QUYỂN XXI.
Trận chiến giữa Achilles và dòng sông Scamander-Các vị thần giao chiến với nhau-Achilles dồn quân Troy vào trong cổng thành.
Bấy giờ, khi toán quân chạy đến khúc cạn của dòng Xanthus cuồn cuộn sóng nước - con sông thiêng do thần Jove bất tử sinh ra, Achilles liền chia cắt đội hình địch thành hai ngả. Một nửa bị chàng lùa truy sát qua cánh đồng trống hướng thẳng về phía thành bang, giẫm lại đúng con đường mà quân Achaea từng hoảng loạn tháo lui ngày hôm trước khi Hector đang đà thắng như chẻ tre. Nhánh quân này cuống cuồng tháo thân, cho đến khi nữ thần Juno giáng xuống một màn sương mù đặc quánh chặn đứng lối thoát của chúng. Nửa còn lại thì bị dồn ép tứ bề, thi nhau ngã nhào xuống dòng nước xoáy sâu thẳm lấp loáng ánh bạc, tạo nên một trận huyên náo vang động đất trời. Làn nước gầm gào dội lại, đôi bờ âm vang tiếng kêu la ầm ĩ, khi lũ tàn binh nháo nhác bơi lội tứ tung giữa muôn vàn luồng nước xiết. Tựa như một bầy châu chấu vỡ tổ, nháo nhào bay ùa về phía bờ sông để chạy trốn cơn bão lửa rực đỏ trên cánh đồng hoang - ngọn lửa bừng bừng lao tới vùi lấp khiến chúng phải cuộn tròn mình rơi rụng xuống nước - dòng Xanthus cuộn trào cũng tràn ngập tiếng thét gào của cả người lẫn ngựa, tất cả giãy giụa trong cơn hỗn loạn tột cùng dưới lưỡi giáo oan nghiệt của Achilles.
Chẳng chút ngần ngại, người anh hùng uy dũng cắm phập ngọn giáo của mình trên bờ, tựa vội vào bụi liễu sam rồi lao sầm xuống sông tựa một vị thần linh, trên tay chỉ nắm trần một thanh gươm sắc bén. Ánh mắt chàng rực sát khí vung kiếm chém gục tàn quân Troy ngã như rạ khắp mọi nơi. Tiếng rên rỉ hấp hối của những kẻ mạng vong vang lên rùng rợn sau mỗi nhát gươm phạt xuống, nháy mắt đã nhuộm đỏ ngầu cả một khúc sông. Cảnh tượng hệt như đàn cá nhỏ kinh hoàng chạy trốn một con cá heo khổng lồ háu đói, hoảng loạn chui rúc lấp kín mọi ngóc ngách của bến cảng tĩnh lặng - bởi lẽ con quái vật ấy chắc chắn sẽ xé xác nuốt trọn bất cứ con mồi nào nó tóm được - tàn quân Troy cũng hãi hùng co rúm lại dưới hai bên bờ vực của dòng sông bề thế. Đến khi đôi tay đã mỏi nhừ vì đẫm máu tàn sát, Achilles bèn vớt mười hai gã thanh niên còn thoi thóp ra khỏi dòng nước xiết. Chàng giữ mạng chúng làm vật hiến tế nhằm trả thù cho vong linh của Patroclus, người con trai quả cảm của Menoetius. Người anh hùng kéo tuột những kẻ đang thất kinh hệt như những chú nai con ngơ ngác, lạnh lùng trói giật cánh khuỷu chúng ra sau lưng bằng chính dây đai áo của chúng, rồi giao nộp cho binh lính áp giải về mạn thuyền. Xong xuôi đâu đấy, chàng lại một lần nữa lao mình xuống dòng sông, cơn khát máu vẫn trào dâng cháy bỏng.
Tại đây, chàng bắt gặp Lycaon, hoàng tử thành Troy, con trai lão vương Priam thuộc dòng dõi Dardanus lừng lẫy, đang tuyệt vọng ngụp lặn tìm đường thoát khỏi dòng nước xiết. Đây chính là kẻ mà Achilles từng bắt sống làm tù binh. Dạo ấy, trong một đêm tối trời đột kích vào vườn nho của nhà vua, chàng đã tóm gọn Lycaon khi hắn đang cặm cụi chặt những nhánh vả dại để đan xe ngựa bằng liễu gai. Đòn đánh úp bất ngờ của Achilles đã mang đến cho vị hoàng tử một nỗi bất hạnh khôn lường, khi hắn bị áp giải vượt biển khơi đến tận Lemnos và bị bán cho con trai của Jason. Thế nhưng, nhờ một người bằng hữu tên Eetion xứ Imbros bỏ ra món tiền chuộc khổng lồ, hắn được đưa tới Arisbe, rồi từ đó trốn thoát, tìm đường cất bước hồi hương. Kể từ khi rời Lemnos sau bao trắc trở, Lycaon mới sum họp cùng gia đình vỏn vẹn được mười một ngày. Đến ngày thứ mười hai, ý trời lại một lần nữa đưa hắn vào tay Achilles, người sẽ tước đoạt mạng sống và đẩy hắn xuống cõi Hades dẫu hắn chẳng hề mong muốn. Khi Achilles nhìn thấy, Lycaon đang hoàn toàn tay không tấc sắt. Chẳng mũ trụ, chẳng khiên che đỡ, ngọn giáo cũng không còn. Hắn đã quẳng sạch áo giáp lên bờ, toàn thân ướt sũng mồ hôi, oằn mình vật lộn mong thoát khỏi dòng sông cuồn cuộn, chút sức tàn giờ đây cũng đã cạn kiệt.
Kinh ngạc trước cảnh tượng ấy, Achilles thầm nhủ: "Chuyện quái lạ gì thế này? Nếu tên nhãi ranh kia có thể sống sót lội về từ tận Lemnos xa xôi, thì có lẽ nào ta lại sắp thấy lũ người Troy mà ta từng tự tay kết liễu lũ lượt đội mồ sống dậy từ cõi âm chăng? Phải chăng ngay cả biển cả xám xịt oai hùng cũng chẳng đủ sức giam cầm hắn, như đã từng nuốt chửng bao kẻ khốn cùng khác bất chấp ý muốn của chúng? Lần này, ta sẽ cho hắn nếm mùi lưỡi giáo của ta. Ta muốn xem cho tường tận, liệu đất mẹ uy nghiêm-nơi vốn dư sức ghì chặt cả những bậc cường giả-có thể trói buộc được linh hồn hắn hay không, hay hắn vẫn còn đường lóc cóc bò về."
Achilles khựng lại, đôi mắt ngập ngừng những toan tính. Nhưng Lycaon đã lảo đảo lao tới, đầu óc choáng váng, cố sức bấu chặt lấy đầu gối người anh hùng. Khát khao sống mãnh liệt cuộn trào trong hắn, đẩy lùi nỗi sợ hãi cái chết đang kề cận. Achilles vung giáo đâm thẳng, rắp tâm đoạt mạng, nhưng Lycaon nhanh nhẹn rạp mình nhào tới ghì siết lấy chân chàng. Ngọn giáo sượt qua lưng hắn, cắm phập xuống mặt đất đầy uất hận, mặc cho mũi giáo lạnh lẽo đang cồn cào thèm khát máu tươi. Một tay ôm riết lấy gối Achilles mà tha thiết cầu xin, tay kia hắn bám chặt cán giáo quyết không buông. Lycaon khẩn khoản thốt lên: "Achilles hỡi, xin ngài hãy rủ lòng xót thương mà tha mạng cho tôi! Trong chính túp lều của ngài, tôi đã bẻ chia mẩu bánh đầu tiên vào cái đêm ngài đột kích bắt tôi làm tù binh nơi vườn nho nọ. Rồi ngài bán tôi tới Lemnos, chia cắt tôi khỏi phụ vương và những người thân yêu. Đổi lại, tôi đã mang về cho ngài khoản tiền tương đương cả trăm con bò mộng. Tôi thậm chí phải chuộc lại thân mình với cái giá gấp ba lần ngần ấy! Tôi mới vừa đặt chân về Ilius tráng lệ được mười hai ngày sau chuỗi ngày đọa đày tủi nhục, vậy mà giờ đây, số mệnh nghiệt ngã lại một lần nữa quăng tôi vào tay ngài. Thần Jove hẳn phải căm ghét tôi đến thấu xương mới đẩy tôi vào nanh vuốt ngài lần thứ hai. Mẹ tôi, nàng Laothoe, con gái của lão vương Altes-người đang trị vì tộc Lelegae hiếu chiến và cai quản vùng Pedasus dốc đứng bên bờ sông Satnioeis-đã sinh ra tôi mang một số kiếp quá đỗi mong manh. Vua Priam mang sính lễ đón nàng cùng bao nữ nhân khác, sinh hạ được hai người con trai, và nay cả hai đều sắp nếm mũi giáo của ngài. Ngọn giáo ác nghiệt của ngài vừa mới tước đi sinh mạng của người anh em Polydorus cao quý của tôi ngay nơi tiền tuyến. Giờ đây, bóng đen tử thần lại tiếp tục đổ ập xuống đầu tôi, bởi tôi biết mình làm sao thoát khỏi lưỡi gươm của ngài một khi thiên đình đã trói buộc số phận tôi vào tay ngài. Hơn nữa, tôi thiết tha khẩn khoản, xin ngài hãy lưu tâm lời này mà tha mạng cho tôi: tôi không cùng một mẹ với Hector-kẻ đã cướp đi sinh mạng người đồng đội dũng cảm và cao quý của ngài!"
Bằng những lời tha thiết ấy, vị hoàng tử con trai vua Priam khẩn khoản van nài Achilles. Thế nhưng, đáp lại hắn chỉ là một giọng điệu lạnh lùng, nghiêm nghị.
