũ này. Mỗi người trong các người, hãy tự vấn lại danh dự và uy danh của chính bản thân mình, bởi rủi ro của trận chiến định mệnh này là không thể đo đếm. Hector vĩ đại đang lồng lộn ngay tại các chiến thuyền của chúng ta; hắn đã xô ngã các cánh cổng kiên cố và đập tan mọi thanh chốt vững chắc nhất."

Vị thần bao quanh cõi trần đã truyền lửa cho quân Achaean và thôi thúc họ vững bước tiến lên như thế đó. Tại nơi chiến tuyến ấy, bao quanh hai vị Ajax là những đạo quân dũng mãnh đang hừng hực khí thế tụ tập lại. Cho dù là thần chiến tranh Mars hay nữ thần Minerva, đấng thống lĩnh uy quyền của các đạo quân, nếu vô tình bước vào giữa đội hình này cũng không dám mảy may buông lời khinh suất. Bởi lẽ, họ đều là những tinh anh kiệt xuất nhất trong số tất cả những người đang chờ đợi mũi tấn công như vũ bão của Hector và quân Trojan. Bằng xương bằng thịt, họ đã dựng lên một bức tường người vô cùng kiên cố: giáo kề giáo, khiên sát khiên, mộc nối mộc, mũ giáp kề mũ giáp, và những bóng người ken đặc vào nhau. Từng chiếc mào bằng lông ngựa gắn trên những chiếc mũ giáp sáng loáng khẽ cọ xát vào nhau mỗi khi họ rướn người về phía trước, minh chứng cho một đội hình chặt chẽ đến không ngờ. Những ngọn giáo vung lên từ đôi tay vững chãi đan chéo vào nhau tua tủa, và mọi tâm trí đều hướng về trận giáp lá cà trước mắt.

Trong khi ấy, quân Trojan đang ồ ạt tiến lên thành một khối đen đặc. Hector đi đầu, lao vút đi hệt như một tảng đá khổng lồ rầm rập lăn từ đỉnh núi trập trùng xuống thung lũng. Tảng đá ấy vốn bị dòng lũ mùa đông dữ dội xé toạc khỏi vách núi, sau khi nước mưa xói mòn nền tảng vững chãi của nó. Trên đường lăn lộn nhào vô định, tảng đá tạo ra những âm thanh gầm rú khiến cả khu rừng già hoảng loạn. Nó cứ thế lao đi vun vút, không hề chệch sang phải hay tạt sang trái cho đến khi đập xuống vùng đất bằng phẳng. Thế nhưng, khi đã chạm đáy, dù động năng trước đó có tàn bạo đến nhường nào, tảng đá vẫn buộc phải nằm im bất động. Cũng dễ dàng như thế, Hector có lúc tưởng chừng sẽ xuyên phá qua mọi căn lều và chiến thuyền của quân Achaean cho đến khi ra tới tận biển khơi trong đường chạy chết chóc của mình; nhưng các tiểu đoàn Achaean với đội hình khép kín hoàn hảo đã chặn đứng hắn khi hắn chạm tới họ. Những người con của Achaean vung kiếm sắc và lao những ngọn giáo hai đầu nhọn hoắt về phía hắn, đẩy hắn chao đảo và buộc phải lùi bước. Ngay tức khắc, hắn gầm lên với đạo quân Trojan: "Hỡi các anh em Trojan, Lycian, và Dardanian, những chiến binh sừng sỏ trong các trận giáp lá cà! Hãy đứng vững như bàn thạch! Bọn Achaean đã dựng nên một bức tường kiên cố hòng chống lại ta, nhưng chúng chẳng thể nào cản bước ta được lâu đâu. Chúng sẽ phải ôm hận lùi bước trước ta, nếu vị thần quyền năng bậc nhất trong số các chư thần, đức phu quân uy vũ của nữ thần Juno, thực sự đã truyền nguồn cảm hứng bất tận cho cuộc tấn công của ta."

Từng câu chữ gào thét của Hector như rót ngọn lửa linh hồn vào bầu máu nóng của tất thảy quân binh. Giữa đám đông hỗn loạn, Deiphobus con trai Priam lảng vảng bước đi. Hắn ấp ủ một dã tâm thực hiện những đòn tấn công táo bạo, tay giương cao chiếc khiên tròn chắn ngang trước ngực. Ẩn mình dưới sự che chắn kiên cố ấy, hắn sải những bước chân thoăn thoắt tiến lên. Đôi mắt sắc lẹm của Meriones lập tức khóa chặt mục tiêu, phóng mũi giáo xé gió lao thẳng vào hắn. Ngọn giáo không hề trượt mục tiêu, cắm phập vào tấm khiên lớn làm từ da bò tót. Tuy nhiên, ngọn giáo không thể nào xuyên thủng được lớp da dày cộp ấy, bởi thân giáo đã gãy gập làm đôi trước khi kịp đâm thấu vào trong. Hơn thế nữa, Deiphobus đã kịp thời phát hiện ra ngọn giáo bay tới và giữ tấm khiên ra xa khỏi cơ thể. Meriones đành phải lùi lại tìm nơi ẩn nấp dưới sự che chở của đồng đội. Cậu không giấu nổi sự tức giận vì bỏ lỡ cơ hội hạ gục Deiphobus, lại càng thêm bực dọc vì làm gãy mất vũ khí. Chẳng còn cách nào khác, cậu quay lưng chạy thẳng về phía những chiến thuyền và căn lều để tìm kiếm một ngọn giáo dự phòng vốn được cất giữ cẩn thận trong lều của mình.

Trận chiến tiếp tục diễn ra vô cùng khốc liệt. Tiếng thét trận mạc của hàng vạn con người hòa lẫn vào nhau, âm vang xé rách tận chín tầng mây cao thẳm. Trong trận đồ sát này, Teucer con trai Telamon là người đầu tiên đoạt mạng kẻ thù. Kẻ xấu số ấy là chiến binh Imbrius, con trai của Mentor, một người nổi tiếng giàu có với những bầy ngựa quý. Trước khi gót giày của quân Achaean giẫm nát vùng đất này, hắn từng sinh sống yên bình ở Pedaeum và kết duyên cùng Medesicaste, một người con gái ngoại hôn của vua Priam. Nhưng khi hạm đội hùng hậu của quân Danaan cập bến, hắn đã từ bỏ cuộc sống an nhàn để quay trở lại Ilius. Hắn nhanh chóng trở thành một nhân vật máu mặt trong hàng ngũ quân Trojan, được ở gần bên cạnh vua Priam và được ngài ban cho tước vị danh giá sánh ngang với những đứa con trai ruột thịt. Thế nhưng, con trai Telamon chẳng nề hà những vinh quang đó. Anh vung tay đâm ngọn giáo cắm phập vào phần dưới tai Imbrius rồi lạnh lùng rút ra. Imbrius ngã nhào xuống nền đất lạnh, tựa hồ như một cây tần bì cổ thụ kiêu hãnh trên đỉnh núi cao vừa bị nhát búa ác nghiệt đốn hạ, kéo theo những tán lá xanh non đổ rạp xuống bụi trần. Hắn ngã xuống, bộ áo giáp bằng đồng va đập tạo nên âm thanh chói tai khô khốc. Thấy vậy, Teucer lập tức lao tới hòng lột phăng bộ chiến giáp của kẻ bại trận. Nhưng đúng vào khoảnh khắc ấy, Hector đã tinh mắt phóng một ngọn giáo sắc lẹm nhắm thẳng vào người cậu. Nhờ phản xạ nhạy bén, Teucer kịp thời lách người né tránh. Thế nhưng, ngọn giáo oan nghiệt ấy lại găm trúng ngực Amphimachus, con trai Cteatus và là cháu nội của Actor, ngay lúc ông đang hừng hực khí thế xông thẳng vào vòng chiến. Tiếng áo giáp kêu loảng xoảng vang lên khô khốc khi ông ngã vật xuống mặt đất đầy bụi bặm. Thấy con mồi đã ngã gục, Hector lao tới định giật tung chiếc mũ giáp khỏi thái dương Amphimachus. Không chậm một giây, Ajax chớp thời cơ ném một ngọn giáo dũng mãnh về phía hắn. Đáng tiếc, ngọn giáo không mảy may làm hắn bị thương, bởi toàn thân hắn đã được bao bọc hoàn hảo trong bộ áo giáp đáng sợ. Tuy nhiên, mũi giáo uy lực cũng đập trúng phần gồ lên trên tấm khiên của Hector với một sức mạnh kinh hồn, hất văng hắn lùi xa khỏi hai cái xác bê bết máu. Chớp lấy thời cơ, quân Achaean xông tới kéo xác đồng đội và kẻ thù đi. Stichius và Menestheus, những vị tướng tài ba của quân Athenian, cẩn thận mang thi thể Amphimachus lùi sâu về phía đạo quân Achaean. Cùng lúc đó, hai vị Ajax dũng cảm và dũng mãnh cũng hợp sức kéo xác Imbrius ra khỏi vòng vây. Tựa như hai con sư tử đói khát hung hãn giật lấy xác một con dê từ miệng bầy chó săn, rồi kiêu hãnh ngoạm con mồi mang qua những bụi cây rậm rạp tít trên vách đá cao, hai vị Ajax cũng nhấc bổng xác Imbrius lên cao rồi lột sạch bộ áo giáp của hắn. Đau đớn và phẫn nộ tột cùng trước cái chết của Amphimachus, con trai Oileus vung gươm chém đứt lìa đầu Imbrius khỏi cổ để rửa hận. Trong cơn cuồng nộ, anh dùng hết sức bình sinh ném cái đầu đứt lìa ấy bay vút qua đám đông hỗn loạn như thể ném một quả bóng, cho đến khi nó lăn lóc trên đám bụi mù mịt ngay dưới gót chân Hector.

Chứng kiến người cháu trai Amphimachus ngã gục, cơn thịnh nộ cuộn trào trong lồng ngực Thần Neptune. Ngài rảo bước tiến về phía những dãy lều và chiến thuyền của quân Achaean, nung nấu ý định thổi bùng lên ngọn lửa chiến đấu của người Danaan và gieo rắc tai họa kinh hoàng xuống đầu quân Trojan. Trên đường đi, ngài tình cờ gặp Idomeneus. Vị tướng trẻ vừa rời khỏi người đồng đội bị thương ở đầu gối nơi sa trường. Sau khi giao phó người anh em của mình cho các y sĩ chăm sóc, Idomeneus hối hả rảo bước về lều, ngọn lửa khát khao chiến đấu vẫn rừng rực cháy trong tim. Thần Neptune liền hóa thân thành Thoas con trai Andraemon - vị thủ lĩnh vĩ đại cai trị người Aetolian trên toàn cõi Pleuron và vùng núi Calydon cao vời vợi, người được dân chúng tôn kính tựa thánh thần. Bằng hình dáng và giọng nói của Thoas, ngài cất lời: "Ngài Idomeneus, người cầm cân nảy mực của dân Cretan, những lời đe dọa sấm sét mà những người con Achaean từng dùng để thị uy trước quân Trojan nay đã biến đi đâu mất rồi?"

Vị thủ lĩnh xuất chúng của người Cretan, Idomeneus, liền đáp lời: "Thưa ngài Thoas, như ngài đã thấy, chẳng ai mang tội lỗi gì ở đây cả, bởi tất thảy chúng ta đều đang dốc sức chiến đấu. Không một ai lùi bước vì run sợ hay chểnh mảng. Thế nhưng, có lẽ đó là thánh ý của đấng Jove toàn năng, muốn quân Achaean phải bỏ mạng trong vô danh tại chốn này, cách xa quê hương Argos muôn trùng. Ngài Thoas, ngài vốn là người kiên định. Ngài luôn biết cách khơi dậy dũng khí trong lòng những kẻ đang xao nhãng. Vậy xin ngài đừng lơ là lúc này, hãy hô hào tất thảy chiến binh vùng lên chiến đấu với tất cả sức bình sinh."

Chúa tể của những trận động đất, Thần Neptune, trầm giọng đáp lại: "Ngài Idomeneus, cầu mong cho kẻ nào dám thoái thác chiến đấu trong ngày hôm nay sẽ vĩnh viễn không bao giờ còn đường trở về từ Troy, mà phải vùi thây nơi đây làm mồi cho loài chó hoang. Hãy trang bị vũ khí và tiến lên, chúng ta phải chung vai sát cánh hành động thật nhanh nếu muốn xoay chuyển tình thế, cho dù chỉ có hai người. Bởi ngay cả những kẻ hèn nhát cũng sẽ được tiếp thêm can đảm khi có bạn đồng hành, và hai chúng ta hoàn toàn đủ sức đương đầu với những dũng tướng kiêu hùng nhất."

