CHUYỆN GÌ ĐÃ XẢY RA VỚI CÂY KẾ

WHAT HAPPENED TO THE THISTLE

A

Bao quanh một tòa lâu đài cổ kính tráng lệ là một khu vườn tuyệt mỹ, được chăm bẵm tỉ mỉ với muôn vàn kỳ hoa dị thảo. Bất kỳ ai bước chân vào chốn này đều không khỏi trầm trồ, xuýt xoa trước vẻ đẹp diệu kỳ của nó. Hễ đến Chủ nhật hay những ngày lễ hội, người người từ khắp chốn xa gần lại nô nức kéo đến, khẩn khoản xin được vào chiêm ngưỡng. Thậm chí, cả những đám học trò cũng được tổ chức những chuyến dã ngoại chỉ để thỏa mãn ánh nhìn trước chốn bồng lai này.

Nép mình sát hàng rào ranh giới giữa khu vườn vương giả và bãi cỏ hoang, mọc lên một cây kế khổng lồ. Phải nói đó là một cây kế kỳ vĩ hiếm thấy, gốc rễ vững chãi đâm ra vô số nhánh vươn cao. Hình dáng bệ vệ, um tùm của nó khiến người ta chẳng thể gọi khác đi ngoài cái tên "bụi kế".

Thế nhưng, giữa bao nhiêu con mắt đổ dồn về khu vườn, chẳng một ai thèm đoái hoài tới bụi kế ấy, ngoại trừ một chú lừa già vẫn ngày ngày cọc cạch kéo xe sữa. Từ bãi cỏ hoang, chú lừa cặm cụi gặm cỏ, rồi cố nghển chiếc cổ già nua gân guốc về phía bụi kế mà buông lời ong bướm: "Em đẹp quá đi mất! Ta khao khát được ăn em!" Tiếc thay, sợi dây thừng buộc cổ lừa lại quá ngắn, báo hại chú ta dẫu có cố đến đâu cũng chẳng thể với tới bụi kế, đành bỏ lỡ một bữa ngon.

Lâu đài đương mở tiệc đãi khách, rộn rịp toàn những thân bằng quyến thuộc quyền quý, sang trọng từ thị trấn đổ về. Lẫn trong đám vương tôn công tử ấy, có một thiếu nữ lặn lội đến từ tận xứ Scotland xa xôi. Nàng xuất thân từ một danh gia vọng tộc lâu đời, gia tài kếch xù với cơ man nào là điền sản và vàng bạc. Thật là một đám mối béo bở, một cô dâu sáng giá biết bao! Không ít những chàng trai trẻ đã thầm nhủ như thế; chao ôi, và cả các bà mẹ của họ cũng đang âm thầm tính toán y như vậy!

Đám thanh niên quyền quý mải miết vui đùa trên thảm cỏ xanh mướt. Họ chơi trò vồ thóc, chạy nhảy tung tăng, gót giày lướt nhẹ qua muôn vàn khóm hoa tươi thắm. Mỗi cô gái yêu kiều đều đưa tay ngắt lấy một bông hoa tinh tế nhất để tự tay điểm xuyết lên khuy áo của một vị quý ông lịch lãm nào đó.

Thiếu nữ Scotland cũng đưa mắt dạo quanh kiếm tìm một nhành hoa ưng ý. Lạ thay, dường như chẳng có bông hoa diễm lệ nào trong vườn lọt vào mắt xanh của nàng, cho đến khi, tình cờ liếc nhìn qua bờ rào, nàng chợt nhận ra bụi kế to lớn và tuyệt đẹp kia. Nó đang bung nở những đóa hoa cứng cáp mang sắc đỏ điểm ánh xanh đầy kiêu hãnh. Thiếu nữ khẽ mỉm cười, nàng quay sang, lịch sự nhờ chàng con trai của vị chủ nhà hái cho mình một nụ hoa.

"Đó chính là quốc hoa của xứ Scotland1," nàng dịu dàng cất tiếng; "loài hoa ấy mọc lên và kiêu hãnh nở rộ trên chính huy hiệu của gia tộc chúng em. Xin anh hãy hái giúp em đóa hoa đằng kia nhé."

Chàng trai trẻ sốt sắng ngắt lấy bông kế đẹp nhất, dẫu cho những chiếc gai nhọn hoắt đã cắm chi chít vào những ngón tay vương giả của chàng, đau đớn hệt như thể chàng vừa thọc tay vào một bụi hồng dại tua tủa gai góc.