"Đồ ngốc," Achilles gầm gừ, "đừng hòng đem chuyện tiền chuộc ra mặc cả với ta. Trước cái ngày Patroclus ngã xuống, ta vẫn có thú vui dung tha mạng sống cho quân Troy, bắt sống và bán chúng sang bên kia bờ đại dương thăm thẳm. Nhưng giờ đây, sẽ không một kẻ nào còn đường sống sót một khi thiên đình đã phó mặc chúng vào tay ta ngay trước cổng thành Ilius này-và trong toàn bộ lũ người Troy, con trai của Priam sẽ phải hứng chịu cái chết thê thảm nhất. Vì lẽ đó, bạn hỡi, ngươi cũng phải bỏ mạng. Cớ sao ngươi lại sướt mướt rên rỉ đến vậy? Patroclus vĩ đại đã ngã xuống, và người anh hùng ấy còn cao quý hơn ngươi gấp trăm ngàn lần. Còn ta đây thì sao-ngươi không thấy ta uy vũ và dũng mãnh ngần này ư? Dòng máu đang chảy trong ta thừa hưởng từ một người cha vinh hiển và một người mẹ nữ thần. Ấy vậy mà, bàn tay tàn nhẫn của số mệnh và bóng đen tử thần vẫn đang chực chờ bủa vây lấy ta. Ngày đó chắc chắn sẽ tới, có thể là lúc bình minh ló rạng, khi chiều tà buông xuống, hay ngay giữa ban trưa, sẽ có một kẻ đoạt mạng ta giữa sa trường rực lửa, bằng một mũi giáo xuyên thấu, hoặc một mũi tên tàn độc lao ra từ cánh cung."
Từng lời của Achilles vang lên đanh thép khiến lòng Lycaon chùng xuống, tuyệt vọng. Hắn buông thõng ngọn giáo, tuyệt vọng giơ cả hai tay ra phía trước như buông xuôi chấp nhận cái chết. Không chần chừ, Achilles vung thanh gươm sắc lẹm, chém một nhát chí mạng vào xương quai xanh trên cổ hắn. Thanh gươm hai lưỡi lạnh lùng cắm ngập vào da thịt đến tận chuôi. Lycaon ngã vật xuống, sóng soài trên mặt đất. Dòng máu đen quánh tuôn xối xả, nhuốm đỏ ướt đẫm cả một vùng cỏ úa. Achilles liền thô bạo túm lấy chân cái xác không hồn, quăng thẳng xuống dòng sông để thác nước cuốn trôi, miệng không ngớt buông lời nhạo báng cay độc:
"Nằm đó mà làm bạn với bầy cá đi, chúng sẽ liếm láp cho sạch máu trên vết thương của ngươi và reo hò hả hê với bữa tiệc này. Mẹ ngươi sẽ chẳng bao giờ có cơ hội đặt xác con trai lên giàn hỏa thiêu mà khóc thương, bởi những xoáy nước hung tợn của Scamander sẽ cuốn phăng ngươi vào lòng đại dương bao la sâu thẳm. Nơi ấy, bầy cá sẽ háu đói rỉa sạch mỡ của Lycaon khi chúng xuyên qua những gợn sóng đen ngòm. Lũ chúng bay rồi sẽ lũ lượt bỏ mạng như thế cả thôi, cho đến ngày ta đập nát những bức tường thành vững chãi của Ilius kiêu hãnh. Bọn bay cứ việc hèn nhát bỏ chạy, còn ta sẽ đuổi theo truy cùng diệt tận. Dòng sông thần linh dẫu có tỏa ánh bạc bao la lấp lánh kia cũng chẳng che chở được cho bọn bay đâu, dù chúng bay có ném xuống bao nhiêu bò mộng hay hiến tế bao nhiêu chiến mã sống. Tất cả bọn bay sẽ phải đền tội bằng cái chết thê thảm nhất, cho đến khi không còn một kẻ nào chưa trả giá đủ cho cái chết đau thương của Patroclus, và cho cả sự tàn sát dã man mà bọn bay đã trút xuống đầu quân Achaea trong những ngày ta vắng mặt nơi chiến địa."
Nghe những lời ngạo mạn của Achilles, dòng Scamander sục sôi phẫn nộ. Từ tận đáy sâu, thần sông ngấm ngầm toan tính cách trói buộc đôi tay nhuốm máu của gã chiến binh cuồng loạn, hầu cứu rỗi quân Troy khỏi họa diệt vong. Trong lúc đó, Achilles, tay lăm lăm ngọn giáo tử thần, điên cuồng lao thẳng tới Asteropaeus - đứa con quả cảm của thủ lĩnh Pelegon. Asteropaeus vốn mang dòng máu thần thánh, là trái ngọt từ mối tình giữa dòng sông Axius kỳ vĩ và nàng Periboea, trưởng nữ của Acessamenus. Giữa dòng nước cuồn cuộn, Asteropaeus oai phong trỗi dậy, hai tay vung hai ngọn giáo nhọn hoắt. Chính thần Xanthus đã truyền thêm dũng khí cho hắn, bởi vị thần đang phẫn uất tột cùng trước thảm cảnh hàng loạt thanh niên gục ngã dưới lưỡi kiếm vô tình của Achilles, nhuộm đỏ cả dòng nước trong xanh. Khi hai bóng hình chạm trán giữa làn nước dữ, Achilles lạnh lùng cất tiếng vặn hỏi trước:
"Ngươi là kẻ nào, xuất thân từ đâu mà dám hiên ngang chắn lối ta? Thật vô phúc cho đấng sinh thành nào có đứa con liều mạng đối đầu với ta!"
Chẳng chút nao núng, người con trai của Pelegon đanh thép đáp lời:
"Hỡi người con vĩ đại của Peleus, cớ sao ngươi lại bận tâm đến gốc gác của ta? Ta đến từ miền đất Paeonia màu mỡ, xa xôi, thân là thủ lĩnh của đội quân Paeonia kiêu hãnh. Ta vừa đặt chân tới Ilius mới tròn mười một ngày. Trong huyết quản ta chảy tràn dòng máu của sông thần Axius - Axius, tuyệt sắc nhất trong muôn vàn con sông trên thế gian. Ngài đã sinh ra chiến binh lừng danh Pelegon, người mà thiên hạ tôn xưng là cha ta. Nào, hãy giao chiến đi, Achilles!"
Lời thách thức vừa dứt, Achilles dũng mãnh giương cao ngọn giáo tạc từ gốc tần bì ngự trên đỉnh Pelion hùng vĩ. Phía bên kia, Asteropaeus đồng loạt vung cả hai ngọn lao nhọn, bởi hắn sở hữu tuyệt kỹ sử dụng hai tay như một; song, nỗ lực ấy lại trở nên uổng phí. Ngọn giáo thứ nhất giáng thẳng vào tấm khiên của Achilles nhưng bật ra vô hại, vì lớp vàng ròng, món quà vô giá từ chư thần, đã kiên cố chắn đứng lưỡi tử thần. Ngọn thứ hai sượt qua khuỷu tay phải Achilles, xé rách da thịt khiến dòng máu sẫm ứa ra, rồi cắm phập xuống lớp đất bùn, ngậm ngùi vuột mất bữa tiệc máu tanh. Cơn khát máu sôi sục, Achilles phóng ngọn giáo tử thần về phía Asteropaeus, nhưng mũi giáo đi chệch mục tiêu, cắm ngập quá nửa thân vào vách bờ sông dựng đứng. Không chần chừ, người con trai của Peleus vung gươm sắc, lao sầm sập về phía đối thủ với sự cuồng nộ tột bậc. Asteropaeus lúc này tuyệt vọng dùng chút sức tàn, nắm chặt lấy cán giáo của Achilles đang cắm chặt nơi bờ sông; ba lần hắn nghiến răng gồng mình rút mạnh, và cả ba lần đều bất lực buông xuôi. Đến lần thứ tư, khi hắn cố uốn cong thân giáo hòng bẻ gãy, thì thanh gươm của Achilles đã giáng xuống chí mạng. Lưỡi gươm phạt một đường sắc lẹm ngang bụng dưới, khiến ruột gan Asteropaeus trào cả ra mặt đất. Bóng tối của cái chết lạnh lẽo phủ xuống đôi mắt khi hắn nằm thoi thóp chút hơi tàn. Dẫm gót chân lên ngực kẻ bại trận, Achilles phũ phàng tước đi bộ áo giáp sáng loáng, buông lời chế giễu cay nghiệt:
"Hãy nằm yên đó! Dẫu cho ngươi mang trong mình huyết mạch của dòng sông vĩ đại, cũng chẳng làm sao bì kịp dòng dõi của con trai thần Saturn uy quyền. Ngươi kiêu hãnh vì mình sinh ra từ sóng nước, còn ta đây lại là hạt giống của thần Jove tối cao. Cha ta là Peleus, giọt máu của Aeacus, bậc quân vương thống lĩnh muôn vàn chiến binh Myrmidon dũng mãnh, và chính Aeacus lại là con đẻ của Jove. Như uy quyền của Jove áp đảo mọi dòng sông cuồn cuộn đổ ra biển lớn, thì dòng dõi của ngài cũng vĩnh viễn vượt lên trên con cháu của bất kỳ dòng sông nào. Nhìn xem, ngươi có một dòng sông lớn ngay bên cạnh đấy, liệu ngài ấy có đoái hoài mà dang tay cứu giúp ngươi không? Phàm trên đời, chẳng kẻ nào kháng cự nổi sức mạnh của Jove, vị thần sinh ra từ Saturn. Uy quyền ấy, ngay cả vua sông Achelous hay dòng hải lưu hùng vĩ Oceanus thẳm sâu - nơi khởi nguồn của vạn ngọn suối, dòng sông, biển cả - cũng chẳng thể sánh bằng. Trước những tia sét rạch ngang bầu trời và tiếng sấm gầm vang rền từ cõi thiên đình của Jove vĩ đại, đến cả chúa tể Oceanus cũng phải rùng mình khiếp sợ."
Dứt lời, chàng lạnh lùng rút ngọn giáo đồng ra khỏi vách bờ, bỏ mặc cái xác Asteropaeus nằm chỏng chơ trên nền cát lạnh. Dòng nước tối đen cuồn cuộn vỗ về cái xác vô hồn, trong lúc bầy cá lươn háu đói xúm xít cắn rỉa lớp mỡ quanh vùng bụng hắn. Chẳng bận tâm, Achilles tiếp tục lao theo truy sát đám quân Paeonia đang hoảng loạn giẫm đạp lên nhau dọc bờ sông, khi vừa chứng kiến vị thủ lĩnh kiêu hãnh gục ngã dưới tay người con trai của Peleus. Ngay tại khúc sông đó, lưỡi gươm oan nghiệt của chàng đã kết liễu sinh mạng Thersilochus, Mydon, Astypylus, Mnesus, Thrasius, Oeneus cùng Ophelestes. Cuộc thảm sát kinh hoàng này sẽ còn nuốt chửng biết bao mạng người nữa, nếu thần sông Scamander không phẫn nộ tột đỉnh. Thoát thai thành hình hài con người từ vùng nước sâu thẳm, ngài cất giọng ầm vang:
"Achilles! Nếu ngươi kiêu hãnh xưng hùng về sức vóc trác tuyệt, thì sự tàn độc của ngươi cũng bỏ xa muôn loài, bởi chư thần luôn kề vai sát cánh che chở cho ngươi. Nếu con trai của thần Saturn đã ân chuẩn cho ngươi tận diệt quân Troy, thì ít nhất, hãy lùa bọn chúng ra khỏi dòng nước của ta, mà phô diễn thú vui đẫm máu đó trên cạn. Dòng nước trong ngần của ta giờ đây ngập ngụa xác thối, ta chẳng thể nào rẽ lối thoát đổ ra biển lớn vì đã bị nghẽn ứ bởi đống thây người chất đống, vậy mà ngươi vẫn chẳng chút nương tay tàn sát. Ta đang tuyệt vọng lắm rồi, hỡi người thủ lĩnh binh đoàn, xin ngươi đừng reo rắc thêm tai ương cho ta nữa."
