CHƯƠNG IX.

Sinh vật ấy ngừng lời, dán chặt ánh mắt vào ta như chực chờ một câu hồi đáp. Nhưng ta vẫn đứng trân trân, bàng hoàng và rối bời, tâm trí mịt mù chẳng thể cất lên nổi một dòng suy nghĩ nào cho tỏ tường toàn bộ lời thỉnh cầu của hắn. Hắn lại cất giọng:

“Ngài phải tạo ra một người nữ cho tôi, một bạn tình để tôi có thể chung sống, để tôi được sớt chia những nỗi niềm đồng cảm vốn là lẽ sống còn của sự tồn tại này. Chỉ ngài mới làm được điều đó; và tôi đòi hỏi ngài phải thực thi nó như một đặc quyền mà ngài không có quyền cự tuyệt.”

Những diễn biến vỡ lở ở phần sau câu chuyện của hắn lại một lần nữa thổi bùng lên trong ta ngọn lửa phẫn nộ, thứ cảm xúc tưởng chừng đã ngủ yên khi hắn kể về những tháng ngày êm đềm bên mái tranh của những người nông dân. Và ngay khoảnh khắc hắn buông ra những lời đanh thép ấy, ta chẳng thể nào kìm hãm nổi cơn thịnh nộ đang gầm gào, thiêu đốt tâm can.

“Ta khước từ,” ta đáp trả; “và cho dù có đem mọi cực hình ra uy hiếp, cũng đừng hòng ép ta khuất phục. Ngươi có thể đày đọa ta thành kẻ khốn cùng nhất thế gian, nhưng ngươi sẽ chẳng bao giờ khiến ta trở nên đê hèn trong chính đôi mắt của mình. Lẽ nào ta lại đi chuốc lấy tội đồ tạo ra một sinh linh thứ hai hệt như ngươi, để rồi sự tàn ác của cả hai hòa làm một và gieo rắc sự hủy diệt cho cõi đời này sao? Cút đi! Ta đã nói thẳng với ngươi rồi; ngay cả khi ngươi có đọa đày ta đến chết, ta cũng sẽ không bao giờ thỏa hiệp.”

“Ngài sai rồi,” con ác quỷ đáp, “thay vì đe dọa, tôi sẵn sàng nói lý lẽ với ngài. Tôi tàn độc vì tôi quá đỗi đớn đau. Chẳng phải toàn thể nhân loại đã hắt hủi và ghê tởm tôi đó sao? Ngay cả ngài, người đã tạo ra tôi, cũng sẵn lòng xé xác tôi thành muôn mảnh rồi hả hê đắc thắng. Hãy nhớ kỹ điều đó! Vậy ngài hãy trả lời xem, cớ gì tôi phải xót thương con người, khi họ chẳng đoái hoài gì đến tôi? Nếu ngài có thể xô tôi xuống những khe nứt băng giá kia, đập nát cái hình hài vốn là kiệt tác từ đôi tay ngài, ngài cũng đâu coi đó là hành vi giết chóc! Tại sao tôi phải tôn trọng loài người, trong khi họ luôn buông lời miệt thị tôi? Cứ thử đối đãi với tôi bằng lòng tử tế xem! Thay vì gieo rắc tổn thương, tôi sẽ dâng hiến cho con người những điều tốt đẹp nhất, cùng những giọt nước mắt tri ân vì đã chấp nhận tôi. Nhưng điều đó mãi mãi là ảo vọng; tri giác của loài người là bức tường thành kiên cố chia cắt chúng ta. Dẫu vậy, tôi sẽ không bao giờ chịu luồn cúi như một tên nô lệ thấp hèn. Tôi sẽ báo thù cho những nỗi đau tôi phải gánh chịu! Nếu không thể thắp lên ngọn lửa yêu thương, tôi sẽ gieo rắc nỗi kinh hoàng. Đặc biệt là với ngài, kẻ thù không đội trời chung của tôi. Chính vì ngài đã sinh ra tôi, tôi thề sẽ nuôi dưỡng một mối tư thù không thể nào dập tắt. Hãy coi chừng! Tôi sẽ dốc sức hủy hoại ngài. Tôi sẽ không dừng tay cho đến khi trái tim ngài vỡ nát, đến mức ngài phải nguyền rủa cái khoảnh khắc ngài cất tiếng khóc chào đời.”

