CÂY KIỀU MẠCH KÊU NGẠO

NẾU BẠN tình cờ tản bộ ngang qua một vạt đồng kiều mạch ngay sau những cơn bão tơi bời, hẳn bạn sẽ thấy đám cây thảy đều đen nhẻm và cháy sém, y như thể có một ngọn lửa hung tàn vừa quét ngang. Và giả dụ bạn có cất lời gạn hỏi nguyên cớ, một bác nông phu sẽ thủng thẳng đáp lời: "Tia chớp đã giáng xuống chúng đấy."

Thế nhưng, cớ sao tia chớp lại có thể tạo ra nông nỗi ấy?

Để tôi kể cho bạn nghe câu chuyện mà bầy chim sẻ đã ríu rít thuật lại cùng tôi nhé. Mà đám sẻ ấy thì cũng lại nghe lỏm được từ một gốc liễu già nua - gốc liễu nọ đã, và thực tình là nay vẫn đang đứng sừng sững - ngay sát mép vạt đồng kiều mạch kia.

Cây liễu ấy mang một dáng vẻ cao lớn và bệ vệ, dẫu nay đã cỗi cằn và thương tật. Thân cây nứt toác ngay chính giữa, để mặc cho đám cỏ dại cùng những dây mâm xôi vươn mình bò ra từ khe nứt. Cây cúi gập gập gù, buông lơi muôn ngàn cành lá rũ rượi, tựa như một suối tóc mây xanh biếc dài thượt.

Trải rộng quanh cây liễu là những cánh đồng lúa mạch đen, lúa mì và yến mạch-những thân yến mạch kiều diễm làm sao, khi chín vàng ươm, chúng nom hệt như một bầy hoàng yến bé xíu đang trĩu mình trên cành. Mùa màng năm ấy ngập tràn phước lành. Bông lúa nào hạt càng mẩy, càng trĩu nặng, thì lại càng uốn mình cúi thấp với tất thảy sự khiêm nhường, thành kính.

Nằm ngay trước mặt cây liễu già là một thửa ruộng kiều mạch. Không như những nương lúa khác, kiều mạch quyết chẳng chịu cúi gập mình. Nó kiêu hãnh vươn thẳng tắp, phô bày một vẻ ngạo mạn, bướng bỉnh đến nực cười.

"Tôi đây cũng sung túc, giàu sang có kém gì bọn yến mạch," kiều mạch vênh váo thốt lên; "Hơn thế nữa, nhan sắc của tôi còn diễm lệ hơn muôn phần. Những nụ hoa của tôi bung nở tuyệt mỹ tựa như đóa hoa táo ban mai. Quả là vinh hạnh tột bậc khi được chiêm ngưỡng tôi cùng bè bạn của tôi! Này, lão liễu già kia, lão có biết trên đời này còn thứ gì đẹp đẽ hơn chúng tôi không?"

Cây liễu già khẽ gật đầu, dường như muốn nói: "Ta biết chứ!" Song, kiều mạch lại càng phồng mang rộp má vì thói tự phụ ngông cuồng, nó rít lên xấc xược: "Đồ cây cối ngốc nghếch! Lão đã cỗi cằn đến độ để mặc cho cỏ dại mọc lút cả tấm thân mục nát kia kìa."

Lúc bấy giờ, một cơn bão kinh hoàng vần vũ kéo tới. Khắp cánh đồng, muôn loài hoa đều cuộn tròn lá, ngoan ngoãn cúi rạp đầu ráng chịu đựng khi cơn cuồng phong gầm rít lướt qua. Chỉ riêng cây kiều mạch vẫn ngạo nghễ vươn mình đứng thẳng.

"Hãy cúi rạp đầu xuống, như chúng tôi đây!" những bông hoa hốt hoảng gọi.

"Tôi chẳng có lý do gì phải làm thế," kiều mạch lạnh nhạt trả lời.

"Hãy cúi rạp đầu xuống như chúng tôi đây," lúa mạch cất giọng khuyên can. "Thiên thần bão tố đang bay tới rồi. Ngài giang đôi cánh vĩ đại bao trùm từ những tầng mây sà xuống tận mặt đất; ngài sẽ giáng đòn trừng phạt anh trước cả khi anh kịp cầu xin tha mạng đấy."

"Nhưng tôi đâu có muốn cúi đầu," kiều mạch bướng bỉnh đáp lại.

"Hãy khép những nụ hoa và cuộn chặt những chiếc lá của nhà ngươi lại," cây liễu già trầm ngâm lên tiếng. "Tuyệt đối đừng nhìn vào tia chớp khi bầu trời nứt toác. Ngay cả con người cũng chẳng dám làm thế đâu, bởi giữa luồng sét lóa mắt kia, người ta có thể nhìn thấu tận thiên đường của Chúa. Cảnh tượng thiêng liêng ấy chói lòa đến mức sẽ khiến con người mù lòa ngay tức khắc. Huống hồ chúng ta chỉ là những loài cây cỏ nhỏ bé trên cánh đồng, là những kẻ hèn mọn hơn rất nhiều, nếu dám làm điều đó thì hậu quả sẽ còn thảm khốc đến nhường nào?"