Achilles kiêu ngạo đáp lại:
"Được thôi, ngài Scamander, hậu duệ của đấng Jove quyền năng; thế nhưng, tôi sẽ không bao giờ dừng tay gieo rắc cái chết cho lũ quân Troy, cho tới lúc dồn ép tàn quân của chúng vào tận cùng thành trì kiên cố, và mặt đối mặt thử lửa sống mái cùng Hector. Để xem định mệnh sẽ phán quyết hắn hạ gục tôi, hay lưỡi gươm này sẽ đoạt mạng hắn!"
Vừa dứt lời thề sắc lạnh, chàng sấm sét lao thẳng vào hàng ngũ quân Troy, bừng bừng cơn thịnh nộ cuồng điên như một hung thần giáng thế. Chứng kiến thảm cảnh ấy, thần sông xót xa quay sang trách cứ Apollo:
"Thật đáng trách thay, ngài con trai của Jove, chúa tể của cây cung bạc huy hoàng! Ngài đã lờ đi lời răn dạy của đấng Jove, đấng đã cẩn cáo giao phó cho ngài trọng trách sát cánh bên quân Troy, che chở cho mạng sống của chúng cho đến khi bóng hoàng hôn lụi tàn, và màn đêm u tịch buông rèm phủ kín khắp thế gian."
Trong lúc đó, Achilles từ trên bờ lao thẳng xuống giữa dòng. Thần sông cuộn trào một ngọn sóng cao vút, gầm thét dội thẳng vào chàng. Ngài biến dòng chảy thành thác lũ điên cuồng, cuốn phăng vô số xác chết mà Achilles đã tàn sát và vứt lại dưới lòng sông. Ngài hất tung những cái xác lên bờ, rống lên dữ dội như một con bò tót, trong khi vẫn che chở những người còn sống, giấu kín họ dưới những dòng xoáy sâu thẳm. Ngọn sóng khổng lồ, đáng sợ giáng mạnh xuống vai Achilles, đập chát chúa vào tấm khiên khiến chàng lảo đảo khuỵu gối. Chàng tuyệt vọng bám vội lấy một cây du vĩ đại, nhưng sức nước đã đánh bật gốc cây, xé toạc cả một mảng bờ sông. Tán lá rậm rạp của cây du đổ ụp xuống, vô tình chắn ngang dòng lũ và bắc thành một cây cầu vắt ngang sông. Chớp lấy cơ hội, Achilles chật vật trườn khỏi vùng nước xiết. Vị anh hùng tháo chạy thục mạng qua cánh đồng bình nguyên, lòng mang đầy nỗi khiếp đảm.
Song, vị thần hùng mạnh chẳng chịu buông tha. Ngài dâng lên một ngọn sóng có mào đen ngòm, cuồn cuộn đuổi theo nhằm trói chặt đôi tay chết chóc của người anh hùng, cứu vãn thành Troy khỏi họa diệt vong. Con trai của Peleus vọt đi một khoảng cách bằng tầm ném giáo. Nhanh như cú vồ mồi của con đại bàng đen dũng mãnh, loài chim chúa tể của tốc độ và sức mạnh, chàng lao vút tới trước. Bộ giáp đồng loảng xoảng va đập quanh ngực chàng. Chàng cắm cổ chạy, nhưng dòng sông vẫn gầm rống đuổi sát gót. Tựa như người nông dân cầm cuốc dẫn nước từ suối chảy qua những luống cây, vạt cỏ trong khu vườn nhà; khi anh ta mải miết gạt phăng các vật cản để khơi thông mương rãnh, dòng nước róc rách tuôn trào, cuốn theo những viên sỏi nhỏ lăn lóc và lao đi nhanh hơn cả bước chân người mở đường. Thần sông Scamander cũng vậy. Dù Achilles vắt kiệt sức bình sinh để tháo lui, ngài vẫn dễ dàng đuổi kịp, bởi uy vũ của chư thần muôn đời vẫn vượt xa người phàm tục. Cứ mỗi bận Achilles cố trụ vững đôi chân, ngước mắt nhìn lên trời cao mong tìm lời giải xem liệu có phải toàn bộ hằng hà sa số các vị thần đang liên minh chống lại mình hay không, thì ngọn sóng vĩ đại lại một lần nữa quật thẳng xuống bờ vai chàng. Chàng đành tiếp tục cuộc tháo chạy trong nỗi kinh hoàng tột độ. Cơn thịnh nộ của dòng lũ đang dần vắt kiệt chút sức lực cuối cùng của chàng, luồn lách xói lở từng tấc đất ngay dưới gót chân chàng.
Bấy giờ, con trai của Peleus ngẩng mặt lên trời cao, cất tiếng than thấu tận trời xanh: "Hỡi ngài Jove, lẽ nào chẳng có vị thần nào động lòng thương xót, dang tay cứu con khỏi dòng sông nghiệt ngã này sao? Thoát khỏi kiếp nạn này, điều gì giáng xuống con cũng cam lòng. Trong số những chư thần ngự trị trên đỉnh Olympus, con chẳng oán trách ai nhiều bằng chính người mẹ thân sinh ra con. Mẹ đã nhẫn tâm lừa dối con! Mẹ từng bảo con sẽ ngã xuống dưới chân tường thành Troy bởi những mũi tên xé gió của Apollo. Giá như Hector, chiến binh vĩ đại nhất của quân Troy, đoạt mạng con ngay tại đó! Khi ấy, con sẽ ngã xuống như một người hùng dưới tay một người hùng xuất chúng. Thế mà giờ đây, số phận lại ép con phải chịu một cái chết thê thảm, nghẹt thở trong dòng lũ này chẳng khác nào một thằng bé chăn lợn hèn mọn, bị nước cuốn trôi khi cố lội qua sông giữa cơn giông bão."
Ngay khi chàng vừa dứt tiếng than, Neptune và Minerva hóa thân thành hai người đàn ông bước đến bên cạnh. Họ nắm chặt lấy tay chàng nhằm trấn an tâm trí đang hoảng loạn. Neptune cất lời trước: "Hỡi con trai của Peleus, đừng quá khiếp sợ. Chúng ta là những vị thần vâng lệnh ngài Jove đến đây để tương trợ ngươi. Ta, và Pallas Minerva. Số phận của ngươi tuyệt nhiên không phải vùi xác dưới dòng sông này. Ngươi sẽ sớm thấy cơn cuồng nộ của nó dịu đi. Hơn thế nữa, chúng ta khuyên ngươi một điều từ tận đáy lòng, nếu ngươi chịu nghe lời chúng ta: Tuyệt đối không được ngừng chiến đấu, cho tới khi ngươi dồn toàn bộ quân Troy chui nhủi vào sau bức tường danh tiếng của thành Ilius-tất cả những kẻ còn có khả năng tháo chạy. Sau đó, hãy kết liễu Hector và quay về hạm thuyền. Chúng ta sẽ ban cho ngươi vinh quang đánh bại hắn."
Nói xong, hai vị thần quay gót trở về chốn thiên đình cùng các đấng bất tử khác. Lòng rực cháy khí thế trước trọng trách mà chư thần vừa giao phó, Achilles lại tiếp tục dấn bước băng qua bình nguyên. Lúc này, mọi thứ trên đồng bằng đều ngập chìm trong biển nước. Vô số bộ giáp sáng lóa của những chiến binh tử trận trôi lềnh bềnh lẫn lộn cùng xác chết. Thế nhưng, chàng dồn toàn bộ sinh lực chống chọi lại dòng nước lũ, xé toạc làn nước mà tiến thẳng về phía trước. Dù dòng sông có bành trướng rộng lớn đến đâu cũng chẳng thể cản bước chân người anh hùng, bởi Minerva đã rót vào cơ thể chàng một nguồn sức mạnh phi thường. Tuy nhiên, Scamander vẫn không cam tâm buông tha con mồi. Ngài càng sục sôi cơn thịnh nộ nhắm vào con trai của Peleus. Ngài dựng đứng dòng chảy thành một đỉnh sóng khổng lồ đen đặc, rồi cất tiếng vang vọng gọi Simois: "Đệ đệ thân mến! Hai chúng ta phải chung tay tiêu diệt kẻ này. Bằng không, hắn sẽ san bằng thành phố hùng vĩ của vua Priam mất, và quân Troy làm sao đủ sức chống đỡ cơn cuồng sát của hắn! Hãy giúp ta ngay lập tức. Hãy khơi dòng từ mọi mạch nguồn của đệ, biến mọi con thác thành cơn cuồng nộ vô song! Hãy dâng cao ngọn sóng của đệ, cuốn theo cây cối, đá tảng ầm ầm trút xuống để chúng ta dứt điểm cái tên man rợ đang ngạo mạn nghênh ngang như thể một vị thần kia. Sẽ chẳng có thứ gì cứu vãn được mạng hắn nữa đâu! Kể cả sức mạnh vô địch, vẻ đẹp tuyệt trần, hay bộ giáp chói lọi của hắn, rồi cũng sớm phải vùi mình dưới vực sâu ngập ngụa bùn lầy. Ta sẽ chôn sống hắn dưới lớp cát sỏi, đổ ập hàng tấn đá tảng phủ lên xác hắn. Khi ấy, đám quân Achaea sẽ chẳng còn biết đường nào mà mò mẫm xương cốt hắn dưới lớp bùn sâu thẳm. Và khi chúng tổ chức tang lễ cho hắn, chúng cũng chẳng cần mất công dựng nổi một nấm mồ nào cả!"
