CON HEO ĐẤT

Trong một căn phòng trẻ con, nơi vô vàn món đồ chơi nằm vương vãi khắp chốn, có một chú heo đất đựng tiền nằm chễm chệ tít trên nóc một chiếc tủ áo cao ngất ngưởng. Chú vốn được nặn từ đất sét và mua về từ tay một người thợ gốm. Trên lưng chú có một khe hở nhỏ, sau này đã được người ta dùng dao khoét rộng ra để những đồng đô la bạc¹, hay cả những đồng tiền đúc hình vương miện² lớn, có thể dễ dàng chui lọt. Và quả thực, bên trong chiếc bụng đầy ắp của chú lúc này đã nằm gọn hai đồng xu lớn nhường ấy, cùng với vô số những đồng xu nhỏ lẻ lẻng xẻng khác. Heo đất ta được nhồi no nê đến nỗi chẳng thể phát ra tiếng lách cách nào nữa, và với một chiếc ống heo tiết kiệm mà nói, đó chính là trạng thái viên mãn nhất.

Chú đứng chót vót trên nóc tủ, với dáng vẻ cao ráo, vững chãi, đưa mắt nhìn xuống mọi thứ khác trong phòng. Chú thừa biết món gia tài rủng rỉnh trong bụng mình thừa sức mua đứt tất cả đám đồ chơi kia cộng lại, và ý nghĩ ấy càng làm chú thêm đắc chí về giá trị to lớn của bản thân.

Những món đồ chơi khác, dẫu chẳng cất lời, cũng thầm công nhận sự thật hiển nhiên ấy; bởi lẽ, chúng còn quá nhiều chuyện khác đáng để bận tâm. Nằm trong một chiếc ngăn kéo hé mở là một cô búp bê lớn, tuy đã hơi cũ kỹ và chiếc cổ từng mang dấu vết chắp vá, nhưng trông cô vẫn còn khá xinh xắn. Cô nàng hân hoan cất tiếng gọi đám bạn đồ chơi: "Chúng ta hãy chơi trò đóng giả làm người lớn đi; đó mới thực là một trò tiêu khiển ra trò!"

Vừa dứt lời, cả căn phòng bỗng chốc rộn ràng, huyên náo hẳn lên; đến nỗi những bức tranh khắc lồng trong khung kính trên tường cũng phấn khích đến mức tự xoay lộn lại, phơi cả mặt lưng ra ngoài, dù chúng chẳng hề có ý phô bày bản thân theo một cách lộ liễu như thế hay muốn phản đối trò vui.

Trăng đã lên cao, đêm đã về khuya, nhưng ánh trăng vằng vặc xuyên qua khung cửa sổ đã mang đến cho chúng một nguồn sáng tỏ tường, hoàn toàn miễn phí. Khi trò chơi rục rịch bắt đầu, tất thảy đồ chơi đều vui vẻ nhận lời mời, ngay cả chiếc xe kéo trẻ em-một kẻ vốn dĩ bị xếp vào hàng ngũ những món đồ thô kệch, nặng nề. "Mỗi người đều mang một giá trị riêng," chiếc xe kéo trầm ngâm lên tiếng; "đâu phải ai sinh ra cũng để làm quý tộc; rốt cuộc, cũng phải có kẻ đứng ra làm việc chứ."

Heo đất tiết kiệm là kẻ duy nhất nhận được một tấm thiệp mời nắn nót viết tay. Chú được đặt ở một nơi quá đỗi cao vời vợi, khiến đám đồ chơi e ngại rằng chú sẽ chẳng bận tâm gì đến một lời mời truyền miệng thông thường. Thế nhưng, trong thư hồi đáp, chú dõng dạc tuyên bố rằng nếu chú phải dự phần, chú muốn được thưởng thức toàn bộ trò vui ngay tại nhà của mình; và bọn chúng phải tự liệu mà dàn xếp sao cho vừa ý chú. Và thế là, chúng đành răm rắp tuân theo lời ngài.

Nhà hát đồ chơi nhỏ xíu³ được sắp xếp khéo léo để heo tiết kiệm có thể nhìn thẳng vào trong. Vài món đồ chơi đề xuất bắt đầu bằng một vở hài kịch, tiếp nối là tiệc trà, rồi khép lại bằng một cuộc thảo luận để nâng cao trí tuệ. Thế nhưng rốt cuộc, chúng lại làm việc đó trước tiên.