"Hèn mọn hơn rất nhiều ư! Có thật thế không! Nếu có cơ hội, tôi sẽ nhìn thẳng vào thiên đường của Chúa cho lão xem." Và trong sự kiêu căng, hợm hĩnh tột độ, nó đã làm thế. Những tia chớp giáng xuống xé toạc bầu trời, khủng khiếp đến mức cả thế gian dường như đang chìm trong một biển lửa.

Khi cuồng phong đi qua, vạn vật như được gội rửa và tiếp thêm sinh khí sau cơn mưa rào. Khóm lúa mạch cùng muôn ngàn đóa hoa lại vươn mình đứng thẳng, hít căng bầu không khí thanh sạch và tĩnh mịch. Thế nhưng, kiều mạch kia thì đã bị sấm sét thiêu rụi thành một hòn than đen nhẻm, đứng trơ trọi giữa cánh đồng tựa như một loài cỏ dại chết chóc và vô dụng.

Cây liễu già khẽ đung đưa cành lá lòa xòa trong gió thoảng, những giọt nước lớn từ vòm lá biếc tuôn rơi lã chã, tựa hồ như ông đang nức nở khóc thương. Thấy vậy, bầy chim sẻ liền ríu rít hỏi:

"Cớ sao ông lại khóc, hỡi cây liễu già, khi mà vạn vật quanh đây dường như đều đang ngập tràn phước lành? Ông không ngửi thấy hương thơm ngọt ngào tỏa ra từ những đóa hoa và bụi rậm sao? Ánh mặt trời đã chiếu rọi rực rỡ, và những đám mây u ám cũng đã tan biến khỏi vòm trời. Cớ sao ông lại khóc?"

Thế rồi, cây liễu già từ tốn kể cho chúng nghe về thói kiêu ngạo bướng bỉnh của kiều mạch, cùng hình phạt đích đáng đã giáng xuống kẻ ngông cuồng ấy.

Chính tôi, người kể lại câu chuyện này, đã nghe được tỏ tường từ bầy chim sẻ. Chúng đã ríu rít kể cho tôi nghe vào một buổi tối êm đềm, khi tôi ngỏ ý muốn xin chúng một câu chuyện.

BUCKWHEAT

IF YOU should chance, after a tempest, to cross a field where buckwheat is growing, you may observe that it looks black and singed, as if a flame of fire had passed over it. And should you ask the reason, a farmer will tell you, "The lightning did that."

But how is it that the lightning did it?

I will tell you what the sparrow told me, and the sparrow heard it from an aged willow which stood-and still stands for that matter-close to the field of buckwheat.

This willow is tall and venerable, though old and crippled. Its trunk is split clear through the middle, and grass and blackberry tendrils creep out through the cleft. The tree bends forward, and its branches droop like long, green hair.

In the fields around the willow grew rye, wheat, and oats-beautiful oats that, when ripe, looked like little yellow canary birds sitting on a branch. The harvest had been blessed, and the fuller the ears of grain the lower they bowed their heads in reverent humility.

There was also a field of buckwheat lying just in front of the old willow. The buckwheat did not bow its head, like the rest of the grain, but stood erect in stiff-necked pride.

"I am quite as rich as the oats," it said; "and, moreover, I am much more sightly. My flowers are as pretty as apple blossoms. It is a treat to look at me and my companions. Old willow, do you know anything more beautiful than we?"

The willow nodded his head, as much as to say, "Indeed I do!" But the buckwheat was so puffed with pride that it only said: "The stupid tree! He is so old that grass is growing out of his body."

Now there came on a dreadful storm, and the flowers of the field folded their leaves or bent their heads as it passed over them. The buckwheat flower alone stood erect in all its pride.

"Bow your heads, as we do," called the flowers.

"There is no need for me to do that," answered the buckwheat.

"Bow your head as we do," said the grain. "The angel of storms comes flying hither. He has wings that reach from the clouds to the earth; he will smite you before you have time to beg for mercy."

"But I do not choose to bow down," said the buckwheat.

"Close your flowers and fold your leaves," said the old willow. "Do not look at the lightning when the cloud breaks. Even human beings dare not do that, for in the midst of the lightning one may look straight into God's heaven. The sight strikes human beings blind, so dazzling is it. What would not happen to us, mere plants of the field, who are so much humbler, if we should dare do so?"

"So much humbler! Indeed! If there is a chance, I shall look right into God's heaven." And in its pride and haughtiness it did so. The flashes of lightning were so awful that it seemed as if the whole world were in flames.

When the tempest was over, both the grain and the flowers, greatly refreshed by the rain, again stood erect in the pure, quiet air. But the buckwheat had been burned as black as a cinder by the lightning and stood in the field like a dead, useless weed.

The old willow waved his branches to and fro in the wind, and large drops of water fell from his green leaves, as if he were shedding tears. The sparrows asked: "Why are you weeping when all around seems blest? Do you not smell the sweet perfume of flowers and bushes? The sun shines, and the clouds have passed from the sky. Why do you weep, old tree?"

Then the willow told them of the buckwheat's stubborn pride and of the punishment which followed.

I, who tell this tale, heard it from the sparrows. They told it to me one evening when I had asked them for a story.