GIỌT NƯỚC DƯỚI KÍNH HIỂN VI
Hẳn các bạn đều tường tận kính hiển vi là thứ gì-một thấu kính bé nhỏ mang phép màu, biến vạn vật hiện ra vĩ đại gấp hàng trăm lần hình hài thực sự của chúng.
Thử soi một giọt nước đọng nơi rãnh mương qua lớp kính ấy mà xem, bạn sẽ ngỡ ngàng trước hàng ngàn tạo vật mang những hình thù cổ quái, những sinh linh mà có nằm mơ bạn cũng chẳng dám mường tượng rằng chúng đang vùng vẫy trong làn nước kia. Trông chúng lúc nhúc chẳng khác nào một bầy tôm tép đang chồng chất lên nhau, hăm hở nhảy nhót và chen chúc lộn xộn. Đám sinh linh bé mọn ấy hung hăng tới độ sẵn lòng xé toạc tay chân đồng loại chẳng mảy may xót thương; vậy mà, theo một lề thói dị hợm riêng, dường như chúng lại ngập tràn hoan hỉ và khoái trá.
Thuở xưa có một ông lão, xóm giềng thường gọi ông là Cribbley Crabbley1-chắc hẳn đó là một cái tên kỳ quặc, hàm ý đại loại như "bò và trườn". Bản tính ông lão vốn luôn thích tận dụng triệt để mọi thứ, và hễ giải pháp thông thường không đem lại hiệu quả, ông liền viện đến phép thuật.
Một ngày nọ, ông ngồi soi kính hiển vi, chăm chú quan sát một giọt nước múc lên từ con rãnh gần nhà. Ôi chao, một cảnh tượng nhung nhúc và giành giật kinh hoàng! Hàng ngàn những sinh vật bé tí hon trong làn nước đang nhảy chồm chồm, xông vào cấu xé, nuốt chửng hay phanh thây đồng loại ra thành từng mảnh nhỏ.
"Cảnh tượng này quả thực đáng sợ. Chắc chắn phải có cách nào đó để khiến chúng sống hòa thuận và yên bình, sao cho thân đứa nào đứa nấy lo chứ." Ông vắt óc nghĩ mãi, nghĩ mãi, nhưng chẳng nặn ra được kế sách nào, thế là ông đành phải dùng đến bùa phép.
"Ta phải nhuộm màu cho chúng để dễ bề quan sát mới được," ông nói. Thế rồi, ông nhỏ một thứ chất lỏng thoạt nhìn hệt như giọt vang đỏ-nhưng kỳ thực lại là máu phù thủy-lên trên giọt nước. Nhoáng một cái, tất thảy đám sinh vật bé xíu kỳ dị kia đồng loạt nhuốm một màu đỏ rực, trông hệt như một thị trấn toàn những gã da đỏ trần truồng.
"Chà, ông có gì ở đây thế?" một lão pháp sư già khác cất tiếng hỏi. Lão thậm chí chẳng có nổi một cái tên, điều đó lại càng khiến lão trở nên phi thường hơn cả Cribbley Crabbley.
"Nếu ông có thể đoán được đây là thứ gì," Cribbley Crabbley điềm nhiên đáp, "tôi sẽ tặng nó cho ông; nhưng tôi xin cảnh báo trước, việc này e chẳng dễ chút nào đâu."
Lão pháp sư vô danh ghé mắt nhìn vào chiếc kính hiển vi. Cảnh tượng hiện ra trước mắt ông hệt như một khu phố thị, nơi cư dân cứ trần như nhộng mà chạy loạn xạ trong cơn hoang dại điên cuồng. Thật là rùng rợn! Nhưng kinh khủng hơn cả là cái cách chúng đá đấm, xâu xé, cấu véo, cắn xé và nuốt chửng chính những kẻ láng giềng của mình. Kẻ ở dưới đáy thì chới với đòi ngoi lên trên, trong khi những gã chễm chệ bên trên lại cứ chen chúc giẫm đạp nhau để chúi đầu xuống dưới.
"Và giờ nhìn kìa, chân mi dài hơn chân ta, thế thì đứt đi!" một đứa có vẻ như đang rít lên the thé. Một đứa khác mang một cái u nhỏ xíu sau tai,-một cục bướu con con vốn chẳng hại ai,-nhưng dường như nó làm kẻ đó đau đớn, và thế là đồng bọn lại nhất quyết phải bắt nó chịu đau đớn gấp bội. Chúng hùa nhau băm vằm khối u ấy, lôi xệch kẻ đáng thương đi, rồi cuối cùng xé xác ăn tươi nuốt sống, tất cả cũng chỉ vì một cục bướu con con. Giữa chốn hỗn mang đó, chỉ độc một sinh vật ngồi nín lặng, một cô thiếu nữ bé nhỏ hiền lành thui thủi một mình, chẳng cầu mong gì hơn ngoài sự an bình và tĩnh lặng. Khốn nỗi, đám đông hung hãn ấy đâu có chịu buông tha. Bọn chúng nhanh chóng lôi tuột cô gái nhỏ ra, đấm đá bầm dập, phanh thây xé xác rồi ngấu nghiến nhai chửng.