Ngựa gỗ bập bênh say sưa nói về chuyện huấn luyện và những cuộc đua; chiếc xe kéo thì bàn luận về đường sắt và sức mạnh hơi nước-âu cũng bởi những chủ đề này vốn thuộc về chuyên môn của chúng, thế nên việc chúng đem ra mổ xẻ cũng là lẽ thường tình. Chiếc đồng hồ lên giọng bàn luận chuyện chính trị-"Tích, tắc." Ông ta tự xưng là kẻ am tường thời thế trong ngày, nhưng lại có những lời thì thầm xì xào rằng ông ta chạy sai bét. Cây gậy tre đứng lùi sang một bên, dáng vẻ cứng đơ và kiêu ngạo (anh chàng vô cùng tự mãn với cái bịt đầu bằng đồng thau và tay cầm bằng bạc của mình), còn trên ghế sô pha là hai chiếc gối thêu, xinh xắn nhưng lại có phần ngờ nghệch.

Khi vở diễn tại nhà hát nhỏ bắt đầu, những món đồ chơi còn lại tề tựu đón xem; chúng được yêu cầu hãy vỗ tay, giậm chân, hoặc quất những tiếng vút vang lừng, bất cứ khi nào chúng cảm thấy hài lòng với những gì đang diễn ra trên sân khấu. Chiếc roi ngựa lên tiếng: "Tôi chẳng bao giờ quất thành tiếng cho người già đâu nhé, chỉ dành cho người trẻ thôi-những ai còn chưa lập gia đình." "Tôi thì tạo tiếng vang cho tất cả mọi người," chiếc kẹp hạt dẻ dõng dạc.

"Đúng rồi, và anh làm ồn nghe rõ là nhức óc," khán giả thầm nghĩ trong khi vở kịch tiếp diễn.

Bản thân vở diễn vốn dĩ chẳng có gì đặc sắc, nhưng lại được trình diễn vô cùng xuất sắc. Mọi diễn viên đều hướng gương mặt được tô vẽ tỉ mỉ của mình về phía khán giả, bởi lẽ người ta làm ra chúng chỉ để nhìn từ một phía. Màn hóa thân diễn ra trọn vẹn, tuyệt vời, chỉ trừ đôi lúc các diễn viên lại vươn mình ra quá xa khỏi ánh đèn sân khấu, bởi vì những sợi dây điều khiển được buộc hơi quá dài.

Con búp bê có cái cổ từng được chắp vá đã quá đỗi phấn khích, đến mức vết nứt trên cổ cô nàng lại bục ra. Còn heo tiết kiệm thì tuyên bố chú phải làm một điều gì đó cho một trong các diễn viên, bởi tất thảy đều khiến chú vô cùng ưng ý. Do vậy, chú đã quyết định sẽ điền tên một người trong số chúng vào di chúc của mình, như một sự ưu ái để người đó được chôn cất cùng chú trong hầm mộ gia đình⁴, bất cứ khi nào sự kiện trọng đại ấy xảy đến.

Đám đồ chơi say mê vở hài kịch đến mức gạt bỏ mọi ý nghĩ về bữa tiệc trà, và chỉ tập trung vào ý tưởng giải trí trí tuệ của mình, một thứ mà chúng gọi là trò chơi đóng giả làm người lớn. Chuyện đó cũng chẳng có gì sai trái, dẫu sao thì đó cũng chỉ là một trò chơi. Trong suốt khoảng thời gian ấy, mỗi người đều mải mê với những suy nghĩ về bản thân mình nhiều nhất, hoặc tò mò xem heo tiết kiệm đang mải nghĩ ngợi điều chi. Những suy nghĩ của heo tiết kiệm đang hướng về (theo như chú tự nhủ) một thời điểm còn rất xa xôi-về việc lập di chúc, về đám tang của chính mình, và về việc bao giờ thì tất cả những điều đó sẽ thực sự ập đến.

Quả thực, mọi chuyện ập đến sớm hơn những gì chú heo trù tính. Bất thình lình, chú ngã nhào từ chót vót nóc tủ, rơi thẳng xuống sàn nhà và vỡ tan tành thành muôn ngàn mảnh vụn. Ngay khoảnh khắc ấy, bầy tiền xu tuôn trào ra, thi nhau nhảy múa tung tăng thật rộn ràng. Mấy đồng bạc nhỏ thì thoăn thoắt xoay tròn như những con quay, còn những đồng xu lớn lại lăn văng ra xa hết mức có thể. Nhất là đồng bạc lớn chạm hình vương miện, kẻ vẫn luôn mong muốn được đi ra ngoài nhìn ngắm thế giới. Giờ đây, nó đã toại nguyện, hệt như ước mong của tất thảy những đồng tiền quanh nó. Những mảnh xác vỡ vụn của chú heo tiết kiệm cũ bị quét tống vào thùng rác. Ngày hôm sau, một chú heo tiết kiệm mới toanh đã chễm chệ ngự trên nóc tủ. Chỉ có điều, trong cái bụng phệ của chú vẫn trống rỗng chưa có lấy một cắc bạc nào; vì thế, y như chú heo đời trước, chú chẳng thể phát ra lấy một tiếng lách cách rộn ràng.