Nàng đón lấy bông hoa và đích thân cài nó lên khuy áo của chàng trai. Điều ấy khiến chàng ngập tràn trong niềm vinh hạnh tột bậc. Dám chắc rằng, bất kỳ chàng trai nào khác có mặt tại đó cũng sẵn lòng vứt quách bông hoa vườn kiều diễm của mình đi, chỉ mong được cài lên ngực đóa hoa do chính đôi bàn tay ngọc ngà của thiếu nữ Scotland trao tặng. Chàng công tử chủ nhà cảm nhận sâu sắc niềm vinh dự được ban phát ấy bao nhiêu, thì cái cây kế ngoài bờ rào kia lại càng thấy mình kiêu hãnh và phổng mũi bấy nhiêu. Nó đê mê như thể đang cảm nhận từng giọt sương mai thanh khiết và ánh nắng rực rỡ xuyên thấu qua từng tế bào của mình.

"Chắc hẳn ta có một địa vị quan trọng hơn ta tưởng nhiều," cây kế thầm nhủ với vẻ tự mãn. "Đáng lý ra cái thân vương giả này phải được ngự trị bên trong khuôn viên kia, chứ nào đâu phải chịu cảnh nằm chỏng chơ bên ngoài hàng rào như thế này. Người đời quả là toàn bị đặt vào những vị trí thật ngược ngạo trên cái thế gian này. Nhưng dẫu sao, giờ thì ta cũng đã có ít nhất một đóa hoa lọt được qua bờ rào kia rồi-và đâu chỉ có thế, nó còn chễm chệ vắt vẻo trên khuy áo của một quý ngài cơ đấy!"

Mỗi độ có nụ non hé nở, bụi kế lại trịnh trọng kể về sự kiện trọng đại ấy. Rồi chẳng bao lâu sau, nó hay tin-không phải do khách bộ hành rỉ tai, cũng chẳng phải do lũ chim sâu ríu rít, mà chính bầu không khí đã loang truyền âm thanh đi muôn nẻo. Làn gió thu nhặt những lời xầm xì từ những lối đi rợp bóng râm nhất trong khu vườn kiều diễm, từ những gian phòng kín đáo nhất nơi Lâu đài có cửa chính và cửa sổ đang để ngỏ-rằng chàng trai trẻ vừa nhận được bông hoa kế từ tay thiếu nữ Scotland, nay cũng đã nhận được cả trái tim và đôi bàn tay ngọc ngà của nàng.

"Đó là công của ta!" cây kế vênh váo, mãn nguyện nghĩ đến bông hoa mà cô thiếu nữ đã cài lên khuy áo người thương. Thế rồi, mọi nụ hoa mới nhú đều phải nghe đi nghe lại về sự kiện tuyệt trần này.

"Kiểu gì bây giờ ta cũng được bứng đi, đem trồng trong vườn ngự uyển," cây kế chắc mẩm. "Hoặc có lẽ ta sẽ được ngự trong một chiếc chậu kiểng, đó mới là vị trí danh giá bậc nhất." Nó cứ ngâm ngợi mãi về viễn cảnh ấy, lặp đi lặp lại đến mức tự ám thị mình bằng một niềm tin đanh thép: "Ta sẽ được trồng trong một chậu hoa!"

Nó ra sức hứa hẹn với mọi nụ hoa nhỏ bé mới nhú rằng chúng cũng sẽ sớm được đặt vào chậu kiểng, và biết đâu, lại còn được ngự trị trên khuy áo-cái vị thế tối cao mà muôn loài hằng khao khát. Nhưng mộng tưởng vẫn chỉ là mộng tưởng. Chẳng có nụ hoa nào được bứng vào chậu kiểng, lại càng không có diễm phúc leo lên khuy áo ngực của bất kỳ vị quý tộc nào.

Chúng đành ngậm ngùi sống bằng ánh sáng và khí trời, ngày tu nắng gắt, đêm uống sương lạnh. Chúng đành phải tiếp đón những chuyến viếng thăm suồng sã của lũ ong mật và ong bắp cày-những kẻ sỗ sàng sà xuống chỉ để vơ vét sạch sành sanh mật ngọt, rồi phũ phàng vỗ cánh bỏ đi, để mặc lại những cành hoa trơ trọi.

"Lũ vô tích sự!" bụi kế đay nghiến. "Nếu có thể, ta sẽ đâm xuyên qua các người!"

