🎧 Nghe chương này

CÂU CHUYỆN THỨ TƯ

HOÀNG TỬ VÀ CÔNG CHÚA

Gerda buộc phải dừng chân nghỉ ngơi thêm một bận nữa. Ngay đối diện chỗ em ngồi, một con quạ rừng to lớn đang nhảy lò cò trên lớp tuyết trắng tiến về phía em. Nó đứng đó nhìn em một chốc lâu, rồi lắc lư cái đầu và cất tiếng, "Quạ, quạ, chào ngày mới, chào ngày mới." Nó cố gắng uốn giọng phát âm rõ ràng nhất có thể, cốt để tỏ vẻ thân thiện với cô bé. Rồi nó hỏi em cớ sao lại đi một mình giữa thế gian rộng lớn này.

Từ "một mình" khắc sâu vào tâm trí Gerda, bởi em hiểu được sức nặng của nó. Thế là, em thổ lộ cho quạ nghe toàn bộ câu chuyện về cuộc đời cùng những hành trình gian truân của mình, rồi tha thiết hỏi xem liệu bác có thoáng thấy bóng dáng Kay bé nhỏ không.

Quạ rừng gật gù cái đầu vẻ đầy nghiêm trọng, cất lời: "Có khi bác đã thấy rồi đấy-rất có thể lắm."

"Không! Bác có thực sự nghĩ là bác đã thấy cậu ấy không?" Gerda bé nhỏ reo lên mừng rỡ. Em ghì chặt lấy quạ mà hôn lấy hôn để, đến mức suýt chút nữa làm nó nghẹt thở.

"Khoan đã, khoan đã nào," quạ rừng ngắt lời. "Bác tin là bác biết. Bác nghĩ cậu bé đó hẳn là Kay bé nhỏ; thế nhưng, dám chắc giờ này cậu ấy đã quên béng cháu rồi, tất cả là vì công chúa."

"Cậu ấy sống chung với một công chúa ư?" Gerda ngạc nhiên hỏi.

"Chính là thế, nghe bác kể này," quạ rừng đáp; "nhưng nói ngôn ngữ của loài người các cháu khó quá. Nếu cháu hiểu tiếng quạ, thì bác mới giải thích cho rõ ràng được. Cháu có hiểu tiếng quạ không?"

"Dạ không, cháu chưa học bao giờ," Gerda tiếc nuối nói, "nhưng bà cháu thì rành rẽ lắm, bà vẫn thường dùng thứ tiếng ấy để trò chuyện với cháu. Giá mà cháu chịu học."

"Chẳng hề hấn gì đâu," quạ rừng trấn an. "Bác sẽ cố gắng giãi bày dễ hiểu nhất có thể, dẫu chắc chắn nghe sẽ rất tệ"; đoạn, nó bắt đầu thuật lại cho em nghe những sự tình mà nó hóng hớt được.

"Ngay tại vương quốc mà chúng ta đang ở đây," nó kể, "có một nàng công chúa vô cùng thông minh, nàng đã đọc mọi tờ báo trên thế gian này-rồi cũng quên hết tất thảy, dẫu cho nàng có sắc sảo đến nhường nào.

"Cách đây chẳng bao lâu, khi đang ngự trên ngai vàng-cái chốn mà thiên hạ vẫn đồn thổi là chẳng êm ái gì cho cam-nàng bỗng cất giọng hát vang một khúc ca, với những ca từ mở đầu thế này:

Tại sao ta lại không kết hôn?

'Mà thật vậy, cớ sao lại không nhỉ?' nàng tự nhủ. Và thế là nàng đi đến quyết định sẽ thành thân, miễn sao tìm được một đấng lang quân biết cách đối đáp trôi chảy khi được người khác bắt chuyện, chứ không phải một kẻ chỉ biết đứng làm ra vẻ oai vệ chán ngắt. Nàng bèn truyền lệnh đánh một hồi trống để triệu tập toàn bộ nữ quan trong triều; khi nghe tường tận thánh ý của nàng, thảy đều vô cùng hoan hỉ.