Đó mới chỉ là chặng khởi đầu đối với chú ta, nhưng với chúng ta, đây đã là hồi kết khép lại câu chuyện nhỏ này.

THE MONEY BOX

N a nursery where a number of toys lay scattered about, a money box stood on the top of a very high wardrobe. It was made of clay in the shape of a pig and had been bought of the potter. In the back of the pig was a slit, and this slit had been enlarged with a knife so that dollars, or even crown pieces, might slip through-and indeed there were two in the box, besides a number of pence. The money-pig was stuffed so full that it could no longer rattle, which is the highest state of perfectness to which a money-pig can attain. There he stood upon the cupboard, high and lofty, looking down upon everything else in the room. He knew very well that he had enough inside himself to buy up all the other toys, and this gave him a very good opinion of his own value. The rest thought of this fact also, although they did not express it, there were so many other things to talk about. A large doll, still handsome (though rather old, for her neck had been mended) lay inside one of the drawers, which was partly open. She called out to the others, "Let us have a game at being men and women; that is something worth playing at." Upon this there was a great uproar; even the engravings which hung in frames on the wall turned round in their excitement and showed that they had a wrong side to them, although they had not the least intention of exposing themselves in this way or of objecting to the game. It was late at night, but as the moon shone through the windows, they had light at a cheap rate. And as the game was now to begin, all were invited to take part in it, even the children's wagon, which certainly belonged among the coarser playthings. "Each has its own value," said the wagon; "we cannot all be noblemen; there must be some to do the work." The money-pig was the only one who received a written invitation. He stood so high that they were afraid he would not accept a verbal message. But in his reply he said if he had to take a part he must enjoy the sport from his own home; they were to arrange for him to do so. And so they did. The little toy theater was therefore put up in such a way that the money-pig could look directly into it. Some wanted to begin with a comedy and afterwards to have a tea party and a discussion for mental improvement, but they began with the latter first. The rocking-horse spoke of training and races; the wagon, of railways and steam power-for these subjects belonged to each of their professions, and it was right they should talk of them. The clock talked politics-"Tick, tick." He professed to know what was the time of the day, but there was a whisper that he did not go correctly. The bamboo cane stood by, looking stiff and proud (he was vain of his brass ferrule and silver top), and on the sofa lay two worked cushions, pretty but stupid. When the play at the little theater began, the rest sat and looked on; they were requested to applaud and stamp, or crack, whenever they felt gratified with what they saw. The riding whip said he never cracked for old people, only for the young-those who were not yet married. "I crack for everybody," said the nutcracker. "Yes, and a fine noise you make," thought the audience as the play went on. It was not worth much, but it was very well played, and all the actors turned their painted sides to the audience, for they were made to be seen only on one side. The acting was wonderful, excepting that sometimes the actors came out beyond the lamps, because the wires were a little too long. The doll whose neck had been mended was so excited that the place in her neck burst, and the money-pig declared he must do something for one of the players as they had all pleased him so much. So he made up his mind to mention one of them in his will as the one to be buried with him in the family vault, whenever that event should happen. They enjoyed the comedy so much that they gave up all thoughts of the tea party and only carried out their idea of intellectual amusement, which they called playing at men and women. And there was nothing wrong about it, for it was only play. All the while each one thought most of himself or of what the money-pig could be thinking. The money-pig's thoughts were on (as he supposed) a very far-distant time-of making his will, and of his burial, and of when it might all come to pass. Certainly sooner than he expected; for all at once down he came from the top of the press, fell on the floor, and was broken to pieces. Then all the pennies hopped and danced about in the most amusing manner. The little ones twirled round like tops, and the large ones rolled away as far as they could, especially the one great silver crown piece, who had often wanted to go out into the world. And he had his wish as well as all the rest of the money. The pieces of the money-pig were thrown into the dustbin, and the next day there stood a new money-pig on the cupboard, but it had not a farthing inside it yet, and therefore, like the old one, could not rattle. This was the beginning with him, and with us it shall be the end of our story.