Nói dứt lời, vị thần quay gót trở lại nơi trận mạc đang sục sôi máu lửa. Khi về đến lều, Idomeneus nhanh chóng khoác bộ áo giáp, vồ lấy hai ngọn giáo và lao vút ra chiến trường. Giống như tia sét chói lòa mà người con trai của thần Saturn vung lên từ đỉnh Olympus uy nghi để gieo điềm báo xuống trần gian, tỏa ánh sáng rực rỡ khắp muôn nơi-bộ giáp trên người Idomeneus cũng bừng sáng chói lọi theo từng nhịp chân cậu xông pha. Meriones, người đồng đội dũng cảm của cậu, tình cờ bắt gặp cậu khi vừa đến gần lều (để tìm một ngọn giáo). Idomeneus liền cất tiếng:

"Meriones, người con trai nhanh nhẹn của Molus, người chiến hữu tuyệt vời nhất của ta, cớ sao cậu lại rời bỏ chiến trường? Cậu bị thương chăng, mũi giáo của kẻ thù đã làm cậu rỉ máu? Hay cậu được phái đến đây để tìm ta? Ta vốn chẳng cần ai cất công tìm kiếm; ta thà đổ máu nơi sa trường còn hơn là trốn tránh trong lều bạt."

"Ngài Idomeneus," Meriones cung kính đáp lời, "tôi quay lại đây cốt để lấy một ngọn giáo, nếu như trong lều của tôi còn sót lại ngọn nào. Ngọn giáo của tôi đã vỡ nát khi tôi phóng thẳng vào tấm khiên rắn chắc của Deiphobus."

Vị thủ lĩnh quân Cretan, Idomeneus, lập tức đáp lại: "Cậu sẽ tìm thấy một ngọn giáo, thậm chí là hai mươi ngọn nếu cậu muốn, đang dựng sát bức tường cuối lều của ta. Đó đều là những chiến lợi phẩm ta đoạt được từ tay những kẻ Trojan đã gục ngã dưới lưỡi gươm này. Bởi ta không bao giờ đứng từ xa nhìn kẻ thù; nhờ vậy, ta có trong tay vô số giáo mác, những tấm khiên có núm, những chiếc mũ sắt và áo ngực được mài giũa sáng loáng."

Meriones liền nói tiếp: "Tại lều và nơi chiến thuyền của tôi cũng chất đầy những chiến lợi phẩm tước được từ quân Trojan, chỉ hiềm nỗi chúng không nằm ngay gần đây. Tôi luôn chiến đấu với trái tim quả cảm nhất, và ở bất cứ nơi đâu có những trận giao tranh ác liệt nhất, tôi luôn giữ vững vị trí của mình giữa hàng ngũ tiên phong. Có thể trong đội quân Achaean có kẻ không tường tận cách tôi chiến đấu, nhưng hơn ai hết, ngài là người thấu hiểu điều đó rõ nhất."

Idomeneus liền đáp lại: "Ta biết rõ cậu là một chiến binh dũng cảm, cậu chẳng cần phải nhắc lại với ta. Nếu phải chọn ra những người xuất chúng nhất tại các chiến thuyền để tham gia một trận mai phục-và không có thử thách nào bộc lộ phẩm chất của con người rõ ràng hơn thế; lúc đó, ai hèn nhát và ai dũng cảm sẽ phơi bày tất thảy. Kẻ hèn nhát sẽ biến sắc mặt trước mọi tình huống; lồng ngực hắn sẽ nghẹt thở vì sợ hãi, hai đầu gối hắn run lẩy bẩy hết chuyển trụ bên này sang bên khác; tim hắn đập thình thịch khi bóng ma tử thần ám ảnh, và người ta có thể nghe rõ cả tiếng hai hàm răng hắn đánh vào nhau lập cập. Trong khi đó, người chiến binh quả cảm sẽ không mảy may biến sắc hay hoảng loạn khi biết mình bước vào trận phục kích; trái lại, trong hắn luôn bùng cháy ngọn lửa khao khát được hành động-nếu những chiến binh tinh nhuệ nhất được lựa chọn cho một nhiệm vụ sinh tử như vậy, sẽ chẳng có ai dám coi nhẹ lòng can đảm hay những chiến công hiển hách của cậu. Nếu cậu lỡ trúng phải mũi lao hay lưỡi gươm trong một trận giáp lá cà, vũ khí của kẻ thù sẽ không bao giờ đâm vào sau gáy hay lưng cậu, mà chúng sẽ găm thẳng vào ngực hoặc bụng cậu trong lúc cậu đang mãnh liệt lao lên giành giật vị trí ở hàng ngũ tiên phong. Nhưng chúng ta đừng đứng đây ba hoa như những đứa trẻ nữa, kẻo lại bị người đời chê cười; đi ngay đi, hãy mau lấy ngọn giáo của cậu ra đây."

Nghe những lời ấy, Meriones, người chiến binh uy dũng sánh ngang thần Mars, lập tức bước vào lều và chọn cho mình một ngọn giáo bằng đồng sắc lẹm. Sau đó, cậu sát cánh cùng Idomeneus, ấp ủ trong lòng ngọn lửa của những chiến công vĩ đại. Tựa như vị Thần Mars gieo rắc tai họa lao ra chốn sa trường, có người con trai là Sự Hoảng Loạn mạnh mẽ và oai hùng song hành để gieo rắc sự kinh hoàng vào trái tim của mọi dũng tướng-hai cha con đã khởi hành từ xứ Thrace để trang bị vũ khí, đứng giữa quân Ephyri hoặc những chiến binh Phlegyan quả cảm; họ mặc kệ tiếng kêu gào của cả hai đạo quân và tự quyết định ban phát chiến thắng cho một trong hai phe-cũng mang dáng vẻ uy nghi ấy, Meriones và Idomeneus, những vị thủ lĩnh kiệt xuất của con người, bước ra trận với bộ áo giáp đồng sáng lòa. Meriones là người cất tiếng trước. "Thưa con trai Deucalion," cậu hỏi, "ngài muốn chúng ta bắt đầu nghênh chiến ở đâu? Cánh phải đạo quân, khu vực trung tâm, hay là cánh trái, nơi tôi e rằng phòng tuyến của quân Achaean đang mỏng manh nhất?"

Idomeneus dõng dạc trả lời: "Đã có những người khác gánh vác trọng trách phòng thủ ở trung tâm-đó là hai vị tướng Ajax và Teucer, người bắn cung cừ khôi nhất của toàn quân Achaean, đồng thời cũng vô cùng xuất sắc trong những trận đánh giáp lá cà. Những dũng tướng ấy sẽ khiến Hector con trai Priam có đủ việc để bận tâm; dẫu hắn có tung hoành ngang dọc thế nào đi chăng nữa, hắn cũng sẽ thấy vô cùng chật vật để có thể khuất phục được cơn thịnh nộ không thể kìm hãm của họ, và càng khó khăn hơn để châm lửa đốt các chiến thuyền, trừ khi đích thân con trai của thần Saturn ném một mồi lửa vào chúng. Vị tướng Ajax vĩ đại, con trai của Telamon, sẽ không bao giờ lùi bước trước bất kỳ ai mang hình hài người phàm và ăn ngũ cốc của nữ thần Ceres², một khi đồng xanh và những tảng đá lớn còn có thể đánh gục kẻ đó. Anh ấy thậm chí sẽ không nhượng bộ cả Achilles trong trận giáp lá cà, và xét về sự nhanh nhẹn thì không ai có thể đánh bại anh ấy. Do đó, chúng ta hãy hướng về phía cánh trái, để nhanh chóng xem liệu chúng ta sẽ mang vinh quang về cho đồng đội, hay chính những người khác sẽ mang vinh quang về cho chúng ta."

Meriones, dũng tướng thoăn thoắt sánh ngang thần Mars, lập tức dẫn đường cho đến khi hai người tiến sát đến phần đạo quân mà Idomeneus vừa gọi tên.

Bấy giờ, khi quân Trojan trông thấy Idomeneus rực sáng tựa một ngọn lửa cuồng nộ lao tới, theo sát là người tùy tùng khoác bộ giáp lộng lẫy được chạm trổ tinh xảo, cả đạo quân liền hò reo inh ỏi. Họ đồng loạt ập về phía ông, làm bùng lên một trận giáp lá cà khốc liệt ngay dưới đuôi các chiến thuyền. Dữ dội hệt như những trận cuồng phong rít gào trong một ngày bụi mù giăng kín các nẻo đường, khi gió lốc cuốn tung đất cát lên thành một đám mây xám xịt-đó cũng chính là sự cuồng bạo của trận chiến này. Với tất cả sức bình sinh, họ lao vào chém giết lẫn nhau bằng gươm giáo khắp cả chiến trường. Khắp mặt đất tua tủa những ngọn giáo dài mang mầm chết chóc. Ánh sáng chói lòa hắt ra từ những chiếc mũ giáp sáng bóng, những tấm áo ngực vừa được mài dũa tinh tươm, và những tấm khiên rực rỡ khi hai bên lao vào giáp lá cà. Trái tim kẻ nào hẳn phải làm bằng sắt đá mới có thể hân hoan trước cảnh tượng hỗn mang ấy, và chứng kiến nó mà không mảy may rùng mình khiếp sợ.

Thế là, hai người con trai quyền uy của thần Saturn đã giáng tai họa xuống đầu các vị anh hùng phàm trần. Đấng Jove quyết định ban chiến thắng cho quân Trojan và Hector, nhằm vinh danh người hùng Achilles thoăn thoắt. Tuy nhiên, ngài không hề có ý định tận diệt hoàn toàn đạo quân Achaean trước cổng thành Ilius, mà chỉ muốn tôn vinh nữ thần Thetis cùng người con trai quả cảm của bà. Trái lại, thần Neptune lại đi lại giữa hàng ngũ quân Argive để kích động họ. Ngài bí mật ngoi lên từ lòng đại dương xám xịt, bởi cõi lòng ngài trĩu nặng xót xa khi thấy họ bị quân Trojan đánh bại, và vô cùng phẫn nộ trước quyết định của Jove. Mặc dù cả hai vị thần đều chung dòng máu và xuất thân, nhưng Jove ra đời trước và mang trong mình sự thông tuệ vĩ đại hơn. Chính vì lẽ đó, Neptune không dám công khai che chở cho quân Argive, mà chỉ mượn hình dáng người phàm, len lỏi khắp đạo quân để liên tục khích lệ tinh thần họ. Cứ thế, hai vị thần uy quyền đã tự tay thắt nên một nút thắt oan nghiệt của chiến tranh và loạn lạc, một nút thắt chẳng ai có thể nới lỏng hay tháo gỡ, buộc hai phe phải tiếp tục giằng co cấu xé, cho đến khi đôi gối của những phàm nhân kiệt sức khuỵu xuống.

Giờ đây, dẫu mái đầu đã điểm bạc, Idomeneus vẫn oai phong hô vang tên những người con Danaan, gieo rắc nỗi kinh hoàng cho phe Trojan khi ông dũng mãnh xông thẳng vào hàng ngũ địch. Ngọn giáo của ông đã đoạt mạng Othryoneus từ xứ Cabesus, một lữ khách vừa gia nhập trận đồ không lâu. Kẻ này vì trót say mê nhan sắc kiều diễm của Cassandra, cô con gái sắc nước hương trời của Priam, mà tới đây cầu hôn. Chẳng mang sính lễ vàng bạc, hắn ngông cuồng buông lời thề non hẹn biển rằng sẽ quét sạch những đứa con của Achaean khỏi mảnh đất Troy này, dù chúng có muốn hay không. Vua Priam già nua đã động lòng thuận ý, hứa gả con gái cưng cho hắn. Và thế là, gã lữ khách ấy mang theo niềm tin huyễn hoặc vào lời hứa để lao vào chỗ chết. Idomeneus giương cao ngọn giáo, phóng trúng hắn ngay lúc hắn đang sải bước hừng hực khí thế. Lớp giáp đồng sáng loáng chẳng mảy may bảo vệ được thân hình kia, mũi giáo oan nghiệt xuyên phập qua bụng, hất văng hắn ngã dập xuống mặt đất. Idomeneus đứng đó, cất lời chế giễu: "Này Othryoneus, trên đời này chẳng ai khiến ta phải cúi mình thán phục hơn ngươi đâu, nếu ngươi thực sự làm tròn lời hứa cùng Priam con trai Dardanus để rước nàng công chúa về dinh. Nào, để chúng ta cho ngươi một giao kèo khác nhé; chúng ta sẽ dâng tặng ngươi cô con gái tuyệt sắc của Atreus, rước nàng từ tận Argos đến để ngươi kết duyên, miễn là ngươi cùng chúng ta cướp phá thành Ilius tráng lệ này. Vậy nên, hãy theo chân ta về phía những chiến thuyền để bàn chuyện hôn sự, ta cam đoan sẽ chẳng đòi hỏi sính lễ quá đáng đâu."