"'Chúng thần xiết bao vui mừng khi nghe được tin này,' họ xôn xao đáp. 'Mới dạo nọ, chúng thần cũng đang râm ran bàn tán về chuyện ấy.'

"Cháu cứ tin tưởng tuyệt đối vào những lời bác kể đi," quạ rừng đinh ninh, "bởi lẽ bác có một cô nhân tình là quạ thuần dưỡng, nàng ta được tự do bay nhảy quanh chốn hoàng cung, và chính nàng đã kể tuốt tuột mọi chuyện cho bác nghe."

Lẽ dĩ nhiên nhân tình của nó phải là một con quạ, bởi lẽ "chim cùng một đàn thì bay cùng hướng", và một con quạ thì bao giờ cũng chọn sánh đôi với một đồng loại của mình.

"Người ta lập tức cho phát hành báo, in đường viền hình trái tim lồng lấy chữ cái đầu trong tên công chúa. Tờ báo loan tin rằng bất kỳ chàng trai nào có dung mạo khôi ngô đều được tự do bước vào lâu đài để trò chuyện cùng công chúa. Hễ ai có thể dõng dạc lên tiếng cho mọi người cùng nghe, phong thái ung dung như đang ở nhà mình, và đối đáp duyên dáng nhất, thì sẽ được chọn làm phu quân của nàng.

"Đúng vậy, đúng vậy, cháu cứ tin lời bác. Chuyện này hoàn toàn có thật như việc bác đang đậu ở đây vậy," quạ rừng cả quyết.

"Dân chúng đổ xô tới đông nghịt. Khắp nơi là cảnh xô lấn, chạy ngược chạy xuôi, nhưng chẳng một ai lọt vào mắt xanh của công chúa trong ngày đầu tiên lẫn ngày thứ hai. Đám thanh niên ấy, lúc ở ngoài phố thì ăn nói trôi chảy lắm, nhưng cứ hễ bước qua cổng hoàng cung, trông thấy đội ngự lâm quân vận đồng phục bạc và đám lính hầu mặc đồ viền vàng đứng dọc cầu thang, cùng những đại sảnh thắp sáng rực rỡ, là họ lại luống cuống bối rối. Rồi khi đứng trước ngai vàng nơi công chúa ngự, họ chẳng thốt nên lời nào ngoài việc lặp đi lặp lại những câu cuối cùng nàng vừa nói, mà nàng thì đâu có thiết tha gì nghe lại lời của chính mình. Cứ như thể tất thảy bọn họ đều bị chuốc thuốc lú khi ở trong hoàng cung vậy, bởi họ chẳng thể xốc lại tinh thần hay hé môi lấy nửa lời cho tới tận khi đã quay trở ra đường phố. Cứ thế, một dòng người rồng rắn xếp hàng kéo dài từ cổng thành cho đến tận hoàng cung.

"Chính bác đã lượn qua xem bọn họ," quạ rừng kể tiếp. "Họ vừa đói vừa khát, vì ở hoàng cung họ thậm chí còn chẳng được ban cho một ngụm nước lã. Vài kẻ khôn ngoan nhất có thủ sẵn vài lát bánh mì phết bơ, nhưng họ tuyệt nhiên chẳng chia sẻ cho những kẻ đứng cạnh; họ mưu tính rằng, nếu đám người kia bước vào yết kiến công chúa với bộ dạng đói lả, thì cơ hội chiến thắng của bản thân sẽ cao hơn."

"Nhưng còn Kay! Kể cho cháu nghe về Kay bé nhỏ đi!" Gerda nôn nóng. "Cậu ấy có ở trong đám đông đó không?"

"Khoan đã, cháu đợi một chút; chúng ta sắp nhắc tới cậu ấy đây. Đó là vào ngày thứ ba, có một bóng dáng nhỏ nhắn bước đi tung tăng về phía hoàng cung, chẳng cần ngựa xe đón rước, đôi mắt lấp lánh hệt như mắt cháu vậy. Cậu ta có mái tóc dài tuyệt đẹp, nhưng quần áo thì lại vô cùng tồi tàn."

