Đã hiệu đính

QUYỂN IV.

Cuộc khẩu chiến trên đỉnh Olympus - Minerva giáng trần, xúi giục Pandarus xé bỏ hòa ước bằng cách bắn lén Menelaus - Agamemnon hiệu triệu chư tướng và truyền gọi y sư Machaon - Nhà vua thân chinh tuần duyệt các tướng lĩnh, buông lời quở trách Ulysses cùng Sthenelus, khiến cả hai vùng vằng phản kháng - Diomed phải can ngăn Sthenelus, rồi hai đạo quân lao vào nhau, gây nên cảnh máu chảy đầu rơi thảm khốc ở cả hai chiến tuyến.

Bấy giờ, chư thần đang tề tựu quanh thần Jove giữa linh điện lát vàng chói lọi, trong khi nàng Hebe khoan thai bước quanh, rót đầy những chén mật hoa1 sóng sánh. Họ nâng cúp vàng chúc tụng nhau và đưa mắt dõi xuống thành Troy. Đứa con trai quyền uy của Saturn cất tiếng trêu chọc Juno, buông những lời lẽ đầy mỉa mai, khiêu khích.

"Menelaus," ngài nói, "vốn có hai vị nữ thần quyền năng hằng che chở là Juno xứ Argos và Minerva xứ Alalcomene. Thế nhưng, họ chỉ biết ngồi yên khoanh tay đứng nhìn, trong khi Venus lại luôn kề vai sát cánh, dốc sức che chắn cho Alexandrus khỏi mọi hiểm nguy. Quả thật, nàng ta vừa cứu mạng hắn ngay bờ vực của cái chết - dù vinh quang chiến thắng thực sự đã thuộc về tay Menelaus. Giờ đây, chúng ta phải định đoạt xem nên xử trí mọi chuyện ra sao. Ta sẽ để đôi bên tiếp tục giao tranh đẫm máu, hay ban xuống một nền hòa bình? Nếu nàng thuận tình với phương án thứ hai, Menelaus sẽ rước Helen hồi hương, và vương quốc của Priam vẫn sẽ tiếp tục có người sinh sống."

Ngồi cạnh nhau, Minerva và Juno khẽ rỉ tai bất mãn, lòng vẫn nung nấu những mưu đồ tai ách hòng giáng xuống đầu quân Trojan. Minerva cau mày lườm cha. Nàng đang bừng bừng cơn thịnh nộ, song vẫn nén chặt muộn phiền không thốt nửa lời. Nhưng Juno thì chẳng thể kìm nén.

"Hỡi đứa con trai uy quyền của Saturn," nàng buông lời gắt gỏng, "ngài nói vậy nghĩa là sao? Lẽ nào mọi công sức thiếp bỏ ra đều đổ sông đổ biển? Biết bao mồ hôi thiếp đã tuôn rơi, biết bao đàn ngựa của thiếp đã mệt nhoài khi thiếp cất công chiêu binh mãi mã để dấy binh chống lại Priam và các con của hắn, lẽ nào tất cả lại thành công dã tràng? Ngài cứ làm bất cứ điều gì ngài muốn, nhưng chư thần chúng ta tuyệt đối không đời nào tán đồng ý định của ngài đâu."

Jove tức giận, cất tiếng đáp: "Nàng yêu quý, Priam và các con của hắn đã gây ra tội tình gì với nàng, mà nàng lại khát khao san bằng thành Ilius đến vậy? Chẳng lẽ không có điều gì làm nàng thỏa mãn, ngoại trừ việc đích thân xông qua những bức tường thành đó, ăn tươi nuốt sống Priam, các con của hắn cùng tất cả thần dân Trojan hay sao? Thôi thì nàng cứ làm theo ý mình đi. Ta không muốn chuyện cỏn con này biến thành mầm mống bất hòa giữa đôi ta.

Nhưng ta cảnh cáo điều này, và nàng hãy khắc cốt ghi tâm: nếu mai sau ta muốn san phẳng một thành trì thuộc về những kẻ nàng yêu mến, nàng tuyệt đối không được cản bước ta. Nàng phải để mặc ta ra tay, bởi hôm nay, ta đã phải nhượng bộ nàng một cách vô cùng khiên cưỡng. Khắp chốn nhân gian, dưới ánh mặt trời sưởi ấm và ngàn sao lấp lánh, không có nơi nào ta hết lòng sủng ái như thành Ilius, với Priam và toàn bộ thần dân của hắn. Bàn thờ của ta nơi ấy chưa bao giờ vắng bóng những buổi lễ hiến tế phải đạo, chưa bao giờ thiếu đi mùi hương ngào ngạt của mỡ cháy. Đó là món quà vinh dự dành riêng cho chư thần chúng ta."

"Ba thành phố mà thiếp yêu quý nhất," Juno điềm nhiên đáp, "là Argos, Sparta và Mycenae. Ngài cứ thẳng tay san bằng chúng bất cứ khi nào ngài thấy chướng mắt. Thiếp sẽ chẳng buồn che chở, cũng chẳng hề bận tâm. Mà dẫu thiếp có bận tâm và ra sức cản bước ngài, thiếp cũng chẳng thể thay đổi được gì, bởi ngài mạnh hơn thiếp gấp bội. Nhưng thiếp quyết không để công sức của mình tan thành bọt nước.

Thiếp cũng là một vị thần, và cùng chung dòng máu với ngài. Thiếp là con gái cả của Saturn, và thiếp xứng đáng được tôn vinh không chỉ vì lẽ đó, mà còn bởi thiếp là thê tử của ngài, còn ngài lại là bậc chúa tể cai quản cõi thiên thai. Vậy nên, đôi bên hãy cùng nhường nhịn nhau một bước, và chư thần khác ắt sẽ răm rắp nghe theo chúng ta. Bây giờ, ngài hãy lệnh cho Minerva giáng trần, lập tức can dự vào cuộc chiến. Hãy để con bé tìm cách xúi giục quân Trojan trở thành những kẻ đầu tiên phản trắc, xé bỏ hòa ước và tấn công quân Achaean."