Nói đoạn, ngài dâng trào dòng lũ cuồn cuộn đập thẳng vào Achilles, bọt tung trắng xóa hòa lẫn cùng máu tanh và muôn vàn xác chết. Làn nước đen ngòm dựng đứng như một bức tường thành, chực chờ nuốt trọn người con trai của Peleus. Thấy vậy, Juno run sợ trước viễn cảnh người hùng bị cuốn trôi trong thác nước hung tàn, liền cất giọng gọi lớn Vulcan, đứa con trai của mình.
"Đứa con khập khiễng của mẹ!" nữ thần gào lên, "hãy đứng dậy và hành động đi, vì mẹ thấy Xanthus đang hừng hực khí thế muốn so tài cùng con. Hãy giúp chúng ta ngay lập tức, khơi dậy một ngọn lửa cuồng nộ! Mẹ sẽ gọi đến một cơn bão tố từ biển khơi, mang theo luồng gió tây và gió nam trong vắt, thổi bùng hỏa ngập lên đầu và áo giáp quân Troy rồi thiêu rụi tất cả. Trong lúc đó, con hãy rảo bước dọc đôi bờ Xanthus, thiêu trụi cỏ cây và nhốt chặt hắn trong biển lửa. Đừng để những lời đường mật hay lời đe dọa của hắn cản bước, cũng đừng buông lỏng tay cho đến khi mẹ hô vang báo hiệu. Chỉ khi ấy, con mới được phép thu lại ngọn lửa của mình."
Nghe lời mẹ, Vulcan lập tức gọi lên một trận bão lửa dữ dội. Lửa bùng lên lan khắp đồng bằng, thiêu rụi vô số xác chết do Achilles hạ gục đang nằm la liệt khắp nơi. Mặt đất dần khô ráo và cơn lũ hoang tàn cũng bị kìm hãm. Tựa như ngọn gió bắc ào ạt lướt qua khu vườn đẫm nước mưa thu, phút chốc hong khô vạn vật và gieo niềm hân hoan vào lòng người chủ-cánh đồng cũng khô ran và bãi xác chết cháy rụi như vậy. Tiếp đó, vị thần rèn đúc chĩa những lưỡi lửa rực hồng nung nấu thẳng vào dòng sông. Ngài thiêu đốt hàng du, hàng liễu và cây liễu sam; lửa liếm trọn những đóa hoa sen, bãi lau sậy cùng muôn loài cỏ dại mọc um tùm bên bờ đầm lầy. Bầy lươn và lũ cá vốn bơi lội tung tăng dưới đáy sâu nay bị luồng lửa thần thánh của Vulcan hành hạ đến tột cùng. Ngay cả bản thân dòng sông cũng bị đun sôi sùng sục. Không chịu nổi sự thống khổ, thần sông bèn cất lời:
"Vulcan, trên đời này chẳng một vị thần nào đọ nổi sức mạnh của ngài. Tôi quyết không đối đầu với ngài khi ngài phóng hỏa rực rỡ đến nhường này. Xin đừng giao chiến với tôi nữa! Hãy để Achilles tùy ý đuổi đánh quân Troy ra khỏi thành trì của chúng. Tôi có cớ gì mà phải vướng vào vòng thù hận và nhúng tay cứu giúp kẻ khác cơ chứ?"
Trong lúc cất lời, ngài vẫn đang sôi bọt sùng sục, toàn bộ dòng nước oằn mình tung bọt trắng xóa. Giống như một chiếc vạc khổng lồ đặt trên ngọn lửa bừng bừng đang hầm lớp mỡ của con lợn béo ngậy, bọt mỡ liên tục tuôn trào khi những nhánh củi khô nổ lách tách bên dưới-dòng nước hiền hòa ngày nào của Xanthus nay cũng bị hỏa thần nung nóng cho đến khi trào lên những bong bóng sôi sục. Ngài chẳng thể nào xuôi dòng được nữa mà đành ngưng trệ, bởi những luồng nhiệt bức bối mà Vulcan khôn ngoan giáng xuống đang tra tấn ngài. Rồi ngài hướng về Juno, cất tiếng cầu xin tha thiết:
"Juno, sao con trai nương nương lại dùng cơn thịnh nộ nghiệt ngã đến thế để hành hạ dòng nước của tôi? Tôi đâu có nhúng tay nhiều bằng những kẻ khác đang chống lưng cho quân Troy. Tôi sẽ lùi bước, vì nương nương đã mong muốn như vậy, nhưng xin hãy bảo con trai người cũng dừng tay. Hơn thế nữa, tôi xin thề sẽ không bao giờ làm bất cứ điều gì để cứu vãn quân Troy khỏi họa diệt vong, ngay cả khi toàn bộ thành trì của chúng đang ngùn ngụt cháy trong ngọn lửa do quân Achaea thắp lên."
Vừa nghe những lời ấy, Juno liền quay sang khuyên bảo Vulcan: "Con trai Vulcan, hãy dập tắt ngọn lửa của con đi; chúng ta không nên dùng sức mạnh bạo liệt như vậy để chống lại một vị thần, chỉ vì lợi ích của những kẻ phàm phu."
Nghe nữ thần nói vậy, Vulcan lập tức thu về ngọn lửa rực sáng, và dòng sông lại một lần nữa êm đềm chảy về chiếc giường êm ái của ngài.
Xanthus nay đã chịu khuất phục, nên hai vị thần đành bãi binh, dẫu nữ thần Juno vẫn trào dâng niềm uất hận. Thế nhưng, giữa chư thần lại nổ ra một trận cãi vã kinh thiên động địa, bởi lẽ mỗi người mang một dã tâm riêng. Họ lao sầm vào nhau giữa tiếng gầm thét vang dội cả đất trời. Đất mẹ quằn quại rên rỉ, còn vòm trời mênh mông dội lại những thanh âm rền rĩ như tiếng kèn đồng. Từ tít trên đỉnh Olympus, thần Jove nghe thấu tất cả. Ngài bỗng bật cười sảng khoái khi chứng kiến chư thần xông vào choảng nhau. Bọn họ chẳng mất nhiều thời gian để thực sự khai chiến, và Mars-kẻ xuyên thủng khiên giáp-chính là người khai mào trận đầu tiên. Lăm lăm thanh gươm tước đoạt sinh mệnh trên tay, ngài hùng hổ lao thẳng về phía Minerva, buông lời thóa mạ: "Hỡi con ả hồ ly kia," ngài gầm lên, "cớ sao ngươi cứ phải mang cái thói kiêu ngạo, xấc xược cắm rễ trong tâm can mình mà xúi giục chư thần tàn sát lẫn nhau? Ngươi đã quên cái dạo chính ngươi xúi giục Diomed, con trai của Tydeus, vung giáo đâm ta rồi sao? Ngươi quên rằng chính tay ngươi đã nắm lấy ngọn giáo ấy, đâm toạc cơ thể hoàn mỹ của ta sao? Giờ thì đến lúc ngươi phải trả giá cho những gì ngươi đã làm với ta rồi đấy."
Dứt lời, vị thần chiến tranh lập tức đâm bổ vào chiếc khiên aegis tua rua đáng sợ của Minerva-tấm khiên oai phong đến độ sấm sét của Jove cũng chẳng thể nào mảy may xuyên thủng. Chính ngay tại đó, ngọn giáo khổng lồ của Mars khát máu đã giáng thẳng vào nữ thần. Minerva khéo léo lùi lại, bàn tay rắn chắc vớ lấy một tảng đá nằm lăn lóc trên bình nguyên. Đó là một tảng đá to lớn, xù xì và đen ngòm, được người xưa dựng lên làm cột mốc phân chia ruộng đồng. Bằng tảng đá ấy, nàng giáng một đòn trời giáng thẳng vào cổ Mars, quật ngã vị hung thần. Ngài ngã nhào xuống, thân hình to lớn bao trùm cả chín sào đất. Mái tóc ngài lấm lem bụi mờ, bộ áo giáp trên người khua lên những tiếng loảng xoảng chát chúa. Thấy vậy, Minerva cười vang, buông lời nhạo báng: "Đồ ngốc, ngươi chưa nếm trải sức mạnh của ta hay sao mà còn dám to gan đọ sức với ta? Giờ thì lời nguyền của mẹ ngươi đã linh ứng rồi đó. Bà ấy đang nổi trận lôi đình, quyết trừng phạt ngươi chỉ vì ngươi dám phản bội quân Achaea để sang phe quân Troy."
Nói rồi, Minerva ném ánh nhìn sắc lẹm đi nơi khác. Đúng lúc ấy, Venus, con gái của Jove, vội vã bước tới. Nàng nắm lấy tay Mars, khó nhọc dìu vị thần đi giữa những tiếng rên rỉ liên hồi, bởi Mars phải chật vật lắm mới có thể gượng tỉnh. Vừa lúc Nữ hoàng Juno bắt gặp cảnh tượng ấy, nữ thần liền gọi Minerva: "Nhìn kìa, hỡi đứa con gái mang khiên aegis không biết mệt mỏi của Jove! Con ả hồ ly Venus lại đang lén lút dắt Mars chuồn khỏi vòng vây ác chiến; ngươi mau đuổi theo ả đi!"
Nghe lời khích lệ của Nữ hoàng, Minerva hừng hực khí thế lao tới. Nắm lấy thời cơ, bàn tay rắn chắc của nàng giáng một đòn sấm sét thẳng vào ngực Venus. Cú đánh hung bạo khiến Venus ngã lăn ra ngất xỉu, vấp cả vào Mars, để rồi cả hai vị thần cùng nằm sóng soài trên mặt đất. Minerva đắc ý chế nhạo: "Ước gì bọn cứu viện thành Troy chống lại người Argive kẻ nào cũng oai phong và dũng mãnh được như cái cách Venus đâm đầu vào ta để cứu Mars. Nếu bọn chúng mà được như thế, thì ta đã sớm kết thúc cuộc chiến này từ lâu, và cái thành Ilius kiên cố kia cũng đã bị san phẳng thành bình địa."