"Đó chính là Kay rồi," Gerda mừng rỡ reo lên. "Ôi, vậy là cháu đã tìm thấy cậu ấy!" rồi em vỗ tay đầy hoan hỉ.

"Cậu ấy còn đeo một cái ba lô nhỏ trên lưng nữa," quạ rừng kể thêm.

"Không, chắc hẳn đó là chiếc xe trượt tuyết của cậu ấy," Gerda đính chính, "vì cậu ấy đã mang nó đi theo mà."

"Ừ thì cũng có thể là vậy," quạ rừng gật gù; "bác không nhìn kỹ lắm. Nhưng bác nghe người yêu của bác kể lại rằng cậu bé ấy đã bước qua cổng hoàng cung, nhìn thấy ngự lâm quân trong bộ đồng phục bạc và đám người hầu trong trang phục viền vàng trên cầu thang, mà chẳng hề nao núng mảy may.

"'Cứ đứng mãi trên cầu thang này thì chán chết,' cậu ấy nói. 'Tôi thà đi thẳng vào trong còn hơn.'

"Các gian phòng ngập tràn ánh đèn rực rỡ; những vị ủy viên hoàng gia và đại sứ đi chân trần lăng xăng qua lại, bưng bê những chiếc bình bằng vàng nguyên khối; khung cảnh trang nghiêm đủ sức làm bất kỳ ai cũng phải rụt rè. Đôi bốt của cậu ấy bước đi kêu cót két rất to, vậy mà cậu vẫn chẳng hề e ngại."

"Đó chắc chắn là Kay rồi," Gerda quả quyết; "cháu biết cậu ấy đang đi đôi bốt mới. Cháu từng nghe tiếng chúng kêu cót két trong phòng bà cháu."

"Đúng là chúng có kêu cót két thật," quạ rừng tiếp lời, "vậy mà cậu ấy dám mạnh dạn tiến đến gặp chính công chúa, lúc đó nàng đang ngồi trên một viên ngọc trai to bằng cái guồng quay tơ. Tất cả các nữ quan cùng tùy tùng của họ đều có mặt, cùng với tất cả các hiệp sĩ và tùy tùng của họ. Mỗi tùy tùng của nữ quan lại có một người hầu để phục vụ, còn người hầu của hiệp sĩ cũng có một người hầu riêng cùng một tiểu đồng cho mỗi người. Tất cả họ đứng thành vòng tròn quanh công chúa, và những kẻ đứng càng gần cửa thì trông lại càng kiêu ngạo. Những tên tiểu đồng của người hầu, những kẻ luôn đi dép lê, vênh váo đến độ chẳng ai buồn nhìn, lại đứng ưỡn ngực tự hào bên bậu cửa."

"Trời ạ, chắc chắn là ngột ngạt lắm," Gerda bé nhỏ thảng thốt; "nhưng rốt cuộc Kay có cưới được công chúa không?"

"Nếu bác không phải là một con quạ," nó oai vệ đáp, "thì chính bác đã cưới nàng rồi, dẫu bác đã đính hôn đi chăng nữa. Cậu ấy đối đáp trôi chảy y như lúc bác hót tiếng quạ vậy. Bác nghe người yêu của bác thuật lại như thế. Cậu ấy vô cùng tự nhiên và duyên dáng, cậu ấy nói mình đến đây không phải để cầu hôn công chúa, mà là để lắng nghe sự thông thái của nàng. Và cậu ấy hài lòng về nàng, cũng như nàng hài lòng về cậu."

"Ôi, chắc chắn đó là Kay rồi," Gerda tự hào nói; "cậu ấy thông minh lắm; cậu ấy có thể tính nhẩm và làm toán phân số cơ mà. Ôi, bác có thể đưa cháu đến hoàng cung được không?"

"Cháu yêu cầu thế thì dễ," quạ rừng đáp lời, "nhưng chúng ta làm sao mà lọt vào được? Tuy nhiên, bác sẽ bàn chuyện này với người yêu của bác và xin cô ấy một lời khuyên, vì, bác phải nói thật cho cháu biết, một cô bé như cháu thì khó mà được cho phép bước vào hoàng cung."

