QUYỂN XVIII.

Nỗi bi thương của Achilles trước cái chết của Patroclus - Chuyến viếng thăm của thần Thetis tới Vulcan và bộ chiến giáp ngài rèn cho Achilles.

Giữa lúc trận chiến vẫn đang rực cháy như một ngọn lửa hừng hực, Antilochus, người mang trọng trách đưa tin với đôi chân thoăn thoắt, đã chạy tới chỗ Achilles. Chàng thấy vị dũng tướng đang ngồi lặng lẽ bên những chiến thuyền cao ngất, linh cảm về một thảm kịch dường như đã quá rõ ràng.

"Hỡi ôi," Achilles thầm nhủ với trái tim trĩu nặng, "cớ sao quân Achaean lại một lần nữa chạy tán loạn khắp bình nguyên và đổ xô về phía những con tàu thế này? Xin bầu trời đừng giáng xuống đầu ta nỗi bi thương mà mẹ Thetis từng tiên đoán. Người từng bảo rằng, khi ta vẫn còn đang sống, chiến binh dũng cảm nhất của quân Myrmidon sẽ ngã xuống trước mũi giáo của quân Trojan, vĩnh viễn không còn được ngắm nhìn ánh sáng mặt trời. Ta e rằng đứa con trai quả cảm của Menoetius¹ đã bỏ mạng vì chính sự liều lĩnh của anh ấy. Ta đã dặn dò anh phải rút về chiến thuyền ngay khi dập tắt được ngọn lửa của kẻ thù, tuyệt đối không được giao chiến với Hector cơ mà!"

Ngay lúc ngài đang miên man với những ý nghĩ chẳng lành, con trai của Nestor đã bước tới. Cậu nức nở báo lại hung tin.

"Hỡi ôi," Antilochus cất tiếng gọi trong nước mắt, "hỡi con trai cao quý của Peleus², tôi mang đến cho ngài một tin dữ, một sự thật mà tôi chỉ ước gì là giả. Patroclus đã ngã xuống! Một cuộc chiến khốc liệt đang nổ ra quanh thi hài trần trụi của anh ấy, bởi Hector đã đoạt mất bộ giáp của ngài rồi."

Nghe xong những lời ấy, một nỗi bi ai u ám lập tức bao trùm lấy Achilles. Ngài vốc hai tay đầy bùn đất, rắc lên đầu, làm vấy bẩn khuôn mặt tuấn tú và để bụi trần bám đầy chiếc áo chẽn lộng lẫy đang mặc. Ngài gieo mình xuống, tấm thân to lớn nặng nề trải dài trên mặt đất, đôi bàn tay đau đớn vò xé mái tóc mình. Những nữ tỳ mà Achilles và Patroclus từng bắt làm tù binh cũng gào khóc thảm thiết, họ đấm ngực kêu gào, chân tay rụng rời trong nỗi xót xa vô tận.

Antilochus cúi xuống bên cạnh, vừa khóc vừa nắm chặt lấy hai bàn tay của vị anh hùng đang không ngừng rên rỉ. Cậu lo sợ rằng ngài sẽ rút dao tự kết liễu đời mình. Rồi Achilles cất lên một tiếng thét vang trời. Tiếng thét ấy xuyên qua không gian, vọng đến tận đáy đại dương, nơi nữ thần Thetis đang ngồi bên cạnh người cha già. Nữ thần thảng thốt kêu lên, và tất thảy các tiên nữ Nereid³, những người con gái của Nereus dưới chốn thủy cung, liền vội vã tụ tập quanh bà.

Nơi đó có Glauce, Thalia và Cymodoce, Nesaia, Speo, Thoe và Halie với đôi mắt sẫm màu. Có Cymothoe, Actaea và Limnorea, Melite, Iaera, Amphithoe và Agave, Doto và Proto, Pherusa và Dynamene, Dexamene, Amphinome và Callianeira, Doris, Panope, cùng nàng tiên Galatea vang danh muôn thuở. Lại có cả Nemertes, Apseudes và Callianassa, sánh bước cùng Clymene, Ianeira, Ianassa, Maera, Oreithuia, và nàng Amatheia với mái tóc mây tuyệt mỹ. Còn biết bao Nereid khác cùng chung sống dưới thẳm sâu đại dương cũng đều tề tựu. Hang động pha lê chật kín bóng dáng các nàng tiên. Họ đồng thanh đấm ngực bi ai, trong lúc Thetis cất lên tiếng ca than khóc xé lòng.

"Hãy lắng nghe," bà nức nở, "hỡi các em, những người con gái của Nereus, xin hãy thấu hiểu cho gánh nặng đau thương đang đè nặng lên trái tim chị. Hỡi ôi, số kiếp chị sao quá đỗi nhọc nhằn! Đau đớn thay khi chị lại hạ sinh một người con mang vận mệnh vinh quang nhất. Chị đã ban cho con một hình hài tuyệt mỹ và sức mạnh phi thường, một anh hùng kiệt xuất giữa vạn anh hùng. Con lớn lên tươi tốt tựa một chồi non. Chị đã ươm mầm và nâng niu con như một cái cây quý trong khu vườn xanh mát, rồi lại tiễn con cùng đoàn chiến thuyền đến Ilius để giao tranh với quân Trojan. Thế nhưng, chị sẽ chẳng bao giờ còn cơ hội được đón con trở về mái ấm của Peleus nữa. Ngày nào con còn thở, ngày nào con còn nhìn thấy ánh sáng mặt trời, ngày đó con sẽ còn ngụp lặn trong biển khổ. Dù chị có đến bên cạnh, chị cũng chẳng thể cứu vãn được số phận của con. Dẫu vậy, chị vẫn sẽ đi. Chị phải đi để được nhìn thấy đứa con trai yêu dấu, để biết được nỗi bi kịch nào đã giáng xuống đời con, dù con đã rút khỏi chốn sa trường."

Vừa dứt lời, nàng đã rời khỏi hang động. Các tiên nữ cũng vừa đi theo vừa khóc, những con sóng trắng xóa lặng lẽ rẽ lối nhường đường. Khi tới bình nguyên màu mỡ của thành Troy, họ lần lượt bước từ dưới biển lên bãi cát, nối thành một hàng dài tít tắp, ngay tại nơi đoàn chiến thuyền Myrmidon đang neo đậu san sát quanh trại của Achilles.

Nữ thần tiến đến bên đứa con trai đang u sầu rên rỉ. Bà nhẹ nhàng đặt tay lên đầu ngài, cất giọng xót xa: "Con ơi, cớ sao con lại khóc? Nỗi thống khổ nào đã ập xuống đời con? Hãy nói cho mẹ biết đi, đừng giấu mẹ. Chẳng phải Jove đã ban cho con ân huệ mà con từng dang tay cầu xin ngài đó sao? Toàn bộ quân Achaean đã bị dồn ép về phía những con tàu, và chúng đã phải nếm mùi cay đắng khi không còn con kề vai sát cánh."

Achilles bật lên tiếng rên rỉ trầm đục: "Mẹ ơi, quả thực Olympian Jove đã ban cho con đặc ân ấy, nhưng vinh quang đó phỏng có ích gì, khi người đồng chí thân thiết Patroclus đã ngã xuống! Anh ấy là người con trân trọng hơn tất thảy, người con yêu thương như chính sinh mạng của mình. Con đã mất anh ấy mãi mãi! Còn Hector, sau khi cướp đi sinh mạng của Patroclus, hắn đã tước đoạt luôn bộ chiến giáp tuyệt mỹ, uy nghi lộng lẫy mà các vị thần từng ban tặng cho Peleus vào cái ngày họ đưa mẹ lên giường của một người phàm. Giá như mẹ cứ mãi sống cùng các nữ thần bất tử dưới biển sâu, và Peleus chỉ lấy một người phụ nữ trần thế làm vợ! Bởi giờ đây, mẹ sẽ phải nếm trải nỗi đau tột cùng khi chứng kiến đứa con trai mà mẹ không bao giờ có thể đón về nhà phải vĩnh viễn nằm xuống. Không, con sẽ không thiết sống hay bước đi giữa thế gian này nữa, trừ khi mũi giáo của con đâm xuyên qua ngực Hector, bắt hắn phải trả nợ máu vì đã sát hại Patroclus, con trai của Menoetius!"

Nước mắt lã chã tuôn rơi, Thetis nấc lên: "Vậy thì, con ơi, cái chết của con cũng cận kề rồi. Bởi số mệnh đã định đoạt, ngay sau cái chết của Hector, tử thần sẽ gọi tên con."

Trong cơn tuyệt vọng khôn cùng, Achilles quả quyết: "Con chỉ muốn chết ngay tại đây, ngay lúc này, bởi con đã không thể bảo vệ người anh em của mình! Anh ấy đã ngã xuống nơi đất khách quê người, và trong giờ phút nguy nan nhất, bàn tay con lại không ở đó để chở che. Vậy thì trên đời này còn gì ý nghĩa với con nữa? Con sẽ không quay về quê hương. Con đã chẳng thể mang lại sự cứu rỗi cho Patroclus hay cho những chiến hữu khác đang ngã gục dưới lưỡi kiếm của Hector bạo tàn. Con lầm lũi ở lại đây, quẩn quanh bên những con tàu, trở thành một gánh nặng vô dụng vất vưởng trên cõi đời. Trong khi con chính là chiến binh vô song giữa toàn quân Achaean, dẫu cho ở chốn nghị sự còn có người khôn ngoan hơn con.

Giờ đây, con chỉ mong sao những mâu thuẫn sẽ biến mất khỏi cõi thần linh và nhân loại, mong cho cả sự phẫn nộ - thứ tai ương biến một trái tim công chính thành sắt đá - cũng tan biến đi. Cơn giận ấy cuộn trào trong linh hồn như những làn khói mờ mịt, thế mà hương vị của nó lại ngọt ngào hơn cả mật ong nguyên chất. Chính Agamemnon đã gieo vào lòng con ngọn lửa hờn căm ấy. Nhưng thôi, mọi chuyện đã qua rồi! Con sẽ kìm hãm cõi lòng mình lại, con phải làm thế! Con sẽ ra trận, sẽ truy lùng bằng được Hector, kẻ đã sát hại người mà con yêu thương tha thiết. Và sau đó, con sẵn sàng chấp nhận định mệnh của đời mình, bất cứ khi nào Jove và các chư thần muốn giáng xuống.