Cha của chư thần và nhân loại lắng nghe lời thê tử, rồi quay sang căn dặn Minerva: "Con hãy tức tốc giáng trần, tìm đến chỗ quân Trojan và Achaean. Hãy làm mọi cách để quân Trojan trở thành những kẻ đầu tiên lật lọng xé bỏ hòa ước và giáng đòn tấn công quân Achaean."

Đó chính là điều Minerva hằng khao khát, nên nữ thần lập tức lao vút xuống từ đỉnh Olympus hùng vĩ. Nàng xé toạc bầu trời như một vệt sao băng rực rỡ-điềm báo mà người con trai mưu lược của Saturn thường giáng xuống để cảnh tỉnh những thủy thủ lênh đênh trên biển cả, hay những đạo quân trập trùng giáp trận-kéo theo sau là một luồng sáng chói lòa rực rỡ. Cả hàng ngũ Trojan lẫn Achaean thảy đều chìm trong nỗi kinh hoàng trước cảnh tượng huy hoàng mà khiếp đảm ấy. Họ thì thầm vào tai những bạn chiến đấu kề bên: "Phải chăng chiến tranh cùng tiếng gào thét của trận mạc sắp sửa bùng nổ lần nữa, hay Jove-chúa tể tối cao của chiến trận-đang định ban xuống cho chúng ta một nền hòa bình miên viễn?"

Trong lúc hai đạo quân còn đang bàn tán xôn xao, Minerva liền hóa thân thành Laodocus, người con trai dũng mãnh của Antenor, rồi thoăn thoắt đi xuyên qua các hàng ngũ chiến binh Trojan để tìm kiếm Pandarus, đứa con đáng gờm của Lycaon. Nữ thần nhận ra ngài đang đứng uy nghi giữa những trang hào kiệt vạm vỡ từng theo gót ngài từ đôi bờ sông Aesopus. Nàng tiến lại sát bên và cất lời xúi giục: "Hỡi người con trai quả cảm của Lycaon, ngài có dám làm theo lời tôi vạch ra chăng? Giờ đây, chỉ cần ngài buông một mũi tên định mệnh nhắm thẳng vào Menelaus, ngài sẽ đoạt lấy ánh hào quang danh dự cùng muôn vàn lời tri ân từ khắp xứ Troy. Hơn cả thế, hoàng tử Alexandrus sẽ là người đầu tiên trọng thưởng ngài vô cùng hậu hĩnh, nếu mắt ngài ấy được thấy Menelaus phải nằm lại trên giàn thiêu rực lửa bởi chính mũi tên buông ra từ tay ngài. Hãy nhắm bắn cho thật chuẩn xác, và thành tâm cầu nguyện thần Apollo xứ Lycia, vị cung thủ lẫy lừng uy danh; hãy thề thốt rằng khi bình yên trở về thành Zelea vững chãi, ngài sẽ dâng lên một lễ hiến tế gồm một trăm con cừu non đầu lòng khỏe mạnh để dâng lên thần linh."

Trái tim cuồng vọng và dại dột của Pandarus lập tức bị lung lạc. Ngài rút cây cung trứ danh ra khỏi bao. Cây cung tuyệt đẹp ấy vốn được chế tác từ cặp sừng của một con dê rừng to lớn, con vật mà chính tay ngài đã hạ gục khi nó tung mình nhảy xuống từ một mỏm đá chênh vênh; ngài đã lặng lẽ bám theo, và con thú gục ngã xuống đất khi mũi tên cắm ngập vào buồng tim. Cặp sừng dài tới mười sáu gang tay, được một bậc thầy chế tác sừng khéo léo gọt giũa thành cây cung oai phong, mài nhẵn bóng và bịt vàng ròng lấp lánh ở hai đầu. Khi Pandarus chống mũi cung xuống đất để lên dây, những người tùy tùng trung thành của ngài liền giương cao những tấm khiên vững chãi che chắn phía trước, e rằng quân Achaean sẽ ập tới can thiệp trước khi ngài kịp buông mũi tên kết liễu Menelaus. Tiếp đó, ngài mở nắp ống tên, cẩn thận rút ra một mũi tên gắn lông vũ chưa từng nhuốm máu, thứ vũ khí ngậm đầy nỗi đau đớn tột cùng của cái chết. Ngài nạp mũi tên vào dây cung và thầm nguyện cầu thần Apollo xứ Lycia, vị cung thủ vĩ đại, thề nguyện rằng khi trở về thành Zelea kiên cố, ngài sẽ hiến tế một trăm con cừu non đầu lòng béo tốt để ngợi ca thần. Đoạn, ngài áp đuôi mũi tên vào dây cung bện từ da bò, dồn sức kéo cả đuôi tên lẫn dây cung áp sát vào ngực cho tới khi mũi nhọn chạm gần sát thân cung. Và khi thân cung đã uốn cong thành một vầng bán nguyệt hoàn mĩ, ngài buông tay. Tiếng cánh cung bật nảy rền vang, dây cung ngân lên những âm thanh rung động mạnh mẽ, đưa mũi tên háo hức bay vút qua đầu đám đông, lao thẳng về phía mục tiêu.

Thế nhưng các đấng chư thần linh thiêng nào đâu nỡ bỏ rơi chàng, hỡi Menelaus dũng cảm! Con gái yêu của Jove, nữ thần thống lãnh những chiến lợi phẩm lẫy lừng, là người đầu tiên đứng ra che chắn cho chàng để gạt đi mũi tên hiểm độc. Nàng khẽ khàng gạt phăng mũi nhọn ra khỏi da thịt chàng, nhẹ nhàng như một người mẹ xua đuổi bầy ruồi vây quanh đứa con thơ đang chìm trong giấc ngủ say. Nữ thần điều hướng mũi tên găm đúng vào nơi cài những chiếc khóa vàng của đai lưng quấn quanh lớp giáp đôi kiên cố. Mũi tên xé toạc thắt lưng, xuyên qua lớp áo giáp được rèn giũa tinh xảo, rồi tiếp tục xuyên thủng lớp đai nịt bên trong mà chàng vẫn mặc sát da thịt để cản phá đao kiếm; dẫu lớp đai này đã cản lại phần lớn uy lực tử thần, mũi tên oan nghiệt vẫn kịp xuyên qua và sượt rách lớp da trên cùng. Một dòng máu đỏ thẫm lập tức ứa ra từ vết thương.