Dứt lời, Idomeneus nắm lấy gót chân Othryoneus, lôi xệch cái xác giữa vòng vây khói bụi mù mịt. Bỗng Asius đi bộ xông tới cứu viện xác đồng đội. Hắn bước đi ngay trước mũi chiến xa, gần đến mức từng nhịp thở của bầy ngựa phả hầm hập sau vai. Hắn điên cuồng khao khát lấy mạng Idomeneus. Nhưng chưa kịp trở tay, một mũi giáo tàn độc từ Idomeneus đã xuyên thẳng qua yết hầu Asius, xé toạc lớp da thịt dưới cằm. Hắn đổ ập xuống như thân sồi cổ thụ, như cây dương, hay rặng thông xanh trên đỉnh núi cao bị búa rìu tiều phu đốn hạ để đóng thuyền. Hắn nằm sóng soài ngay trước chiến xa và bầy ngựa của mình, nghiến răng ken két, cào cấu tuyệt vọng vốc bụi đẫm máu. Tên đánh xe của hắn kinh hãi đến tột độ, tay run rẩy chẳng dám ghì cương quay đầu ngựa tẩu thoát. Ngay khoảnh khắc ấy, Antilochus phóng mũi giáo cắm phập vào giữa bụng gã đánh xe, xuyên thủng tấm giáp đồng. Gã trút hơi thở cuối cùng, nhào lộn khỏi chiến xa. Antilochus, người con trai kiêu hãnh của Nestor vĩ đại, lập tức cướp lấy cỗ xe, quất ngựa phi thẳng về phía chiến tuyến Achaean.

Lửa hận bùng lên, Deiphobus áp sát Idomeneus để trả món nợ máu cho Asius. Hắn vung giáo đâm tới, nhưng Idomeneus tinh anh đã kịp thời né tránh. Nhờ thu mình sau tấm khiên tròn bọc da bò và đồng thau kiên cố với hai thanh nẹp vững chãi, mũi giáo sượt qua đỉnh đầu ông, sượt qua mặt khiên tạo nên âm thanh chói tai. Tuy nhiên, ngọn giáo oan nghiệt cất cánh từ cánh tay hộ pháp của Deiphobus không hề lao đi vô ích. Nó cắm phập vào lá gan dưới cơ hoành của Hypsenor, con trai Hippasus, vị chúa tể chăn dắt muôn dân. Đôi chân Hypsenor bủn rủn rồi gục ngã. Deiphobus đắc ý gầm lên: "Quả thật Asius đã không bỏ mạng mà không được báo thù! Hẳn linh hồn hắn sẽ hân hoan khi bước qua cánh cổng tăm tối của thần Hades hùng mạnh, bởi ta vừa phái thêm một kẻ theo hầu hắn xuống cõi âm phủ."

Tiếng cười ngạo nghễ của Deiphobus như đổ thêm dầu vào ngọn lửa phẫn nộ của quân Argive. Antilochus cao quý sục sôi cõi lòng hơn ai hết, nhưng nỗi bi thương khôn cùng không làm cậu quên đi người đồng đội vừa ngã xuống. Cậu lao tới, sải chân che chắn cho cái xác, giương cao tấm khiên bảo vệ. Cùng lúc, Mecisteus con trai Echius và Alastor-hai chiến hữu kiên trung-vội vã khom người, khiêng thân thể đang rên xiết của Hypsenor về phía những dãy thuyền. Thế nhưng, cơn cuồng nộ của Idomeneus vẫn chưa chịu ngủ yên. Ông như con thú say mồi, dốc cạn sức lực để hoặc là nhấn chìm bọn Trojan xuống vực thẳm của cái chết, hoặc là chính mình vùi thây nơi sa trường hòng cứu vớt quân Achaean khỏi ngày tàn định mệnh. Bấy giờ, Alcathous-con trai của Aesyetes danh giá-cũng trút hơi thở cuối cùng. Hắn là con rể của Anchises, phu quân của Hippodameia kiều diễm. Nàng từng là viên ngọc quý trong tay cha mẹ, nhan sắc, trí tuệ và tài năng vượt xa đám nữ nhi cùng thời, thế nên người dũng sĩ xuất chúng nhất thành Troy đã rước nàng về dinh. Ấy vậy mà giờ đây, vị anh hùng ấy lại gục ngã trước lưỡi giáo của Idomeneus bởi quyền năng của thần Neptune. Vị thần biển cả đã che mờ đôi mắt sáng của hắn, trói buộc đôi chân rắn chắc như tạc tượng, khiến hắn chết trân như cây cột đá hay gốc cổ thụ hiên ngang, phó mặc ngực mình cho Idomeneus đâm trúng. Tấm áo lưới sắt từng theo hắn vào sinh ra tử bị xé toạc, vang lên tiếng rít xé lòng khi mũi giáo cắm phập vào nhịp đập cuối cùng của trái tim, khiến đốc giáo rung bần bật cho đến khi thần Mars tàn khốc đoạt nốt chút hơi tàn. Idomeneus buông lời ngạo nghễ: "Deiphobus, nếu ngươi thích khoác lác, thế chúng ta có nên hòa nhau ngay lúc này, khi ta đã hạ sát ba người để đổi lấy một mạng của ngươi chăng? Nào, hỡi kẻ kiêu ngạo kia, bước ra đây mà giao chiến với ta, để ngươi biết kẻ mang dòng máu của đấng Jove cao cả vĩ đại nhường nào. Xưa kia, Jove sinh ra Minos, vị minh quân cai trị đảo Crete. Minos lại sinh ra Deucalion lẫy lừng. Và chính Deucalion đã sinh ra ta, bậc đế vương của muôn dân trên đảo Crete, để rồi giờ đây những con thuyền của ta rẽ sóng đến đây, mang theo nỗi khiếp đảm gieo rắc lên đầu ngươi, lên cha ngươi, và cả đội quân Trojan của ngươi."

Nghe những lời đầy ngạo khí ấy, Deiphobus thoáng chùn bước. Hắn đắn đo chẳng rõ nên lùi lại gọi thêm quân tiếp viện hay đơn thương độc mã nhận lời thách đấu. Suy đi tính lại, hắn quyết định đi tìm Aeneas. Từ xa, hắn thấy Aeneas đang trầm ngâm nơi hậu phương, bởi lẽ ngài vẫn luôn giữ mối hận trong lòng với vua Priam, người đã thờ ơ trước những chiến công vang dội mà không chịu ban cho ngài danh dự xứng đáng. Deiphobus tiến đến, cất lời khẩn khoản: "Thưa ngài Aeneas, vị hoàng tử kiêu hãnh của thành Troy, nếu ngài còn chút tình máu mủ, xin hãy giúp tôi đòi lại công lý cho phu quân của chị ngài. Hãy cùng tôi đến cứu lấy Alcathous. Hắn là anh rể ngài, từng âu yếm nuôi dưỡng ngài trong vòng tay từ thuở lọt lòng. Vậy mà giờ đây, gã Idomeneus tàn độc đã kết liễu đời anh ấy rồi."

Những lời ấy như chạm vào nơi sâu thẳm nhất trong trái tim Aeneas. Ngài mang theo những khát vọng chiến công rực cháy, hùng hổ đuổi theo Idomeneus. Nhưng vị vua đảo Crete chẳng phải đứa trẻ non dạ dễ bề thị uy. Ông cắm chân vững chãi như một con lợn rừng bị vây hãm trên vách núi hoang sơ. Chống lại đám đông đang ập tới, con mãnh thú dựng ngược đám lông trên lưng, đôi mắt hừng hực hỏa châu, không ngừng mài nanh sắc nhọn hăm dọa bầy chó săn và đám thợ săn khao khát đoạt mạng nó. Idomeneus oai phong lẫm liệt cũng kiên cường như thế, chẳng mảy may lùi bước khi Aeneas lao đến. Ông cất cao giọng gọi những người anh em dũng cảm: Ascalaphus, Aphareus, Deipyrus, Meriones, và Antilochus. "Hỡi các anh em của ta," ông thét lên, "đừng để ta đơn độc! Ta thực sự e dè trước sức mạnh của Aeneas thoăn thoắt đang lao tới. Hắn là kẻ gieo rắc cái chết nơi sa trường. Lại thêm tuổi trẻ sung mãn đang bừng bừng sức sống, nếu ta cũng trạc tuổi hắn mà mang theo khí thế này, hẳn một trong hai ta đã đoạt được vòng nguyệt quế vinh quang."

Vừa dứt lời, cả đám người đồng lòng sát cánh bên ông, giương cao khiên chắn. Phía bên kia, Aeneas cũng gọi tên các chiến hữu: Deiphobus, Paris và Agenor-những vị tướng kiệt xuất của thành Troy. Theo sau họ là đội quân cuồn cuộn như đàn cừu mập mạp ngoan ngoãn theo chân con cừu đực đầu đàn tiến về suối nước ngọt lành sau bữa cỏ no nê. Nhìn bầy cừu, trái tim người chăn cừu rộn rã nhường nào, thì lồng ngực Aeneas cũng trào dâng niềm kiêu hãnh hân hoan khi thấy quân lính lũ lượt theo sau nhường ấy.

Cuộc huyết chiến bùng nổ dữ dội quanh xác của Alcathous. Những ngọn giáo dài vung lên vun vút, đâm chém chát chúa vào lớp giáp đồng trong cảnh chen chúc khốc liệt. Aeneas và Idomeneus-hai vị anh hùng uy dũng sánh tựa thần Mars-lao vào nhau, hừng hực khát khao đoạt mạng đối phương. Aeneas ra tay trước, phóng mạnh ngọn giáo sắc nhọn. Nhưng Idomeneus tinh tường né tránh, khiến thứ vũ khí oan nghiệt lao vút đi, cắm phập xuống lớp đất khô cằn. Ngay tức khắc, Idomeneus đâm trúng giữa bụng Oenomaus, xé nát tấm áo ngực bảo vệ, ruột gan hắn xổ tung ra ngoài. Hắn ngã sóng soài, đôi tay cào cấu trong đám bụi mù tăm tối. Idomeneus rút mạnh ngọn giáo ra khỏi thi thể, nhưng phi tiêu đạn đá của quân thù tuôn xuống như mưa rào khiến ông chẳng thể lột lấy bộ giáp còn lại. Hơn nữa, tuổi tác đã bào mòn sinh lực, khiến đôi chân ông nặng như đeo chì, chẳng đủ sức phóng vọt lên nhặt lại vũ khí hay thoăn thoắt lách người tránh đòn. Dù kiên cường chống đỡ trong trận đánh giáp lá cà, Idomeneus vẫn phải lùi bước khỏi chiến trường. Giữa lúc ấy, Deiphobus, ôm hận thù sâu sắc, ném ngọn giáo về phía ông khi ông đang chậm rãi rút lui. Nhưng một lần nữa mũi giáo lại đi chệch hướng, đâm trúng Ascalaphus-con trai của thần Mars. Mũi giáo xuyên qua vai, hạ gục Ascalaphus xuống lớp bụi mờ, đôi bàn tay cào xới mặt đất trong tuyệt vọng.

Trên đỉnh Olympus mù sương mây vàng, vị ác thần Mars với giọng nói đáng sợ vẫn ngồi yên vị theo lệnh của Jove. Cùng với chư thần, ngài bị cấm can dự vào trận chiến thế gian, hoàn toàn mù tịt trước cái chết của đứa con trai máu mủ. Trong khi đó, quanh cái xác của Ascalaphus, trận chiến vây hãm càng lúc càng ác liệt. Deiphobus hung hãn giật phăng chiếc mũ giáp khỏi đầu cái xác. Bất thần, Meriones chớp thời cơ lao đến, đâm ngọn giáo vào cánh tay Deiphobus khiến chiếc mũ giáp rớt loảng xoảng xuống đất. Như một con kền kền rình mồi, Meriones chồm tới, giật mạnh ngọn giáo ra khỏi vai đối thủ rồi thoắt cái lùi lại dưới vòng vây che chở của đồng đội. Ngay sau đó, Polites-em ruột của Deiphobus-vội vã choàng tay ngang eo người anh đang rên xiết đớn đau, đưa hắn thoát khỏi chảo lửa, trở về nơi cỗ chiến xa đang túc trực. Họ phi ngựa đưa Deiphobus về thành phố, bỏ lại phía sau những dòng máu không ngừng rỉ ra từ vết thương trên cánh tay.