Ngay cả Hercules⁴ vĩ đại, người con được Jove sủng ái nhất, cũng chẳng thể thoát khỏi bàn tay của tử thần. Định mệnh và cơn thịnh nộ khôn nguôi của nữ thần Juno đã quật ngã ông ấy. Nếu một số phận tương tự đang chờ đón, con cũng sẵn lòng nhắm mắt xuôi tay. Nhưng trước lúc đó, con phải giành lấy vinh quang rực rỡ! Con sẽ khiến những người phụ nữ thành Troy và Dardanian⁵ phải đưa tay gạt đi những hàng nước mắt tuôn rơi trên đôi má mềm mại vì nỗi thống khổ tột cùng. Họ sẽ phải thấu hiểu một điều: người hùng đã vắng bóng bấy lâu nay, nay sẽ không còn khoanh tay đứng nhìn nữa! Xin mẹ đừng dùng tình thương để níu kéo con, vì mẹ sẽ không bao giờ có thể làm con lay chuyển!"

Nữ thần Thetis gót bạc nghẹn ngào đáp: "Con ơi, những điều con nói chẳng hề sai. Cứu rỗi đồng đội khỏi cảnh diệt vong luôn là một nghĩa cử cao đẹp. Thế nhưng, bộ chiến giáp của con nay đã nằm gọn trong tay quân Trojan. Chính Hector đang đắc thắng khoác nó trên vai hắn. Mẹ biết rõ sự kiêu hãnh của hắn sẽ chẳng kéo dài được bao lâu, vì ngày tàn của hắn đã điểm. Tuy vậy, con tuyệt đối đừng lao vào trận chiến cho đến khi con thấy mẹ quay lại. Sớm tinh mơ ngày mai, mẹ sẽ trở về và mang theo một bộ chiến giáp vô song do chính tay thần Vulcan rèn đúc."

Nói rồi, bà lưu luyến rời khỏi đứa con trai quả cảm. Quay sang dặn dò các nữ thần biển, những người em của mình, bà cất lời: "Các em hãy lặn sâu xuống biển cả, tìm về thủy cung của vị thần biển già nua, cha của chúng ta. Hãy kể lại mọi chuyện cho người nghe. Phần chị, chị sẽ đến đỉnh Olympus cao ngất, tìm thợ rèn tài ba Vulcan để nhờ ngài chế tác cho con trai chị một bộ chiến giáp uy nghi lộng lẫy."

Khi nàng vừa dứt lời, các Nereid lập tức chìm vào những ngọn sóng biếc. Trong lúc đó, Thetis gót bạc vội vã lên đường, hướng về đỉnh Olympus, mang theo hy vọng về bộ giáp vinh quang cho đứa con mang vận mệnh bi tráng.

Thế rồi, đôi chân thoăn thoắt đưa nữ thần Iris hướng về đỉnh Olympus. Trong khi đó, quân Achaean đang vừa bỏ chạy vừa thét lên những tiếng kêu kinh hãi trước một Hector khát máu, cho tới khi họ dạt đến tận mạn thuyền và dòng Hellespont. Bọn họ hoàn toàn bất lực, không tài nào giành lại thi hài Patroclus - người bề tôi trung thành của thần Mars - khỏi cơn mưa vũ khí đang trút xuống. Bởi lẽ, Hector, con trai của Priam, cùng đạo quân và kỵ binh của mình đã áp sát anh, hừng hực bám đuổi như một ngọn lửa cuồng nộ. Ba lần Hector quả cảm túm lấy chân Patroclus, dồn hết sức bình sinh toan kéo xác anh đi và lớn tiếng hô hào quân Trojan. Nhưng cũng ba lần, hai người anh hùng Ajax, khoác trên mình tấm áo choàng của lòng dũng cảm vô song, đã tung đòn đánh bạt hắn ra khỏi thi hài. Dù vậy, Hector chẳng hề nao núng; hắn thoắt lao vào giữa vòng vây chiến trận dày đặc, thoắt đứng sừng sững hô vang, nhất quyết không chịu lùi nửa bước. Giống như những người chăn cừu vùng cao nguyên chẳng thể xua đuổi một con sư tử đói khát khỏi con mồi, hai vị Ajax cũng không tài nào khiến Hector, đứa con của Priam, e sợ mà buông tha thi hài Patroclus.

Và có lẽ giờ đây hắn đã kéo được thi hài đi để đoạt lấy vinh quang bất diệt, nếu như nữ thần Iris với đôi cánh nhanh như gió không sải bước từ đỉnh Olympus đến báo tin cho con trai của Peleus, giục ngài mau chóng cầm vũ khí. Nữ thần lẳng lặng giáng trần, giấu nhẹm không để Jove hay bất kỳ vị thần nào hay biết, bởi chính Juno đã phái nàng đi. Khi đến bên gót chân ngài, nàng cất lời: "Đứng lên đi, hỡi con trai Peleus, người chiến binh vĩ đại nhất trong cõi nhân gian! Hãy cứu lấy Patroclus! Vì anh ấy mà trận chiến kinh hoàng này đang sục sôi bên những chiến thuyền. Đôi bên đang tàn sát lẫn nhau; quân Danaan thì thề tử thủ bảo vệ thi thể, trong khi quân Trojan lại rắp tâm cướp xác mang về thành Ilius lộng gió. Hector chính là kẻ ngông cuồng nhất trong số đó; hắn thèm khát được chặt đầu anh và bêu trên những chiếc cọc cắm dọc bờ thành. Hãy đứng lên, đừng chôn chân ở đây thêm nữa! Chẳng lẽ ngài không rùng mình trước viễn cảnh Patroclus sẽ hóa thành miếng mồi ngon cho bầy chó hoang thành Troy sao? Thật là một nỗi nhục nhã ê chề cho ngài, nếu thi hài anh ấy lại bị lăng nhục thêm lần nữa."

Achilles liền đáp: "Hỡi nữ thần Iris, vị thần nào đã sai người đến tìm tôi?"

Iris đáp lời: "Đó là Juno, vị vương hậu uy quyền của Jove. Song, con trai của Saturn chẳng hề hay biết chuyến đi của ta, và cũng chẳng có bất kỳ vị thần bất tử nào ngự trên những đỉnh núi phủ tuyết của Olympus biết được điều này."

Nghe vậy, Achilles vội vã giãi bày cùng nữ thần: "Làm sao tôi có thể xung trận được đây? Bọn chúng đã cướp mất áo giáp của tôi rồi. Mẹ tôi lại nghiêm cấm tôi mang giáp ra trận cho đến khi tận mắt thấy người trở lại, bởi người đã hứa sẽ mang về cho tôi một bộ giáp tuyệt mỹ do chính tay thần Vulcan rèn đúc. Tôi chẳng biết mình có thể khoác lên mình bộ giáp của ai lúc này, họa chăng chỉ có chiếc khiên của Ajax con trai Telamon. Nhưng ngài ấy chắc chắn đang xông pha ở tuyến đầu, vung giáo tử thủ bảo vệ thi hài của người anh em Patroclus đã khuất."

Iris trấn an: "Chúng ta đều biết áo giáp của ngài đã bị cướp đoạt. Nhưng ngài cứ ra đi với bộ dạng hiện tại. Hãy tiến ra bờ hào sâu và phô mình trước quân Trojan, để chúng phải khiếp sợ uy linh ngài mà buông vũ khí. Như vậy, những người con đang kiệt quệ của quân Achaean sẽ có được một khoảnh khắc ngơi nghỉ ngắn ngủi, một điều vốn vô cùng xa xỉ giữa chốn sa trường."

Nói đoạn, Iris vỗ cánh rời đi. Nhưng Achilles, người anh hùng được thần Jove sủng ái, đã hiên ngang đứng dậy. Nữ thần Minerva liền choàng chiếc khiên aegis có tua rua quanh bờ vai vững chãi của ngài. Nàng còn đội lên đầu ngài một vầng hào quang rực rỡ dệt từ đám mây vàng, và thắp lên đó một ngọn lửa hừng hực sáng. Cảnh tượng ấy giống hệt như một cột khói bốc thẳng lên tận trời cao từ một hòn đảo xa xôi ngoài khơi đang chìm trong vòng vây hãm - suốt cả ngày dài, những người đàn ông dũng cảm đã xông ra khỏi cổng thành, xả thân chiến đấu. Để rồi khi mặt trời khuất bóng, một chuỗi lửa hiệu rực sáng được thắp lên, bùng cháy dữ dội để những cư dân lân bang có thể nhìn thấy, gửi gắm hy vọng mong manh rằng họ sẽ kéo thuyền đến ứng cứu. Ánh sáng chói lòa tỏa ra từ đỉnh đầu Achilles cũng rực rỡ y như vậy, khi ngài đứng sừng sững bên bờ hào, vượt ra ngoài bức tường thành bảo vệ - nhưng ngài vẫn không hòa vào hàng ngũ quân Achaean, bởi ngài vẫn luôn khắc cốt ghi tâm lời dặn dò của mẹ.

Ngài đứng đó và cất tiếng thét vang vọng. Từ đằng xa, nữ thần Minerva cũng cất tiếng thét phụ họa, gieo rắc một nỗi kinh hoàng tột độ vào hàng ngũ quân Trojan. Tiếng thét của con trai Aeacus vang rền chát chúa tựa như tiếng kèn báo động rách toạc không gian khi kẻ thù áp sát cổng thành. Và khi lọt vào tai quân Trojan, những âm vang đinh tai nhức óc ấy đã khiến chúng hoảng loạn tột độ. Những con chiến mã kinh hãi quay đầu, kéo theo những cỗ xe ngựa đảo lộn vì linh cảm được thảm họa diệt vong đang kề cận. Những kẻ cầm cương thì run lẩy bẩy trước ngọn lửa rực cháy không thể dập tắt mà vị nữ thần mắt xám đã thắp lên trên đầu đứa con trai vĩ đại của Peleus.