Cảnh tượng ấy hệt như khi một thợ thủ công xứ Meonia hay Caria phủ lớp thuốc nhuộm màu tím sẫm lên một phiến ngà voi quý giá, để chế tác thành miếng ốp má uy nghi cho một con chiến mã-thứ đồ vật sẽ được gìn giữ cẩn mật trong kho tàng-biết bao hiệp sĩ đều khao khát có được nó, song đức vua chỉ cất riêng làm thứ đồ trang sức đặc biệt để cả chiến mã lẫn người kỵ sĩ đều cảm thấy hãnh diện. Cũng y như vậy, hỡi Menelaus, dọc theo cặp đùi thon thả và đôi chân trần xuống tận mắt cá chân trắng trẻo của chàng, dòng máu đỏ thẫm đã bắt đầu tuôn chảy.

Khi vua Agamemnon trông thấy dòng máu tuôn ra từ vết thương, nhà vua bàng hoàng kinh hãi, và chính chiến binh dũng cảm Menelaus cũng thoáng chấn động cho đến khi chàng nhận ra phần ngạnh sắt và sợi chỉ buộc đầu mũi tên vẫn còn nằm ngoài miệng vết thương. Bấy giờ, chàng mới định thần trở lại. Thế nhưng, Agamemnon vẫn buông một tiếng thở dài thườn thượt, nắm chặt lấy tay Menelaus giữa tiếng rên rỉ xót xa của các đồng đội xung quanh. "Em trai yêu quý," Agamemnon thốt lên, "anh chính là người đã hại chết em khi lập ra hòa ước này, để em phải tiến lên làm người đại diện cho toàn quân. Bọn Trojan đã chà đạp lên lời thề và nhẫn tâm đả thương em; dẫu vậy, những lời minh thề, máu hiến tế, lễ dâng rượu và những cái bắt tay giao hảo mà chúng ta đặt trọn niềm tin tuyệt đối sẽ không bao giờ trở nên vô nghĩa. Nếu đấng tối cao trên đỉnh Olympus không giáng đòn trừng phạt ngay tại đây và vào lúc này, ngài nhất định sẽ thi hành điều đó trong những ngày sắp tới, và bọn chúng sẽ phải trả một cái giá cực kỳ thảm khốc bằng mạng sống của chính mình cùng với vợ con. Chắc chắn sẽ có một ngày, thành Ilius hùng mạnh sẽ bị san phẳng, kéo theo sự diệt vong của Priam và toàn bộ thần dân của hắn. Ngày ấy, từ ngai vàng cao ngất, người con trai của thần Saturn sẽ phủ chiếc mộc thần kinh hoàng lên đầu chúng để trừng trị sự phản trắc ngày hôm nay. Điều này chắc chắn sẽ thành hiện thực; nhưng Menelaus ơi, anh sẽ phải than khóc em ra sao đây, nếu số phận của em lúc này là phải bỏ mạng? Anh sẽ phải quay về Argos trong sự ô nhục như một trò cười, bởi quân Achaean sẽ ngay lập tức đòi hồi hương. Chúng ta sẽ để lại cho Priam và lũ Trojan vinh quang vì vẫn giữ được Helen, trong khi đất sẽ làm mục nát xương cốt em nơi này, bỏ lại tâm nguyện còn dang dở. Rồi sẽ có gã Trojan nào đó nhảy lên mộ em mà kiêu ngạo khoác lác: 'Mong sao Agamemnon lúc nào cũng trả thù được như thế này; hắn đã mang quân tới đây vô ích, để rồi lầm lũi quay về quê nhà với những chiếc thuyền trống không, bỏ mặc Menelaus lại phía sau.' Bọn chúng sẽ buông lời như thế đấy, và nếu ngày đó đến, mong sao mặt đất hãy nứt ra và nuốt chửng lấy anh."

Nhưng Menelaus liền lên tiếng trấn an Agamemnon: "Anh hãy vững tâm, xin đừng làm mọi người hoảng loạn. Mũi tên đã không đâm trúng chỗ hiểm, bởi chiếc đai ngoài làm từ kim loại đánh bóng của em đã cản nó lại, và bên dưới còn có lớp áo giáp cùng chiếc đai xích mà những người thợ rèn đồng đã cất công chế tác."

Agamemnon đáp lời: "Menelaus thân yêu, anh mong mọi chuyện sẽ đúng như lời em nói, nhưng vị thầy thuốc vẫn sẽ khám vết thương cho em và đắp thảo mộc để xoa dịu cơn đau này."

Đoạn, Agamemnon quay sang Talthybius và ra lệnh: "Talthybius, ngươi hãy mau đi tìm Machaon, con trai của vị danh y Aesculapius, bảo ông ấy tới khám cho Menelaus ngay lập tức. Một tên cung thủ xảo quyệt người Trojan hoặc Lycian nào đó đã bắn trọng thương em ấy, gieo rắc nỗi kinh hoàng cho chúng ta và mang lại vinh quang lớn lao cho bản thân hắn."

Talthybius tuân lệnh, vội vã băng qua doanh trại để tìm kiếm Machaon. Chẳng mấy chốc, sứ giả đã thấy ông đang đứng giữa những chiến binh dũng cảm, những người đã theo bước ông từ Tricca. Sứ giả liền tiến đến cất lời: "Hỡi con trai của Aesculapius, vua Agamemnon truyền tôi đến mời ngài tới khám cho Menelaus ngay lập tức. Một tên cung thủ xảo quyệt người Trojan hoặc Lycian nào đó đã bắn trọng thương ngài ấy, gieo rắc nỗi kinh hoàng cho quân ta và mang lại vinh quang lớn lao cho bản thân hắn."