Mặc kệ những kẻ đã ngã xuống, những người còn lại tiếp tục lao vào cuộc chém giết, tiếng thét xung trận xé toạc cả vòm trời bao la. Aeneas xông thẳng vào Aphareus, con trai của Caletor, phóng giáo trúng yết hầu khi cậu vừa quay mặt lại. Đầu Aphareus gục sang một bên, khiên mũ rơi lả tả, và bóng tối tử thần lập tức bao trùm lấy sinh mệnh cậu. Chờ sẵn thời cơ, Antilochus phóng vút đến, đâm sượt qua người Thoon khi hắn đang xoay lưng, cắt phăng đường huyết mạch chạy dọc từ lưng lên cổ. Thoon ngã ngửa xuống nền đất tơi tả bụi, dang đôi tay cầu cứu đồng đội trong vô vọng. Antilochus lao tới định tước đoạt chiến lợi phẩm nhưng mắt vẫn không ngừng láo liên cảnh giác. Từ mọi phía, quân Trojan ập đến, đâm loạn xạ vào tấm khiên sáng loáng của cậu. Nhờ có thần Neptune che chở cho con trai Nestor, mặc cho mưa phi tiêu trút xuống rào rào, Antilochus vẫn bình an vô sự. Cậu chẳng bao giờ chịu đứng yên, luôn xông pha vào những nơi máu đổ nhiều nhất. Ngọn giáo trong tay cậu không lúc nào ngơi nghỉ, đâm chém dọc ngang, khao khát được xuyên thủng một bóng hình nào đó từ xa hay giáp lá cà kết liễu kẻ thù.

Khi Antilochus đang mải mê săn mồi giữa bầy quạ, Adamas-con trai của Asius-vô tình phát hiện ra cậu. Hắn lao tới, phóng ngọn giáo cắm phập vào giữa tấm khiên của Antilochus. Nhưng thần Neptune không muốn mầm sống của Antilochus lụi tàn, ngài liền hóa phép biến mũi giáo trở nên vô dụng. Nó vỡ làm đôi: một nửa cắm chặt vào tấm khiên như cọc gỗ cháy đen, nửa còn lại rớt xuống đất. Hoảng sợ, Adamas lập tức lùi bước tìm chốn nương thân giữa bầy đồng đội. Nhưng Meriones bám riết không buông, phóng mũi giáo chí mạng xuyên thủng vùng dưới rốn-nơi mang lại khổ đau tột cùng cho những sinh linh phàm trần nhỏ bé. Hắn quằn quại quanh ngọn giáo như con bò tót trên núi cao bị nhóm chăn bò quăng dây thừng trói chặt lôi đi. Nhưng nỗi đau ấy cũng chẳng kéo dài bao lâu, Meriones lạnh lùng bước tới, rút phăng mũi giáo ra khỏi da thịt, và thế là bóng tối vĩnh hằng khép lại đôi mắt của Adamas.

Helenus vung thanh gươm lớn mang dáng dấp của người Thracian, chém mạnh vào thái dương Deipyrus trong một pha giáp lá cà ác liệt. Cú chém hất văng chiếc mũ giáp khỏi đầu người chiến binh; chiếc mũ lăn lông lốc trên mặt đất, lọt vào tay một người lính Achaean giữa chốn sa trường hỗn loạn. Về phần Deipyrus, đôi mắt chàng đã vĩnh viễn khép lại, chìm sâu vào bóng tối vô tận của cái chết.

Chứng kiến cảnh tượng ấy, trái tim Menelaus quặn thắt trong nỗi xót xa. Ngài phẫn nộ lao về phía Helenus, tay vung vẩy ngọn giáo sắc nhọn. Ở phía bên kia, Helenus vội vã giương cung; cả hai cùng lúc tung đòn kết liễu, kẻ dùng giáo dài, người dùng cung nỏ. Mũi tên của vị vương tử con trai Priam xé gió lao đi, đánh trúng tấm áo ngực của Menelaus nhưng bật nảy ra ngoài. Tựa như những hạt đậu đen hay đậu lăng nhảy nhót lộp bộp trên khoảng sân đập lúa rộng lớn, tung mình lên không trung từ chiếc xẻng sảy lúa dưới từng cơn gió rít gào-mũi tên ác nghiệt kia cũng bật nảy khỏi tấm khiên vững chãi của Menelaus y như thế. Ngay khoảnh khắc ấy, Menelaus đã đâm trúng bàn tay cầm cung của Helenus; ngọn giáo sắc bén xuyên thủng bàn tay hắn, cắm phập vào thân cung, buộc hắn phải cuống cuồng lui bước, tìm chốn nương náu giữa bầy binh lính để giữ lấy mạng sống. Cánh tay hắn rủ thõng bên lườn, trĩu nặng bởi sức nặng của ngọn giáo cắm sâu, cho đến khi Agenor bước tới, cẩn trọng rút ngọn giáo ra và lấy dải băng len mà người hầu cận mang theo băng bó lại vết thương rỉ máu.

Chính lúc ấy, Pisander hung hãn lao thẳng về phía Menelaus-nào hay biết định mệnh nghiệt ngã đang đẩy hắn vào cõi chết, bởi hắn sắp sửa gục ngã trước lưỡi kiếm của ngài, ôi Menelaus vĩ đại! Khi đôi bên áp sát, ngọn giáo của con trai Atreus xé gió lao tới nhưng lại trượt mục tiêu. Pisander chớp thời cơ, vung giáo đâm mạnh vào tấm khiên của Menelaus dũng mãnh. Song, mũi giáo chẳng thể xuyên thủng lớp phòng ngự kiên cố, khiên đồng đã chặn đứng đòn đánh và bẻ gãy nát cán giáo. Bất chấp điều đó, hắn vẫn hí hửng đinh ninh phần thắng đã nắm chắc trong tay. Ngay tức khắc, con trai Atreus tuốt gươm báu, mãnh liệt lao sập vào hắn. Pisander luống cuống vớ lấy chiếc rìu chiến bằng đồng thau, mang tay cầm dài chuốt bóng bằng gỗ ô liu vẫn đeo lủng lẳng bên hông dưới tấm khiên, và cả hai quấn lấy nhau trong trận tử chiến. Pisander bổ một nhát chí mạng vào đỉnh chiếc mũ giáp có mào của Menelaus, trúng ngay dưới chóp mào. Thế nhưng, Menelaus đã nhanh tay hơn, vung gươm chém thẳng vào trán Pisander ngay gốc mũi khi hắn đương lao tới. Tiếng xương vỡ vụn khô khốc vang lên, hai con mắt đẫm máu của hắn rớt văng xuống lớp bụi mờ dưới chân ngài. Hắn ngã ngửa ra sau, đổ gục xuống mặt đất. Menelaus đặt gót chân lên xác kẻ thù, tước đoạt bộ áo giáp và cất tiếng chế giễu đầy khinh miệt:

"Phải như thế này đây, hỡi lũ Trojan, các ngươi mới chịu cuốn xéo khỏi các chiến thuyền của quân Achaean! Dù cho có ngạo mạn và khát máu đến đâu, các ngươi cũng đừng hòng trốn tránh được nỗi nhục nhã ê chề mà chính các ngươi đã từng giáng xuống đầu ta! Lũ sói cái đớn hèn kia, các ngươi chẳng hề biết sợ cơn thịnh nộ của đấng Jove oai nghiêm-vị thần trừng phạt những kẻ chà đạp lên lòng hiếu khách, người mà một ngày nào đó sẽ san bằng thành phố của các ngươi! Các ngươi đã hèn hạ đánh cắp người vợ kết tóc xe tơ của ta, cướp đoạt vô số báu vật khi đang tá túc làm khách của nàng. Giờ đây, các ngươi lại cả gan vác lửa tới toan thiêu rụi chiến thuyền và tàn sát các anh hùng của chúng ta. Dẫu các ngươi có cuồng nộ đến đâu, rồi sẽ có ngày các ngươi bị chặn đứng! Ôi đấng Jove, người mà thiên hạ hằng ngợi ca là vạn năng vạn trí, vượt trên cả chư thần và nhân loại, là cội nguồn của mọi cơ sự trên cõi đời này, cớ sao ngài lại ưu ái lũ Trojan đến vậy-những kẻ kiêu căng, ngông cuồng đến mức chẳng bao giờ biết chán chường mùi binh đao? Mọi thú vui trên đời dù tuyệt diệu đến đâu rồi cũng có lúc làm người ta chán ngấy-từ giấc ngủ êm đềm, tình yêu nồng cháy, cho tới những khúc ca ngọt ngào và vũ điệu uyển chuyển-và phàm là bậc nam nhi, ai cũng khát khao được tận hưởng những điều đó cho thỏa nguyện hơn là lao vào chốn can qua. Vậy mà, chiến tranh lại là thứ mà lũ Trojan luôn cuồng si khao khát không bao giờ thấy đủ!"

Dứt lời, Menelaus tước lấy bộ áo giáp loang lổ vết máu từ thi thể Pisander, giao lại cho đám quân lính tùy tùng. Rồi ngài xoay người, tiếp tục xông pha vào hàng ngũ tiên phong của trận huyết chiến.

Lúc bấy giờ, Harpalion, con trai của Vua Pylaemenes, hung hãn lao tới tấn công ngài. Hắn đã theo cha đến Troy để tham gia vào vòng xoáy chiến tranh, nhưng số phận đã định sẵn hắn chẳng bao giờ còn cơ hội nhìn thấy quê nhà. Hắn vung giáo đâm mạnh vào chính giữa tấm khiên của Menelaus, song chẳng thể nào xuyên thủng lớp đồng cứng cáp. Thấy nguy đến tính mạng, hắn vội vã lùi bước, lẩn trốn dưới sự che chở của quân lính, đôi mắt dáo dác nhìn quanh để phòng ngừa tên bay đạn lạc. Nhưng ác thay, khi hắn vừa quay lưng rời khỏi tiền tuyến, Meriones đã giương cung, nhắm thẳng một mũi tên bịt đồng sắc lẹm bắn trúng hông phải của hắn. Mũi tên oan nghiệt xuyên thấu xương cốt, găm sâu vào bàng quang, khiến hắn sụp đổ ngay tại chỗ. Hắn trút những hơi thở tàn lụi cuối cùng trong vòng tay đồng đội, thân thể duỗi dài trên mặt đất như một con sâu oằn mình, trong khi dòng máu nóng từ vết thương không ngừng rỉ ra, tưới đẫm cả một khoảng đất. Những chiến binh Paphlagonian quả cảm đã xúm lại chăm lo cho hắn với tất cả lòng xót thương; họ cẩn thận nâng thi thể hắn lên cỗ xe ngựa, mang theo nỗi đau buồn sâu sắc đưa hắn trở về thành Troy. Cha hắn lê bước theo sau chiếc xe, khóc than thảm thiết đến xé lòng, nhưng than ôi, chẳng có khoản tiền chuộc nào trên cõi đời này có thể gọi người con trai yêu dấu của ông trở về từ cõi chết.

Cái chết của Harpalion đã giáng một đòn đau buồn sâu sắc vào tâm trí Paris, bởi người thanh niên xấu số ấy từng là chủ nhà hiếu khách khi hắn dừng chân giữa những người Paphlagonian. Nỗi uất hận trào dâng, Paris phẫn nộ giương cung, quyết chí trả thù cho Harpalion. Giữa chiến trường lúc bấy giờ có một dũng tướng tên là Euchenor, con trai của nhà tiên tri Polyidus. Chàng là một người đàn ông quả cảm và sở hữu gia tài kếch xù nơi quê nhà Corinth. Euchenor đã giương buồm đến Troy mặc dù thấu hiểu ngọn ngành rằng chuyến đi này đồng nghĩa với bản án tử, bởi người cha già Polyidus hiền đức đã từng bao phen tiên đoán số mệnh của chàng: hoặc là ở lại quê nhà và lìa đời vì một căn bệnh quái ác bạo tàn, hoặc là kề vai sát cánh cùng quân Achaean và bỏ mạng dưới tay quân Trojan. Đứng trước ngã rẽ tử thần ấy, chàng đã chọn cách giong buồm ra trận, vừa để tránh đi khoản tiền phạt nặng nề mà quân Achaean giáng xuống đầu nếu trốn tránh nghĩa vụ, lại vừa thoát khỏi những chuỗi ngày đớn đau, vật vã vì bệnh tật giày vò. Và rồi, mũi tên của Paris đã xé gió bay tới, cắm phập vào quai hàm ngay dưới mang tai Euchenor. Sinh khí tức khắc lìa bỏ thân xác chàng, và bóng tối lạnh lẽo của cái chết vội vã bủa vây lấy người chiến binh quả cảm.