Một cơn cuồng nộ ma quái chiếm lấy hắn khi những lời cay độc ấy thốt ra. Gương mặt hắn vặn vẹo thành những nét kinh hoàng, vỡ nát đến độ chẳng con mắt phàm nhân nào dám nhìn thẳng. Thế nhưng, ngay giây lát sau, hắn dằn cơn giận xuống và bình tĩnh nói tiếp:

“Tôi vốn định dùng lý lẽ. Sự nóng giận này chỉ mang lại bất lợi cho tôi; bởi ngài không nhận ra chính ngài là nguyên nhân khiến tôi cuồng loạn nhường này. Chỉ cần có ai đó trao cho tôi chút lòng nhân ái, tôi thề sẽ đền đáp họ gấp trăm, gấp ngàn lần. Chỉ vì một sinh linh ấy thôi, tôi sẵn sàng giảng hòa với toàn nhân loại! Nhưng giờ đây, tôi lại đang tự lừa dối mình trong những giấc mộng hạnh phúc viển vông. Yêu cầu tôi đặt ra cho ngài vô cùng phải chăng và hợp lý. Tôi chỉ xin một tạo vật khác giới, mang vẻ gớm ghiếc hệt như tôi. Tuy sự thỏa mãn ấy vô cùng nhỏ nhoi, đó là tất cả những gì tôi có thể hy vọng, và tôi sẽ hài lòng với điều đó. Đúng vậy, chúng tôi sẽ là hai con quái vật, bị cả thế gian hắt hủi. Nhưng cũng chính vì lẽ đó, chúng tôi sẽ nương tựa vào nhau chặt chẽ hơn. Cuộc sống của chúng tôi dù không tràn ngập niềm vui, nhưng nó sẽ bình yên vô hại, giúp tôi thoát khỏi những chuỗi ngày đọa đày tủi nhục bấy lâu. Ôi! Đấng tạo hóa của tôi, xin hãy ban cho tôi chút hạnh phúc mỏng manh ấy! Hãy cho tôi cơ hội được biết ơn ngài vì một đặc ân duy nhất này! Hãy cho tôi thấy rằng, ít nhất, tôi vẫn có thể khơi gợi lòng trắc ẩn từ một sinh linh nào đó trên cõi đời này. Cúi xin ngài, đừng chối từ lời cầu khẩn của tôi!”

Ta đã động lòng. Ta khẽ rùng mình khi mường tượng ra những hậu quả tàn khốc nếu bản thân nhượng bộ. Thế nhưng, ta vẫn cảm nhận được phần nào sự đúng đắn trong từng lời lẽ của hắn. Câu chuyện bi thương cùng những cảm xúc hắn vừa bộc bạch là minh chứng rõ ràng: hắn là một sinh vật sở hữu những rung cảm tinh tế. Với tư cách là đấng sáng tạo ra hắn, chẳng lẽ ta không mắc nợ hắn một phần hạnh phúc, thứ hạnh phúc mà ta hoàn toàn có khả năng ban phát? Hắn dường như đọc thấu sự xao động trong lòng ta, bèn nói tiếp:

“Nếu ngài ưng thuận, ngài và toàn thể nhân loại sẽ không bao giờ phải nhìn thấy chúng tôi nữa. Tôi sẽ mang cô ấy rời đi, tiến thẳng tới những dải đất hoang dã bao la tận Nam Mỹ1. Thức ăn của tôi đâu giống con người. Tôi chẳng cần sát hại cừu non hay dê nhỏ để thỏa mãn cơn đói khát. Chút quả hạt và trái mọng vặt hái dọc đường cũng đã đủ để nuôi sống tôi. Người bạn đời của tôi sẽ mang chung bản chất này, và cô ấy cũng sẽ hài lòng với nguồn thực phẩm mộc mạc ấy. Chúng tôi sẽ lượm lá khô làm giường, nương tựa vào ánh dương sưởi ấm và làm chín thức ăn, hệt như cách mặt trời vẫn chiếu rọi loài người. Viễn cảnh tôi đang trải ra trước mắt ngài ngập tràn sự bình yên và tính nhân văn. Ngài hẳn phải tự hiểu rằng, ngài chỉ có thể cự tuyệt ước nguyện đó khi ngài đã ôm trọn sự tàn nhẫn và thói lạm quyền tột độ. Dẫu cho trước đây ngài từng cay nghiệt với tôi đến nhường nào, thì giờ phút này, tôi đang nhìn thấy ánh sáng trắc ẩn ánh lên trong đáy mắt ngài. Xin hãy để tôi chớp lấy khoảnh khắc quý giá này! Mong ngài rủ lòng thương, hứa ban cho tôi thứ hạnh phúc duy nhất mà tôi luôn cháy bỏng khát khát.”

“Ngươi đề nghị,” ta đáp, “sẽ trốn chạy khỏi thế giới loài người để ẩn mình nơi hoang dã, nơi những loài mãnh thú là bằng hữu duy nhất. Ngươi, một kẻ luôn thèm khát tình thương và sự đồng cảm của con người, làm sao có thể kiên gan bám trụ trong kiếp lưu đày ấy? Ngươi sẽ lại quay về. Ngươi sẽ tiếp tục tìm kiếm sự tử tế từ họ, để rồi một lần nữa, ngươi phải gánh chịu sự căm ghét tột cùng. Lúc đó, những dã tâm thâm độc trong ngươi sẽ lại bùng lên. Và đáng sợ hơn, ngươi còn có thêm một kẻ đồng hành đắc lực trong công cuộc tàn phá. Điều này tuyệt đối không thể xảy ra! Đừng biện hộ thêm nữa, vì ta quyết không ưng thuận.”

“Cảm xúc của ngài sao mà thất thường đến vậy! Mới phút trước ngài còn mủi lòng trước những lời giãi bày của tôi, cớ sao giờ ngài lại một lần nữa sắt đá trước những tiếng than oán này? Tôi xin thề với ngài, trước mặt đất bao la tôi đang nương mình, và trước ngài, kẻ đã ban cho tôi sinh mệnh. Rằng, chỉ cần ngài trao cho tôi một người bạn đời, tôi sẽ lập tức rời xa chốn loài người cư ngụ. Tôi sẽ phó mặc cho số phận, đến sống ở nơi hoang vu hẻo lánh nhất thế gian. Những dã tâm tàn độc trong tôi sẽ tan biến sạch, vì tôi đã tìm thấy sự đồng cảm cho riêng mình. Cuộc đời tôi rồi sẽ lẳng lặng trôi qua, để khi trút hơi thở cuối cùng, tôi sẽ không mang theo lời nguyền rủa kẻ đã nhào nặn ra tôi.”

Những lời hắn thốt ra dội vào tâm trí ta một tác động dị thường. Đã có phút giây lòng ta trào dâng niềm thương xót, thậm chí nhen nhóm khát khao được an ủi thứ sinh linh mồ côi ấy. Nhưng rồi, cứ mỗi lần đưa mắt nhìn hắn, chứng kiến cái khối thịt gớm ghiếc đang ngọ nguậy, đang cất tiếng người, tim ta lại quặn thắt từng cơn bạo liệt. Mọi mảy may thương cảm phút chốc tan biến, nhường chỗ cho sự kinh hãi tột độ và nỗi căm thù sục sôi. Ta nghiến răng kìm nén cơn ghê tởm đang cuộn trào, tự nhủ với bản thân rằng: Dẫu vĩnh viễn chẳng thể nào đồng cảm với sinh vật quái gở này, ta cũng không có quyền tước đoạt nốt chút hạnh phúc cỏn con mà mình vẫn còn khả năng ban phát cho hắn.