Nghe sứ giả truyền lời, Machaon tức tốc khởi hành. Họ rẽ lối xuyên qua đạo quân Achaean rộng lớn, tiến thẳng tới nơi Menelaus bị thương đang nằm giữa vòng vây của các vị thủ lĩnh. Machaon bước vào giữa vòng tròn, dứt khoát rút mũi tên ra khỏi thắt lưng, lực kéo mạnh đến mức khiến ngạnh tên cong gập lại. Ông tháo chiếc đai sáng bóng, để lộ lớp áo giáp và đai xích bên dưới do những người thợ rèn đồng chế tác; sau đó, ông xem xét kỹ vết thương, lau sạch vết máu và đắp lên vài loại linh dược giảm đau mà thần Chiron đã trao cho Aesculapius bằng lòng quý mến.

Giữa lúc họ đang bận rộn chăm sóc Menelaus, quân Trojan đã ồ ạt xông tới tấn công, chúng đã nai nịt áo giáp sẵn sàng và một lần nữa châm ngòi cho ngọn lửa chiến tranh.

Lúc này, chẳng ai thấy Agamemnon ngủ gật hay run sợ mà trốn tránh trận mạc. Trái lại, nhà vua như ngọn lửa hừng hực khao khát lao ngay vào cuộc huyết chiến. Ngài giao lại cỗ xe chiến nạm đồng rực rỡ cùng bầy ngựa đang thở dốc cho Eurymedon, con trai của Ptolemaeus và là cháu nội của Peiraeus, dặn dò hắn phải luôn giữ ngựa sẵn sàng phòng khi ngài chồn chân mỏi gối vì mải miết đi lại đốc thúc đại quân. Đích thân nhà vua sải bước giữa muôn trùng hàng ngũ. Thấy những chiến binh đang hăm hở xông lên phía trước, ngài tiến đến bên cạnh và cất cao lời khích lệ: "Hỡi những người Argive can trường! Các ngài chớ hề chùn tay chùn bước. Cha Jove vĩ đại sẽ chẳng bao giờ chở che cho quân dối trá! Bọn Trojan là những kẻ đầu tiên chà đạp lên hòa ước và ra tay tấn công chúng ta, thế nên thây ma của chúng rồi sẽ phơi ngoài đồng để kền kền rỉa rói. Chúng ta thề sẽ san phẳng thành trì của chúng, bắt vợ con chúng đày lên chiến thuyền!"

Nhưng với những kẻ đang lấm lét nấp bóng, chẳng có chút dũng khí chiến đấu, nhà vua lại trút xuống cơn thịnh nộ lôi đình. "Hỡi những kẻ Argive hèn nhát và thảm hại kia!" ngài quát lớn rền vang. "Các người không biết nhục nhã sao, khi cứ đứng ngây ra đó như bầy nai con run rẩy? Giống hệt những con vật đã vắt kiệt sức chạy trốn trên đồng bằng rộng lớn, đành co cụm vào nhau chịu trận mà chẳng dám chống cự! Các người mụ mẫm và mất sạch nhuệ khí rồi ư? Hay các người định khoanh tay đứng nhìn quân Trojan tràn đến tận đuôi tàu của chúng ta trên bờ biển, để chờ xem con trai thần Saturn có dang tay cứu vớt các người hay không?"

Nhà vua sải bước không ngơi nghỉ, truyền lệnh đi khắp các đạo binh. Rẽ qua đám đông, ngài tiến đến hàng ngũ quân Cretan, nơi những chiến binh đang nai nịt vũ khí quanh Idomeneus. Vị thống soái của họ đứng đó, toát lên vẻ dữ tợn bạo liệt như một con lợn rừng, trong khi Meriones chỉ huy các tiểu đoàn bọc lót phía sau. Vua Agamemnon rạng rỡ hẳn lên khi thấy ngài, liền cất lời hòa nhã: "Idomeneus, ta luôn dành cho ngài sự ưu ái vượt xa mọi chiến binh Achaean khác, dù là chốn sa trường, trong mọi việc lớn nhỏ, hay ở những bữa yến tiệc linh đình. Khi các vương hầu được chia phần rượu hảo hạng nhất trong bát pha theo định mức, thì cốc của ngài luôn tràn đầy như của chính ta, để ngài thỏa sức nâng ly bất cứ lúc nào. Vậy thì, hãy xông ra chiến trận, chứng tỏ dũng khí ngất trời mà ngài vẫn hằng tự hào bấy lâu!"

Idomeneus oai phong đáp lời: "Tôi sẽ mãi là một đồng chí kiên trung, đúng như lời thề tôi đã khắc ghi với bệ hạ từ ngày đầu xuất chinh. Xin bệ hạ hãy giục giã những chiến binh Achaean khác, để tất thảy chúng ta lao vào trận huyết chiến ngay lập tức! Bọn Trojan đã chà đạp lên lời thề giao ước. Cái chết và sự hủy diệt chắc chắn sẽ giáng xuống đầu chúng, bởi chính chúng đã khơi mào ngọn lửa phản trắc và dám vấy máu chúng ta trước."

Con trai của Atreus bước đi trong niềm hân hoan khó tả, cho đến khi đến bên hai vị tướng Ajax, những người đang khoác lên mình bộ giáp phục uy nghi giữa rừng bộ binh trùng điệp. Giống như người mục đồng đứng trên vách đá cao, bàng hoàng dõi theo cơn bão dữ dội cuốn qua mặt biển đen ngòm dưới luồng gió tây gào thét, cuộn thành một trận lốc xoáy khổng lồ khiến anh ta kinh hãi phải lùa đàn dê trốn vào hang sâu. Hàng ngũ những thanh niên vạm vỡ cắp giáo mang khiên cũng đang rầm rập tiến ra trận mạc như một khối đen tối cuồn cuộn, toát ra sức mạnh vô cùng đáng sợ dưới quyền chỉ huy của hai tướng Ajax. Vua Agamemnon hân hoan xiết bao khi chứng kiến cảnh tượng ấy. "Thật thừa thãi," ngài cất tiếng trầm trồ, "khi phải ra lệnh cho những người thống lĩnh quân Argive như các ngài. Bản thân các ngài đã nhóm lên ngọn lửa khao khát chiến đấu tột cùng trong lòng binh sĩ rồi! Giá như nhờ ân đức của cha Jove, nữ thần Minerva và thần Apollo, mọi chiến binh đều mang trong mình dũng khí ngút ngàn như các ngài. Nếu được vậy, cái ngày thành phố của lão Priam sụp đổ dưới tay chúng ta, cái ngày chúng ta san bằng nó thành bình địa, sẽ chẳng còn xa nữa."