Thế trận rực cháy tựa một ngọn lửa cuồng nộ. Nhưng Hector vẫn chưa hay biết gì. Hắn hoàn toàn không hay quân Argive đang tàn sát lực lượng của mình bên cánh trái chiến trường, nơi quân Achaean, nhờ sự khích lệ và hậu thuẫn nhiệt thành của đấng Neptune, đang tiến rất gần đến chiến thắng. Bởi thế, Hector vẫn say sưa chiến đấu ngay tại điểm mà hắn đã đập tan cổng thành, phá vỡ đội hình khiên chắn ken đặc của các chiến binh Danaan để xông vào. Ở ngay chính nơi này, chiến thuyền của Ajax và Protesilaus đang neo đậu trên bãi biển. Đây là khúc tường thành thấp nhất, cũng là nơi các trận giáp lá cà giữa người và ngựa diễn ra khốc liệt nhất. Quân Boeotian và lính Ionian trong những chiếc áo chẽn dài, quân Locrian, quân Phthia cùng đội quân danh tiếng của người Epean phải gồng mình ngăn bước tiến của Hector. Hắn lao về phía các chiến thuyền tựa một bức tường lửa rực sáng, không sức mạnh nào lay chuyển hay đẩy lùi nổi. Đứng mũi chịu sào là lực lượng tinh nhuệ của quân Athenian do Menestheus, con trai Peteos, thống lĩnh, kề vai sát cánh cùng Pheidas, Stichius và tráng sĩ Bias. Dẫn dắt người Epean là Meges con trai Phyleus, cùng Amphion và Dracius, trong khi Medon và tráng sĩ Podarces kiên cường chỉ huy quân Phthia. Trong số họ, Medon là đứa con ngoại hôn của Oileus và là anh trai của Ajax, nhưng chàng phải sống lưu vong tại Phylace, bởi trót vung tay đoạt mạng Eriopis - người vợ chính thức của cha mình. Vị chỉ huy còn lại, Podarces, là con trai của Iphiclus, cháu nội Phylacus. Cả hai hiên ngang trấn giữ hàng ngũ tiên phong của quân Phthian, sát cánh cùng người Boeotian để bảo vệ những chiến thuyền.

Ajax con trai Oileus không rời vị trí bên cạnh Ajax con trai Telamon dù chỉ nửa bước. Hình ảnh họ tựa như hai con bò đực lông sẫm, oằn mình kéo chiếc cày nặng trĩu trên thửa ruộng hoang. Mồ hôi bốc hơi ngùn ngụt quanh gốc sừng, chia sẻ cùng chung một chiếc ách, họ kiên nhẫn cày xới mặt đất cho đến tận cuối bờ. Hai vị Ajax cũng kề vai sát cánh như vậy giữa khói lửa mịt mù. Rất nhiều chiến binh dũng cảm đã đi theo con trai Telamon, sẵn lòng đỡ lấy tấm khiên nặng nề mỗi khi ngài ướt đẫm mồ hôi và thấm mệt. Nhưng quân Locrian lại không thể theo sát con trai Oileus, bởi bản thân họ không phù hợp với những trận đánh giáp lá cà. Thiếu đi mũ giáp đồng đính bờm lông ngựa, cũng chẳng có khiên chắn hay những ngọn giáo tần bì sắc nhọn, họ đến Troy chỉ với cung tên và những dải ném đá bện bằng len³. Đứng sau bóng lưng đồng đội, họ trút xuống đầu quân Trojan những trận mưa phi tiêu chết chóc để xé nát đội hình đối phương. Thế nên, trong khi những người mang áo giáp nặng nề phải gồng mình chống đỡ sức ép từ Hector và quân Trojan ở phía trước, lính Locrian lại thoăn thoắt tấn công từ phía sau. Chính trận mưa tên này đã khiến quân Trojan mất dần sĩ khí và rơi vào cảnh hoảng loạn tột độ.

Giờ đây, nếu không có Polydamas, quân Trojan đã bị đánh bật khỏi các lều trại và chiến thuyền, thất thểu tháo chạy về thành Ilius lộng gió. Polydamas bước đến bên Hector và nói: "Hector, chẳng ai có thể thuyết phục ngài nghe lời khuyên can. Vì các đấng thiên tiên đã ban cho ngài tài năng chiến trận phi phàm, nên ngài ngỡ rằng mưu lược của mình cũng là vô song; nhưng ngài đâu thể ôm trọn mọi tài năng thế gian. Thần linh định sẵn người này trở thành một chiến binh dũng mãnh, người kia là một vũ công tài hoa, người nọ lại là nhạc công hay ca sĩ. Còn với người khác, đấng Jove lại gieo vào tâm trí họ sự thông tuệ để cứu rỗi sinh linh, và chính ngài hiểu rõ điều này hơn ai hết. Do vậy, tôi xin mạn phép nói lên những điều tôi cho là sáng suốt nhất. Chiến trận đang vây chặt ngài trong một vòng tròn lửa, và ngay cả khi quân Trojan đã phá được tường thành, thì lực lượng cũng đang bị chia cắt. Kẻ thì án binh bất động với đầy đủ giáp trụ, người lại phân tán và bị áp đảo bên những chiến thuyền. Vậy nên, hãy lùi lại, triệu tập tất cả các thủ lĩnh về đây để chúng ta cùng bàn bạc. Cần định đoạt xem nên dốc toàn lực công phá các chiến thuyền ngay lúc này với hy vọng thần linh sẽ ban chiến thắng, hay rút lui khi chúng ta vẫn còn đường lui an toàn. Tôi e rằng quân Achaean sẽ bắt chúng ta trả cả vốn lẫn lời cho ngày hôm qua, bởi ở phía chiến thuyền đang có một người lính chưa bao giờ biết e dè trận mạc, và người đó sẽ không khoanh tay đứng nhìn thêm nữa đâu."

Những lời của Polydamas khiến Hector vô cùng ưng ý. Hắn nhảy vọt khỏi cỗ xe, áo giáp kêu loảng xoảng, rồi nói: "Polydamas, hãy tập hợp tất cả các thủ lĩnh tại đây; ta sẽ lao vào vòng chiến đằng kia, nhưng sẽ quay lại ngay khi giao xong mệnh lệnh cho họ."

Sau đó, hắn lao đi, sừng sững tựa một ngọn núi tuyết uy nghi. Với một tiếng thét xé toạc không trung, hắn lao qua hàng ngũ lính Trojan và các đồng minh. Vừa nghe thấy tiếng thét, tất cả vội vã tập hợp quanh Polydamas, người con trai xuất chúng của Panthous. Riêng Hector vẫn tiếp tục lùng sục khắp chiến tuyến tiên phong để tìm kiếm Deiphobus, hoàng tử Helenus, Adamas con trai Asius và Asius con trai Hyrtacus. Thế nhưng, chẳng ai trong số họ còn lành lặn. Hai người sau đã bỏ mạng dưới lưỡi kiếm quân Argive bên đuôi các chiến thuyền Achaean, trong khi những người khác đều mang thương tích nặng nề. Vòng sang cánh trái của trận chiến đẫm máu, hắn tìm thấy Alexandrus, người chồng của nàng Helen xinh đẹp, đang cất tiếng hô hào, khích lệ quân lính bám trụ chiến đấu. Hắn xông tới, buông lời nhiếc móc: "Paris, đồ tâm địa độc ác, vẻ ngoài bảnh bao nhưng lại là kẻ dại gái và dối trá. Deiphobus và Vua Helenus đâu rồi? Cả Adamas con trai Asius, Asius con trai Hyrtacus và Othryoneus nữa? Ilius đã đến hồi mạt vận và chắc chắn sẽ sụp đổ thành tro bụi!"

Alexandrus không ngần ngại đáp lời: "Hector, sao anh lại bới lông tìm vết khi chẳng có gì đáng để trách cứ? Em thà trốn chạy khỏi mọi trận chiến vào một ngày khác còn hơn là hôm nay. Mẹ sinh em ra đâu phải một kẻ hèn nhát. Kể từ lúc anh ra lệnh bao vây chiến thuyền, chúng em đã bám trụ tại đây để nghênh chiến quân Danaan. Những đồng đội mà anh tìm kiếm đều đã tử trận; chỉ còn Deiphobus và Vua Helenus là phải rời chiến trường vì bị thương ở tay, nhưng nhờ ơn con trai thần Saturn, mạng sống của họ vẫn được bảo toàn. Giờ thì, hãy dẫn đường đến nơi anh muốn, chúng em sẽ theo bước với ngọn lửa nhiệt huyết sục sôi nhất. Anh sẽ không bao giờ thấy chúng em chùn bước chừng nào còn thở, nhưng chẳng ai có thể làm nhiều hơn sức lực của mình, dù anh ta có sẵn lòng đến mấy."

Những lời lẽ của cậu đã xoa dịu cơn thịnh nộ của người anh trai. Cả hai cùng tiến thẳng vào nơi ác liệt nhất, quanh chỗ Cebriones, Polydamas dũng mãnh, Phalces, Orthaeus, Polyphetes oai phong như thần linh, Palmys, Ascanius và Morys con trai Hippotion - những người vừa đến từ vùng Ascania trù phú ngày hôm trước để chi viện. Đấng Jove lập tức hối thúc họ lao vào trận chiến. Họ xông lên tựa những cuồng phong giáng xuống từ các đám mây sấm sét, vỗ mặt biển mặn chát thành những âm thanh gầm rú. Những ngọn sóng cuồn cuộn vỗ bờ, bọt tung trắng xóa, lớp này đè lên lớp khác. Đội quân Trojan cũng tiến bước thành từng hàng ngũ chỉnh tề, áo giáp sáng rực dưới ánh mặt trời. Đi đầu là Hector con trai Priam, sánh ngang với ác thần Mars khát máu, tay nâng chiếc khiên tròn bọc đồng và da bò, đầu đội chiếc mũ giáp sáng lóa bảo vệ thái dương. Hắn ẩn mình dưới sự che chở của tấm khiên, không ngừng tiến tới, dò xét từng góc độ xem liệu quân Achaean có chùn bước không. Nhưng sự can trường của đối thủ vẫn không suy suyển. Ajax là người đầu tiên sải bước tiến lên và gầm lớn lời thách thức: "Tới đây! Sao ngươi cứ ảo tưởng có thể hù dọa quân Argive? Achaean chúng ta không thiếu những chiến binh xuất chúng, chỉ là ngọn roi trừng phạt của đấng Jove đã giáng xuống quá nặng nề mà thôi. Phải, ngươi thèm khát thiêu rụi các chiến thuyền của bọn ta, nhưng đôi tay này đủ sức giữ chặt ngươi lại. Và chính cái thành phố xinh đẹp của ngươi sẽ bị chiếm đoạt và cướp phá trước khi ngươi kịp làm thế. Chẳng bao lâu nữa, ngươi sẽ phải cầu xin đấng Jove cùng toàn thể thần linh, trong cơn chạy trốn thục mạng, rằng bầy chiến mã của ngươi hãy phi nhanh hơn cả chim ưng, tung bụi mù mịt trên đồng bằng để cứu ngươi trở lại thành phố."

Ngay khi ngài vừa dứt lời, một con chim lớn sải cánh bay vút qua phía bên hữu. Quân Achaean đồng thanh reo hò, coi đó là điềm báo tốt lành. Nhưng Hector đáp trả đầy cao ngạo: "Này Ajax, đồ khoác lác và dối trá! Ước gì ta chắc chắn được làm con trai của đấng Jove, người nắm giữ khiên aegis mãi mãi, với Nữ hoàng Juno là mẹ đẻ, và được tôn vinh ngang hàng với Minerva cùng Apollo, cũng vững chãi như niềm tin của ta rằng ngày hôm nay sẽ mang đến sự diệt vong cho toàn bộ quân Achaean. Ngươi cũng sẽ ngã xuống giữa bọn chúng nếu dám nếm thử ngọn giáo của ta. Nó sẽ xé toạc cơ thể cường tráng của ngươi, biến thịt mỡ của ngươi thành bữa tiệc thịnh soạn cho bầy chó hoang và chim kền kền, ngay sát mép nước của các chiến thuyền Achaean!"