“Ngươi thề,” ta gằn giọng, “rằng sẽ không làm hại bất kỳ ai. Nhưng chính ngươi đã phơi bày dã tâm tàn độc đến mức dư sức cho ta một lý do chính đáng để tước bỏ mọi sự tin tưởng. Biết đâu, tất thảy những lời thỉnh cầu này chỉ là một đòn ngụy tạo nham hiểm, mưu đồ trải rộng hơn nữa mạng lưới trả thù, hòng nhân lên gấp bội niềm kiêu hãnh ác độc của ngươi?”

“Sao lại thế này? Tôi cứ ngỡ mình đã chạm tới lòng trắc ẩn của ngài, vậy mà ngài vẫn nhẫn tâm chối từ ân huệ duy nhất có thể xoa dịu trái tim hoang tàn này, ơn huệ duy nhất có thể hoán cải tôi thành một sinh vật vô hại. Nếu vĩnh viễn không có sự gắn kết, vĩnh viễn thiếu vắng tình yêu, thì hận thù và tội ác chắc chắn sẽ là bản án định mệnh của tôi. Tình yêu từ một sinh thể khác sẽ bứng tận gốc mọi căn nguyên tội lỗi; tôi sẽ lùi sâu vào bóng tối, trở thành một thứ tồn tại vô hình giữa thế gian. Tội ác của tôi vốn dĩ chỉ là trái đắng sinh ra từ nỗi cô độc gượng ép, thứ cô độc bủa vây mà tôi ghê tởm đến tận cùng. Lương tri của tôi nhất định sẽ hồi sinh ngay khi được song hành cùng một người có chung số phận. Tôi sẽ cảm nhận được hơi ấm tình thương từ một tâm hồn đồng điệu, để cuối cùng cũng tìm thấy một mắt xích cho riêng mình trong chuỗi sinh tồn luân chuyển - nơi mà giờ đây, tôi đang bị hắt hủi phũ phàng.”

Ta lặng đi một thoáng, để tâm trí ngấm dần tất cả những bi kịch hắn vừa trút cạn, cùng muôn vàn lý lẽ sắc bén mà hắn viện dẫn. Trong ký ức ta bỗng gợn lên mầm mống hướng thiện mà hắn từng ôm ấp thuở mới hoài thai, để rồi mọi xúc cảm lương thiện ấy đã lụi tàn không phanh dưới ánh nhìn chán ghét, khinh miệt của chính những con người từng cưu mang hắn. Sức mạnh vô song và những lời răn đe của hắn cũng nhanh chóng hiện lên trong đầu ta như một bài toán nghiệt ngã: một sinh vật có thể sống sót giữa những hang động băng giá của dòng sông băng, có thể thoắt ẩn thoắt hiện giữa những vách núi dựng đứng bất khả xâm phạm để né tránh mọi cuộc truy đuổi - đó là một hiện thân của những năng lực dị thường mà ta hoàn toàn vô vọng nếu muốn trực diện đối đầu. Cân nhắc một hồi lâu giữa muôn trùng suy tưởng, ta đi đến kết luận rốt ráo: cán cân công lý - dành cho cả hắn và nhân loại của ta - đang đòi hỏi ta phải gật đầu thỏa hiệp. Vì thế, ta chậm rãi quay sang nhìn thẳng vào mắt hắn:

“Ta bằng lòng với điều kiện của ngươi,” ta nói. “Nhưng ngươi phải lập một lời thề thiêng liêng: rằng ngươi sẽ lập tức rời khỏi châu Âu mãi mãi, tuyệt giao với bất kỳ vùng đất nào có dấu chân con người sinh sống, ngay khoảnh khắc ta trao cho ngươi một người nữ để đồng hành trong kiếp lưu đày.”