Những đoá hoa cứ thế rũ cánh và héo tàn, nhưng lứa hoa mới vẫn liên tục trổ ra.

"Các người đến cứ như thể đã được phái tới để hầu hạ vậy," bụi kế phán với chúng. "Giờ phút nào ta cũng mong ngóng được bứng thẳng qua khỏi cái hàng rào này."

Vài cụm cúc dại hiền lành và dăm nhành cỏ hoàng yến mỏng manh, cao lêu nghêu lắng nghe những lời phán truyền ấy với sự sùng bái sâu sắc, nhất nhất tin tưởng mọi điều lọt vào tai. Chú lừa già ngày ngày oằn lưng kéo chiếc xe sữa, ném những ánh nhìn thèm thuồng về phía bụi kế đang trổ bông rực rỡ và cố nhoài cổ vươn tới, nhưng sợi dây thừng buộc cổ lại quá ngắn. Và bụi kế lại cứ đắm chìm trong ảo tưởng, nghĩ mãi nghĩ hoài, nghĩ sâu nghĩ xa về dòng dõi kế Scotland-loài danh giá mà nó đinh ninh là có máu mủ với mình-đến mức cuối cùng, nó tự huyễn hoặc rằng tổ tiên nó xuất thân từ tận xứ Scotland xa xôi, và cha mẹ nó từng đường bệ ngự trên huy hiệu của Vương quốc Scotland.

Đó quả là một tư tưởng hết sức vĩ mô; nhưng với một cây kế tự cho mình là vĩ đại, thì việc nuôi dưỡng những tư tưởng vĩ mô âu cũng là lẽ thường tình.

"Đôi khi, người ta vốn thuộc dòng dõi trâm anh thế phiệt dẫu cho người ta chẳng hề hay biết," cây tầm ma mọc ngay mương nước cạnh đó thầm nghĩ-nó vốn mang một linh cảm mơ hồ rằng nếu được xử lý đúng quy trình, biết đâu nó cũng sẽ được dệt thành thứ vải muslin thượng hạng2.

Mùa hè êm đềm lướt qua, rồi mùa thu cũng hững hờ tiếp bước; từng chiếc lá héo úa lìa cành rơi rụng; những đóa hoa cuối mùa cố bừng lên muôn sắc rực rỡ hơn dẫu hương thơm đã phôi pha nhạt nhòa; từ bên kia hàng rào vẳng lại tiếng hát của cậu học việc nhà thợ làm vườn:

"Lên núi cao rồi lại xuống đèo,
Thế gian vẫn thế, bọt bèo lênh đênh."

Giữa rừng sâu thẳm, bầy thông non đã rộn lên cõi lòng khắc khoải ngóng chờ đêm Giáng sinh, dẫu ngày lễ thánh hãy còn xa xôi lắm.

"Ta thì vẫn cứ chôn chân ở xó này," cây kế càu nhàu. "Có vẻ như người đời đã lãng quên ta bẵng đi rồi, trong khi chính tay ta đã mai mối cho bọn họ thành đôi cơ đấy. Bọn họ đính hôn, và giờ thì cũng kết hôn luôn rồi-đám cưới vừa rình rang diễn ra cách đây một tuần lễ. Còn ta thì chẳng thăng tiến nổi lấy một bước, âu cũng chỉ bởi tạo hóa sinh ra ta vốn chẳng thể nhấc gót dời chân."

Vài tuần lễ nữa lại lạnh lùng trôi qua. Cây kế cố trổ nốt bông hoa cuối mùa, một đóa hoa đơn độc, to lớn và đẫy đà, mọc rủ thấp dần xuống sát tận gốc. Rồi gió bấc buốt giá rít qua, sắc màu phai tàn, và muôn vàn vẻ huy hoàng kiêu hãnh của nó cũng nương theo gió mà tan biến. Nó chỉ còn trơ lại chiếc đài hoa, thứ giờ đây đã phình to bằng cả nụ atisô và lấp lánh ánh sắc tựa như một đóa hướng dương mạ bạc.

Đôi vợ chồng trẻ, nay đã chính thức nên duyên phu thê, đang ung dung tản bộ dọc theo lối đi rợp bóng trong vườn. Khi ngang qua bờ rào, người thiếu phụ đưa mắt nhìn sang rồi thốt lên: "Ô kìa, cây kế lớn vẫn đang đứng đó! Nhưng bây giờ nó chẳng còn lấy một bông hoa nào cả."