Dứt lời, hắn xông thẳng lên phía trước, theo sau là đạo quân gầm thét vang trời, xé toạc không gian bằng khí thế ngút ngàn. Phía bên kia, quân Argive cũng cất lên tiếng gầm đáp trả. Không hề nao núng trước những chiến công của chính mình, họ đứng vững như bàn thạch để nghênh đón cuộc tấn công vũ bão của các thủ lĩnh Trojan. Tiếng thét xung trận từ cả hai đạo quân dội thẳng lên tận trời cao, chạm đến cả vầng hào quang rực rỡ của đấng Jove.

BOOK XIII.

Neptune helps the Achaeans-The feats of Idomeneus-Hector at the ships.

Now when Jove had thus brought Hector and the Trojans to the ships, he left them to their never-ending toil, and turned his keen eyes away, looking elsewhither towards the horse-breeders of Thrace, the Mysians, fighters at close quarters, the noble Hippemolgi, who live on milk, and the Abians, justest of mankind. He no longer turned so much as a glance towards Troy, for he did not think that any of the immortals would go and help either Trojans or Danaans.

But King Neptune had kept no blind look-out; he had been looking admiringly on the battle from his seat on the topmost crests of wooded Samothrace, whence he could see all Ida, with the city of Priam and the ships of the Achaeans. He had come from under the sea and taken his place here, for he pitied the Achaeans who were being overcome by the Trojans; and he was furiously angry with Jove.

Presently he came down from his post on the mountain top, and as he strode swiftly onwards the high hills and the forest quaked beneath the tread of his immortal feet. Three strides he took, and with the fourth he reached his goal-Aegae, where is his glittering golden palace, imperishable, in the depths of the sea. When he got there, he yoked his fleet brazen-footed steeds with their manes of gold all flying in the wind; he clothed himself in raiment of gold, grasped his gold whip, and took his stand upon his chariot. As he went his way over the waves the sea-monsters left their lairs, for they knew their lord, and came gambolling round him from every quarter of the deep, while the sea in her gladness opened a path before his chariot. So lightly did the horses fly that the bronze axle of the car was not even wet beneath it; and thus his bounding steeds took him to the ships of the Achaeans.

Now there is a certain huge cavern in the depths of the sea midway between Tenedos and rocky Imbrus; here Neptune lord of the earthquake stayed his horses, unyoked them, and set before them their ambrosial forage. He hobbled their feet with hobbles of gold which none could either unloose or break, so that they might stay there in that place until their lord should return. This done he went his way to the host of the Achaeans.

Now the Trojans followed Hector son of Priam in close array like a storm-cloud or flame of fire, fighting with might and main and raising the cry battle; for they deemed that they should take the ships of the Achaeans and kill all their chiefest heroes then and there. Meanwhile earth-encircling Neptune lord of the earthquake cheered on the Argives, for he had come up out of the sea and had assumed the form and voice of Calchas.

First he spoke to the two Ajaxes, who were doing their best already, and said, “Ajaxes, you two can be the saving of the Achaeans if you will put out all your strength and not let yourselves be daunted. I am not afraid that the Trojans, who have got over the wall in force, will be victorious in any other part, for the Achaeans can hold all of them in check, but I much fear that some evil will befall us here where furious Hector, who boasts himself the son of great Jove himself, is leading them on like a pillar of flame. May some god, then, put it into your hearts to make a firm stand here, and to incite others to do the like. In this case you will drive him from the ships even though he be inspired by Jove himself.”

As he spoke the earth-encircling lord of the earthquake struck both of them with his sceptre and filled their hearts with daring. He made their legs light and active, as also their hands and their feet. Then, as the soaring falcon poises on the wing high above some sheer rock, and presently swoops down to chase some bird over the plain, even so did Neptune lord of the earthquake wing his flight into the air and leave them. Of the two, swift Ajax son of Oileus was the first to know who it was that had been speaking with them, and said to Ajax son of Telamon, “Ajax, this is one of the gods that dwell on Olympus, who in the likeness of the prophet is bidding us fight hard by our ships. It was not Calchas the seer and diviner of omens; I knew him at once by his feet and knees as he turned away, for the gods are soon recognised. Moreover I feel the lust of battle burn more fiercely within me, while my hands and my feet under me are more eager for the fray.”

And Ajax son of Telamon answered, “I too feel my hands grasp my spear more firmly; my strength is greater, and my feet more nimble; I long, moreover, to meet furious Hector son of Priam, even in single combat.”

Thus did they converse, exulting in the hunger after battle with which the god had filled them. Meanwhile the earth-encircler roused the Achaeans, who were resting in the rear by the ships overcome at once by hard fighting and by grief at seeing that the Trojans had got over the wall in force. Tears began falling from their eyes as they beheld them, for they made sure that they should not escape destruction; but the lord of the earthquake passed lightly about among them and urged their battalions to the front.

First he went up to Teucer and Leitus, the hero Peneleos, and Thoas and Deipyrus; Meriones also and Antilochus, valiant warriors; all did he exhort. “Shame on you young Argives,” he cried, “it was on your prowess I relied for the saving of our ships; if you fight not with might and main, this very day will see us overcome by the Trojans. Of a truth my eyes behold a great and terrible portent which I had never thought to see-the Trojans at our ships-they, who were heretofore like panic-stricken hinds, the prey of jackals and wolves in a forest, with no strength but in flight for they cannot defend themselves. Hitherto the Trojans dared not for one moment face the attack of the Achaeans, but now they have sallied far from their city and are fighting at our very ships through the cowardice of our leader and the disaffection of the people themselves, who in their discontent care not to fight in defence of the ships but are being slaughtered near them. True, King Agamemnon son of Atreus is the cause of our disaster by having insulted the son of Peleus, still this is no reason why we should leave off fighting. Let us be quick to heal, for the hearts of the brave heal quickly. You do ill to be thus remiss, you, who are the finest soldiers in our whole army. I blame no man for keeping out of battle if he is a weakling, but I am indignant with such men as you are. My good friends, matters will soon become even worse through this slackness; think, each one of you, of his own honour and credit, for the hazard of the fight is extreme. Great Hector is now fighting at our ships; he has broken through the gates and the strong bolt that held them.”

Thus did the earth-encircler address the Achaeans and urge them on. Thereon round the two Ajaxes there gathered strong bands of men, of whom not even Mars nor Minerva, marshaller of hosts could make light if they went among them, for they were the picked men of all those who were now awaiting the onset of Hector and the Trojans. They made a living fence, spear to spear, shield to shield, buckler to buckler, helmet to helmet, and man to man. The horse-hair crests on their gleaming helmets touched one another as they nodded forward, so closely serried were they; the spears they brandished in their strong hands were interlaced, and their hearts were set on battle.

The Trojans advanced in a dense body, with Hector at their head pressing right on as a rock that comes thundering down the side of some mountain from whose brow the winter torrents have torn it; the foundations of the dull thing have been loosened by floods of rain, and as it bounds headlong on its way it sets the whole forest in an uproar; it swerves neither to right nor left till it reaches level ground, but then for all its fury it can go no further-even so easily did Hector for a while seem as though he would career through the tents and ships of the Achaeans till he had reached the sea in his murderous course; but the closely serried battalions stayed him when he reached them, for the sons of the Achaeans thrust at him with swords and spears pointed at both ends, and drove him from them so that he staggered and gave ground; thereon he shouted to the Trojans, “Trojans, Lycians, and Dardanians, fighters in close combat, stand firm: the Achaeans have set themselves as a wall against me, but they will not check me for long; they will give ground before me if the mightiest of the gods, the thundering spouse of Juno, has indeed inspired my onset.”

With these words he put heart and soul into them all. Deiphobus son of Priam went about among them intent on deeds of daring with his round shield before him, under cover of which he strode quickly forward. Meriones took aim at him with a spear, nor did he fail to hit the broad orb of ox-hide; but he was far from piercing it for the spear broke in two pieces long ere he could do so; moreover Deiphobus had seen it coming and had held his shield well away from him. Meriones drew back under cover of his comrades, angry alike at having failed to vanquish Deiphobus, and having broken his spear. He turned therefore towards the ships and tents to fetch a spear which he had left behind in his tent.

The others continued fighting, and the cry of battle rose up into the heavens. Teucer son of Telamon was the first to kill his man, to wit, the warrior Imbrius, son of Mentor, rich in horses. Until the Achaeans came he had lived in Pedaeum, and had married Medesicaste, a bastard daughter of Priam; but on the arrival of the Danaan fleet he had gone back to Ilius, and was a great man among the Trojans, dwelling near Priam himself, who gave him like honour with his own sons. The son of Telamon now struck him under the ear with a spear which he then drew back again, and Imbrius fell headlong as an ash-tree when it is felled on the crest of some high mountain beacon, and its delicate green foliage comes toppling down to the ground. Thus did he fall with his bronze-dight armour ringing harshly round him, and Teucer sprang forward with intent to strip him of his armour; but as he was doing so, Hector took aim at him with a spear. Teucer saw the spear coming and swerved aside, whereon it hit Amphimachus, son of Cteatus son of Actor, in the chest as he was coming into battle, and his armour rang rattling round him as he fell heavily to the ground. Hector sprang forward to take Amphimachus’s helmet from off his temples, and in a moment Ajax threw a spear at him, but did not wound him, for he was encased all over in his terrible armour; nevertheless the spear struck the boss of his shield with such force as to drive him back from the two corpses, which the Achaeans then drew off. Stichius and Menestheus, captains of the Athenians, bore away Amphimachus to the host of the Achaeans, while the two brave and impetuous Ajaxes did the like by Imbrius. As two lions snatch a goat from the hounds that have it in their fangs, and bear it through thick brushwood high above the ground in their jaws, thus did the Ajaxes bear aloft the body of Imbrius, and strip it of its armour. Then the son of Oileus severed the head from the neck in revenge for the death of Amphimachus, and sent it whirling over the crowd as though it had been a ball, till it fell in the dust at Hector’s feet.

Neptune was exceedingly angry that his grandson Amphimachus should have fallen; he therefore went to the tents and ships of the Achaeans to urge the Danaans still further, and to devise evil for the Trojans. Idomeneus met him, as he was taking leave of a comrade, who had just come to him from the fight, wounded in the knee. His fellow-soldiers bore him off the field, and Idomeneus having given orders to the physicians went on to his tent, for he was still thirsting for battle. Neptune spoke in the likeness and with the voice of Thoas son of Andraemon who ruled the Aetolians of all Pleuron and high Calydon, and was honoured among his people as though he were a god. “Idomeneus,” said he, “lawgiver to the Cretans, what has now become of the threats with which the sons of the Achaeans used to threaten the Trojans?”

And Idomeneus chief among the Cretans answered, “Thoas, no one, so far as I know, is in fault, for we can all fight. None are held back neither by fear nor slackness, but it seems to be the will of almighty Jove that the Achaeans should perish ingloriously here far from Argos: you, Thoas, have been always staunch, and you keep others in heart if you see any fail in duty; be not then remiss now, but exhort all to do their utmost.”

To this Neptune lord of the earthquake made answer, “Idomeneus, may he never return from Troy, but remain here for dogs to batten upon, who is this day wilfully slack in fighting. Get your armour and go, we must make all haste together if we may be of any use, though we are only two. Even cowards gain courage from companionship, and we two can hold our own with the bravest.”

Therewith the god went back into the thick of the fight, and Idomeneus when he had reached his tent donned his armour, grasped his two spears, and sallied forth. As the lightning which the son of Saturn brandishes from bright Olympus when he would show a sign to mortals, and its gleam flashes far and wide-even so did his armour gleam about him as he ran. Meriones his sturdy squire met him while he was still near his tent (for he was going to fetch his spear) and Idomeneus said:

“Meriones, fleet son of Molus, best of comrades, why have you left the field? Are you wounded, and is the point of the weapon hurting you? or have you been sent to fetch me? I want no fetching; I had far rather fight than stay in my tent.”

“Idomeneus,” answered Meriones, “I come for a spear, if I can find one in my tent; I have broken the one I had, in throwing it at the shield of Deiphobus.”

And Idomeneus captain of the Cretans answered, “You will find one spear, or twenty if you so please, standing up against the end wall of my tent. I have taken them from Trojans whom I have killed, for I am not one to keep my enemy at arm’s length; therefore I have spears, bossed shields, helmets, and burnished corslets.”

Then Meriones said, “I too in my tent and at my ship have spoils taken from the Trojans, but they are not at hand. I have been at all times valorous, and wherever there has been hard fighting have held my own among the foremost. There may be those among the Achaeans who do not know how I fight, but you know it well enough yourself.”