Juno mỉm cười mãn nguyện trước những lời rủa sả ấy. Trong khi đó, Vua biển cả Neptune quay sang Apollo cất tiếng: "Phoebus, cớ sao chúng ta cứ phải giữ khoảng cách thế này? Chư thần đều đã lao vào tham chiến, thật chẳng ra làm sao nếu chúng ta lại ôm nỗi nhục nhã lủi về cung điện vách đồng của Jove trên đỉnh Olympus mà không phân cao thấp một phen. Lại đây nào! Cháu là kẻ vãn bối, nên ta chẳng buồn ra tay trước, bởi ta là bậc trưởng bối, dày dạn kinh nghiệm chiến trường hơn nhiều. Thằng ngốc vô tâm, cháu đã quên khuấy mất việc hai chúng ta từng là những vị thần duy nhất phải chịu đày đọa khổ ải quanh thành Ilius này hay sao? Cái thuở chúng ta rời bỏ điện ngọc của Jove, phục dịch ròng rã suốt một năm trời cho tên Laomedon với mức thù lao đã giao kèo, để rồi bị hắn sai sử như tôi tớ. Chính tay ta đã cất công xây dựng bức tường thành bề thế bao quanh thành phố, vững chãi đến mức không một đạo quân nào có thể chọc thủng. Còn cháu, Phoebus, cháu đã phải oằn lưng chăn dắt bầy gia súc cho hắn trên những thung lũng đầy khe suối của ngọn Ida rợp bóng cây. Thế mà, đến khi kỳ hạn trả công chín muồi, gã Laomedon quyền thế kia lại trắng trợn cướp sạch mồ hôi nước mắt của chúng ta, nhẫn tâm đuổi chúng ta đi cùng những lời mạt sát hèn hạ. Hắn dọa sẽ trói gô tay chân chúng ta, mang bán tống bán tháo sang một hòn đảo đèo heo hút gió nào đó. Quá đáng hơn, hắn còn mưu toan cắt tai cả hai ta. Đứng trước sự tráo trở ấy, chúng ta đã phải rời đi trong cơn thịnh nộ ngút trời, căm phẫn vì số tiền công hắn hứa nhưng lại quỵt mất. Vậy mà giờ đây, bỏ mặc tất thảy những ân oán ấy, cháu lại hạ mình đi che chở cho con dân của hắn. Cháu không những không cùng chúng ta hợp sức vây hãm, mà còn ra tay bảo vệ bọn quân Troy kiêu căng cùng với vợ con của chúng cho bằng được."
Đáp lại, Vua Apollo từ tốn lên tiếng: "Hỡi chúa tể của những cơn địa chấn, ngài hẳn sẽ chẳng còn coi trọng cháu nữa nếu cháu lao vào sống mái với ngài chỉ vì một đám người phàm bọt bèo. Bọn họ mỏng manh như những chiếc lá mùa hè, mới mọc lên tươi tốt, hưởng lộc của ruộng đồng, thoắt cái đã rụng lả tả vùi thây dưới lòng đất lạnh. Chúng ta hãy lập tức đình chiến đi thôi, cứ để bọn phàm nhân tự định đoạt số phận của chúng."
Nói đoạn, Apollo lặng lẽ quay đi. Ngài không đành lòng trở mặt giao chiến với chính người chú ruột thịt của mình. Thế nhưng, chị gái ngài là Diana-nữ thần săn bắn1, chúa tể của các loài dã thú-lại tỏ ra vô cùng phẫn nộ. Nàng gắt gỏng: "Thế là em định bỏ chạy đấy hở, thần Tiễn Thủ? Em định dâng luôn chiến thắng cho Neptune chỉ bằng một lời bợ đỡ rẻ mạt thế sao? Thằng nhóc này, cớ sao em lại để cây cung của mình chịu cảnh nằm không rỉ sét thế kia? Từ nay đừng để chị phải nghe em huênh hoang trong nhà của cha chúng ta nữa. Trái ngược hẳn với những gì em từng bốc phét trước mặt chư thần bất tử, rằng em sẽ hiên ngang đứng lên tử chiến với Neptune."
Apollo chẳng buồn đáp lời. Nhưng hoàng hậu Juno vĩ đại của Jove thì không nhẫn nhịn được, nữ thần nổi cơn thịnh nộ, cay nghiệt mắng nhiếc Diana: "Con ả hồ ly xấc xược kia," Juno thét lên, "sao ngươi to gan dám chống lại ta? Dù trong tay có cung có tên, ngươi cũng đừng hòng đọ sức được với ta. Jove đã dung túng biến ngươi thành một con sư tử cái giữa chốn nữ nhi, cho phép ngươi mặc tình sát hại bất kỳ ai ngươi muốn. Nhưng ngươi sẽ sớm nhận ra, thà quay về rừng rú mà săn thú, bắt hươu nai, còn hơn là chuốc lấy thảm bại khi chọi lại với kẻ mạnh hơn mình. Nếu ngươi đã thèm khát chiến tranh đến thế, thì cứ nhào vô, thử so tài với ta đi, để xem ta vượt trội hơn ngươi đến nhường nào."
Dứt lời, Juno vươn tay trái túm chặt lấy cả hai cổ tay của Diana, còn tay phải thì giật phăng cây cung trên vai nàng. Vị Nữ hoàng cười hả hê, dùng chính cây cung ấy giáng liên tiếp vào đầu Diana, khiến nàng chỉ còn biết quằn quại và rên rỉ dưới cơn mưa đòn thù. Những mũi tên sắc nhọn của nàng rơi vãi lả tả trên mặt đất. Diana hoảng loạn khóc lóc, vùng vằng chạy trốn khỏi bàn tay tàn bạo của Juno, hệt như một con chim bồ câu tội nghiệp chạy trối chết khỏi móng vuốt của con chim ưng hung tợn, cố chui rúc vào khe hẹp của một tảng đá rỗng ruột để cầu mong thoát nạn. Nàng vút bay trong làn nước mắt đầm đìa, bỏ lại phía sau cung và tên nằm lăn lóc.
Chứng kiến cảnh ấy, Mercury-kẻ kết liễu quái vật xứ Argus, vị thần dẫn đường và hộ mệnh-liền nói với Leto: "Leto, ta sẽ không động thủ với bà đâu. Thật chẳng ra làm sao khi phải vung tay với bất kỳ ái phi nào của Jove. Vì vậy, bà cứ tự do mà rêu rao với chư thần bất tử rằng bà đã đường hoàng đánh bại ta trong một trận chiến công bằng đi."
Leto lẳng lặng cúi xuống, nhặt lại cây cung và những mũi tên của Diana đang nằm chỏng chơ giữa lớp bụi mù mịt. Thu dọn xong xuôi, nữ thần tất tả chạy theo con gái. Lúc này, Diana đã tìm về đến cung điện vách đồng của Jove trên đỉnh Olympus. Nàng sà vào lòng cha, giàn giụa nước mắt, tấm áo choàng thần thánh trên người vẫn còn run lên bần bật. Jove, con trai của Saturn, âu yếm kéo con gái vào lòng, nở một nụ cười hiền hậu, vỗ về hỏi: "Hỡi đứa con gái bé bỏng của cha, kẻ nào trên thiên giới lại to gan dám đối xử tàn nhẫn với con ra nông nỗi này, cứ như thể con vừa phạm phải tội tày đình trước mặt bao người vậy?" và nữ thần săn bắn với chiếc vương miện kiều diễm nghẹn ngào đáp: "Chính là vợ của cha, hoàng hậu Juno, đã đánh đập con. Bà ấy lúc nào cũng là mầm mống gieo rắc mọi mâu thuẫn, gây ra bao cuộc cãi vã giữa chư thần bất tử, thưa cha."
Họ trò chuyện như vậy, và trong khi đó Phoebus Apollo tiến vào thành phố Ilius kiên cố, vì ngài lo ngại rằng bức tường thành sẽ không trụ vững và quân Danaan sẽ chiếm lấy thành phố ngay tại chỗ, trước khi thời khắc định mệnh điểm. Các vị thần bất tử còn lại quay trở về Olympus, kẻ hầm hầm tức giận, người lại đắc thắng hân hoan, an vị bên cạnh Jove, chúa tể của những đám mây bão. Trong khi đó, Achilles vẫn tiếp tục gieo rắc cái chết kinh hoàng cho cả tàn quân Troy và những bầy chiến mã. Như cột khói từ một thành phố rực lửa cuộn trào bay vút lên trời cao khi cơn thịnh nộ của chư thần đã thắp lên ngọn lửa thiêu rụi-gieo rắc bao nỗi nhọc nhằn, đớn đau cho muôn người-Achilles lúc này cũng giáng xuống đầu quân Troy một nỗi bi thương và thống khổ tột cùng.
Đứng trên đỉnh tháp cao vòi vọi của bức tường thành, lão Vua Priam đăm đăm nhìn xuống bóng dáng khổng lồ của Achilles. Phía trước chàng, quân Troy đang dẫm đạp lên nhau hoảng loạn tháo chạy, chẳng còn ai màng đến việc cứu giúp đồng đội. Bước xuống từ tháp gác với những tiếng rên rỉ nghẹn ngào, lão lê bước dọc theo bờ tường, cất lời ra lệnh cho những người gác cổng dũng cảm: "Hãy mở rộng cánh cổng ra," lão dặn dò, "cho đến khi tất cả tháo chạy được vào trong thành, vì Achilles đang lao đến, dồn ép họ vào cảnh chạy loạn. Ta e rằng nguy cơ diệt vong đã cận kề. Ngay khi dân chúng của chúng ta đã vào trong an toàn, hãy đóng chặt các cánh cổng kiên cố lại, vì ta sợ rằng con quái thú đáng sợ đó sẽ xông thẳng vào bên trong cùng với đoàn người."
Vừa dứt lời, họ lập tức rút then cài và tung mở cổng thành. Cánh cổng mở ra, trở thành nơi trú ẩn an toàn cuối cùng cho tàn quân Troy. Ngay lúc đó, Apollo phi nước đại ra khỏi thành phố để đón và che chở cho họ. Hướng thẳng về phía thành phố và bức tường thành cao ngất, đội quân tơi tả, khô héo vì khát và nhuốc nhơ vì cát bụi, vẫn điên cuồng tháo chạy. Sát phía sau, Achilles điên cuồng vung ngọn giáo bám riết không buông. Lúc này, chàng như một kẻ bị quỷ ám, ánh mắt hừng hực sục sôi ngọn lửa khát khao vinh quang.