Ba lần Achilles cất tiếng thét gầm vang bên bờ hào chiến, và cả ba lần quân Trojan cùng đám đồng minh thiện chiến của chúng rơi vào cảnh hỗn loạn kinh hoàng. Tại chính nơi ấy, mười hai chiến binh tinh nhuệ nhất của chúng đã bỏ mạng dưới chính bánh xe ngựa của phe mình hoặc vong mạng bởi ngọn giáo của đồng đội. Trong niềm hân hoan tột độ, quân Achaean chớp lấy thời cơ, vội vàng kéo thi hài Patroclus ra khỏi tầm mưa vũ khí và trân trọng đặt anh lên một chiếc cáng. Đám đồng đội xúm xít quanh anh, xót xa than khóc, và trong số họ có cả Achilles có đôi chân nhanh nhẹn. Ngài đã khóc những giọt nước mắt cay đắng khi chứng kiến người đồng chí trung kiên của mình nằm bất động trên cáng. Ngài đã phái anh ra trận cùng chiến mã và xe ngựa, nhưng mãi mãi chẳng thể đón anh trở về.

Và rồi, nữ thần Juno sai khiến vị thần mặt trời bận rộn, dẫu ông chẳng hề mảy may ưng thuận, phải lặn xuống dưới dòng Oceanus. Mặt trời khuất bóng, và quân Achaean cuối cùng cũng được ngơi nghỉ sau một ngày chìm trong vòng xoáy giằng co và hỗn loạn của cuộc chiến máu lửa.

Bấy giờ, đạo quân Trojan sau khi rút khỏi bãi chiến trường, vội vã tháo cương ngựa và nhóm họp trước cả khi kịp chuẩn bị bữa tối. Đám binh sĩ đứng chôn chân tại chỗ, chẳng một ai dám ngồi xuống, bởi nỗi kinh hoàng vẫn đang bao trùm lên tất cả khi thấy Achilles tái xuất sau khoảng thời gian dài vắng bóng nơi vòng chiến. Người đầu tiên cất lời là Polydamas, con trai của Panthous, một mưu sĩ đầy óc phán đoán, kẻ duy nhất trong số họ có tầm nhìn thấu tỏ cả quá khứ lẫn tương lai. Ông vốn là bạn đồng chiến của Hector, cả hai cất tiếng khóc chào đời trong cùng một đêm. Với tấm lòng chân thành và thiện chí, ông dõng dạc nói với họ:-

"Hãy suy tính cho thật thấu đáo, các bạn! Ta khuyên các bạn ngay lúc này hãy mau chóng rút về thành phố, đừng cắm trại chực chờ bên những chiến thuyền cho tới lúc rạng đông, vì chúng ta đang ở quá xa bức tường thành. Chừng nào gã đàn ông kia còn ôm lòng thù hận Agamemnon, đạo quân Achaean vẫn còn dễ đối phó, và ta đã từng hoan hỉ cắm trại cạnh những chiến thuyền với khao khát chiếm đoạt chúng. Nhưng giờ đây, ta vô cùng khiếp sợ đứa con trai thoăn thoắt của Peleus. Hắn táo bạo đến mức sẽ chẳng đời nào chịu bằng lòng với vùng đồng bằng, nơi quân Trojan và Achaean quần thảo với lòng dũng cảm ngang sức ngang tài, mà hắn sẽ nhắm thẳng tới thành phố của chúng ta và cướp đoạt đi đàn bà con gái của chúng ta. Vậy nên, hãy nghe theo lời ta khuyên, rút quân mau! Bởi lẽ đây là điều chắc chắn sẽ đến. Bóng đêm mù mịt có thể tạm thời ghìm chân con trai Peleus, nhưng sáng ngày mai, một khi hắn nai nịt giáp trụ chỉnh tề xuất kích và bắt gặp chúng ta ở đây, chúng ta sẽ phải nếm mùi hung tàn thực sự. Kẻ nào may mắn thoát thân chạy về Ilius sẽ phải tạ ơn thần linh, còn bao xác người Trojan sẽ vùi thây làm mồi cho lũ chó hoang và kền kền-cầu trời ta chẳng bao giờ sống đến ngày phải nghe hung tin ấy! Nếu các bạn làm theo lời ta, dẫu có ngậm ngùi, bóng đêm vẫn sẽ che chở chúng ta bằng sức mạnh của những mưu toan, và những cánh cổng đồ sộ khóa chặt bưng sẽ gồng mình bảo vệ thành phố. Tới lúc rạng đông, chúng ta khoác lên mình áo giáp, dàn trận trên những bức tường thành, và hắn sẽ phải trả giá đắt nếu dám bỏ lại tàu chiến mà tấn công chúng ta. Hắn sẽ phải lê bước trở về, khi những con ngựa chiến đã mệt lử vì phải phi nước đại chạy quanh quẩn dưới tường thành, và trong đầu hắn sẽ chẳng còn bụng dạ nào mà phá thành nữa. Hắn sẽ vĩnh viễn chẳng thể cướp bóc được nơi đây, trước khi làm được điều đó, bầy chó đã xé xác hắn ra làm trăm mảnh."

Hector trừng mắt giận dữ nhìn ông mà quát: "Polydamas, những lời ngươi thốt ra thật chẳng lọt tai ta chút nào! Ngươi lại khuyên chúng ta rút lui và giam mình trong thành phố sao? Chẳng lẽ ngươi vẫn chưa chán cảnh bị nhốt sau những bức tường đá hay sao? Thuở xưa, thành trì của Priam vang danh khắp chốn vì sự trù phú vàng đồng, nhưng nay kho báu của chúng ta đã cạn kiệt, biết bao của nải đã bị bán sang vùng Phrygia và Meonia tươi đẹp, bởi bàn tay trừng phạt của thần Jove đã giáng xuống đầu chúng ta. Giờ đây, khi đứa con trai của vị thần Saturn xảo quyệt đã ban cho ta vinh quang ngay tại chốn này, dồn ép quân Achaean vào những con tàu của chúng, thì ngươi đừng có lải nhải những lời xuẩn ngốc ấy trước mặt mọi người nữa. Sẽ chẳng có ai nghe theo ngươi đâu; chuyện đó sẽ không bao giờ xảy ra! Tất cả hãy tuân theo lệnh ta:-hãy quây quần dùng bữa trong toàn quân, và mỗi người hãy luôn giữ mình tỉnh táo mà canh gác. Nếu kẻ nào trong quân Trojan lo lắng cho tài sản của mình, hãy gom lại và chia đều cho đám binh sĩ. Thà để người của chúng ta hưởng thụ, còn hơn rơi vào tay lũ Achaean. Lúc bình minh ló rạng, chúng ta sẽ nai nịt vũ khí và quyết chiến quanh những chiến thuyền. Cứ cho là Achilles sẽ lại ra mặt để bảo vệ chúng, mặc kệ mọi chuyện diễn ra theo ý hắn, hắn sẽ phải nếm mùi cay đắng. Ta sẽ không trốn tránh hắn, ta sẽ đương đầu với hắn, gục ngã hay vinh quang, đều do số mệnh định đoạt. Thần chiến tranh công bằng với mọi kẻ cầm gươm, và chính kẻ gieo rắc cái chết cũng có ngày vong mạng."

Hector dứt lời; và quân Trojan - những kẻ mất trí vì bị nữ thần Pallas Minerva tước đoạt trí khôn - đã hò reo tán thưởng ầm ĩ. Chúng mê muội nghe theo lời khuyên tai hại của Hector, bỏ ngoài tai những lời can ngăn sáng suốt từ Polydamas. Khắp doanh trại, quân lính nổi lửa ăn tối. Trong khi đó, suốt một đêm dài, quân Achaean chìm trong tiếng khóc than Patroclus, và chính con trai của Peleus là người xướng lên khúc vãn ca bi ai nhất. Ngài đặt đôi bàn tay vấy máu lên ngực người đồng đội, rên rỉ từng hồi thảm thiết như một con sư tử bờm rậm chốn rừng sâu bị gã thợ săn săn hươu cướp mất bầy con nhỏ. Khi con mãnh thú quay về, nó cuồng nộ sục sạo khắp hang cùng ngõ hẻm, men theo dấu vết để tìm kẻ thù, lồng lộn trong cơn thịnh nộ tột cùng. Achilles cũng đau đớn cõi lòng y như vậy. Xen lẫn những tiếng thở dài não nuột, ngài cất lời cùng quân Myrmidon:

"Hỡi ôi! Thật uổng phí những lời hứa hẹn ta đã cất lên để khích lệ anh hùng Menoetius ngay tại chính dinh thự của ông. Ta đã thề sẽ đưa đứa con trai dũng cảm của ông trở về Opoeis an toàn, sau khi phá nát thành Ilius và chia phần chiến lợi phẩm vinh quang. Nhưng thần Jove chẳng bao giờ ban phát mọi điều trái tim con người khao khát. Giờ đây, cùng một mảnh đất Troy này sẽ phải nhuốm đỏ máu của cả hai ta. Bởi vì ta cũng sẽ không bao giờ được hiệp sĩ già Peleus, hay mẹ ta là nữ thần Thetis, dang tay chào đón ngày trở về nữa; mà ngay tại nơi này, đất mẹ sẽ chôn vùi thân xác ta. Tuy nhiên, ôi Patroclus, khi mà ta đã bị bỏ lại phía sau anh, ta sẽ chưa vội an táng anh đâu. Ta sẽ không làm thế cho đến khi tự tay mang về đây cái đầu và bộ áo giáp của Hector hùng mạnh - kẻ đã sát hại anh. Ta sẽ chặt đầu mười hai đứa con trai cao quý nhất của quân Trojan ngay trước quan tài anh để hiến tế, trả thù cho anh. Cho tới khi ta làm xong điều đó, anh hãy cứ nằm đây bên cạnh những chiến thuyền. Những thiếu phụ xinh đẹp của Troy và Dardanus - những kẻ chúng ta đã dùng ngọn giáo và sức mạnh cánh tay cướp đoạt từ các thành bang phồn hoa - sẽ phải túc trực khóc thương anh suốt cả ngày lẫn đêm."