Dứt lời, ngài rời gót và tiến đến vị trí của lão tướng Nestor, nhà hùng biện lỗi lạc của đạo quân Pylos. Ông đang đốc thúc và bày binh bố trận, kề vai sát cánh cùng Pelagon, Alastor, Chromius, Haemon và thủ lĩnh Bias. Bằng kinh nghiệm dày dạn, ông xếp đội kỵ binh, chiến xa và những con tuấn mã ngự ở tuyến đầu, còn lực lượng bộ binh - những tráng sĩ đông đảo và quả cảm mà ông hết mực tin tưởng - trấn giữ vững chãi ở hậu quân. Lũ lính nhát gan bị ông lùa cả vào vòng trong, buộc chúng phải lao mình vào cuộc chém giết dù có muốn hay không. Trước tiên, ông răn dạy đội kỵ binh, căn dặn họ phải ghìm chặt cương ngựa để không làm xáo trộn đội hình. "Đừng ai trong các người," ông sang sảng truyền lệnh, "ỷ vào sức vóc và tài cưỡi ngựa của mình mà tự tách hàng vượt lên nghênh chiến quân Trojan, cũng chớ kẻ nào dám chùn bước lùi lại, bằng không các người sẽ tự bẻ gãy mũi nhọn tấn công của chính mình! Mỗi chiến binh khi giáp mặt với chiến xa kẻ địch, hãy phóng thẳng mũi giáo từ xe của mình! Đó là đấu pháp khôn ngoan nhất. Kẻ xưa cũng mang tầm nhìn này mà chà đạp mọi thành bang và nghiền nát mọi thành lũy quân thù."

Ông lão dạn dày sương gió đã truyền dạy họ bằng tất cả những gì chắt lọc được qua vô vàn trận mạc. Trái tim vua Agamemnon ngập tràn hân hoan. "Ta ước gì," ngài bộc bạch với ông, "chân tay ông cũng bền bỉ và gân cốt ông cũng dẻo dai hệt như sự phán đoán tài tình của ông. Tiếc thay, tuổi già khắc nghiệt - kẻ thù tàn nhẫn của toàn nhân loại - đã đặt bàn tay nặng nề lên đôi vai ông. Giá mà gánh nặng ấy giáng xuống kẻ khác, để ông mãi giữ được sức vóc thanh xuân cường tráng."

Nestor, kỵ sĩ vĩ đại xứ Gerene, điềm đạm đáp lời: "Thưa bệ hạ, ta cũng hằng khao khát lấy lại phong độ ngạo nghễ như thuở ta tự tay kết liễu tên Ereuthalion hùng bạo. Nhưng chư thần chẳng ban phát mọi đặc ân cho bất kỳ ai vào cùng một thời điểm. Khi đó ta mang trong mình ngọn lửa tuổi trẻ, còn giờ đây năm tháng đã ngả bóng chiều tà. Dẫu vậy, ta vẫn sẽ cưỡi chiến xa sát cánh cùng đội kỵ binh, dùng quyền uy của bậc lão thành để dẫn đường chỉ lối. Còn việc phóng những mũi giáo tử thần kia, ta đành nhường lại cho những chàng trai trẻ sung mãn và khỏe mạnh hơn ta."

Agamemnon rảo bước với tâm trạng nhẹ nhõm, nhưng ngay sau đó, ngài bắt gặp Menestheus, con trai của Peteos, đang đứng chần chừ cùng những chiến binh Athens thường ngày vốn vang rền tiếng thét xung trận. Cạnh đó, Ulysses mưu trí tột bậc cũng đang trì hoãn nán lại, giữa vòng vây của đội quân Cephallenian vạm vỡ. Họ chưa bắt được tiếng gầm thét của sa trường, bởi đại quân Trojan và Achaean mới chỉ bắt đầu chuyển dịch. Họ vẫn đứng chôn chân tại chỗ, chờ đợi các cánh quân Achaean khác giáp lá cà với quân Trojan để châm ngòi cuộc chiến. Vừa chứng kiến cảnh ấy, Agamemnon lập tức buông lời quở trách cay nghiệt: "Hỡi con trai của Peteos, và cả ngài nữa, kẻ luôn chìm đắm trong những mưu ma chước quỷ, cớ sao các ngài lại co rúm ở đây mà đợi chờ kẻ khác? Đáng lý ra, hai ngài phải vươn mình làm người tiên phong lao vào chốn bão táp sa trường, vì các ngài luôn là những người đầu tiên có mặt khi hội đồng vương hầu Achaean mở tiệc linh đình! Trên bàn tiệc, các ngài thỏa thuê nhấm nháp những thớ thịt nướng béo ngậy và uống rượu ngon không màng tới thời gian. Thế mà giờ đây, các ngài lại nhơn nhơn thờ ơ, dẫu có mười đạo quân Achaean lao vào xé xác kẻ thù ngay trước mắt mình!"

Ulysses trừng mắt, quăng cái nhìn nảy lửa về phía nhà vua và dõng dạc đáp trả: "Hỡi con trai của Atreus, ngài đang thốt ra những lời lẽ hồ đồ gì vậy? Bằng cớ nào ngài dám cho rằng chúng tôi đang hèn nhát chây ì? Một khi quân Achaean tung toàn lực sống mái với bọn Trojan, ngài sẽ tận mắt chứng kiến - nếu ngài muốn - rằng cha của Telemachus này sẽ nhuốm máu ở hàng ngũ những kẻ xông pha đầu tiên! Những lời chỉ trích của ngài chẳng qua chỉ là thứ ngôn từ rỗng tuếch mà thôi."