Lẽ ra những đứa con của quân Achaea đã công phá được cổng thành Troy, nếu Apollo không thổi bùng dũng khí cho Agenor, người con trai dũng cảm và cao quý của Antenor. Vị thần truyền lòng can đảm vào trái tim hắn, đứng kề cận để chở che, tựa lưng vào một gốc sồi và chìm khuất trong màn đêm dày đặc. Khi ánh mắt Agenor chạm phải Achilles, hắn đứng sững lại, một đám mây mù lo âu bao trùm lấy trái tim. "Than ôi," hắn thầm nhủ trong cơn kinh hãi, "nếu ta quay lưng tháo chạy trước một Achilles oai hùng, hòa vào đám đông đang bị truy sát ngoài kia, hắn vẫn sẽ tóm được ta và kết liễu ta với tội danh hèn nhát. Nhưng sẽ ra sao nếu ta để mặc Achilles lùa đuổi những kẻ khác, còn ta thì lẻn khỏi bức tường thành, băng qua đồng bằng phía sau Ilius để tới những sườn đồi của dãy Ida, ẩn nấp trong đám cỏ dại nơi đó? Khi đó ta có thể gột rửa mồ hôi dưới dòng sông và đợi đến chập tối sẽ quay về Ilius. Nhưng cớ sao ta lại phải tự vấn bản thân như vậy? Rất có thể hắn sẽ phát hiện ra ta đang vội vã băng qua đồng bằng để rời khỏi thành phố, và sẽ đuổi theo cho tới khi tóm gọn được ta-ta sẽ chẳng còn mảy may cơ hội sống sót nào trước hắn, kẻ mạnh nhất trong số những con người. Vậy thì, sẽ ra sao nếu ta hiên ngang tiến ra đối mặt với hắn ngay trước cổng thành? Ta tin rằng, thân xác hắn cũng có thể bị đâm thủng bằng mũi đồng sắc nhọn. Mạng sống thì ai cũng như ai, và người đời bảo rằng hắn rốt cuộc cũng chỉ là một người phàm, dẫu cho phần thắng luôn được Jove, con trai của Saturn, ưu ái ban tặng."
Nói xong, hắn đứng vào thế phòng thủ và kiên cường đợi Achilles, bởi lúc này khao khát được giao chiến với chàng đang sục sôi trong hắn. Tựa như con báo cái lao ra từ một bụi cây rậm rạp để vồ lấy người thợ săn-nó chẳng biết sợ hãi là gì và cũng chẳng hề nao núng trước tiếng sủa vang của bầy chó săn; dù cho gã thợ săn có nhanh tay tung ra một cú đâm hay phóng giáo, nó vẫn quyết không lùi bước cho đến khi tóm được hắn, hoặc chính nó phải phơi thây-Agenor cao quý, con trai của Antenor cũng vậy, hắn từ chối bỏ chạy cho đến khi được đọ sức với Achilles. Hắn chĩa thẳng ngọn giáo vào chàng, vung chiếc khiên tròn ra phía trước và hét lớn: "Chắc chắn rồi," hắn nói, "Achilles cao quý, ngươi nghĩ rằng hôm nay ngươi sẽ san phẳng thành phố của người Troy kiêu hãnh. Đồ ngốc, sẽ còn đầy rẫy chông gai trước khi ngươi làm được điều đó, vì vẫn còn vô số những người dũng cảm trong hàng ngũ chúng ta ở bên trong thành, những người sẵn sàng che chở cho cha mẹ yêu dấu cùng vợ con để bảo vệ Ilius. Do đó, mặc ngươi có to lớn và dũng mãnh tới đâu, ngươi cũng sẽ phải bỏ mạng tại chốn này."
Vừa dứt lời, bàn tay gân guốc của hắn phóng mạnh ngọn lao đi. Ngọn giáo cắm phập vào bắp chân dưới đầu gối của Achilles; chiếc giáp chân bằng thiếc mới rèn vang lên một tiếng kêu loảng xoảng, nhưng ngọn giáo đã nảy bật ra từ cơ thể người mà nó vừa đâm trúng, hoàn toàn không thể xuyên thủng lớp bảo vệ, vì món quà của thần linh đã cản nó lại. Đến lượt Achilles lao lên tấn công Agenor cao quý, nhưng Apollo đã tước đi vinh quang của chàng. Ngài đột ngột giật lấy Agenor, giấu hắn vào trong một đám sương mù dày đặc và đưa hắn thoát khỏi trận chiến mà không hề hấn gì. Sau đó, ngài khéo léo dụ con trai của Peleus ra khỏi cuộc truy sát bằng cách giả dạng thành Agenor, đứng sừng sững trước mặt Achilles, khiến chàng lầm tưởng mà lao theo truy đuổi ngài băng qua những cánh đồng ngô, hướng về phía vùng nước sâu của dòng sông Scamander. Apollo chỉ chạy ngay phía trước một khoảng ngắn, lừa Achilles bằng cách luôn để chàng đinh ninh rằng mình sắp đuổi kịp. Trong lúc đó, đám đông tàn quân Troy đã may mắn ùa vào thành phố cho đến khi chật cứng; họ chẳng còn dám nán lại đợi nhau bên ngoài tường thành nữa, chẳng thiết tha tìm hiểu xem ai đã thoát nạn hay ai đã ngã xuống nơi sa trường. Tất cả những ai còn sức nơi đôi chân đều hối hả tuôn trào vào trong thành.
-
Diana là tên gọi La Mã của nữ thần Artemis trong thần thoại Hy Lạp, nữ thần săn bắn và thiên nhiên hoang dã. ↩
BOOK XXI.
The fight between Achilles and the river Scamander-The gods fight among themselves-Achilles drives the Trojans within their gates.
Now when they came to the ford of the full-flowing river Xanthus, begotten of immortal Jove, Achilles cut their forces in two: one half he chased over the plain towards the city by the same way that the Achaeans had taken when flying panic-stricken on the preceding day with Hector in full triumph; this way did they fly pell-mell, and Juno sent down a thick mist in front of them to stay them. The other half were hemmed in by the deep silver-eddying stream, and fell into it with a great uproar. The waters resounded, and the banks rang again, as they swam hither and thither with loud cries amid the whirling eddies. As locusts flying to a river before the blast of a grass fire-the flame comes on and on till at last it overtakes them and they huddle into the water-even so was the eddying stream of Xanthus filled with the uproar of men and horses, all struggling in confusion before Achilles.
Forthwith the hero left his spear upon the bank, leaning it against a tamarisk bush, and plunged into the river like a god, armed with his sword only. Fell was his purpose as he hewed the Trojans down on every side. Their dying groans rose hideous as the sword smote them, and the river ran red with blood. As when fish fly scared before a huge dolphin, and fill every nook and corner of some fair haven-for he is sure to eat all he can catch-even so did the Trojans cower under the banks of the mighty river, and when Achilles’ arms grew weary with killing them, he drew twelve youths alive out of the water, to sacrifice in revenge for Patroclus son of Menoetius. He drew them out like dazed fawns, bound their hands behind them with the girdles of their own shirts, and gave them over to his men to take back to the ships. Then he sprang into the river, thirsting for still further blood.
There he found Lycaon, son of Priam seed of Dardanus, as he was escaping out of the water; he it was whom he had once taken prisoner when he was in his father’s vineyard, having set upon him by night, as he was cutting young shoots from a wild fig-tree to make the wicker sides of a chariot. Achilles then caught him to his sorrow unawares, and sent him by sea to Lemnos, where the son of Jason bought him. But a guest-friend, Eetion of Imbros, freed him with a great sum, and sent him to Arisbe, whence he had escaped and returned to his father’s house. He had spent eleven days happily with his friends after he had come from Lemnos, but on the twelfth heaven again delivered him into the hands of Achilles, who was to send him to the house of Hades sorely against his will. He was unarmed when Achilles caught sight of him, and had neither helmet nor shield; nor yet had he any spear, for he had thrown all his armour from him on to the bank, and was sweating with his struggles to get out of the river, so that his strength was now failing him.
Then Achilles said to himself in his surprise, “What marvel do I see here? If this man can come back alive after having been sold over into Lemnos, I shall have the Trojans also whom I have slain rising from the world below. Could not even the waters of the grey sea imprison him, as they do many another whether he will or no? This time let him taste my spear, that I may know for certain whether mother earth who can keep even a strong man down, will be able to hold him, or whether thence too he will return.”
Thus did he pause and ponder. But Lycaon came up to him dazed and trying hard to embrace his knees, for he would fain live, not die. Achilles thrust at him with his spear, meaning to kill him, but Lycaon ran crouching up to him and caught his knees, whereby the spear passed over his back, and stuck in the ground, hungering though it was for blood. With one hand he caught Achilles’ knees as he besought him, and with the other he clutched the spear and would not let it go. Then he said, “Achilles, have mercy upon me and spare me, for I am your suppliant. It was in your tents that I first broke bread on the day when you took me prisoner in the vineyard; after which you sold me away to Lemnos far from my father and my friends, and I brought you the price of a hundred oxen. I have paid three times as much to gain my freedom; it is but twelve days that I have come to Ilius after much suffering, and now cruel fate has again thrown me into your hands. Surely father Jove must hate me, that he has given me over to you a second time. Short of life indeed did my mother Laothoe bear me, daughter of aged Altes-of Altes who reigns over the warlike Lelegae and holds steep Pedasus on the river Satnioeis. Priam married his daughter along with many other women and two sons were born of her, both of whom you will have slain. Your spear slew noble Polydorus as he was fighting in the front ranks, and now evil will here befall me, for I fear that I shall not escape you since heaven has delivered me over to you. Furthermore I say, and lay my saying to your heart, spare me, for I am not of the same womb as Hector who slew your brave and noble comrade.”
With such words did the princely son of Priam beseech Achilles; but Achilles answered him sternly. “Idiot,” said he, “talk not to me of ransom. Until Patroclus fell I preferred to give the Trojans quarter, and sold beyond the sea many of those whom I had taken alive; but now not a man shall live of those whom heaven delivers into my hands before the city of Ilius-and of all Trojans it shall fare hardest with the sons of Priam. Therefore, my friend, you too shall die. Why should you whine in this way? Patroclus fell, and he was a better man than you are. I too-see you not how I am great and goodly? I am son to a noble father, and have a goddess for my mother, but the hands of doom and death overshadow me all as surely. The day will come, either at dawn or dark, or at the noontide, when one shall take my life also in battle, either with his spear, or with an arrow sped from his bow.”
Thus did he speak, and Lycaon’s heart sank within him. He loosed his hold of the spear, and held out both hands before him; but Achilles drew his keen blade, and struck him by the collar-bone on his neck; he plunged his two-edged sword into him to the very hilt, whereon he lay at full length on the ground, with the dark blood welling from him till the earth was soaked. Then Achilles caught him by the foot and flung him into the river to go down stream, vaunting over him the while, and saying, “Lie there among the fishes, who will lick the blood from your wound and gloat over it; your mother shall not lay you on any bier to mourn you, but the eddies of Scamander shall bear you into the broad bosom of the sea. There shall the fishes feed on the fat of Lycaon as they dart under the dark ripple of the waters-so perish all of you till we reach the citadel of strong Ilius-you in flight, and I following after to destroy you. The river with its broad silver stream shall serve you in no stead, for all the bulls you offered him and all the horses that you flung living into his waters. None the less miserably shall you perish till there is not a man of you but has paid in full for the death of Patroclus and the havoc you wrought among the Achaeans whom you have slain while I held aloof from battle.”