Sau đó, Achilles hạ lệnh cho thuộc hạ đặt một chiếc vạc ba chân cỡ lớn lên đống lửa, đun nước để gột rửa những cục máu đông trên thi hài Patroclus. Binh lính khệ nệ đặt chiếc vạc đầy ắp nước tắm lên ngọn lửa đang hừng hực cháy. Họ quăng thêm những cành củi khô cho lửa bùng lên mạnh mẽ; ngọn lửa liếm láp quanh bụng vạc, đun nước nóng dần. Khi nước trong vạc reo sôi sùng sục, họ cẩn thận tắm rửa xác anh, xoa dầu thơm ngào ngạt, rồi đắp lên những vết thương loại tiên dược đã được cất giữ suốt chín năm trường. Xong xuôi, họ nhẹ nhàng đặt anh lên cáng, phủ một tấm vải lanh tinh khiết từ đầu đến chân, rồi trùm thêm một tấm áo choàng trắng muốt tuyệt đẹp lên trên cùng. Suốt đêm hôm ấy, quân Myrmidon vây quanh Achilles, đồng thanh khóc thương cho sự ra đi của Patroclus.

Sau đó, thần Jove cất lời với nữ thần Juno, người em gái và cũng là vợ mình: "Vậy là, Nữ hoàng Juno, nàng đã đạt được mục đích, và đã đánh thức được chàng Achilles nhanh nhẹn. Người ta hẳn sẽ tưởng quân Achaean chính là máu thịt của nàng mất."

Và nữ thần Juno đáp: "Hỡi con trai đáng sợ của thần Saturn, cớ sao chàng lại buông lời như thế? Chẳng lẽ một kẻ phàm trần nhỏ bé, hiểu biết ít hơn chúng ta, lại không thể làm hết sức mình vì kẻ khác sao? Vậy thì cớ gì thiếp-người đứng đầu trong tất cả các nữ thần, cả về dòng dõi tôn quý lẫn tư cách là vợ của chàng, đấng trị vì thiên đàng-lại không thể giáng tai họa xuống đầu quân Trojan nếu thiếp đang hừng hực hờn căm chúng?"

Giữa lúc họ còn đang trò chuyện, Thetis đã đặt chân tới dinh thự của Vulcan. Đó là một chốn lưu trú bất diệt, lấp lánh điểm xuyết những vì tinh tú, tráng lệ nhất trong cõi thiên đường. Cả tòa lâu đài được đúc bằng đồng thau do chính tay vị thần thọt tài ba dốc lòng kiến tạo. Nàng bắt gặp ngài đang mải mê bên chiếc bễ lò rèn, mồ hôi nhễ nhại, dồn hết tâm sức vào công việc. Ngài đang đúc hai mươi chiếc ghế ba chân để đặt dọc theo bức tường trong đại điện. Dưới chân mỗi chiếc ghế, ngài khéo léo gắn những bánh xe bằng vàng tinh xảo, để chúng có thể tự động di chuyển đến những buổi hội họp của các chư thần rồi tự động quay về-quả thực là những kiệt tác khiến ai nấy đều phải trầm trồ chiêm ngưỡng. Những chiếc ghế đã gần như hoàn thiện, chỉ còn thiếu những chiếc quai cầm được chạm trổ cầu kỳ: ngài đang gắn chúng vào và mải miết gõ búa lên những chiếc đinh tán. Giữa lúc ngài đang miệt mài làm việc, nữ thần Thetis gót bạc bước vào. Charis⁶, vị kiều nữ đội chiếc mũ duyên dáng, thê tử của vị thần thọt lừng danh, vừa thoắt thấy bóng bà đã vội vã tiến ra đón. Nàng ân cần nắm lấy tay bà và cất lời: "Hỡi Thetis đáng kính, điều gì đã đưa ngài đến thăm ngôi nhà của chúng tôi? Ngài vốn là vị khách luôn được trân quý, dẫu hiếm khi chúng tôi có vinh hạnh được ngài ghé bước. Xin mời ngài vào trong để tôi bày tiệc khoản đãi."

Nói đoạn, vị nữ thần duyên dáng dẫn đường. Nàng mời Thetis an tọa trên một chiếc ghế được khảm bạc lộng lẫy, dưới chân điểm thêm một chiếc kỷ nhỏ để gác chân. Sau đó, nàng gọi Vulcan và cất tiếng: "Vulcan, lại đây đi chàng, nữ thần Thetis đang mong được gặp chàng đấy!" Nghe tiếng vợ, vị thần thọt lừng danh liền đáp lời: "Vậy thì quả thực một vị nữ thần vô cùng uy nghi và đáng kính đã hạ cố đến đây; chính ngài ấy là người đã giang tay cưu mang tôi khi tôi phải chịu đựng cú ngã đớn đau tột cùng, hệ quả từ cơn cuồng nộ của người mẹ độc ác - kẻ đã nhẫn tâm muốn vứt bỏ tôi chỉ vì tôi bị thọt. Số phận của tôi hẳn đã bi đát nhường nào nếu Eurynome, con gái của dòng đại dương Oceanus bao quanh trái đất không ngừng nghỉ, cùng với Thetis không dang vòng tay ôm tôi vào lòng. Chín năm ròng rã tôi nương náu bên họ, đúc nên biết bao món trang sức bằng đồng thau tuyệt mỹ: nào là trâm cài, vòng tay uốn lượn, những chiếc cúp tinh xảo và cả những chuỗi dây chuyền lấp lánh trong hang động êm đềm của họ, mặc cho dòng nước gầm gào của Oceanus ngày đêm sủi bọt cuộn chảy quanh mình. Không một ai hay biết, dù là thần linh hay người phàm tục, ngoại trừ Thetis và Eurynome - hai vị ân nhân đã tận tình chăm sóc tôi. Nay Thetis đã cất bước đến dinh thự này, tôi nguyện phải đền đáp ơn cứu mạng của nữ thần. Vậy nên, thiếp hãy tiếp đãi nữ thần bằng tất cả lòng hiếu khách, trong khi tôi dọn dẹp bễ lò rèn cùng mọi dụng cụ."

Nói rồi, vị thần khổng lồ với đôi chân thọt khập khiễng rời khỏi chiếc đe sắt, đôi chân gầy guộc nhưng đầy uy dũng rảo bước vững chãi. Ngài nhấc bễ lò rèn ra khỏi ngọn lửa rực hồng, thu dọn gọn gàng mọi dụng cụ vào một chiếc rương đúc bằng bạc nguyên chất. Kế đó, ngài dùng một miếng bọt biển cẩn thận lau sạch khuôn mặt, đôi tay, vòm ngực vạm vỡ và chiếc cổ gân guốc cuồn cuộn cơ bắp. Khoác vội chiếc áo, ngài chống cây gậy cứng cáp, khập khiễng bước ra cửa. Theo hầu ngài là những tì nữ được đúc bằng vàng ròng, mang diện mạo sống động hệt như những thiếu nữ thực thụ, sở hữu trọn vẹn ý thức, lý trí, cùng giọng nói, sức mạnh và trí tuệ của các vị thần bất tử. Họ nhịp nhàng túc trực làm việc theo lệnh vua, trong khi ngài từ tốn tiến đến bên Thetis. Ngài mời bà an tọa trên một chiếc ghế tinh xảo, rồi nắm lấy tay bà và ân cần hỏi: "Hỡi Thetis đáng kính, điều gì đã đưa ngài đến thăm ngôi nhà của chúng tôi? Ngài vốn là vị khách luôn được trân quý, dẫu hiếm khi chúng tôi có vinh hạnh được ngài ghé bước. Xin hãy cho tôi biết ngài đang mong mỏi điều gì. Tôi nguyện sẽ thực hiện ngay lập tức nếu nằm trong khả năng của tôi, và nếu đó là điều có thể thành toàn."

Thetis tuôn trào dòng lệ, nức nở cất lời: "Vulcan, thử hỏi trên đỉnh Olympus cao vời vợi, có vị nữ thần nào lại bị con trai của Saturn đày đọa bằng vô vàn nỗi bi thương như ngài ấy đã giáng xuống đời tôi không? Chỉ duy nhất mình tôi trong số hàng vạn nữ thần biển khơi bị ngài ép phải hạ mình kết tóc xe tơ với một kẻ phàm trần là Peleus, con trai của Aeacus. Vô vàn miễn cưỡng, tôi đành phải trao thân gửi phận vào vòng tay của một người phàm, kẻ giờ đây đang mòn mỏi héo hon vì tuổi già bóng xế nơi quê nhà. Nhưng bi kịch nào đã dừng lại ở đó. Thiên đàng ban cho tôi một mụn con trai, một bậc anh hùng xuất chúng giữa muôn ngàn anh hùng. Con tôi lớn lên mạnh mẽ như một chồi non tràn đầy nhựa sống. Tôi nâng niu, chăm bẵm con tựa một cái cây quý báu trong khu vườn ngập nắng, rồi tiễn con cùng hạm đội chiến thuyền đến Ilius để giao tranh với quân Trojan. Nào ngờ đâu, tôi sẽ vĩnh viễn chẳng thể đón con trở về dưới mái ấm của Peleus nữa. Chừng nào con tôi còn sống để chiêm ngưỡng ánh sáng mặt trời, chừng đó con còn ngụp lặn trong bể khổ. Dù tôi có lặn lội đến bên con, cũng chẳng thể giúp ích được gì. Vua Agamemnon đã cưỡng đoạt cô gái mà những người con của quân Achaean đã ban tặng cho con, khiến con phải tiều tụy, hao mòn vì sầu muộn. Rồi quân Trojan dồn ép quân Achaean đến tận đuôi hạm đội, bít kín mọi nẻo đường tiến quân. Chẳng còn cách nào khác, những vị trưởng lão của quân Argive đã đến cầu khẩn Achilles, dâng lên vô vàn châu báu, nhưng con tôi vẫn kiên quyết chối từ việc đích thân ra tay ứng cứu. Thay vào đó, con lại khoác bộ chiến giáp của chính mình lên người Patroclus, rồi phái anh ta xông pha trận mạc cùng hàng vạn binh lính theo sau. Suốt cả một ngày dài đằng đẵng, họ kịch chiến bên cổng thành Scaean. Đáng lẽ ra họ đã có thể chiếm trọn thành phố ngay khoảnh khắc ấy, nếu Apollo không ưu ái ban ánh hào quang cho Hector và tàn nhẫn kết liễu sinh mạng người con trai quả cảm của Menoetius, sau khi anh ta đã gieo rắc bao tai ương thảm khốc cho quân Trojan. Chính vì lẽ đó, tôi đến đây quỳ gối van xin ngài, cúi xin ngài rủ lòng thương xót, ban cho con trai tôi-kẻ đang cận kề miệng hố tử thần-một chiếc mũ trùm đầu, một tấm khiên vững chãi, cùng những chiếc giáp bảo vệ ống chân vừa vặn gắn móc cài nơi mắt cá, và một tấm áo giáp che ngực. Bởi lẽ, con tôi đã đánh mất bộ chiến giáp của chính mình khi người đồng chí trung thành ngã xuống dưới tay quân Trojan, và giờ đây, con đang nằm sóng soài trên mặt đất lạnh lẽo, ruột gan đứt từng khúc vì nỗi đắng cay khôn tả."