Nhận ra sự phẫn nộ trong mắt Ulysses, Agamemnon vội nở nụ cười hòa giải, rút lại những lời lẽ gay gắt vừa thốt ra. "Ulysses," ngài dịu giọng, "hỡi người con trai cao quý của Laertes, bậc thầy của vạn mưu ngàn kế, ta thực tâm không muốn buông lời trách cứ hay ép buộc ngài nhận bất kỳ quân lệnh nào. Bởi ta thừa hiểu trái tim ngài luôn cháy bỏng sự trung thành, và ngài mãi đồng lòng cùng ta. Thôi được rồi, ta xin thành tâm nhận lỗi với ngài vì những lời không hay lúc nãy. Nếu có bất cứ lời báng bổ nào vừa lỡ buông ra, cầu xin chư thần hãy thổi bay nó thành mây khói hư vô."

Ngài bỏ lại họ phía sau, tiếp tục sải bước trên con đường điểm binh. Chẳng mấy chốc, ngài bắt gặp con trai của Tydeus, chiến binh Diomed dũng mãnh, đang đứng im lìm bên cỗ xe và những con tuấn mã, cạnh người bạn đồng hành Sthenelus, con trai của Capaneus. Cơn thịnh nộ lại bùng lên, nhà vua lập tức xỉa xói: "Hỡi con trai của Tydeus, cớ sao ngươi lại đứng rúm ró bên rìa chiến trận đẫm máu thế này? Tydeus vĩ đại chưa từng lùi bước nhục nhã như vậy. Anh ta luôn là ngọn giáo sắc nhọn nhất dẫn dắt quân sĩ lao thẳng vào hàng ngũ kẻ thù-ít nhất là những người từng kề vai sát cánh cùng anh ta quả quyết như vậy, bởi ta chưa hân hạnh được diện kiến anh ta trên chiến địa. Người ta đồn đại rằng sức mạnh của anh ta là độc nhất vô nhị. Đã có lần, anh ta đến Mycenae, không mang gươm giáo của kẻ thù mà với tư cách khách quý, sánh bước cùng Polynices để chiêu mộ binh sĩ. Họ đang sửa soạn cất quân đánh thành Thebes kiên cố, tha thiết xin dân chúng ta chi viện một đội quân tinh nhuệ. Dân Mycenae đã đồng lòng xuất binh, nhưng chính thần Jove đã gieo những điềm báo hung hiểm để ngăn cản. Thế là Tydeus và Polynices đành quay gót ngậm ngùi. Dừng chân bên bờ sông Aesopus phủ đầy cỏ lau rậm rạp, quân Achaean bèn cử Tydeus đi làm sứ giả. Anh ta dũng cảm tiến vào nhà của Eteocles, nơi bọn Cadmean đang tụ tập đông đặc trong một bữa yến tiệc linh đình. Giữa vòng vây kẻ thù, một mình một gươm, anh ta không mảy may khiếp sợ mà ngang nhiên thách thức bọn chúng trong mọi cuộc so tài. Nhờ sức mạnh vô song mà nữ thần Minerva ban tặng, anh ta dễ dàng đè bẹp tất cả. Bọn Cadmean nuốt hận, bí mật điều động năm mươi gã trai tráng thiện chiến, do hai viên tướng sừng sỏ dẫn đầu-Maeon sánh ngang thần linh, con trai của Haemon, và Polyphontes, con trai của Autophonus-phục kích anh ta trên đường về. Nhưng Tydeus đã tắm máu bọn chúng, vung gươm tàn sát tất thảy, chỉ chừa mạng cho mỗi Maeon để hắn trở về làm chứng theo sự an bài của thiên ý. Tydeus xứ Aetolia là một huyền thoại oai hùng như thế đấy! Ngờ đâu, đứa con trai nối dõi của anh ta, ngoài cái tài uốn lưỡi trôi chảy, lại chẳng thể kế thừa nổi một góc dũng khí của cha mình nơi sa trường."

Diomed cúi đầu nín lặng, nỗi hổ thẹn cháy rực trong lồng ngực trước những lời đay nghiến của vị chúa tể. Nhưng con trai của Capaneus lại nổi trận lôi đình, gay gắt phản bác: "Hỡi con trai của Atreus, ngài đừng cố tình bẻ cong sự thật, bởi ngài hoàn toàn có thể nói lời ngay thẳng. Chúng tôi ngẩng cao đầu tự hào rằng mình còn vượt xa thế hệ cha ông! Chẳng phải chính chúng tôi đã công phá thành Thebes bảy cổng kiên cố đó sao? Bức tường thành sừng sững hơn, quân số địch đông đảo hơn, thế mà chúng tôi vẫn giành chiến thắng nhờ tuyệt đối tin tưởng vào những điềm báo thiêng liêng và ân sủng của thần Jove. Trong khi đó, các bậc cha ông lại chuốc lấy cái chết thảm khốc bởi sự mù quáng ngu xuẩn của chính mình. Vì lẽ đó, ngài đừng bao giờ lấy cha ông chúng tôi ra để hạ thấp và sỉ nhục chúng tôi!"

Diomed ném một cái nhìn uy nghiêm về phía người đồng đội, giọng trầm xuống đầy uy lực: "Anh hãy im lặng và nghe cho rõ lời tôi dặn đây! Agamemnon hối thúc quân Achaean xung trận chẳng có gì sai trái cả. Bởi lẽ, vương miện vinh quang rực rỡ nhất sẽ thuộc về ngài ấy nếu chúng ta san phẳng được thành trì kiên cố kia, và ngài ấy cũng sẽ là người gánh lấy nỗi nhục nhã muôn đời nếu chúng ta thảm bại. Thế nên, thay vì đấu khẩu, chúng ta hãy dùng máu thịt để chứng minh lòng dũng cảm bất diệt của mình."

Nói đoạn, chàng tung mình vọt khỏi chiến xa. Tiếng áo giáp đồng va đập vào thân hình tráng kiện vang lên những âm thanh khô khốc, dữ dội và chết chóc, mang sức mạnh áp đảo đến mức ngay cả những chiến binh can trường nhất cũng phải rùng mình kinh hãi.