"Ôi, có chứ, cháu sẽ xin phép dễ dàng thôi," Gerda quả quyết, "bởi vì khi Kay nghe tin cháu ở đây, cậu ấy sẽ phi ngay ra và đón cháu vào."

"Thế thì đợi bác ở đây, ngay cạnh hàng rào nhé," quạ rừng nói, rồi lắc lư cái đầu bay vút đi.

Đợi đến tận tối mịt, quạ rừng mới bay trở lại. "Quạ, quạ!" nó cất tiếng; "cô ấy gửi lời chào cháu, và còn cẩn thận lấy từ nhà bếp một ổ bánh mì nhỏ cho cháu nữa. Trong bếp bánh trái ăm ắp, và cô ấy đoán chừng cháu đang đói lả rồi. Cháu biết không, cháu chẳng thể nào bước vào hoàng cung bằng cửa chính được đâu. Những tên lính gác bận quân phục bạc và đám người hầu khoác áo viền vàng tuyệt đối không cho phép. Nhưng cháu ngoan, đừng khóc nhé; chúng ta sẽ tìm ra cách đưa cháu vào trong. Người yêu của bác biết một lối cầu thang nhỏ khuất phía sau dẫn thẳng đến các phòng ngủ, và cô ấy cũng tường tận nơi cất giấu chìa khóa."

Thế là họ cùng nhau lẻn vào khu vườn, băng qua đại lộ thênh thang, nơi những chiếc lá úa vàng cứ lác đác rụng rơi từng chiếc một. Họ đưa mắt nhìn những ngọn đèn trong hoàng cung đang lần lượt vụt tắt, hệt như những chiếc lá vừa lìa cành. Quạ rừng dẫn Gerda bé nhỏ đến trước một cánh cửa sau đang khép hờ. Ôi! Trái tim em đập thình thịch vì những âu lo và khắc khoải; dẫu cảm thấy như mình đang làm một điều vụng trộm, nhưng lúc này đây, em chỉ mong mỏi duy nhất một điều là tìm được Kay bé nhỏ.

"Chắc chắn là cậu ấy rồi," em thầm nhủ, "với đôi mắt trong veo và mái tóc dài bồng bềnh ấy."

Em như mường tượng ra nụ cười của cậu dành cho em, hệt như những ngày cả hai ngồi giữa bụi hồng trước hiên nhà. Chắc hẳn cậu sẽ vui mừng khi gặp lại em, sẽ cảm động khi nghe kể em đã lặn lội một chặng đường dài nhường nào vì cậu, và sẽ biết mọi người ở nhà đã buồn bã ra sao khi không thấy cậu đâu. Ôi, lòng em rộn lên một niềm hân hoan, xen lẫn cả những nỗi sợ hãi mơ hồ!

Lúc này, họ đã bước lên cầu thang, và bên trong một chiếc tủ nhỏ đặt tít trên cùng có một ngọn đèn đang leo lét cháy. Đứng giữa phòng là cô quạ cái thuần dưỡng; ả ngó nghiêng cái đầu từ bên này sang bên kia, đăm đăm ngắm nghía Gerda, trong khi em đang từ tốn nhún gối hành lễ đúng như lời bà đã dạy.

"Vị hôn phu của tôi đã kể cho tôi nghe những điều rất tốt đẹp về tiểu thư, thưa tiểu thư nhỏ," quạ cái nói. "Câu chuyện của tiểu thư quả thật vô cùng cảm động. Nếu tiểu thư vui lòng cầm lấy ngọn đèn này, tôi sẽ dẫn đường. Chúng ta cứ đi thẳng lối này nhé; như vậy sẽ chẳng chạm trán một ai đâu."

"Cháu có cảm giác như có ai đó đang theo ngay sau lưng chúng ta," Gerda khẽ nói, khi vừa có thứ gì đó vút qua người em hệt như một chiếc bóng hắt lên tường; và rồi em lờ mờ thấy hình ảnh của những chú ngựa với bờm tung bay trong gió cùng đôi chân thon dài, những người thợ săn, cùng các quý bà, quý ông cưỡi ngựa, đang lướt qua em tựa hồ những ảo ảnh.