Nghe xong, Vulcan khảng khái đáp lời: "Xin nữ thần hãy an tâm, đừng vương vấn ưu phiền vì chuyện này thêm nữa. Giá như tôi có thể che giấu cậu ấy khỏi lưỡi hái vô tình của tử thần khi giờ định mệnh điểm, thì chắc chắn việc tôi đúc cho cậu ấy một bộ chiến giáp sẽ dễ dàng như trở bàn tay. Và bộ giáp ấy sẽ uy dũng đến mức bất kỳ ai chiêm ngưỡng cũng phải kinh hồn bạt vía."

Dứt lời, vị thần quay gót tiến về phía những chiếc bễ lò rèn, xoay chúng hướng thẳng vào ngọn lửa và ra lệnh khởi công. Hai mươi chiếc bễ đồng loạt phả hơi vào những chiếc vạc đun kim loại, tạo ra đủ mọi luồng cuồng phong dị kì-khi thì ào ạt dữ dội để tiếp sức cho thần trong những khoảnh khắc nước rút, lúc lại hiền hòa mơn man nương theo từng thao tác tài hoa của thần Vulcan. Ngài quẳng những khối đồng dẻo dai nguyên chất vào ngọn lửa đỏ rực, tiếp thêm cả thiếc, bạc và thứ vàng ròng quý giá; ngài đặt một chiếc đe khổng lồ vững chãi lên bệ gỗ, một tay vung cây búa tạ uy tráng, tay kia kẹp chặt chiếc kìm sắc bén.

Công trình đầu tiên ngài dày công tạo tác là tấm khiên vĩ đại và kiên cố. Ngài chạm trổ kỳ công trên bề mặt, rồi viền quanh bằng ba lớp kim loại sáng ngời lấp lánh, điểm xuyết thêm dải đeo vắt chéo đúc bằng bạc ròng. Tấm khiên được gia cố cẩn thận với năm lớp dày dặn, và qua đôi bàn tay tinh hoa xuất chúng, vô vàn tuyệt tác thế gian dần hiện hình trên đó.

Ngài khắc họa nên mặt đất bao la, vòm trời bát ngát và đại dương sâu thẳm; điểm xuyết vầng trăng tròn vành vạnh và vầng dương rực rỡ chẳng màng mệt mỏi, cùng vạn vì tinh tú đang thắp sáng bầu trời đêm-cụm sao Thất Nữ Pleiads⁷, cụm Hyads, chàng thợ săn Orion khổng lồ vĩ đại, cùng chòm sao Đại Hùng⁸, hay thế gian còn gọi là Cỗ Xe. Chòm sao ấy cứ mãi xoay vần tại một cõi, đối diện bóng hình Orion, và cũng là chòm sao duy nhất không bao giờ phải khuất bóng dưới dòng Oceanus.

Ngài còn tạc nên hai thành bang kiều diễm, rộn rã tiếng cười nói của con người. Tại một thành bang, những lễ cưới và yến tiệc linh đình đang diễn ra. Dưới ánh đuốc bập bùng soi rọi, người ta rước các cô dâu kiều diễm từ khuê phòng dạo quanh khắp nẻo đường. Tiếng chúc tụng Hymen⁹ rền vang, các chàng trai say sưa nhảy múa hòa nhịp cùng tiếng sáo bổng trầm và tiếng đàn lia du dương, trong khi những người phụ nữ đứng tựa cửa nhà, mỉm cười chiêm ngưỡng cảnh tượng hân hoan.

Ở một góc khác, dân chúng đang tụ tập chật kín quanh quảng trường để phân xử một vụ ẩu đả. Hai người đàn ông đang gay gắt tranh chấp khoản tiền bồi thường cho một người đã mạng vong. Một kẻ đứng trước bá quan văn võ dõng dạc tuyên bố đã đền bù thỏa đáng, kẻ kia lại một mực khẳng định mình chưa nhận được nửa đồng. Đôi bên ai cũng hăm hở tìm cách chứng minh lý lẽ của mình, khiến đám đông chia làm hai nửa, huyên náo ủng hộ phe mình đã chọn; nhưng các sứ giả đã kịp thời vãn hồi trật tự. Các vị trưởng lão oai nghiêm an tọa thành vòng tròn trên những băng ghế đá, tay nắm chặt những chiếc quyền trượng được sứ giả cung kính trao cho. Họ lần lượt đứng lên, cân nhắc và đưa ra phán quyết, trong khi hai nén vàng ròng được đặt trang trọng giữa vòng, phần thưởng dành cho người đưa ra lời phán quyết công tâm nhất.

Bao vây thành bang còn lại là hai đạo quân đóng trại chật ních trong lớp giáp phục sáng lòa, đang tranh cãi kịch liệt. Một nửa khao khát san bằng và cướp bóc tận cùng, nửa kia lại muốn thỏa hiệp, chia đôi tài sản của kinh thành để đôi bên bãi binh. Nhưng những cư dân trong thành quyết không khuất phục; họ bí mật vũ trang chuẩn bị đánh úp. Vợ và con cái họ đứng gác trên các vòng thành cùng những người đàn ông luống tuổi đã tàn phai sức lực; còn những tráng sĩ khác thì ào ạt xuất kích. Dẫn đầu đoàn quân là thần Chiến tranh Mars và nữ thần Pallas Minerva-cả hai đều được đúc bằng vàng ròng, khoác lên mình trang phục vàng lộng lẫy, vóc dáng uy nghi và tráng lệ trong bộ giáp thần thánh, nổi bật hẳn so với đoàn người bé nhỏ theo hầu. Khi tiến đến khu vực mai phục, một khúc sông cạn nơi mọi loài dã thú và gia súc thường tụ hội đến uống nước, họ nằm rạp xuống ẩn mình, kín mít trong những bộ giáp trụ gươm đao. Cách đó không xa, hai tên do thám đang căng mắt dõi theo sự di chuyển của bầy cừu và đàn gia súc. Chẳng mấy chốc, đàn vật xuất hiện, thong dong bước theo sau là hai người mục đồng vừa đi vừa thổi sáo, lòng chẳng mảy may ngờ vực một mối họa sát thân đang rình rập. Khi những kẻ mai phục đánh hơi thấy con mồi, chúng xông ra chặn đứng bầy gia súc và tàn nhẫn hạ sát hai người chăn cừu. Trong khi đó, nhóm lính vây thành đang an tọa bàn mưu tính kế, nghe thấy tiếng động ồn ào từ đàn vật, liền vội vã nhảy lên lưng ngựa, phi nước đại tới nơi. Vừa giáp mặt bên bờ sông, họ đã dàn trận và phóng những ngọn giáo bọc đồng chĩa thẳng vào nhau. Hiện diện trong hàng ngũ của họ có cả thần Bất Hòa, thần Bạo Loạn, và Định Mệnh nghiệt ngã đang lôi xềnh xệch ba bóng hình sau lưng-một kẻ mang vết thương rỉ máu, một kẻ may mắn lành lặn, và kẻ thứ ba thì đã bỏ mạng, bị Định Mệnh nắm gót chân lôi đi; tà áo choàng của nữ thần đã nhuốm đỏ máu tươi của những chiến binh. Đôi bên lao vào hỗn chiến, cắn xé nhau như những con người thực bằng xương bằng thịt, giằng co tranh đoạt thi thể của phe địch.

Ngài còn chạm trổ một cánh đồng hoang sơ tuyệt mỹ, bao la và đã được cày ải ba bận. Rất nhiều nông phu đang hối hả cày bừa, miệt mài điều khiển những con bò mộng quay đầu đi lại, lật từng luống đất rạch ròi. Mỗi khi họ đánh trâu bò đến tận mép ruộng, một người lại tiến đến ân cần dâng cho họ một bầu rượu vang ngon lành, rồi họ lại quay về luống cày của mình, lòng khấp khởi mong đợi giây phút chạm đến đầu bờ bên kia. Phần đất hoang sau khi được cày xới để lại một màu đen tuyền sau lưng họ, khiến cánh đồng, dẫu được đúc bằng vàng, vẫn sống động như đang trải qua một mùa vụ cày cấy-thật là một kỳ quan ngoài sức tưởng tượng.

Ngài cũng không quên phác họa nên một cánh đồng lúa đang vào mùa thu hoạch, nơi những người thợ gặt tay thoăn thoắt vung những chiếc liềm sắc lẹm. Từng đợt, từng đợt, những thân lúa ngả rạp xuống đất thành những đường thẳng tắp, để những người gom lúa bó lại bằng những sợi rơm bện chặt. Có ba người chuyên buộc lúa, và phía sau họ là đám trẻ con lon ton ôm từng ôm lúa thu nhặt được, liên tục chạy đến giao cho người lớn. Giữa cảnh hối hả ấy, người chủ đất đứng trầm ngâm quan sát bên lề, nhưng trong ánh mắt lấp lánh niềm hân hoan tột độ. Dưới bóng râm của một cây sồi lớn, những người hầu đang tất bật sửa soạn mâm cỗ. Họ vừa hiến tế một con bò tơ lớn, và đang thoăn thoắt băm chặt những tảng thịt ngon lành, trong khi những người phụ nữ hối hả quấy cháo lúa mạch trắng ngần để thết đãi bữa tối no nê cho những người thợ gặt.