Tựa như một ngọn sóng khổng lồ ầm ầm xô bờ khi ngọn gió tây thổi bùng cơn thịnh nộ-từ đằng xa, nó vươn cao chiếc đầu kiêu hãnh rồi hung hãn đổ ập xuống triền cát; ngọn sóng cuộn trào vượt qua những vách đá lởm chởm, tung bọt mặn trắng xóa vỡ òa khắp chốn-những đội hình phalanx2 dày đặc của quân Danaan cũng rầm rập tiến ra sa trường với khí thế kiên định y như thế. Các vị thủ lĩnh cất cao giọng truyền lệnh, trong khi hàng vạn binh sĩ bước đi mà không một ai hé răng nửa lời; trước một đạo quân hùng hậu đến nhường ấy, người ta ngỡ như chẳng ai dám cất tiếng thở mạnh, tất cả đều chìm trong một sự phục tùng lặng lẽ tuyệt đối. Dưới ánh mặt trời chói lọi, áo giáp trên người họ lấp lánh thứ ánh sáng đầy uy dũng. Trái lại, âm thanh huyên náo dội lên từ hàng ngũ quân Trojan lại ồn ào như tiếng của hàng vạn con cừu cái đang chen chúc chờ vắt sữa trong khoảnh sân rộng lớn của một điền chủ, chúng không ngớt kêu be be để đáp lại tiếng gọi của bầy cừu non; bởi đạo quân ấy vốn dĩ không có chung một tiếng nói hay ngôn ngữ, âm thanh của họ là sự pha trộn hỗn tạp từ vô vàn giọng điệu của những con người đến từ muôn phương. Phía bên này được truyền dũng khí bởi chiến thần Mars, trong khi bên kia lại được nữ thần Minerva dẫn dắt-sát cánh cùng họ là Sự Hoảng Loạn, Thất Bại, và Xung Đột, nữ thần mang cơn thịnh nộ không bao giờ vơi cạn3, em gái và cũng là chiến hữu của thần Mars khát máu. Ban đầu, ả trông vô cùng thấp bé, nhưng rồi ả không ngừng vươn mình lớn dần lên, cho đến khi đỉnh đầu ả chạm tới tận vòm trời, dẫu đôi bàn chân ả vẫn đang giẫm đạp trên mặt đất. Chính ả là kẻ luồn lách giữa hàng ngũ đôi bên, gieo rắc những mầm mống bất hòa nhằm gặt hái thêm bao nỗi đau thương chết chóc bủa vây lên tất thảy.

Khi hai đạo quân giáp mặt, khiên hung hãn va vào khiên và mũi giáo điên cuồng đâm sầm vào nhau trong cơn thịnh nộ rực lửa của sa trường. Những tấm khiên chạm trổ tinh xảo ầm ầm đập vào nhau, hòa cùng tiếng giậm chân rầm rập của một đám đông vô tận-tiếng gào thét của cái chết đan xen cùng tiếng hò reo hoang dại của cả kẻ vung gươm lẫn người ngã xuống, và mặt đất chốc lát đã nhuộm đỏ một màu máu tươi. Cảnh tượng ấy giống hệt như những dòng suối mùa lũ ăm ắp nước mưa, cuộn chảy điên cuồng xuống những hẻm vực sâu thẳm, cho đến khi hai dòng nước giận dữ đâm sầm vào nhau giữa một hẻm núi hẹp, và người chăn cừu đứng trên sườn đồi xa xăm cũng phải rùng mình khi nghe thấy tiếng gầm rú vang vọng của chúng-sự tàn khốc, nhọc nhằn và những âm thanh đinh tai nhức óc của hai đạo quân trong giờ phút giáp lá cà cũng man rợ và kinh hoàng y như vậy.

Mở màn trận huyết chiến, Antilochus đoạt mạng Echepolus - con trai Thalysius, một dũng tướng mang trọng giáp của quân Trojan đang tả xung hữu đột nơi tiền tuyến. Ngài phóng ngọn giáo xuyên thủng phần chóp mũ bảo hiểm, găm thẳng vào trán kẻ địch. Mũi đồng sắc bén xuyên qua xương sọ, và bóng tối trùm kín đôi mắt hắn. Echepolus ngã vật xuống như một ngọn tháp đổ sập giữa biển người hỗn loạn. Thấy hắn gục ngã, vua Elephenor - con trai Chalcodon, vị thủ lĩnh của đội quân Abantes kiêu hãnh - liền xông tới. Ngài cố kéo cái xác khỏi cơn mưa lao mác đang trút xuống rào rào để đoạt lấy bộ chiến giáp. Thế nhưng, toan tính ấy chẳng tày gang. Agenor phát hiện ngài đang lôi thi hài đi, liền chớp lấy thời cơ ngài cúi xuống để lộ mạn sườn không có khiên che chắn. Một ngọn giáo bọc đồng đâm phập vào sườn, cướp đi sinh mạng của vị vua kiêu dũng. Ngay lập tức, cuộc ác chiến quanh xác ngài bùng lên dữ dội giữa quân Trojan và Achaean. Hai bên lao vào cắn xé nhau như bầy sói đói, người này giẫm đạp lên xác người kia trong cơn cuồng sát.