“Tôi xin thề!” hắn thét vang, âm thanh xé toạc thinh không. “Trước vầng thái dương kia, và trước vòm trời xanh thẳm này, tôi thề rằng nếu ngài đáp ứng lời thỉnh cầu, thì chừng nào nhật nguyệt còn luân chuyển, ngài sẽ vĩnh viễn không bao giờ phải nhìn thấy tôi nữa. Ngài hãy quay về đi, hãy bắt tay vào công việc kiến tạo: tôi sẽ dõi theo từng bước tiến triển của ngài với một sự nóng lòng không ngôn từ nào tả xiết. Và ngài cũng đừng bận tâm, bởi vì ngay thời khắc ngài chuẩn bị xong xuôi, tôi sẽ tự động xuất hiện.”

Dứt lời, hắn lập tức quay lưng bỏ chạy, dường như vì e sợ ta có thể bất thình lình lật lọng. Xuyên qua màn tuyết trắng, ta thấy hắn phi thân xuống dốc núi với tốc độ còn kinh hoàng hơn cả bóng một con đại bàng đang xé gió lao xuống. Chẳng mấy chốc, thân ảnh kỳ dị ấy đã hoàn toàn bị nuốt chửng giữa vô vàn những gợn sóng nhấp nhô của biển băng lạnh lẽo.

Câu chuyện của hắn đã chiếm trọn một ngày dài. Khi hắn rời đi, vầng thái dương cũng đang dần khuất bóng nơi chân trời. Ta biết mình phải vội vã đi xuống lũng sâu, bởi màn đêm sẽ sớm bủa vây lấy vạn vật. Thế nhưng, cõi lòng ta nặng trĩu, và những bước chân cứ rã rời, chầm chậm lê đi. Sự nhọc nhằn khi phải luồn lách qua những nẻo đường nhỏ hẹp trên núi và cố giữ thăng bằng sau mỗi bước đi càng làm ta thêm phần rã rời, bởi tâm trí ta lúc này đã bị bủa vây bởi vô vàn xúc cảm hỗn độn mà các sự kiện trong ngày mang lại. Màn đêm đã đặc quánh từ bao giờ khi ta lê bước tới trạm nghỉ chân lưng chừng núi. Ta ngồi phịch xuống bên đài phun nước. Những vì sao thoắt ẩn thoắt hiện mỗi khi những đám mây lững lờ trôi qua. Những rặng thông đen ngòm sừng sững hiện ra giữa màn đêm, rải rác quanh đó là những thân cây gãy gục nằm ngổn ngang trên mặt đất. Khung cảnh ấy toát lên một vẻ uy nghiêm đến dị thường, khơi dậy trong ta những dòng suy tưởng đầy ma quái. Ta khóc trong cay đắng. Giữa tận cùng của nỗi đau, ta đan chặt hai bàn tay vào nhau mà than trời: “Ôi! Những vì sao, những đám mây, và cả những cơn gió kia, các người đang hợp tụ về đây để chế nhạo ta sao? Nếu các người thực lòng thương xót ta, hãy đập nát cái tri giác và những ký ức này đi! Hãy để ta hóa thành hư vô! Bằng không, hãy đi đi, hãy cút hết đi và để mặc ta chìm trong bóng tối.”

Đó là những ý nghĩ điên rồ và khốn khổ. Nhưng ta chẳng thể nào diễn tả cho các người hiểu được ánh sáng lấp lánh vĩnh cửu của những vì sao kia đã đè nặng lên ta như thế nào, và cái cách ta lắng nghe từng luồng gió rít gào, ngỡ như đó là cơn cuồng phong nóng rẫy, u ám và gớm ghiếc từ sa mạc đang lao đến để thiêu rụi chính ta.