"Cái trò này thật dị hợm và nực cười làm sao!" Lão Pháp Sư Vô Danh thốt lên.
"Quả đúng như vậy. Nhưng ông nghĩ nó là thứ gì nào?" Cribbley Crabbley hỏi vặn lại. "Ông có tài cán đoán ra được chăng?"
"Chuyện đó thì đâu có khó gì," Lão Pháp Sư Vô Danh thủng thẳng đáp lời; "dễ ợt ấy mà. Đây hẳn phải là Paris, hoặc Copenhagen2, hay một chốn đô hội sầm uất nào đó; tôi cũng chẳng cần biết đích xác là nơi nào, bởi chung quy thì chúng thảy đều giống hệt như nhau. Dĩ nhiên đó phải là một thành phố vĩ đại rồi."
"Nó là một giọt nước dưới rãnh đấy," Cribbley Crabbley bình thản đáp.
-
Bắt nguồn từ cụm từ tiếng Đan Mạch 'krible-krable', dùng để mô tả chuyển động bò trườn, nhung nhúc của vô số các loài côn trùng hay vi sinh vật. Tác giả dùng từ này như một cách chơi chữ để ám chỉ hình ảnh bầy sinh vật lúc nhúc chen chúc nhau dưới kính hiển vi. ↩
-
Copenhagen là thủ đô của Đan Mạch (quê hương tác giả), còn Paris là một đô thị sầm uất bậc nhất châu Âu đương thời. Tác giả mượn hình ảnh hai thành phố lớn này để mỉa mai lối sống bon chen, xô bồ và sự cạnh tranh tàn nhẫn của con người trong lòng xã hội tư sản thế kỷ 19. ↩
THE DROP OF WATER
YOU know, surely, what the microscope is-that wonderful little glass which makes everything appear a hundred times larger than it really is.
If you look through a microscope at a single drop of ditch water, you will see a thousand odd-looking creatures, such as you never could imagine dwelled in water. They do not look unlike a whole plateful of shrimps, all jumping and crowding upon each other. So fierce are these little creatures that they will tear off each other's arms and legs without the least mercy, and yet after their fashion they look merry and happy.
Now there was once an old man, whom his neighbors called Cribbley Crabbley-a curious name, to be sure, which meant something like "creep-and-crawl." He always liked to make the most of everything, and when he could not manage it in the ordinary way, he tried magic.
One day he sat looking through his microscope at a drop of water that had been brought from a neighboring ditch. What a scene of scrambling and swarming it was, to be sure! All the thousands of little imps in the water jumped and sprang about, devouring each other, or tearing each other to bits.
"Upon my word this is really shocking. There must surely be some way to make them live in peace and quiet, so that each attends only to his own concerns." And he thought and thought, but still could not hit upon any plan, so he must needs have recourse to conjuring.
"I must give them color so that they may be seen more plainly," said he. Accordingly he poured something that looked like a drop of red wine-but which in reality was witch's blood-upon the drop of water. Immediately all the strange little creatures became red all over, and looked for all the world like a whole town full of naked red Indians.
"Why, what have you here?" asked another old magician, who had no name at all, which made him even more remarkable than Cribbley Crabbley.
"If you can find out what it is," replied Cribbley Crabbley, "I will give it you; but I warn you you'll not do so easily."
The conjurer without a name looked through the microscope, and it seemed to him that the scene before him was a whole town, in which the people ran about naked in the wildest way. It was quite shocking! Still more horrible was it to see how they kicked and cuffed, struggled and fought, pecked, bit, tore, and swallowed, each his neighbor. Those that were under wanted to be at the top, while those that chanced to be at the top must needs thrust themselves underneath.
"And now look, his leg is longer than mine, so off with it!" one seemed to be saying. Another had a little lump behind his ear,-an innocent little lump enough,-but it seemed to pain him, and therefore the others seemed determined that it should pain him more. So they hacked at it, and dragged the poor thing about, and at last ate him up, all on account of the little lump. One only of the creatures was quiet, a modest little maid, who sat by herself evidently wishing for nothing but peace and quietness. The others would not have it so, however. They soon pulled the little damsel forward, cuffed and tore her, and then ate her up.
"This is uncommonly droll and amusing!" said the nameless magician.
"Yes. But what do you think it is?" asked Cribbley Crabbley. "Can you make it out?"
"It is easy enough to guess, to be sure," was the reply of the nameless magician; "easy enough. It is either Paris or Copenhagen, or some other great city; I don't know which, for they are all alike. It is some great city, of course."
"It is a drop of ditch-water," said Cribbley Crabbley.