Ngay sau đó, Ajax - người con trai dũng cảm của Telamon - tước đi sinh mạng của chàng thanh niên khôi ngô Simoeisius. Chàng là máu mủ của Anthemion, được sinh ra bên dòng sông Simois4 hiền hòa khi mẹ chàng rời núi Ida sau chuyến thăm bầy cừu cùng cha mẹ. Cái tên Simoeisius gợi nhớ đến dòng sông quê hương, nhưng thật buồn, chàng chẳng sống đủ lâu để báo đáp ơn sinh thành. Ở vào độ tuổi tráng kiện nhất, mũi giáo lạnh lùng của Ajax đã đoạt mạng chàng. Vừa xông lên hàng đầu, Simoeisius đã bị đâm xuyên ngực phải. Ngọn giáo xuyên thấu bờ vai, và chàng gục ngã như một cây dương mọc sừng sững giữa đồng cỏ ven hồ, vươn tán lá xanh um tùm lên trời cao, rồi bị lưỡi rìu tàn nhẫn của người thợ mộc chặt đứt cội rễ để uốn làm vành bánh xe chiến, vứt chỏng chơ bên bờ nước chờ khô. Đó là thảm cảnh của Simoeisius, con trai Anthemion, dưới tay Ajax. Chướng mắt trước cảnh ấy, Antiphus - con trai vua Priam trong bộ chiến giáp chói lọi - lao ngọn giáo từ giữa đám đông nhắm thẳng vào Ajax. Ngọn giáo trượt mục tiêu nhưng lại đâm xuyên vùng bẹn Leucus, người đồng chí can trường của Ulysses, đúng lúc anh đang kéo xác Simoeisius đi. Leucus đổ gục xuống thi hài, đôi tay buông thõng. Chứng kiến chiến hữu bỏ mạng, Ulysses hừng hực lửa hận. Trong bộ giáp oai phong, ngài sải những bước dài vượt lên tuyến đầu. Ánh mắt nảy lửa của ngài lướt quanh tìm kiếm mục tiêu khiến quân Trojan phải kinh hồn bạt vía dạt ra. Không để ngọn lao phóng đi vô ích, ngài đâm trúng Democoon - đứa con rơi của vua Priam, kẻ vừa đến từ Abydos, nơi hắn chăn dắt đàn ngựa của cha mình. Trong cơn thịnh nộ tột cùng, Ulysses phóng giáo xuyên thấu thái dương hắn, mũi đồng sắc nhọn xuyên thấu từ bên này sang bên kia trán. Màn đêm tử thần lập tức buông xuống đôi mắt Democoon. Hắn ngã vật xuống mặt đất, bộ giáp va đập loảng xoảng. Hector cùng đội quân tiên phong buộc phải rút lui trước khí thế vũ bão, trong khi quân Argive reo hò dậy sóng, kéo xác kẻ thù đi và dồn ép trận tuyến. Từ đỉnh Pergamus nhìn xuống, thần Apollo cau mày bất bình. Ngài cất cao giọng vang vọng, thúc giục quân Trojan: "Hỡi các ngươi! Hãy lao thẳng vào kẻ thù! Đừng để bọn Argive chà đạp các ngươi như thế! Da thịt các ngươi nào phải làm từ sắt đá mà trơ lì trước đao kiếm! Hơn nữa, hãy nhớ rằng Achilles, đứa con trai của nữ thần Thetis kiều diễm, chẳng hề tham chiến, hắn vẫn đang ôm hận ngồi lỳ bên những mạn thuyền kia!"

Lời hiệu triệu của vị thần dũng mãnh vang dội từ phía tòa thành. Cùng lúc ấy, người con gái đáng gờm của Jove vĩ đại - nữ thần sinh ra từ dòng Trito huyền thoại - oai vệ sải bước giữa hàng ngũ quân Achaean. Nàng không ngừng thổi bùng nhuệ khí, thúc giục chiến binh tiến lên bất cứ khi nào thấy họ có chút chùn bước.

Định mệnh nghiệt ngã tiếp tục giáng đòn xuống Diores, con trai Amarynceus. Một hòn đá sắc lởm chởm văng mạnh, đập nát mắt cá chân phải của ngài. Kẻ ném đá không ai khác là Peirous, con trai Imbrasus - thủ lĩnh quân Thracian đến từ Aenus. Cú ném bạo tàn nghiền nát cả xương tủy lẫn gân cốt. Diores ngã ngửa ra sau, trong cơn hấp hối vội vàng vươn đôi tay về phía đồng đội. Nhưng gã Peirous hung hãn đã nhào tới, đâm ngập giáo vào bụng ngài. Ruột gan tuôn trào trên mặt đất rướm máu, và đôi mắt ngài lịm dần trong màn đêm u ám. Thế nhưng, khi Peirous vừa quay gót rời khỏi cái xác, Thoas xứ Aetolia đã phóng ngọn giáo găm phập vào ngực hắn, mũi nhọn xuyên sâu vào buồng phổi. Thoas sấn tới, vung tay rút giáo ra khỏi ngực kẻ thù, tuốt gươm chém một nhát chí mạng ngang bụng, kết liễu đời hắn. Tuy nhiên, ngài không thể đoạt lấy bộ giáp, bởi những chiến binh Thracian búi tóc chỏm đã lập tức bao vây thi hài thủ lĩnh. Hàng chục ngọn giáo dài chĩa tủa ra tua tủa, buộc Thoas - dẫu mang thân hình hộ pháp và lòng can trường xuất chúng - cũng đành phải lùi bước. Vậy là, hai thi hài nằm sõng soài cạnh nhau trên mặt đất lạnh lẽo: một là thủ lĩnh quân Thracian, người kia là dũng tướng quân Epean. Và xung quanh họ, không biết bao nhiêu sinh mạng nữa cũng vùi thây nơi sa trường.

Lúc này, chẳng một ai dám coi nhẹ sự khốc liệt của trận chiến, trừ phi người đó được đích thân nữ thần Minerva dìu dắt, dang tay che chở khỏi cơn mưa giáo mác và mũi tên để dạo bước nguyên vẹn giữa chốn sa trường. Bởi lẽ trong ngày hôm đó, biết bao chiến binh Trojan và Achaean đã gục ngã, nằm úp mặt sóng soài bên nhau, tắm chung một dòng máu đổ.

  1. Mật hoa (nectar) cùng với đặc ân (ambrosia) là thức ăn và đồ uống thần thánh trên đỉnh Olympus, được cho là mang lại sự bất tử và vẻ đẹp vĩnh cửu cho các vị thần Hy Lạp. ↩

  2. Phalanx là đội hình chiến thuật bộ binh khép kín nổi tiếng của Hy Lạp cổ đại. Các chiến binh đứng sát nhau, tạo thành một bức tường khiên vững chắc và chĩa giáo dài về phía trước, tạo sức mạnh càn lướt vô cùng đáng sợ. ↩

  3. Ám chỉ nữ thần bất hòa Eris (Discordia trong tiếng La Mã), kẻ thường xuyên tháp tùng thần chiến tranh. Bà chính là người đã ném Quả táo Vàng khắc chữ "Dành cho người đẹp nhất", châm ngòi cho sự kiện dẫn đến cuộc chiến thành Troy. ↩

  4. Simois là một trong hai con sông lớn chảy qua đồng bằng Troy (cùng với sông Scamander). Trong tín ngưỡng cổ đại, các con sông thường được nhân cách hóa thành các vị thần bảo trợ và cội nguồn sự sống của vùng đất. ↩