"Chúng chỉ là những giấc mộng thôi," quạ cái trấn an; "chúng đến để rước những suy tư của các bậc vương tôn quý tộc ra ngoài săn bắn. Thế lại càng hay, bởi một khi những suy tư ấy đã bận đi săn, chúng ta sẽ có thể an tâm hơn khi ngắm nhìn họ an giấc. Tôi chỉ mong rằng một khi tiểu thư được vinh dự hưởng ân sủng, tiểu thư sẽ không quên đền đáp tấm chân tình này."

"Cô có thể hoàn toàn yên tâm về điều đó," quạ rừng vội vã nói xen vào.

Họ vừa bước vào đại sảnh đầu tiên, nơi những bức tường được phủ lụa sa tanh hồng điểm xuyết những đóa hoa thêu tinh xảo. Tại đây, những giấc mộng lại lướt qua họ, nhưng thoăn thoắt đến độ Gerda chẳng kịp nhìn rõ bóng dáng của những người trong hoàng tộc. Mỗi một đại sảnh nối tiếp nhau lại hiện ra với vẻ lộng lẫy xa hoa gấp bội phần, đủ để làm choáng ngợp bất kỳ ai. Cuối cùng, họ cũng dừng chân trước một căn phòng ngủ. Trần nhà được uốn tạo hình thành một ngọn cọ khổng lồ, với những tán lá làm từ pha lê trân quý nhất, và ngay giữa sàn là hai chiếc giường, mỗi chiếc uốn lượn như một đóa hoa loa kèn, lơ lửng trên một bệ đỡ bằng vàng ròng. Một chiếc mang sắc trắng tinh khôi, nơi công chúa đang yên giấc; chiếc còn lại mang màu đỏ thắm. Và chính trên chiếc giường này, Gerda phải tìm cho ra Kay bé nhỏ.

Em nhẹ nhàng rẽ một trong những cánh hoa đỏ sang một bên và thấp thoáng thấy một cái gáy nhỏ màu nâu. Ôi, chắc chắn là Kay rồi! Em cất tiếng gọi tên cậu và nâng ngọn đèn lên soi. Những giấc mộng lập tức cuộn mình lao trở lại căn phòng trên lưng những con tuấn mã. Cậu bé giật mình tỉnh giấc và quay đầu lại-nhưng đó không phải là Kay bé nhỏ! Vị hoàng tử này chỉ có nét hao hao giống cậu; dẫu chàng cũng mang vẻ thanh xuân và khôi ngô đến nhường nào. Từ chiếc giường loa kèn trắng, công chúa nhô đầu ra, nhẹ nhàng cất tiếng hỏi xem có chuyện gì. Gerda bé nhỏ òa khóc nức nở, kể lại toàn bộ câu chuyện xót xa của mình, và cả những ân tình mà hai bác quạ đã dành để giúp đỡ em.

"Em thật tội nghiệp," hoàng tử và công chúa đồng thanh nói; rồi họ quay sang tán thưởng những con quạ, và tuyên bố rằng họ sẽ không trách phạt chúng vì những việc đã làm, nhưng chuyện này tuyệt đối không được phép tái diễn. Dẫu vậy, lần này chúng vẫn sẽ được ban thưởng.

"Các ngươi có muốn được tự do chăng?" công chúa hỏi, "hay các ngươi muốn được thăng lên chức quạ hoàng cung, và được đặc quyền hưởng trọn mọi thức ăn thừa trong nhà bếp?"

Nghe vậy, cả hai con quạ cúi đầu, xin được ban cho một vị trí cố định trong hoàng cung; bởi lẽ chúng đã bắt đầu lo nghĩ cho tuổi già, và chúng tâu với điện hạ rằng sẽ thật tốt khi biết những ngày tháng sau này đã được chu toàn.

Đích thân hoàng tử và công chúa giúp em bước lên cỗ xe.