So spoke Achilles, but the river grew more and more angry, and pondered within himself how he should stay the hand of Achilles and save the Trojans from disaster. Meanwhile the son of Peleus, spear in hand, sprang upon Asteropaeus son of Pelegon to kill him. He was son to the broad river Axius and Periboea eldest daughter of Acessamenus; for the river had lain with her. Asteropaeus stood up out of the water to face him with a spear in either hand, and Xanthus filled him with courage, being angry for the death of the youths whom Achilles was slaying ruthlessly within his waters. When they were close up with one another Achilles was first to speak. “Who and whence are you,” said he, “who dare to face me? Woe to the parents whose son stands up against me.” And the son of Pelegon answered, “Great son of Peleus, why should you ask my lineage. I am from the fertile land of far Paeonia, captain of the Paeonians, and it is now eleven days that I am at Ilius. I am of the blood of the river Axius-of Axius that is the fairest of all rivers that run. He begot the famed warrior Pelegon, whose son men call me. Let us now fight, Achilles.”
Thus did he defy him, and Achilles raised his spear of Pelian ash. Asteropaeus failed with both his spears, for he could use both hands alike; with the one spear he struck Achilles’ shield, but did not pierce it, for the layer of gold, gift of the god, stayed the point; with the other spear he grazed the elbow of Achilles’ right arm drawing dark blood, but the spear itself went by him and fixed itself in the ground, foiled of its bloody banquet. Then Achilles, fain to kill him, hurled his spear at Asteropaeus, but failed to hit him and struck the steep bank of the river, driving the spear half its length into the earth. The son of Peleus then drew his sword and sprang furiously upon him. Asteropaeus vainly tried to draw Achilles’ spear out of the bank by main force; thrice did he tug at it, trying with all his might to draw it out, and thrice he had to leave off trying; the fourth time he tried to bend and break it, but ere he could do so Achilles smote him with his sword and killed him. He struck him in the belly near the navel, so that all his bowels came gushing out on to the ground, and the darkness of death came over him as he lay gasping. Then Achilles set his foot on his chest and spoiled him of his armour, vaunting over him and saying, “Lie there-begotten of a river though you be, it is hard for you to strive with the offspring of Saturn’s son. You declare yourself sprung from the blood of a broad river, but I am of the seed of mighty Jove. My father is Peleus, son of Aeacus ruler over the many Myrmidons, and Aeacus was the son of Jove. Therefore as Jove is mightier than any river that flows into the sea, so are his children stronger than those of any river whatsoever. Moreover you have a great river hard by if he can be of any use to you, but there is no fighting against Jove the son of Saturn, with whom not even King Achelous can compare, nor the mighty stream of deep-flowing Oceanus, from whom all rivers and seas with all springs and deep wells proceed; even Oceanus fears the lightnings of great Jove, and his thunder that comes crashing out of heaven.”
With this he drew his bronze spear out of the bank, and now that he had killed Asteropaeus, he let him lie where he was on the sand, with the dark water flowing over him and the eels and fishes busy nibbling and gnawing the fat that was about his kidneys. Then he went in chase of the Paeonians, who were flying along the bank of the river in panic when they saw their leader slain by the hands of the son of Peleus. Therein he slew Thersilochus, Mydon, Astypylus, Mnesus, Thrasius, Oeneus, and Ophelestes, and he would have slain yet others, had not the river in anger taken human form, and spoken to him from out the deep waters saying, “Achilles, if you excel all in strength, so do you also in wickedness, for the gods are ever with you to protect you: if, then, the son of Saturn has vouchsafed it to you to destroy all the Trojans, at any rate drive them out of my stream, and do your grim work on land. My fair waters are now filled with corpses, nor can I find any channel by which I may pour myself into the sea for I am choked with dead, and yet you go on mercilessly slaying. I am in despair, therefore, O captain of your host, trouble me no further.”
Achilles answered, “So be it, Scamander, Jove-descended; but I will never cease dealing out death among the Trojans, till I have pent them up in their city, and made trial of Hector face to face, that I may learn whether he is to vanquish me, or I him.”
As he spoke he set upon the Trojans with a fury like that of the gods. But the river said to Apollo, “Surely, son of Jove, lord of the silver bow, you are not obeying the commands of Jove who charged you straitly that you should stand by the Trojans and defend them, till twilight fades, and darkness is over the earth.”
Meanwhile Achilles sprang from the bank into mid-stream, whereon the river raised a high wave and attacked him. He swelled his stream into a torrent, and swept away the many dead whom Achilles had slain and left within his waters. These he cast out on to the land, bellowing like a bull the while, but the living he saved alive, hiding them in his mighty eddies. The great and terrible wave gathered about Achilles, falling upon him and beating on his shield, so that he could not keep his feet; he caught hold of a great elm-tree, but it came up by the roots, and tore away the bank, damming the stream with its thick branches and bridging it all across; whereby Achilles struggled out of the stream, and fled full speed over the plain, for he was afraid.
But the mighty god ceased not in his pursuit, and sprang upon him with a dark-crested wave, to stay his hands and save the Trojans from destruction. The son of Peleus darted away a spear’s throw from him; swift as the swoop of a black hunter-eagle which is the strongest and fleetest of all birds, even so did he spring forward, and the armour rang loudly about his breast. He fled on in front, but the river with a loud roar came tearing after. As one who would water his garden leads a stream from some fountain over his plants, and all his ground-spade in hand he clears away the dams to free the channels, and the little stones run rolling round and round with the water as it goes merrily down the bank faster than the man can follow-even so did the river keep catching up with Achilles albeit he was a fleet runner, for the gods are stronger than men. As often as he would strive to stand his ground, and see whether or no all the gods in heaven were in league against him, so often would the mighty wave come beating down upon his shoulders, and he would have to keep flying on and on in great dismay; for the angry flood was tiring him out as it flowed past him and ate the ground from under his feet.
Then the son of Peleus lifted up his voice to heaven saying, “Father Jove, is there none of the gods who will take pity upon me, and save me from the river? I do not care what may happen to me afterwards. I blame none of the other dwellers on Olympus so severely as I do my dear mother, who has beguiled and tricked me. She told me I was to fall under the walls of Troy by the flying arrows of Apollo; would that Hector, the best man among the Trojans, might there slay me; then should I fall a hero by the hand of a hero; whereas now it seems that I shall come to a most pitiable end, trapped in this river as though I were some swineherd’s boy, who gets carried down a torrent while trying to cross it during a storm.”
As soon as he had spoken thus, Neptune and Minerva came up to him in the likeness of two men, and took him by the hand to reassure him. Neptune spoke first. “Son of Peleus,” said he, “be not so exceeding fearful; we are two gods, come with Jove’s sanction to assist you, I, and Pallas Minerva. It is not your fate to perish in this river; he will abate presently as you will see; moreover we strongly advise you, if you will be guided by us, not to stay your hand from fighting till you have pent the Trojan host within the famed walls of Ilius-as many of them as may escape. Then kill Hector and go back to the ships, for we will vouchsafe you a triumph over him.”
When they had so said they went back to the other immortals, but Achilles strove onward over the plain, encouraged by the charge the gods had laid upon him. All was now covered with the flood of waters, and much goodly armour of the youths that had been slain was rifting about, as also many corpses, but he forced his way against the stream, speeding right onwards, nor could the broad waters stay him, for Minerva had endowed him with great strength. Nevertheless Scamander did not slacken in his pursuit, but was still more furious with the son of Peleus. He lifted his waters into a high crest and cried aloud to Simois saying, “Dear brother, let the two of us unite to save this man, or he will sack the mighty city of King Priam, and the Trojans will not hold out against him. Help me at once; fill your streams with water from their sources, rouse all your torrents to a fury; raise your wave on high, and let snags and stones come thundering down you that we may make an end of this savage creature who is now lording it as though he were a god. Nothing shall serve him longer, not strength nor comeliness, nor his fine armour, which forsooth shall soon be lying low in the deep waters covered over with mud. I will wrap him in sand, and pour tons of shingle round him, so that the Achaeans shall not know how to gather his bones for the silt in which I shall have hidden him, and when they celebrate his funeral they need build no barrow.”
On this he upraised his tumultuous flood high against Achilles, seething as it was with foam and blood and the bodies of the dead. The dark waters of the river stood upright and would have overwhelmed the son of Peleus, but Juno, trembling lest Achilles should be swept away in the mighty torrent, lifted her voice on high and called out to Vulcan her son. “Crook-foot,” she cried, “my child, be up and doing, for I deem it is with you that Xanthus is fain to fight; help us at once, kindle a fierce fire; I will then bring up the west and the white south wind in a mighty hurricane from the sea, that shall bear the flames against the heads and armour of the Trojans and consume them, while you go along the banks of Xanthus burning his trees and wrapping him round with fire. Let him not turn you back neither by fair words nor foul, and slacken not till I shout and tell you. Then you may stay your flames.”
On this Vulcan kindled a fierce fire, which broke out first upon the plain and burned the many dead whom Achilles had killed and whose bodies were lying about in great numbers; by this means the plain was dried and the flood stayed. As the north wind, blowing on an orchard that has been sodden with autumn rain, soon dries it, and the heart of the owner is glad-even so the whole plain was dried and the dead bodies were consumed. Then he turned tongues of fire on to the river. He burned the elms the willows and the tamarisks, the lotus also, with the rushes and marshy herbage that grew abundantly by the banks of the river. The eels and fishes that go darting about everywhere in the water, these, too, were sorely harassed by the flames that cunning Vulcan had kindled, and the river himself was scalded, so that he spoke saying, “Vulcan, there is no god can hold his own against you. I cannot fight you when you flare out your flames in this way; strive with me no longer. Let Achilles drive the Trojans out of their city immediately. What have I to do with quarrelling and helping people?”