Idomeneus answered, “I know you for a brave man: you need not tell me. If the best men at the ships were being chosen to go on an ambush-and there is nothing like this for showing what a man is made of; it comes out then who is cowardly and who brave; the coward will change colour at every touch and turn; he is full of fears, and keeps shifting his weight first on one knee and then on the other; his heart beats fast as he thinks of death, and one can hear the chattering of his teeth; whereas the brave man will not change colour nor be frightened on finding himself in ambush, but is all the time longing to go into action-if the best men were being chosen for such a service, no one could make light of your courage nor feats of arms. If you were struck by a dart or smitten in close combat, it would not be from behind, in your neck nor back, but the weapon would hit you in the chest or belly as you were pressing forward to a place in the front ranks. But let us no longer stay here talking like children, lest we be ill spoken of; go, fetch your spear from the tent at once.”

On this Meriones, peer of Mars, went to the tent and got himself a spear of bronze. He then followed after Idomeneus, big with great deeds of valour. As when baneful Mars sallies forth to battle, and his son Panic so strong and dauntless goes with him, to strike terror even into the heart of a hero-the pair have gone from Thrace to arm themselves among the Ephyri or the brave Phlegyans, but they will not listen to both the contending hosts, and will give victory to one side or to the other-even so did Meriones and Idomeneus, captains of men, go out to battle clad in their bronze armour. Meriones was first to speak. “Son of Deucalion,” said he, “where would you have us begin fighting? On the right wing of the host, in the centre, or on the left wing, where I take it the Achaeans will be weakest?”

Idomeneus answered, “There are others to defend the centre-the two Ajaxes and Teucer, who is the finest archer of all the Achaeans, and is good also in a hand-to-hand fight. These will give Hector son of Priam enough to do; fight as he may, he will find it hard to vanquish their indomitable fury, and fire the ships, unless the son of Saturn fling a firebrand upon them with his own hand. Great Ajax son of Telamon will yield to no man who is in mortal mould and eats the grain of Ceres, if bronze and great stones can overthrow him. He would not yield even to Achilles in hand-to-hand fight, and in fleetness of foot there is none to beat him; let us turn therefore towards the left wing, that we may know forthwith whether we are to give glory to some other, or he to us.”

Meriones, peer of fleet Mars, then led the way till they came to the part of the host which Idomeneus had named.

Now when the Trojans saw Idomeneus coming on like a flame of fire, him and his squire clad in their richly wrought armour, they shouted and made towards him all in a body, and a furious hand-to-hand fight raged under the ships’ sterns. Fierce as the shrill winds that whistle upon a day when dust lies deep on the roads, and the gusts raise it into a thick cloud-even such was the fury of the combat, and might and main did they hack at each other with spear and sword throughout the host. The field bristled with the long and deadly spears which they bore. Dazzling was the sheen of their gleaming helmets, their fresh-burnished breastplates, and glittering shields as they joined battle with one another. Iron indeed must be his courage who could take pleasure in the sight of such a turmoil, and look on it without being dismayed.

Thus did the two mighty sons of Saturn devise evil for mortal heroes. Jove was minded to give victory to the Trojans and to Hector, so as to do honour to fleet Achilles, nevertheless he did not mean to utterly overthrow the Achaean host before Ilius, and only wanted to glorify Thetis and her valiant son. Neptune on the other hand went about among the Argives to incite them, having come up from the grey sea in secret, for he was grieved at seeing them vanquished by the Trojans, and was furiously angry with Jove. Both were of the same race and country, but Jove was elder born and knew more, therefore Neptune feared to defend the Argives openly, but in the likeness of man, he kept on encouraging them throughout their host. Thus, then, did these two devise a knot of war and battle, that none could unloose or break, and set both sides tugging at it, to the failing of men’s knees beneath them.

And now Idomeneus, though his hair was already flecked with grey, called loud on the Danaans and spread panic among the Trojans as he leaped in among them. He slew Othryoneus from Cabesus, a sojourner, who had but lately come to take part in the war. He sought Cassandra, the fairest of Priam’s daughters, in marriage, but offered no gifts of wooing, for he promised a great thing, to wit, that he would drive the sons of the Achaeans willy nilly from Troy; old King Priam had given his consent and promised her to him, whereon he fought on the strength of the promises thus made to him. Idomeneus aimed a spear, and hit him as he came striding on. His cuirass of bronze did not protect him, and the spear stuck in his belly, so that he fell heavily to the ground. Then Idomeneus vaunted over him saying, “Othryoneus, there is no one in the world whom I shall admire more than I do you, if you indeed perform what you have promised Priam son of Dardanus in return for his daughter. We too will make you an offer; we will give you the loveliest daughter of the son of Atreus, and will bring her from Argos for you to marry, if you will sack the goodly city of Ilius in company with ourselves; so come along with me, that we may make a covenant at the ships about the marriage, and we will not be hard upon you about gifts of wooing.”

With this Idomeneus began dragging him by the foot through the thick of the fight, but Asius came up to protect the body, on foot, in front of his horses which his esquire drove so close behind him that he could feel their breath upon his shoulder. He was longing to strike down Idomeneus, but ere he could do so Idomeneus smote him with his spear in the throat under the chin, and the bronze point went clean through it. He fell as an oak, or poplar, or pine which shipwrights have felled for ship’s timber upon the mountains with whetted axes-even thus did he lie full length in front of his chariot and horses, grinding his teeth and clutching at the blood-stained dust. His charioteer was struck with panic and did not dare turn his horses round and escape: thereupon Antilochus hit him in the middle of his body with a spear; his cuirass of bronze did not protect him, and the spear stuck in his belly. He fell gasping from his chariot and Antilochus, great Nestor’s son, drove his horses from the Trojans to the Achaeans.

Deiphobus then came close up to Idomeneus to avenge Asius, and took aim at him with a spear, but Idomeneus was on the look-out and avoided it, for he was covered by the round shield he always bore-a shield of ox-hide and bronze with two arm-rods on the inside. He crouched under cover of this, and the spear flew over him, but the shield rang out as the spear grazed it, and the weapon sped not in vain from the strong hand of Deiphobus, for it struck Hypsenor son of Hippasus, shepherd of his people, in the liver under the midriff, and his limbs failed beneath him. Deiphobus vaunted over him and cried with a loud voice saying, “Of a truth Asius has not fallen unavenged; he will be glad even while passing into the house of Hades, strong warden of the gate, that I have sent some one to escort him.”

Thus did he vaunt, and the Argives were stung by his saying. Noble Antilochus was more angry than any one, but grief did not make him forget his friend and comrade. He ran up to him, bestrode him, and covered him with his shield; then two of his staunch comrades, Mecisteus son of Echius, and Alastor, stooped down, and bore him away groaning heavily to the ships. But Idomeneus ceased not his fury. He kept on striving continually either to enshroud some Trojan in the darkness of death, or himself to fall while warding off the evil day from the Achaeans. Then fell Alcathous son of noble Aesyetes; he was son-in-law to Anchises, having married his eldest daughter Hippodameia, who was the darling of her father and mother, and excelled all her generation in beauty, accomplishments, and understanding, wherefore the bravest man in all Troy had taken her to wife-him did Neptune lay low by the hand of Idomeneus, blinding his bright eyes and binding his strong limbs in fetters so that he could neither go back nor to one side, but stood stock still like pillar or lofty tree when Idomeneus struck him with a spear in the middle of his chest. The coat of mail that had hitherto protected his body was now broken, and rang harshly as the spear tore through it. He fell heavily to the ground, and the spear stuck in his heart, which still beat, and made the butt-end of the spear quiver till dread Mars put an end to his life. Idomeneus vaunted over him and cried with a loud voice saying, “Deiphobus, since you are in a mood to vaunt, shall we cry quits now that we have killed three men to your one? Nay, sir, stand in fight with me yourself, that you may learn what manner of Jove-begotten man am I that have come hither. Jove first begot Minos, chief ruler in Crete, and Minos in his turn begot a son, noble Deucalion. Deucalion begot me to be a ruler over many men in Crete, and my ships have now brought me hither, to be the bane of yourself, your father, and the Trojans.”

Thus did he speak, and Deiphobus was in two minds, whether to go back and fetch some other Trojan to help him, or to take up the challenge single-handed. In the end, he deemed it best to go and fetch Aeneas, whom he found standing in the rear, for he had long been aggrieved with Priam because in spite of his brave deeds he did not give him his due share of honour. Deiphobus went up to him and said, “Aeneas, prince among the Trojans, if you know any ties of kinship, help me now to defend the body of your sister’s husband; come with me to the rescue of Alcathous, who being husband to your sister brought you up when you were a child in his house, and now Idomeneus has slain him.”

With these words he moved the heart of Aeneas, and he went in pursuit of Idomeneus, big with great deeds of valour; but Idomeneus was not to be thus daunted as though he were a mere child; he held his ground as a wild boar at bay upon the mountains, who abides the coming of a great crowd of men in some lonely place-the bristles stand upright on his back, his eyes flash fire, and he whets his tusks in his eagerness to defend himself against hounds and men-even so did famed Idomeneus hold his ground and budge not at the coming of Aeneas. He cried aloud to his comrades looking towards Ascalaphus, Aphareus, Deipyrus, Meriones, and Antilochus, all of them brave soldiers-“Hither my friends,” he cried, “and leave me not single-handed-I go in great fear by fleet Aeneas, who is coming against me, and is a redoubtable dispenser of death battle. Moreover he is in the flower of youth when a man’s strength is greatest; if I was of the same age as he is and in my present mind, either he or I should soon bear away the prize of victory.”

On this, all of them as one man stood near him, shield on shoulder. Aeneas on the other side called to his comrades, looking towards Deiphobus, Paris, and Agenor, who were leaders of the Trojans along with himself, and the people followed them as sheep follow the ram when they go down to drink after they have been feeding, and the heart of the shepherd is glad-even so was the heart of Aeneas gladdened when he saw his people follow him.

Then they fought furiously in close combat about the body of Alcathous, wielding their long spears; and the bronze armour about their bodies rang fearfully as they took aim at one another in the press of the fight, while the two heroes Aeneas and Idomeneus, peers of Mars, outvied everyone in their desire to hack at each other with sword and spear. Aeneas took aim first, but Idomeneus was on the look-out and avoided the spear, so that it sped from Aeneas’ strong hand in vain, and fell quivering in the ground. Idomeneus meanwhile smote Oenomaus in the middle of his belly, and broke the plate of his corslet, whereon his bowels came gushing out and he clutched the earth in the palms of his hands as he fell sprawling in the dust. Idomeneus drew his spear out of the body, but could not strip him of the rest of his armour for the rain of darts that were showered upon him: moreover his strength was now beginning to fail him so that he could no longer charge, and could neither spring forward to recover his own weapon nor swerve aside to avoid one that was aimed at him; therefore, though he still defended himself in hand-to-hand fight, his heavy feet could not bear him swiftly out of the battle. Deiphobus aimed a spear at him as he was retreating slowly from the field, for his bitterness against him was as fierce as ever, but again he missed him, and hit Ascalaphus, the son of Mars; the spear went through his shoulder, and he clutched the earth in the palms of his hands as he fell sprawling in the dust.

Grim Mars of awful voice did not yet know that his son had fallen, for he was sitting on the summits of Olympus under the golden clouds, by command of Jove, where the other gods were also sitting, forbidden to take part in the battle. Meanwhile men fought furiously about the body. Deiphobus tore the helmet from off his head, but Meriones sprang upon him, and struck him on the arm with a spear so that the visored helmet fell from his hand and came ringing down upon the ground. Thereon Meriones sprang upon him like a vulture, drew the spear from his shoulder, and fell back under cover of his men. Then Polites, own brother of Deiphobus passed his arms around his waist, and bore him away from the battle till he got to his horses that were standing in the rear of the fight with the chariot and their driver. These took him towards the city groaning and in great pain, with the blood flowing from his arm.

The others still fought on, and the battle-cry rose to heaven without ceasing. Aeneas sprang on Aphareus son of Caletor, and struck him with a spear in his throat which was turned towards him; his head fell on one side, his helmet and shield came down along with him, and death, life’s foe, was shed around him. Antilochus spied his chance, flew forward towards Thoon, and wounded him as he was turning round. He laid open the vein that runs all the way up the back to the neck; he cut this vein clean away throughout its whole course, and Thoon fell in the dust face upwards, stretching out his hands imploringly towards his comrades. Antilochus sprang upon him and stripped the armour from his shoulders, glaring round him fearfully as he did so. The Trojans came about him on every side and struck his broad and gleaming shield, but could not wound his body, for Neptune stood guard over the son of Nestor, though the darts fell thickly round him. He was never clear of the foe, but was always in the thick of the fight; his spear was never idle; he poised and aimed it in every direction, so eager was he to hit someone from a distance or to fight him hand to hand.