Ngài còn tạo nên một vườn nho bằng vàng kiêu sa trĩu quả. Những chùm nho phía ngọn đen thẫm, vươn mình bám quanh những cọc đỡ bằng bạc sáng rực. Ngài khéo léo chạy một đường rãnh kim loại sẫm màu bao quanh, rồi rào giậu cẩn thận bằng thiếc; chỉ chừa lại độc một lối mòn nhỏ để những người hái nho men theo mỗi khi mùa vụ đến. Những nam thanh nữ tú, gương mặt rạng ngời vui tươi, tay xách nách mang những giỏ mây đầy ắp trái ngọt; đi cùng họ là một cậu bé ôm cây đàn lia dạo nên những khúc nhạc say đắm lòng người, cất cao bài hát Linos¹⁰ bằng chất giọng nam đồng trong vắt.

Ngài lại phác họa hình ảnh một bầy gia súc có sừng dũng mãnh. Ngài đúc những con bò mộng bằng vàng và thiếc; chúng rống vang trời mỗi khi lao vút khỏi chuồng, ùa ra gặm cỏ giữa những khóm sậy đung đưa rủ bóng bên dòng sông. Theo sau đàn vật là bốn người mục đồng, tất cả đều được khắc bằng vàng, cùng chín con chó săn lanh lẹ chạy bám gót. Bất ngờ, hai con sư tử hung hãn chồm lên quật ngã một con bò mộng đang rống lên thảm thiết giữa bầy đàn; mặc cho nó giãy giụa kêu la, đôi mãnh thú vẫn lôi tuột nó đi trong sự truy đuổi vô vọng của bầy chó và con người. Lũ sư tử cào xé lớp da dày cui của con bò mộng, nhai ngấu nghiến những tảng thịt đẫm máu cùng bộ ruột của nó, trong khi những người chăn gia súc đứng chết trân vì kinh hãi, chỉ biết khản cổ hò hét xua đàn chó; bầy chó cũng chẳng dám lao vào cắn xé bầy sư tử, chỉ đứng lùi lại giữ khoảng cách an toàn mà sủa những tràng vô vọng.

Vị thần lừng danh còn họa thêm một bãi cỏ xanh mướt nằm lọt thỏm trong một thung lũng núi tuyệt đẹp, nơi một đàn cừu đông đúc đang gặm cỏ quanh một trang trại với những túp lều bình yên và những chuồng cừu che chắn kiên cố.

Chưa dừng lại ở đó, ngài còn tạo nên một vũ hội trên bãi cỏ, tựa như khung cảnh mà Daedalus¹¹ tài hoa đã từng kiến tạo ở Cnossus¹² để dành tặng cho nàng Ariadne¹³ nhan sắc tuyệt trần. Tại đó, những nam thanh nữ tú, những người mang vẻ đẹp khiến ai cũng phải xiêu lòng, đang tay trong tay say sưa nhảy múa. Các thiếu nữ khoác áo choàng lanh mềm mại, còn các chàng trai diện những bộ trang phục dệt tinh xảo, ướp dầu thơm ngan ngát. Các cô gái đội trên đầu những vòng hoa rực rỡ, còn các chàng trai dắt những thanh đoản kiếm bằng vàng lấp lánh trên dải thắt lưng bạc; lúc thì họ uyển chuyển xoay tròn với những bước chân linh hoạt thoăn thoắt, trơn tru như vòng xoay thử nghiệm của một thợ gốm điêu luyện đang ngồi kiểm tra bàn xoay, lúc thì họ dàn thành những hàng dọc nhịp nhàng đều tắp, thu hút vô vàn ánh mắt ngưỡng mộ của đám đông vây quanh tận hưởng niềm vui. Ở một góc, một nhà thơ đang so dây gảy đàn lia, cất lên những khúc ca mê đắm, trong khi hai nghệ sĩ nhào lộn điệu nghệ tung mình biểu diễn giữa đám đông mỗi khi tiếng nhạc vang lên.

Bao trọn vòng ngoài cùng của chiếc khiên vĩ đại ấy, ngài chạm khắc dòng chảy cuộn trào của dòng sông Oceanus hùng vĩ.

Sau khi hoàn thiện tấm khiên kiên cố và oai hùng, ngài chế tác thêm một tấm áo giáp ngực lấp lánh rực rỡ hơn cả ngọn lửa. Ngài tạo nên một chiếc mũ sắt tinh xảo ôm khít vầng trán, trên đỉnh vươn cao một chùm lông mao bằng vàng rực; rồi ngài cũng không quên đúc thêm một bộ giáp bảo vệ ống chân bằng thiếc đánh bóng loáng.

Cuối cùng, khi vị thần thợ rèn thọt lừng danh đã hoàn thành toàn bộ khí giới, ngài cẩn trọng nâng lên và đặt trước mặt mẹ của Achilles. Lập tức, nàng lao đi vun vút tựa một con chim ưng từ những đỉnh núi phủ đầy tuyết trắng của ngọn Olympus, mang theo bộ áo giáp lấp lánh rời khỏi cung điện của thần Vulcan.

BOOK XVIII.

The grief of Achilles over Patroclus-The visit of Thetis to Vulcan and the armour that he made for Achilles.

Thus then did they fight as it were a flaming fire. Meanwhile the fleet runner Antilochus, who had been sent as messenger, reached Achilles, and found him sitting by his tall ships and boding that which was indeed too surely true. “Alas,” said he to himself in the heaviness of his heart, “why are the Achaeans again scouring the plain and flocking towards the ships? Heaven grant the gods be not now bringing that sorrow upon me of which my mother Thetis spoke, saying that while I was yet alive the bravest of the Myrmidons should fall before the Trojans, and see the light of the sun no longer. I fear the brave son of Menoetius has fallen through his own daring and yet I bade him return to the ships as soon as he had driven back those that were bringing fire against them, and not join battle with Hector.”

As he was thus pondering, the son of Nestor came up to him and told his sad tale, weeping bitterly the while. “Alas,” he cried, “son of noble Peleus, I bring you bad tidings, would indeed that they were untrue. Patroclus has fallen, and a fight is raging about his naked body-for Hector holds his armour.”

A dark cloud of grief fell upon Achilles as he listened. He filled both hands with dust from off the ground, and poured it over his head, disfiguring his comely face, and letting the refuse settle over his shirt so fair and new. He flung himself down all huge and hugely at full length, and tore his hair with his hands. The bondswomen whom Achilles and Patroclus had taken captive screamed aloud for grief, beating their breasts, and with their limbs failing them for sorrow. Antilochus bent over him the while, weeping and holding both his hands as he lay groaning for he feared that he might plunge a knife into his own throat. Then Achilles gave a loud cry and his mother heard him as she was sitting in the depths of the sea by the old man her father, whereon she screamed, and all the goddesses daughters of Nereus that dwelt at the bottom of the sea, came gathering round her. There were Glauce, Thalia and Cymodoce, Nesaia, Speo, Thoe and dark-eyed Halie, Cymothoe, Actaea and Limnorea, Melite, Iaera, Amphithoe and Agave, Doto and Proto, Pherusa and Dynamene, Dexamene, Amphinome and Callianeira, Doris, Panope, and the famous sea-nymph Galatea, Nemertes, Apseudes and Callianassa. There were also Clymene, Ianeira and Ianassa, Maera, Oreithuia and Amatheia of the lovely locks, with other Nereids who dwell in the depths of the sea. The crystal cave was filled with their multitude and they all beat their breasts while Thetis led them in their lament.

“Listen,” she cried, “sisters, daughters of Nereus, that you may hear the burden of my sorrows. Alas, woe is me, woe in that I have borne the most glorious of offspring. I bore him fair and strong, hero among heroes, and he shot up as a sapling; I tended him as a plant in a goodly garden, and sent him with his ships to Ilius to fight the Trojans, but never shall I welcome him back to the house of Peleus. So long as he lives to look upon the light of the sun he is in heaviness, and though I go to him I cannot help him. Nevertheless I will go, that I may see my dear son and learn what sorrow has befallen him though he is still holding aloof from battle.”

She left the cave as she spoke, while the others followed weeping after, and the waves opened a path before them. When they reached the rich plain of Troy, they came up out of the sea in a long line on to the sands, at the place where the ships of the Myrmidons were drawn up in close order round the tents of Achilles. His mother went up to him as he lay groaning; she laid her hand upon his head and spoke piteously, saying, “My son, why are you thus weeping? What sorrow has now befallen you? Tell me; hide it not from me. Surely Jove has granted you the prayer you made him, when you lifted up your hands and besought him that the Achaeans might all of them be pent up at their ships, and rue it bitterly in that you were no longer with them.”

Achilles groaned and answered, “Mother, Olympian Jove has indeed vouchsafed me the fulfilment of my prayer, but what boots it to me, seeing that my dear comrade Patroclus has fallen-he whom I valued more than all others, and loved as dearly as my own life? I have lost him; aye, and Hector when he had killed him stripped the wondrous armour, so glorious to behold, which the gods gave to Peleus when they laid you in the couch of a mortal man. Would that you were still dwelling among the immortal sea-nymphs, and that Peleus had taken to himself some mortal bride. For now you shall have grief infinite by reason of the death of that son whom you can never welcome home-nay, I will not live nor go about among mankind unless Hector fall by my spear, and thus pay me for having slain Patroclus son of Menoetius.”

Thetis wept and answered, “Then, my son, is your end near at hand-for your own death awaits you full soon after that of Hector.”

Then said Achilles in his great grief, “I would die here and now, in that I could not save my comrade. He has fallen far from home, and in his hour of need my hand was not there to help him. What is there for me? Return to my own land I shall not, and I have brought no saving neither to Patroclus nor to my other comrades of whom so many have been slain by mighty Hector; I stay here by my ships a bootless burden upon the earth, I, who in fight have no peer among the Achaeans, though in council there are better than I. Therefore, perish strife both from among gods and men, and anger, wherein even a righteous man will harden his heart-which rises up in the soul of a man like smoke, and the taste thereof is sweeter than drops of honey. Even so has Agamemnon angered me. And yet-so be it, for it is over; I will force my soul into subjection as I needs must; I will go; I will pursue Hector who has slain him whom I loved so dearly, and will then abide my doom when it may please Jove and the other gods to send it. Even Hercules, the best beloved of Jove-even he could not escape the hand of death, but fate and Juno’s fierce anger laid him low, as I too shall lie when I am dead if a like doom awaits me. Till then I will win fame, and will bid Trojan and Dardanian women wring tears from their tender cheeks with both their hands in the grievousness of their great sorrow; thus shall they know that he who has held aloof so long will hold aloof no longer. Hold me not back, therefore, in the love you bear me, for you shall not move me.”