"Đúng vậy, chỉ còn sót lại tàn tích của đóa hoa cuối cùng," người chồng vừa nói vừa chỉ tay vào cái đài hoa màu bạc còn vương lại-mà bản thân nó trông cũng hệt như một đóa hoa thật sự.

"Trông nó mới đẹp làm sao!" nàng cảm thán. "Chúng ta nhất định phải chạm khắc một đóa hoa như thế này lên khung bức chân dung của hai đứa mình mới được."

Và thế là thêm một lần nữa, chàng trai trẻ lại trèo qua hàng rào để bẻ lấy cái đài hoa màu bạc ấy. Cây kế lập tức đâm những chiếc gai sắc nhọn vào ngón tay anh đầy đau đớn, như một sự trừng phạt vì anh đã cả gan gọi nó là "tàn tích". Sau đó, đài hoa kiêu hãnh được rước vào vườn, tiến thẳng vào trong Lâu đài, và được an vị ở gian phòng khách sang trọng. Tại đó có treo một bức tranh lớn-bức chân dung tuyệt đẹp của hai vợ chồng, và ngay trên khuy áo của chú rể được điểm xuyết hình vẽ một bông hoa kế. Họ say sưa trò chuyện về đóa hoa trong tranh và cả cái đài hoa mà họ vừa mang vào-bông hoa kế ánh bạc cuối cùng, thứ sắp sửa được tái hiện sống động qua những nét chạm khắc tinh xảo trên chiếc khung tranh.

Làn gió nhẹ nhàng bắt lấy trọn vẹn những lời họ vừa nói, rồi vội vã đem gieo rắc đi khắp mọi nẻo gần xa.

"Những cơ sự thật lạ kỳ cứ liên tiếp xảy đến với ta!" bụi kế lẩm bẩm. "Đứa con đầu lòng của ta thì bệ vệ nơi khuyết áo, đứa con út của ta lại chễm chệ trong một chiếc khung tranh! Chẳng hay số phận ta rồi sẽ neo đậu về đâu."

Chú lừa già đứng bên lề đường, ném những ánh nhìn sầu muộn đầy âu yếm về phía cây kế và thiết tha gọi: "Đến với ta đi, hỡi người yêu dấu của ta, bởi ta nào có thể bước tới chỗ em được; sợi dây cột của ta quá ngắn!"

Nhưng bụi kế kiêu kỳ chẳng buồn đáp lại. Nó ngày một chìm sâu vào trầm tư, và nó ngẫm ngợi miên man đến tận mùa Giáng sinh, cho tới khi những mầm suy tưởng ấy bung nở thành đóa hoa.

"Một khi con cái ta đã yên ấm vững vàng, phận làm mẹ như ta dẫu có phải nằm lại bên ngoài hàng rào cũng trọn vẹn nỗi mãn nguyện."

"Chí lý lắm," ánh nắng ôn tồn cất lời; "và nhà ngươi sẽ được đặt vào một vị trí vô cùng danh giá, đừng có lo."

"Trong một chậu hoa hay trong một khung tranh vậy?" cây kế tò mò gặng hỏi.

"Trong một câu chuyện kìa," ánh nắng đáp lời. Và câu chuyện ấy, chính là câu chuyện này đây!

  1. Hoa kế (thistle) là quốc hoa của Scotland. Theo truyền thuyết, vào thế kỷ 13, một toán quân ngoại xâm đi chân trần định đánh úp người Scotland trong đêm, nhưng một tên lính đã giẫm phải bụi kế và thét lên đau đớn. Tiếng la đã đánh thức quân Scotland, giúp họ kịp thời chống trả và đánh bại kẻ thù. Từ đó, hoa kế trở thành biểu tượng cho sự kiên cường và tinh thần bảo vệ tổ quốc của vùng đất này. ↩

  2. Muslin là một loại vải dệt trơn, rất mịn và nhẹ, từng là mặt hàng xa xỉ được giới quý tộc châu Âu thế kỷ 19 ưa chuộng. Việc cây tầm ma hoang dại (loài cây dại có sợi thường dùng để dệt vải thô) mơ tưởng được dệt thành loại vải cao cấp này là một chi tiết châm biếm về thói hư vinh ảo tưởng. Chi tiết dệt vải từ cây tầm ma cũng gợi nhắc đến truyện "Bầy chim thiên nga" nổi tiếng của Andersen. ↩