As he was thus aiming among the crowd, he was seen by Adamas, son of Asius, who rushed towards him and struck him with a spear in the middle of his shield, but Neptune made its point without effect, for he grudged him the life of Antilochus. One half, therefore, of the spear stuck fast like a charred stake in Antilochus’s shield, while the other lay on the ground. Adamas then sought shelter under cover of his men, but Meriones followed after and hit him with a spear midway between the private parts and the navel, where a wound is particularly painful to wretched mortals. There did Meriones transfix him, and he writhed convulsively about the spear as some bull whom mountain herdsmen have bound with ropes of withes and are taking away perforce. Even so did he move convulsively for a while, but not for very long, till Meriones came up and drew the spear out of his body, and his eyes were veiled in darkness.

Helenus then struck Deipyrus with a great Thracian sword, hitting him on the temple in close combat and tearing the helmet from his head; the helmet fell to the ground, and one of those who were fighting on the Achaean side took charge of it as it rolled at his feet, but the eyes of Deipyrus were closed in the darkness of death.

On this Menelaus was grieved, and made menacingly towards Helenus, brandishing his spear; but Helenus drew his bow, and the two attacked one another at one and the same moment, the one with his spear, and the other with his bow and arrow. The son of Priam hit the breastplate of Menelaus’s corslet, but the arrow glanced from off it. As black beans or pulse come pattering down on to a threshing-floor from the broad winnowing-shovel, blown by shrill winds and shaken by the shovel-even so did the arrow glance off and recoil from the shield of Menelaus, who in his turn wounded the hand with which Helenus carried his bow; the spear went right through his hand and stuck in the bow itself, so that to his life he retreated under cover of his men, with his hand dragging by his side-for the spear weighed it down till Agenor drew it out and bound the hand carefully up in a woollen sling which his esquire had with him.

Pisander then made straight at Menelaus-his evil destiny luring him on to his doom, for he was to fall in fight with you, O Menelaus. When the two were hard by one another the spear of the son of Atreus turned aside and he missed his aim; Pisander then struck the shield of brave Menelaus but could not pierce it, for the shield stayed the spear and broke the shaft; nevertheless he was glad and made sure of victory; forthwith, however, the son of Atreus drew his sword and sprang upon him. Pisander then seized the bronze battle-axe, with its long and polished handle of olive wood that hung by his side under his shield, and the two made at one another. Pisander struck the peak of Menelaus’s crested helmet just under the crest itself, and Menelaus hit Pisander as he was coming towards him, on the forehead, just at the rise of his nose; the bones cracked and his two gore-bedrabbled eyes fell by his feet in the dust. He fell backwards to the ground, and Menelaus set his heel upon him, stripped him of his armour, and vaunted over him saying, “Even thus shall you Trojans leave the ships of the Achaeans, proud and insatiate of battle though you be, nor shall you lack any of the disgrace and shame which you have heaped upon myself. Cowardly she-wolves that you are, you feared not the anger of dread Jove, avenger of violated hospitality, who will one day destroy your city; you stole my wedded wife and wickedly carried off much treasure when you were her guest, and now you would fling fire upon our ships, and kill our heroes. A day will come when, rage as you may, you shall be stayed. O father Jove, you, who they say art above all, both gods and men, in wisdom, and from whom all things that befall us do proceed, how can you thus favour the Trojans-men so proud and overweening, that they are never tired of fighting? All things pall after a while-sleep, love, sweet song, and stately dance-still these are things of which a man would surely have his fill rather than of battle, whereas it is of battle that the Trojans are insatiate.”

So saying Menelaus stripped the blood-stained armour from the body of Pisander, and handed it over to his men; then he again ranged himself among those who were in the front of the fight.

Harpalion son of King Pylaemenes then sprang upon him; he had come to fight at Troy along with his father, but he did not go home again. He struck the middle of Menelaus’s shield with his spear but could not pierce it, and to save his life drew back under cover of his men, looking round him on every side lest he should be wounded. But Meriones aimed a bronze-tipped arrow at him as he was leaving the field, and hit him on the right buttock; the arrow pierced the bone through and through, and penetrated the bladder, so he sat down where he was and breathed his last in the arms of his comrades, stretched like a worm upon the ground and watering the earth with the blood that flowed from his wound. The brave Paphlagonians tended him with all due care; they raised him into his chariot, and bore him sadly off to the city of Troy; his father went also with him weeping bitterly, but there was no ransom that could bring his dead son to life again.

Paris was deeply grieved by the death of Harpalion, who was his host when he went among the Paphlagonians; he aimed an arrow, therefore, in order to avenge him. Now there was a certain man named Euchenor, son of Polyidus the prophet, a brave man and wealthy, whose home was in Corinth. This Euchenor had set sail for Troy well knowing that it would be the death of him, for his good old father Polyidus had often told him that he must either stay at home and die of a terrible disease, or go with the Achaeans and perish at the hands of the Trojans; he chose, therefore, to avoid incurring the heavy fine the Achaeans would have laid upon him, and at the same time to escape the pain and suffering of disease. Paris now smote him on the jaw under his ear, whereon the life went out of him and he was enshrouded in the darkness of death.

Thus then did they fight as it were a flaming fire. But Hector had not yet heard, and did not know that the Argives were making havoc of his men on the left wing of the battle, where the Achaeans ere long would have triumphed over them, so vigorously did Neptune cheer them on and help them. He therefore held on at the point where he had first forced his way through the gates and the wall, after breaking through the serried ranks of Danaan warriors. It was here that the ships of Ajax and Protesilaus were drawn up by the sea-shore; here the wall was at its lowest, and the fight both of man and horse raged most fiercely. The Boeotians and the Ionians with their long tunics, the Locrians, the men of Phthia, and the famous force of the Epeans could hardly stay Hector as he rushed on towards the ships, nor could they drive him from them, for he was as a wall of fire. The chosen men of the Athenians were in the van, led by Menestheus son of Peteos, with whom were also Pheidas, Stichius, and stalwart Bias; Meges son of Phyleus, Amphion, and Dracius commanded the Epeans, while Medon and staunch Podarces led the men of Phthia. Of these, Medon was bastard son to Oileus and brother of Ajax, but he lived in Phylace away from his own country, for he had killed the brother of his stepmother Eriopis, the wife of Oileus; the other, Podarces, was the son of Iphiclus, son of Phylacus. These two stood in the van of the Phthians, and defended the ships along with the Boeotians.

Ajax son of Oileus, never for a moment left the side of Ajax, son of Telamon, but as two swart oxen both strain their utmost at the plough which they are drawing in a fallow field, and the sweat steams upwards from about the roots of their horns-nothing but the yoke divides them as they break up the ground till they reach the end of the field-even so did the two Ajaxes stand shoulder to shoulder by one another. Many and brave comrades followed the son of Telamon, to relieve him of his shield when he was overcome with sweat and toil, but the Locrians did not follow so close after the son of Oileus, for they could not hold their own in a hand-to-hand fight. They had no bronze helmets with plumes of horse-hair, neither had they shields nor ashen spears, but they had come to Troy armed with bows, and with slings of twisted wool from which they showered their missiles to break the ranks of the Trojans. The others, therefore, with their heavy armour bore the brunt of the fight with the Trojans and with Hector, while the Locrians shot from behind, under their cover; and thus the Trojans began to lose heart, for the arrows threw them into confusion.

The Trojans would now have been driven in sorry plight from the ships and tents back to windy Ilius, had not Polydamas presently said to Hector, “Hector, there is no persuading you to take advice. Because heaven has so richly endowed you with the arts of war, you think that you must therefore excel others in counsel; but you cannot thus claim preeminence in all things. Heaven has made one man an excellent soldier; of another it has made a dancer or a singer and player on the lyre; while yet in another Jove has implanted a wise understanding of which men reap fruit to the saving of many, and he himself knows more about it than any one; therefore I will say what I think will be best. The fight has hemmed you in as with a circle of fire, and even now that the Trojans are within the wall some of them stand aloof in full armour, while others are fighting scattered and outnumbered near the ships. Draw back, therefore, and call your chieftains round you, that we may advise together whether to fall now upon the ships in the hope that heaven may vouchsafe us victory, or to beat a retreat while we can yet safely do so. I greatly fear that the Achaeans will pay us their debt of yesterday in full, for there is one abiding at their ships who is never weary of battle, and who will not hold aloof much longer.”

Thus spoke Polydamas, and his words pleased Hector well. He sprang in full armour from his chariot and said, “Polydamas, gather the chieftains here; I will go yonder into the fight, but will return at once when I have given them their orders.”

He then sped onward, towering like a snowy mountain, and with a loud cry flew through the ranks of the Trojans and their allies. When they heard his voice they all hastened to gather round Polydamas, the excellent son of Panthous, but Hector kept on among the foremost, looking everywhere to find Deiphobus and prince Helenus, Adamas son of Asius, and Asius son of Hyrtacus; living, indeed, and scatheless he could no longer find them, for the two last were lying by the sterns of the Achaean ships, slain by the Argives, while the others had been also stricken and wounded by them; but upon the left wing of the dread battle he found Alexandrus, husband of lovely Helen, cheering his men and urging them on to fight. He went up to him and upbraided him. “Paris,” said he, “evil-hearted Paris, fair to see but woman-mad and false of tongue, where are Deiphobus and King Helenus? Where are Adamas son of Asius, and Asius son of Hyrtacus? Where too is Othryoneus? Ilius is undone and will now surely fall!”

Alexandrus answered, “Hector, why find fault when there is no one to find fault with? I should hold aloof from battle on any day rather than this, for my mother bore me with nothing of the coward about me. From the moment when you set our men fighting about the ships we have been staying here and doing battle with the Danaans. Our comrades about whom you ask me are dead; Deiphobus and King Helenus alone have left the field, wounded both of them in the hand, but the son of Saturn saved them alive. Now, therefore, lead on where you would have us go, and we will follow with right goodwill; you shall not find us fail you in so far as our strength holds out, but no man can do more than in him lies, no matter how willing he may be.”

With these words he satisfied his brother, and the two went towards the part of the battle where the fight was thickest, about Cebriones, brave Polydamas, Phalces, Orthaeus, godlike Polyphetes, Palmys, Ascanius, and Morys son of Hippotion, who had come from fertile Ascania on the preceding day to relieve other troops. Then Jove urged them on to fight. They flew forth like the blasts of some fierce wind that strike earth in the van of a thunderstorm-they buffet the salt sea into an uproar; many and mighty are the great waves that come crashing in one after the other upon the shore with their arching heads all crested with foam-even so did rank behind rank of Trojans arrayed in gleaming armour follow their leaders onward. The way was led by Hector son of Priam, peer of murderous Mars, with his round shield before him-his shield of ox-hides covered with plates of bronze-and his gleaming helmet upon his temples. He kept stepping forward under cover of his shield in every direction, making trial of the ranks to see if they would give way before him, but he could not daunt the courage of the Achaeans. Ajax was the first to stride out and challenge him. “Sir,” he cried, “draw near; why do you think thus vainly to dismay the Argives? We Achaeans are excellent soldiers, but the scourge of Jove has fallen heavily upon us. Your heart, forsooth, is set on destroying our ships, but we too have hands that can keep you at bay, and your own fair town shall be sooner taken and sacked by ourselves. The time is near when you shall pray Jove and all the gods in your flight, that your steeds may be swifter than hawks as they raise the dust on the plain and bear you back to your city.”

As he was thus speaking a bird flew by upon his right hand, and the host of the Achaeans shouted, for they took heart at the omen. But Hector answered, “Ajax, braggart and false of tongue, would that I were as sure of being son for evermore to aegis-bearing Jove, with Queen Juno for my mother, and of being held in like honour with Minerva and Apollo, as I am that this day is big with the destruction of the Achaeans; and you shall fall among them if you dare abide my spear; it shall rend your fair body and bid you glut our hounds and birds of prey with your fat and your flesh, as you fall by the ships of the Achaeans.”

With these words he led the way and the others followed after with a cry that rent the air, while the host shouted behind them. The Argives on their part raised a shout likewise, nor did they forget their prowess, but stood firm against the onslaught of the Trojan chieftains, and the cry from both the hosts rose up to heaven and to the brightness of Jove’s presence.