Then silver-footed Thetis answered, “My son, what you have said is true. It is well to save your comrades from destruction, but your armour is in the hands of the Trojans; Hector bears it in triumph upon his own shoulders. Full well I know that his vaunt shall not be lasting, for his end is close at hand; go not, however, into the press of battle till you see me return hither; to-morrow at break of day I shall be here, and will bring you goodly armour from King Vulcan.”

On this she left her brave son, and as she turned away she said to the sea-nymphs her sisters, “Dive into the bosom of the sea and go to the house of the old sea-god my father. Tell him everything; as for me, I will go to the cunning workman Vulcan on high Olympus, and ask him to provide my son with a suit of splendid armour.”

When she had so said, they dived forthwith beneath the waves, while silver-footed Thetis went her way that she might bring the armour for her son.

Thus, then, did her feet bear the goddess to Olympus, and meanwhile the Achaeans were flying with loud cries before murderous Hector till they reached the ships and the Hellespont, and they could not draw the body of Mars’s servant Patroclus out of reach of the weapons that were showered upon him, for Hector son of Priam with his host and horsemen had again caught up to him like the flame of a fiery furnace; thrice did brave Hector seize him by the feet, striving with might and main to draw him away and calling loudly on the Trojans, and thrice did the two Ajaxes, clothed in valour as with a garment, beat him from off the body; but all undaunted he would now charge into the thick of the fight, and now again he would stand still and cry aloud, but he would give no ground. As upland shepherds that cannot chase some famished lion from a carcase, even so could not the two Ajaxes scare Hector son of Priam from the body of Patroclus.

And now he would even have dragged it off and have won imperishable glory, had not Iris fleet as the wind, winged her way as messenger from Olympus to the son of Peleus and bidden him arm. She came secretly without the knowledge of Jove and of the other gods, for Juno sent her, and when she had got close to him she said, “Up, son of Peleus, mightiest of all mankind; rescue Patroclus about whom this fearful fight is now raging by the ships. Men are killing one another, the Danaans in defence of the dead body, while the Trojans are trying to hale it away, and take it to windy Ilius: Hector is the most furious of them all; he is for cutting the head from the body and fixing it on the stakes of the wall. Up, then, and bide here no longer; shrink from the thought that Patroclus may become meat for the dogs of Troy. Shame on you, should his body suffer any kind of outrage.”

And Achilles said, “Iris, which of the gods was it that sent you to me?”

Iris answered, “It was Juno the royal spouse of Jove, but the son of Saturn does not know of my coming, nor yet does any other of the immortals who dwell on the snowy summits of Olympus.”

Then fleet Achilles answered her saying, “How can I go up into the battle? They have my armour. My mother forbade me to arm till I should see her come, for she promised to bring me goodly armour from Vulcan; I know no man whose arms I can put on, save only the shield of Ajax son of Telamon, and he surely must be fighting in the front rank and wielding his spear about the body of dead Patroclus.”

Iris said, “We know that your armour has been taken, but go as you are; go to the deep trench and show yourself before the Trojans, that they may fear you and cease fighting. Thus will the fainting sons of the Achaeans gain some brief breathing time, which in battle may hardly be.”

Iris left him when she had so spoken. But Achilles dear to Jove arose, and Minerva flung her tasselled aegis round his strong shoulders; she crowned his head with a halo of golden cloud from which she kindled a glow of gleaming fire. As the smoke that goes up into heaven from some city that is being beleaguered on an island far out at sea-all day long do men sally from the city and fight their hardest, and at the going down of the sun the line of beacon-fires blazes forth, flaring high for those that dwell near them to behold, if so be that they may come with their ships and succour them-even so did the light flare from the head of Achilles, as he stood by the trench, going beyond the wall-but he did not join the Achaeans for he heeded the charge which his mother laid upon him.

There did he stand and shout aloud. Minerva also raised her voice from afar, and spread terror unspeakable among the Trojans. Ringing as the note of a trumpet that sounds alarm then the foe is at the gates of a city, even so brazen was the voice of the son of Aeacus, and when the Trojans heard its clarion tones they were dismayed; the horses turned back with their chariots for they boded mischief, and their drivers were awe-struck by the steady flame which the grey-eyed goddess had kindled above the head of the great son of Peleus.

Thrice did Achilles raise his loud cry as he stood by the trench, and thrice were the Trojans and their brave allies thrown into confusion; whereon twelve of their noblest champions fell beneath the wheels of their chariots and perished by their own spears. The Achaeans to their great joy then drew Patroclus out of reach of the weapons, and laid him on a litter: his comrades stood mourning round him, and among them fleet Achilles who wept bitterly as he saw his true comrade lying dead upon his bier. He had sent him out with horses and chariots into battle, but his return he was not to welcome.

Then Juno sent the busy sun, loth though he was, into the waters of Oceanus; so he set, and the Achaeans had rest from the tug and turmoil of war.

Now the Trojans when they had come out of the fight, unyoked their horses and gathered in assembly before preparing their supper. They kept their feet, nor would any dare to sit down, for fear had fallen upon them all because Achilles had shown himself after having held aloof so long from battle. Polydamas son of Panthous was first to speak, a man of judgement, who alone among them could look both before and after. He was comrade to Hector, and they had been born upon the same night; with all sincerity and goodwill, therefore, he addressed them thus:-

“Look to it well, my friends; I would urge you to go back now to your city and not wait here by the ships till morning, for we are far from our walls. So long as this man was at enmity with Agamemnon the Achaeans were easier to deal with, and I would have gladly camped by the ships in the hope of taking them; but now I go in great fear of the fleet son of Peleus; he is so daring that he will never bide here on the plain whereon the Trojans and Achaeans fight with equal valour, but he will try to storm our city and carry off our women. Do then as I say, and let us retreat. For this is what will happen. The darkness of night will for a time stay the son of Peleus, but if he find us here in the morning when he sallies forth in full armour, we shall have knowledge of him in good earnest. Glad indeed will he be who can escape and get back to Ilius, and many a Trojan will become meat for dogs and vultures may I never live to hear it. If we do as I say, little though we may like it, we shall have strength in counsel during the night, and the great gates with the doors that close them will protect the city. At dawn we can arm and take our stand on the walls; he will then rue it if he sallies from the ships to fight us. He will go back when he has given his horses their fill of being driven all whithers under our walls, and will be in no mind to try and force his way into the city. Neither will he ever sack it, dogs shall devour him ere he do so.”

Hector looked fiercely at him and answered, “Polydamas, your words are not to my liking in that you bid us go back and be pent within the city. Have you not had enough of being cooped up behind walls? In the old-days the city of Priam was famous the whole world over for its wealth of gold and bronze, but our treasures are wasted out of our houses, and much goods have been sold away to Phrygia and fair Meonia, for the hand of Jove has been laid heavily upon us. Now, therefore, that the son of scheming Saturn has vouchsafed me to win glory here and to hem the Achaeans in at their ships, prate no more in this fool’s wise among the people. You will have no man with you; it shall not be; do all of you as I now say;-take your suppers in your companies throughout the host, and keep your watches and be wakeful every man of you. If any Trojan is uneasy about his possessions, let him gather them and give them out among the people. Better let these, rather than the Achaeans, have them. At daybreak we will arm and fight about the ships; granted that Achilles has again come forward to defend them, let it be as he will, but it shall go hard with him. I shall not shun him, but will fight him, to fall or conquer. The god of war deals out like measure to all, and the slayer may yet be slain.”

Thus spoke Hector; and the Trojans, fools that they were, shouted in applause, for Pallas Minerva had robbed them of their understanding. They gave ear to Hector with his evil counsel, but the wise words of Polydamas no man would heed. They took their supper throughout the host, and meanwhile through the whole night the Achaeans mourned Patroclus, and the son of Peleus led them in their lament. He laid his murderous hands upon the breast of his comrade, groaning again and again as a bearded lion when a man who was chasing deer has robbed him of his young in some dense forest; when the lion comes back he is furious, and searches dingle and dell to track the hunter if he can find him, for he is mad with rage-even so with many a sigh did Achilles speak among the Myrmidons saying, “Alas! vain were the words with which I cheered the hero Menoetius in his own house; I said that I would bring his brave son back again to Opoeis after he had sacked Ilius and taken his share of the spoils-but Jove does not give all men their heart’s desire. The same soil shall be reddened here at Troy by the blood of us both, for I too shall never be welcomed home by the old knight Peleus, nor by my mother Thetis, but even in this place shall the earth cover me. Nevertheless, O Patroclus, now that I am left behind you, I will not bury you, till I have brought hither the head and armour of mighty Hector who has slain you. Twelve noble sons of Trojans will I behead before your bier to avenge you; till I have done so you shall lie as you are by the ships, and fair women of Troy and Dardanus, whom we have taken with spear and strength of arm when we sacked men’s goodly cities, shall weep over you both night and day.”

Then Achilles told his men to set a large tripod upon the fire that they might wash the clotted gore from off Patroclus. Thereon they set a tripod full of bath water on to a clear fire: they threw sticks on to it to make it blaze, and the water became hot as the flame played about the belly of the tripod. When the water in the cauldron was boiling they washed the body, anointed it with oil, and closed its wounds with ointment that had been kept nine years. Then they laid it on a bier and covered it with a linen cloth from head to foot, and over this they laid a fair white robe. Thus all night long did the Myrmidons gather round Achilles to mourn Patroclus.

Then Jove said to Juno his sister-wife, “So, Queen Juno, you have gained your end, and have roused fleet Achilles. One would think that the Achaeans were of your own flesh and blood.”

And Juno answered, “Dread son of Saturn, why should you say this thing? May not a man though he be only mortal and knows less than we do, do what he can for another person? And shall not I-foremost of all goddesses both by descent and as wife to you who reign in heaven-devise evil for the Trojans if I am angry with them?”