He was boiling as he spoke, and all his waters were seething. As a cauldron upon a large fire boils when it is melting the lard of some fatted hog, and the lard keeps bubbling up all over when the dry faggots blaze under it-even so were the goodly waters of Xanthus heated with the fire till they were boiling. He could flow no longer but stayed his stream, so afflicted was he by the blasts of fire which cunning Vulcan had raised. Then he prayed to Juno and besought her saying, “Juno, why should your son vex my stream with such especial fury? I am not so much to blame as all the others are who have been helping the Trojans. I will leave off, since you so desire it, and let your son leave off also. Furthermore I swear never again will I do anything to save the Trojans from destruction, not even when all Troy is burning in the flames which the Achaeans will kindle.”
As soon as Juno heard this she said to her son Vulcan, “Son Vulcan, hold now your flames; we ought not to use such violence against a god for the sake of mortals.”
When she had thus spoken Vulcan quenched his flames, and the river went back once more into his own fair bed.
Xanthus was now beaten, so these two left off fighting, for Juno stayed them though she was still angry; but a furious quarrel broke out among the other gods, for they were of divided counsels. They fell on one another with a mighty uproar-earth groaned, and the spacious firmament rang out as with a blare of trumpets. Jove heard as he was sitting on Olympus, and laughed for joy when he saw the gods coming to blows among themselves. They were not long about beginning, and Mars piercer of shields opened the battle. Sword in hand he sprang at once upon Minerva and reviled her. “Why, vixen,” said he, “have you again set the gods by the ears in the pride and haughtiness of your heart? Have you forgotten how you set Diomed son of Tydeus on to wound me, and yourself took visible spear and drove it into me to the hurt of my fair body? You shall now suffer for what you then did to me.”
As he spoke he struck her on the terrible tasselled aegis-so terrible that not even can Jove’s lightning pierce it. Here did murderous Mars strike her with his great spear. She drew back and with her strong hand seized a stone that was lying on the plain-great and rugged and black-which men of old had set for the boundary of a field. With this she struck Mars on the neck, and brought him down. Nine roods did he cover in his fall, and his hair was all soiled in the dust, while his armour rang rattling round him. But Minerva laughed and vaunted over him saying, “Idiot, have you not learned how far stronger I am than you, but you must still match yourself against me? Thus do your mother’s curses now roost upon you, for she is angry and would do you mischief because you have deserted the Achaeans and are helping the Trojans.”
She then turned her two piercing eyes elsewhere, whereon Jove’s daughter Venus took Mars by the hand and led him away groaning all the time, for it was only with great difficulty that he had come to himself again. When Queen Juno saw her, she said to Minerva, “Look, daughter of aegis-bearing Jove, unweariable, that vixen Venus is again taking Mars through the crowd out of the battle; go after her at once.”
Thus she spoke. Minerva sped after Venus with a will, and made at her, striking her on the bosom with her strong hand so that she fell fainting to the ground, and there they both lay stretched at full length. Then Minerva vaunted over her saying, “May all who help the Trojans against the Argives prove just as redoubtable and stalwart as Venus did when she came across me while she was helping Mars. Had this been so, we should long since have ended the war by sacking the strong city of Ilius.”
Juno smiled as she listened. Meanwhile King Neptune turned to Apollo saying, “Phoebus, why should we keep each other at arm’s length? it is not well, now that the others have begun fighting; it will be disgraceful to us if we return to Jove’s bronze-floored mansion on Olympus without having fought each other; therefore come on, you are the younger of the two, and I ought not to attack you, for I am older and have had more experience. Idiot, you have no sense, and forget how we two alone of all the gods fared hardly round about Ilius when we came from Jove’s house and worked for Laomedon a whole year at a stated wage and he gave us his orders. I built the Trojans the wall about their city, so wide and fair that it might be impregnable, while you, Phoebus, herded cattle for him in the dales of many valleyed Ida. When, however, the glad hours brought round the time of payment, mighty Laomedon robbed us of all our hire and sent us off with nothing but abuse. He threatened to bind us hand and foot and sell us over into some distant island. He tried, moreover, to cut off the ears of both of us, so we went away in a rage, furious about the payment he had promised us, and yet withheld; in spite of all this, you are now showing favour to his people, and will not join us in compassing the utter ruin of the proud Trojans with their wives and children.”
And King Apollo answered, “Lord of the earthquake, you would have no respect for me if I were to fight you about a pack of miserable mortals, who come out like leaves in summer and eat the fruit of the field, and presently fall lifeless to the ground. Let us stay this fighting at once and let them settle it among themselves.”
He turned away as he spoke, for he would lay no hand on the brother of his own father. But his sister the huntress Diana, patroness of wild beasts, was very angry with him and said, “So you would fly, Far-Darter, and hand victory over to Neptune with a cheap vaunt to boot. Baby, why keep your bow thus idle? Never let me again hear you bragging in my father’s house, as you have often done in the presence of the immortals, that you would stand up and fight with Neptune.”
Apollo made her no answer, but Jove’s august queen was angry and upbraided her bitterly. “Bold vixen,” she cried, “how dare you cross me thus? For all your bow you will find it hard to hold your own against me. Jove made you as a lion among women, and lets you kill them whenever you choose. You will find it better to chase wild beasts and deer upon the mountains than to fight those who are stronger than you are. If you would try war, do so, and find out by pitting yourself against me, how far stronger I am than you are.”
She caught both Diana’s wrists with her left hand as she spoke, and with her right she took the bow from her shoulders, and laughed as she beat her with it about the ears while Diana wriggled and writhed under her blows. Her swift arrows were shed upon the ground, and she fled weeping from under Juno’s hand as a dove that flies before a falcon to the cleft of some hollow rock, when it is her good fortune to escape. Even so did she fly weeping away, leaving her bow and arrows behind her.
Then the slayer of Argus, guide and guardian, said to Leto, “Leto, I shall not fight you; it is ill to come to blows with any of Jove’s wives. Therefore boast as you will among the immortals that you worsted me in fair fight.”
Leto then gathered up Diana’s bow and arrows that had fallen about amid the whirling dust, and when she had got them she made all haste after her daughter. Diana had now reached Jove’s bronze-floored mansion on Olympus, and sat herself down with many tears on the knees of her father, while her ambrosial raiment was quivering all about her. The son of Saturn drew her towards him, and laughing pleasantly the while began to question her saying, “Which of the heavenly beings, my dear child, has been treating you in this cruel manner, as though you had been misconducting yourself in the face of everybody?” and the fair-crowned goddess of the chase answered, “It was your wife Juno, father, who has been beating me; it is always her doing when there is any quarrelling among the immortals.”
Thus did they converse, and meanwhile Phoebus Apollo entered the strong city of Ilius, for he was uneasy lest the wall should not hold out and the Danaans should take the city then and there, before its hour had come; but the rest of the ever-living gods went back, some angry and some triumphant to Olympus, where they took their seats beside Jove lord of the storm-cloud, while Achilles still kept on dealing out death alike on the Trojans and on their horses. As when the smoke from some burning city ascends to heaven when the anger of the gods has kindled it-there is then toil for all, and sorrow for not a few-even so did Achilles bring toil and sorrow on the Trojans.
Old King Priam stood on a high tower of the wall looking down on huge Achilles as the Trojans fled panic-stricken before him, and there was none to help them. Presently he came down from off the tower and with many a groan went along the wall to give orders to the brave warders of the gate. “Keep the gates,” said he, “wide open till the people come flying into the city, for Achilles is hard by and is driving them in rout before him. I see we are in great peril. As soon as our people are inside and in safety, close the strong gates for I fear lest that terrible man should come bounding inside along with the others.”
As he spoke they drew back the bolts and opened the gates, and when these were opened there was a haven of refuge for the Trojans. Apollo then came full speed out of the city to meet them and protect them. Right for the city and the high wall, parched with thirst and grimy with dust, still they fled on, with Achilles wielding his spear furiously behind them. For he was as one possessed, and was thirsting after glory.
Then had the sons of the Achaeans taken the lofty gates of Troy if Apollo had not spurred on Agenor, valiant and noble son to Antenor. He put courage into his heart, and stood by his side to guard him, leaning against a beech tree and shrouded in thick darkness. When Agenor saw Achilles he stood still and his heart was clouded with care. “Alas,” said he to himself in his dismay, “if I fly before mighty Achilles, and go where all the others are being driven in rout, he will none the less catch me and kill me for a coward. How would it be were I to let Achilles drive the others before him, and then fly from the wall to the plain that is behind Ilius till I reach the spurs of Ida and can hide in the underwood that is thereon? I could then wash the sweat from off me in the river and in the evening return to Ilius. But why commune with myself in this way? Like enough he would see me as I am hurrying from the city over the plain, and would speed after me till he had caught me-I should stand no chance against him, for he is mightiest of all mankind. What, then, if I go out and meet him in front of the city? His flesh too, I take it, can be pierced by pointed bronze. Life is the same in one and all, and men say that he is but mortal despite the triumph that Jove son of Saturn vouchsafes him.”
So saying he stood on his guard and awaited Achilles, for he was now fain to fight him. As a leopardess that bounds from out a thick covert to attack a hunter-she knows no fear and is not dismayed by the baying of the hounds; even though the man be too quick for her and wound her either with thrust or spear, still, though the spear has pierced her she will not give in till she has either caught him in her grip or been killed outright-even so did noble Agenor son of Antenor refuse to fly till he had made trial of Achilles, and took aim at him with his spear, holding his round shield before him and crying with a loud voice. “Of a truth,” said he, “noble Achilles, you deem that you shall this day sack the city of the proud Trojans. Fool, there will be trouble enough yet before it, for there is many a brave man of us still inside who will stand in front of our dear parents with our wives and children, to defend Ilius. Here therefore, huge and mighty warrior though you be, here shall you die.”
As he spoke his strong hand hurled his javelin from him, and the spear struck Achilles on the leg beneath the knee; the greave of newly wrought tin rang loudly, but the spear recoiled from the body of him whom it had struck, and did not pierce it, for the god’s gift stayed it. Achilles in his turn attacked noble Agenor, but Apollo would not vouchsafe him glory, for he snatched Agenor away and hid him in a thick mist, sending him out of the battle unmolested. Then he craftily drew the son of Peleus away from going after the host, for he put on the semblance of Agenor and stood in front of Achilles, who ran towards him to give him chase and pursued him over the corn lands of the plain, turning him towards the deep waters of the river Scamander. Apollo ran but a little way before him and beguiled Achilles by making him think all the time that he was on the point of overtaking him. Meanwhile the rabble of routed Trojans was thankful to crowd within the city till their numbers thronged it; no longer did they dare wait for one another outside the city walls, to learn who had escaped and who were fallen in fight, but all whose feet and knees could still carry them poured pell-mell into the town.