Và rồi hoàng tử bước xuống, nhường lại chiếc giường cho Gerda-chàng cũng chẳng thể làm gì tốt hơn thế-và em nằm xuống. Em chắp đôi bàn tay nhỏ bé lại, thầm nghĩ trong lòng, "Mọi người thật tốt bụng với cháu, từ con người cho đến muôn loài muông thú"; rồi em nhắm mắt lại và chìm vào một giấc ngủ êm đềm. Mọi giấc mơ lại ùa về quấn quýt bên em, giờ đây mang dáng dấp của những thiên thần thuần khiết, và một trong số đó đang kéo theo một chiếc xe trượt tuyết nhỏ xíu, trên ấy Kay đang an tọa và mỉm cười gật đầu với em. Nhưng hỡi ôi, tất thảy những điều ấy chỉ là một giấc chiêm bao. Chúng vội vã tan biến ngay khoảnh khắc em choàng tỉnh giấc.

Hôm sau, Gerda được khoác lên mình những bộ trang phục lụa là gấm vóc mượt mà từ đầu đến chân. Người ta ngỏ ý mời em nán lại hoàng cung thêm vài ngày để tận hưởng cuộc sống nhung lụa, thế nhưng em chỉ xin một đôi bốt, một cỗ xe nhỏ cùng một chú ngựa kéo. Với em, thế là đủ để tiếp tục dấn bước ra thế giới bao la kia tìm kiếm Kay.

Cuối cùng, em không những nhận được một đôi bốt xinh xắn mà còn có thêm một chiếc bao tay nhỏ nhắn để ủ ấm. Khi đã xúng xính trong bộ áo quần tươm tất và sẵn sàng khởi hành, em bước ra cửa và choáng ngợp trước một cỗ xe ngựa đúc hoàn toàn bằng vàng khối. Huy hiệu của hoàng tử và công chúa chạm khắc trên cỗ xe tỏa ánh hào quang rực rỡ tựa hồ một vì sao sáng. Từ người xà ích, lính hầu cho đến đội kỵ binh hộ tống, tất thảy đều uy nghi với chiếc vương miện vàng óng trên đầu. Đích thân hoàng tử và công chúa đã ân cần dìu em bước lên xe, buông lời chúc em thượng lộ bình an.

Bác quạ rừng, nay đã yên bề gia thất, quyết định đi theo tháp tùng em trong suốt ba dặm đường đầu tiên. Bác ta chễm chệ ngồi ngay bên cạnh Gerda, bởi lẽ bác chẳng thể nào chịu nổi cảnh phải ngồi trên xe mà xoay lưng về phía trước1. Trong khi đó, cô quạ cái thuần dưỡng chỉ đành đứng ngoài ngưỡng cửa, phe phẩy đôi cánh tiễn đưa. Cô nàng không thể đi cùng hai người, phần vì chứng đau đầu hành hạ kể từ ngày nhậm chức mới trong cung, mà ắt hẳn nguyên nhân là do thói phàm ăn tục uống. Bên trong cỗ xe lấp đầy những chiếc bánh ngọt thơm lừng, còn ẩn dưới gầm ghế là biết bao trái cây tươi mát cùng những chiếc bánh quy gừng giòn rụm.

"Tạm biệt, tạm biệt nhé!" hoàng tử và công chúa gọi theo, Gerda bé nhỏ khóc, và bác quạ cũng khóc. Rồi khi cỗ xe đã đi được vài dặm đường, cũng đến lúc bác quạ phải nói lời từ biệt, và khoảnh khắc chia xa ấy thật buồn bã. Dù vậy, bác quạ vẫn bay vút lên một cành cây cao, đứng đó vỗ nhẹ đôi cánh đen tuyền, ánh mắt mãi ngóng theo cỗ xe vàng cho đến khi nó chỉ còn là một vệt sáng lấp lánh như tia nắng khuất dần phía xa.

  1. Trong nghi thức đi xe ngựa của giới quý tộc châu Âu, băng ghế ngồi xoay lưng lại với hướng xe chạy là vị trí kém trang trọng, thường dành cho người có địa vị thấp. ↩