Thus did they converse. Meanwhile Thetis came to the house of Vulcan, imperishable, star-bespangled, fairest of the abodes in heaven, a house of bronze wrought by the lame god’s own hands. She found him busy with his bellows, sweating and hard at work, for he was making twenty tripods that were to stand by the wall of his house, and he set wheels of gold under them all that they might go of their own selves to the assemblies of the gods, and come back again-marvels indeed to see. They were finished all but the ears of cunning workmanship which yet remained to be fixed to them: these he was now fixing, and he was hammering at the rivets. While he was thus at work silver-footed Thetis came to the house. Charis, of graceful head-dress, wife to the far-famed lame god, came towards her as soon as she saw her, and took her hand in her own, saying, “Why have you come to our house, Thetis, honoured and ever welcome-for you do not visit us often? Come inside and let me set refreshment before you.”

The goddess led the way as she spoke, and bade Thetis sit on a richly decorated seat inlaid with silver; there was a footstool also under her feet. Then she called Vulcan and said, “Vulcan, come here, Thetis wants you”; and the far-famed lame god answered, “Then it is indeed an august and honoured goddess who has come here; she it was that took care of me when I was suffering from the heavy fall which I had through my cruel mother’s anger-for she would have got rid of me because I was lame. It would have gone hardly with me had not Eurynome, daughter of the ever-encircling waters of Oceanus, and Thetis, taken me to their bosom. Nine years did I stay with them, and many beautiful works in bronze, brooches, spiral armlets, cups, and chains, did I make for them in their cave, with the roaring waters of Oceanus foaming as they rushed ever past it; and no one knew, neither of gods nor men, save only Thetis and Eurynome who took care of me. If, then, Thetis has come to my house I must make her due requital for having saved me; entertain her, therefore, with all hospitality, while I put by my bellows and all my tools.”

On this the mighty monster hobbled off from his anvil, his thin legs plying lustily under him. He set the bellows away from the fire, and gathered his tools into a silver chest. Then he took a sponge and washed his face and hands, his shaggy chest and brawny neck; he donned his shirt, grasped his strong staff, and limped towards the door. There were golden handmaids also who worked for him, and were like real young women, with sense and reason, voice also and strength, and all the learning of the immortals; these busied themselves as the king bade them, while he drew near to Thetis, seated her upon a goodly seat, and took her hand in his own, saying, “Why have you come to our house, Thetis honoured and ever welcome-for you do not visit us often? Say what you want, and I will do it for you at once if I can, and if it can be done at all.”

Thetis wept and answered, “Vulcan, is there another goddess in Olympus whom the son of Saturn has been pleased to try with so much affliction as he has me? Me alone of the marine goddesses did he make subject to a mortal husband, Peleus son of Aeacus, and sorely against my will did I submit to the embraces of one who was but mortal, and who now stays at home worn out with age. Neither is this all. Heaven vouchsafed me a son, hero among heroes, and he shot up as a sapling. I tended him as a plant in a goodly garden and sent him with his ships to Ilius to fight the Trojans, but never shall I welcome him back to the house of Peleus. So long as he lives to look upon the light of the sun, he is in heaviness, and though I go to him I cannot help him; King Agamemnon has made him give up the maiden whom the sons of the Achaeans had awarded him, and he wastes with sorrow for her sake. Then the Trojans hemmed the Achaeans in at their ships’ sterns and would not let them come forth; the elders, therefore, of the Argives besought Achilles and offered him great treasure, whereon he refused to bring deliverance to them himself, but put his own armour on Patroclus and sent him into the fight with much people after him. All day long they fought by the Scaean gates and would have taken the city there and then, had not Apollo vouchsafed glory to Hector and slain the valiant son of Menoetius after he had done the Trojans much evil. Therefore I am suppliant at your knees if haply you may be pleased to provide my son, whose end is near at hand, with helmet and shield, with goodly greaves fitted with ancle-clasps, and with a breastplate, for he lost his own when his true comrade fell at the hands of the Trojans, and he now lies stretched on earth in the bitterness of his soul.”

And Vulcan answered, “Take heart, and be no more disquieted about this matter; would that I could hide him from death’s sight when his hour is come, so surely as I can find him armour that shall amaze the eyes of all who behold it.”

When he had so said he left her and went to his bellows, turning them towards the fire and bidding them do their office. Twenty bellows blew upon the melting-pots, and they blew blasts of every kind, some fierce to help him when he had need of them, and others less strong as Vulcan willed it in the course of his work. He threw tough copper into the fire, and tin, with silver and gold; he set his great anvil on its block, and with one hand grasped his mighty hammer while he took the tongs in the other.

First he shaped the shield so great and strong, adorning it all over and binding it round with a gleaming circuit in three layers; and the baldric was made of silver. He made the shield in five thicknesses, and with many a wonder did his cunning hand enrich it.

He wrought the earth, the heavens, and the sea; the moon also at her full and the untiring sun, with all the signs that glorify the face of heaven-the Pleiads, the Hyads, huge Orion, and the Bear, which men also call the Wain and which turns round ever in one place, facing Orion, and alone never dips into the stream of Oceanus.

He wrought also two cities, fair to see and busy with the hum of men. In the one were weddings and wedding-feasts, and they were going about the city with brides whom they were escorting by torchlight from their chambers. Loud rose the cry of Hymen, and the youths danced to the music of flute and lyre, while the women stood each at her house door to see them.

Meanwhile the people were gathered in assembly, for there was a quarrel, and two men were wrangling about the blood-money for a man who had been killed, the one saying before the people that he had paid damages in full, and the other that he had not been paid. Each was trying to make his own case good, and the people took sides, each man backing the side that he had taken; but the heralds kept them back, and the elders sate on their seats of stone in a solemn circle, holding the staves which the heralds had put into their hands. Then they rose and each in his turn gave judgement, and there were two talents laid down, to be given to him whose judgement should be deemed the fairest.

About the other city there lay encamped two hosts in gleaming armour, and they were divided whether to sack it, or to spare it and accept the half of what it contained. But the men of the city would not yet consent, and armed themselves for a surprise; their wives and little children kept guard upon the walls, and with them were the men who were past fighting through age; but the others sallied forth with Mars and Pallas Minerva at their head-both of them wrought in gold and clad in golden raiment, great and fair with their armour as befitting gods, while they that followed were smaller. When they reached the place where they would lay their ambush, it was on a riverbed to which live stock of all kinds would come from far and near to water; here, then, they lay concealed, clad in full armour. Some way off them there were two scouts who were on the look-out for the coming of sheep or cattle, which presently came, followed by two shepherds who were playing on their pipes, and had not so much as a thought of danger. When those who were in ambush saw this, they cut off the flocks and herds and killed the shepherds. Meanwhile the besiegers, when they heard much noise among the cattle as they sat in council, sprang to their horses, and made with all speed towards them; when they reached them they set battle in array by the banks of the river, and the hosts aimed their bronze-shod spears at one another. With them were Strife and Riot, and fell Fate who was dragging three men after her, one with a fresh wound, and the other unwounded, while the third was dead, and she was dragging him along by his heel: and her robe was bedrabbled in men’s blood. They went in and out with one another and fought as though they were living people haling away one another’s dead.

He wrought also a fair fallow field, large and thrice ploughed already. Many men were working at the plough within it, turning their oxen to and fro, furrow after furrow. Each time that they turned on reaching the headland a man would come up to them and give them a cup of wine, and they would go back to their furrows looking forward to the time when they should again reach the headland. The part that they had ploughed was dark behind them, so that the field, though it was of gold, still looked as if it were being ploughed-very curious to behold.

He wrought also a field of harvest corn, and the reapers were reaping with sharp sickles in their hands. Swathe after swathe fell to the ground in a straight line behind them, and the binders bound them in bands of twisted straw. There were three binders, and behind them there were boys who gathered the cut corn in armfuls and kept on bringing them to be bound: among them all the owner of the land stood by in silence and was glad. The servants were getting a meal ready under an oak, for they had sacrificed a great ox, and were busy cutting him up, while the women were making a porridge of much white barley for the labourers’ dinner.

He wrought also a vineyard, golden and fair to see, and the vines were loaded with grapes. The bunches overhead were black, but the vines were trained on poles of silver. He ran a ditch of dark metal all round it, and fenced it with a fence of tin; there was only one path to it, and by this the vintagers went when they would gather the vintage. Youths and maidens all blithe and full of glee, carried the luscious fruit in plaited baskets; and with them there went a boy who made sweet music with his lyre, and sang the Linos-song with his clear boyish voice.

He wrought also a herd of horned cattle. He made the cows of gold and tin, and they lowed as they came full speed out of the yards to go and feed among the waving reeds that grow by the banks of the river. Along with the cattle there went four shepherds, all of them in gold, and their nine fleet dogs went with them. Two terrible lions had fastened on a bellowing bull that was with the foremost cows, and bellow as he might they haled him, while the dogs and men gave chase: the lions tore through the bull’s thick hide and were gorging on his blood and bowels, but the herdsmen were afraid to do anything, and only hounded on their dogs; the dogs dared not fasten on the lions but stood by barking and keeping out of harm’s way.

The god wrought also a pasture in a fair mountain dell, and a large flock of sheep, with a homestead and huts, and sheltered sheepfolds.

Furthermore he wrought a green, like that which Daedalus once made in Cnossus for lovely Ariadne. Hereon there danced youths and maidens whom all would woo, with their hands on one another’s wrists. The maidens wore robes of light linen, and the youths well woven shirts that were slightly oiled. The girls were crowned with garlands, while the young men had daggers of gold that hung by silver baldrics; sometimes they would dance deftly in a ring with merry twinkling feet, as it were a potter sitting at his work and making trial of his wheel to see whether it will run, and sometimes they would go all in line with one another, and much people was gathered joyously about the green. There was a bard also to sing to them and play his lyre, while two tumblers went about performing in the midst of them when the man struck up with his tune.

All round the outermost rim of the shield he set the mighty stream of the river Oceanus.

Then when he had fashioned the shield so great and strong, he made a breastplate also that shone brighter than fire. He made a helmet, close fitting to the brow, and richly worked, with a golden plume overhanging it; and he made greaves also of beaten tin.

Lastly, when the famed lame god had made all the armour, he took it and set it before the mother of Achilles; whereon she darted like a falcon from the snowy summits of Olympus and bore away the gleaming armour from the house of Vulcan.