Trời rạng sáng trước khi ta lết về đến làng Chamounix2. Dáng vẻ tiều tụy và dị thường của ta lúc bấy giờ hầu như chẳng thể nào xoa dịu được nỗi sợ hãi của gia đình, những người đã thức trắng cả đêm khắc khoải ngóng chờ ta trở lại.

Hôm sau, chúng tôi quay về Geneva. Vốn dĩ, ý định của cha ta khi đưa ta đến đây là để gạt đi những muộn phiền trong tâm trí và vãn hồi lại chút bình yên đã mất trong ta. Nào ngờ liều thuốc ấy lại mang đến một hậu quả chí mạng. Và vì chẳng thể nào lý giải nổi sự thống khổ tột độ mà ta đang oằn mình gánh chịu, cha ta đành vội vã quyết định trở về nhà, nuôi hy vọng rằng sự tĩnh lặng cùng nhịp sống êm đềm của gia đình sẽ dần xoa dịu nỗi đau trong ta, dẫu chúng có bắt nguồn từ nguyên nhân nào đi chăng nữa.

Về phần mình, ta hoàn toàn phó mặc cho mọi sự sắp xếp của họ. Thậm chí, tình cảm dịu dàng của Elizabeth yêu dấu cũng chẳng đủ sức kéo ta thoát khỏi hố sâu tuyệt vọng. Lời thề độc địa mà ta đã thốt ra với con ác quỷ luôn đè nặng lên tâm trí ta, tựa như chiếc mũ trùm đầu bằng chì của Dante3 giáng xuống đám đạo đức giả chốn địa ngục. Mọi thú vui trên thế gian vụt qua trước mắt ta như một giấc mộng mị, và chỉ duy nhất ý nghĩ về bản giao ước ấy mới kéo ta quay về với thực tại. Liệu các người có lấy làm lạ không, khi thỉnh thoảng những cơn điên loạn lại chiếm lấy ta, hay khi ta liên tục ảo giác thấy quanh mình vô vàn sinh vật gớm ghiếc đang không ngừng giáng xuống ta những cực hình tàn khốc, khiến ta thường xuyên phải bật ra những tiếng thét gào và rên la thảm thiết?

Tuy nhiên, thời gian trôi qua, những xúc cảm ấy rồi cũng dần lắng xuống. Ta lại bước vào guồng quay của cuộc sống thường nhật, nếu không với một sự hứng khởi, thì ít ra cũng là với một chút bình tâm.

HẾT TẬP II.

  1. Vào thời kỳ tác phẩm ra đời (đầu thế kỷ 19), Nam Mỹ trong tâm thức người châu Âu là một lục địa xa xôi, hoang sơ và phần lớn chưa được khám phá, đại diện cho nơi chốn lý tưởng để hoàn toàn lánh xa khỏi nền văn minh nhân loại. ↩

  2. Chamonix (thời xưa viết là Chamounix) là một thung lũng và ngôi làng nổi tiếng ở dãy Alps thuộc Pháp. Trong văn học Lãng mạn thế kỷ 19, vùng núi tuyết hùng vĩ này thường được dùng làm bối cảnh tượng trưng cho sự choáng ngợp của thiên nhiên và cảm giác nhỏ bé, cô độc của con người. ↩

  3. Ám chỉ hình phạt trong phần "Hỏa ngục" (Inferno) của tác phẩm Thần Khúc do nhà thơ Ý Dante Alighieri sáng tác. Trong đó, những kẻ đạo đức giả bị đày đọa phải mặc áo choàng có mũ trùm bằng vàng lấp lánh nhưng bên trong đúc bằng chì nặng trĩu, tượng trưng cho sự giả tạo và gánh nặng tội lỗi. ↩