NGƯỜI TUYẾT

THE SNOW MAN

I

"Trời rét mướt đến độ khoái chí thật, làm cả thân hình tôi cứ kêu lên răng rắc!" Người Tuyết hân hoan reo hò. "Một cơn gió rít thế này mới thực sự thổi bùng lên sinh khí! Còn cái khối cầu đỏ rực to tướng trên kia thì cứ trừng trừng nhìn tôi mãi." Cậu chàng đang nhắc đến mặt trời, lúc bấy giờ vừa mới khuất dạng. "Nhưng còn lâu tôi mới thèm chớp mắt nhé. Tôi sẽ vững vàng giữ nguyên cốt cách của mình."

Thay vì có một đôi mắt thực thụ, khuôn mặt cậu được gắn hai mẩu ngói vỡ hình tam giác; còn cái miệng thì vốn dĩ là một đoạn cào gãy cũ rích, thành thử cậu nghiễm nhiên sở hữu sẵn một hàm răng lởm chởm. Cậu được nhào nặn ra đời giữa những tràng hò reo khấp khởi của bầy trẻ nhỏ, giữa tiếng chuông xe trượt tuyết reo vui leng keng và cả tiếng roi vút lên vun vút trong không trung.

Khi vầng thái dương lặn khuất, một vầng trăng tròn vành vạnh từ từ nhô lên, to lớn và trong ngần, tỏa ánh sáng bàng bạc giữa nền trời xanh thẳm.

"Kìa, nó lại chui lên từ phía bên kia rồi," Người Tuyết thốt lên, cứ đinh ninh rằng mặt trời vừa mới ló dạng trở lại. "Chà, tôi rốt cuộc cũng trị được cái thói nhìn chằm chằm của nó. Giờ thì nó cứ việc lơ lửng trên đó mà rọi sáng, cốt để tôi có thể tự chiêm ngưỡng vẻ đẹp của chính mình. Giá mà tôi biết cách tự nhấc mình rời khỏi chốn này-tôi khát khao được đi lại biết nhường nào! Nếu có thể, tôi sẽ trượt một đường dài tít tắp trên mặt băng đằng kia, hệt như lũ trẻ vẫn hay đùa nghịch. Khốn nỗi, tôi chẳng hiểu phải làm thế nào cả. Tôi thậm chí còn chẳng biết chạy là cái gì."

"Đi đi, đi đi!" gã chó giữ nhà già nua sủa rống lên. Giọng gã đã khản đặc, đến mức chẳng thể cất nổi một tiếng "Gâu gâu" cho ra hồn. Căn nguyên là vì thuở trước, gã vốn là một gã chó kiểng nuôi trong nhà, chỉ quen thói nằm ườn sưởi ấm bên bếp lửa, và cũng từ dạo ấy giọng gã cứ khê đặc lại. "Rồi sẽ có ngày mặt trời nướng cho cậu phải co cẳng mà bỏ chạy. Mùa đông năm ngoái, chính mắt ta đã thấy nó ép vị tiền bối của cậu phải tháo thân, rồi cả cái vị tiền bối trước đó nữa cơ. Đi đi, đi đi! Rốt cuộc rồi ai trong bọn họ cũng phải cuốn gói cả thôi."

"Tôi chẳng hiểu anh đang lảm nhảm gì cả, người anh em ạ," Người Tuyết đáp lời. "Ý anh là cái cục tròn quay trên kia sẽ dạy tôi cách chạy cơ đấy? Hồi nãy tôi rành rành thấy nó tự dưng bỏ chạy trốn, thế mà bây giờ lại lọ mọ ngoi lên từ một phía khác cơ chứ."

"Cậu đúng là đồ vắt mũi chưa sạch," chó giữ nhà đốp chát. "Mà cũng phải, cậu mới được người ta nặn ra cơ mà. Cái thứ cậu đang chằm chằm nhìn đằng kia là mặt trăng; còn cái thứ cậu thấy khi nãy mới là mặt trời. Ngày mai nó sẽ quay lại, và rất có thể nó sẽ dạy cho cậu bài học chạy tuột xuống thẳng cái rãnh nước cạnh giếng kia kìa. Bởi lẽ ta đoán chừng tiết trời sắp sửa thay đổi rồi. Chân trái của ta cứ đau nhói lên như kim châm, ta dám chắc là trời sắp đổi tiết."

"Tôi chẳng hiểu nổi anh ta," Người Tuyết thầm lẩm bẩm trong bụng, "nhưng tôi có linh cảm mồn một rằng anh ta đang báo trước một điều gì đó vô cùng tồi tệ. Cái thứ cứ trừng trừng nhìn tôi ban nãy, cái thứ mà anh ta gọi là mặt trời ấy, chắc chắn chẳng phải là bạn bè tốt đẹp gì của tôi; tôi có thể cảm nhận được điều đó."

"Đi đi, đi đi!" chó giữ nhà lại sủa ầm lên, rồi gã quay tròn ba vòng trước khi chui tọt vào trong chuồng nằm ngủ.

Tiết trời thoắt thay đổi. Rạng sáng, màn sương mù dày đặc buông xuống bao trùm vạn vật, rồi một trận gió buốt giá ào ạt thổi tới, mang theo cái lạnh thấu xương. Nhưng khi vầng thái dương ló dạng, cả một khung cảnh tuyệt mỹ phơi bày. Lớp sương giá phủ trắng muốt cành cây, ngọn cỏ, biến khu vườn thành một cánh rừng san hô tráng lệ. Trên mỗi nhánh cây nhỏ bé là hàng ngàn giọt sương băng lấp lánh. Biết bao đường nét thanh tao, vốn bị tán lá xum xuê che khuất vào những ngày hè oi ả, nay bỗng hiện ra sắc nét tựa một dải ren lấp lánh đan kết kỳ công. Vầng hào quang trắng ngần bừng lên trên từng cành lá. Những rặng bạch dương khẽ đung đưa trong gió, tràn trề nhựa sống y như giữa trưa hè, toát lên vẻ đẹp diệu kỳ đến nao lòng. Dưới ánh mặt trời rực rỡ, vạn vật bừng sáng như rắc bụi kim cương. Ngay cả tấm thảm tuyết trải dài trên mặt đất cũng ngời lên lấp lánh, phản chiếu muôn ngàn tia sáng còn rạng rỡ, trắng trong hơn cả tuyết mùa đông.

"Cảnh sắc đẹp quá đi mất," một cô gái trẻ bước vào vườn cùng với chàng trai cất lời khen ngợi. Họ sóng bước bên nhau, dừng lại cạnh Người Tuyết, đắm đuối ngắm nhìn khung cảnh lung linh. "Ngay cả mùa hè cũng khó lòng mang đến một cảnh tượng nào mỹ lệ ngần này," em reo lên, đôi mắt sáng long lanh.

"Mùa hè thì làm sao ta có được một anh bạn thú vị thế này chứ," chàng trai cười đáp, hất tay về phía Người Tuyết. "Cậu ta trông oách thật đấy."

Cô gái bật cười khúc khích, khẽ gật đầu chào Người Tuyết, rồi cùng chàng trai thong thả dạo bước trên thảm tuyết. Dưới gót giày, tuyết kêu răng rắc vỡ vụn, hệt như thể em đang giẫm lên một lớp bột lanh hồ cứng1.

"Hai người kia là ai thế?" Người Tuyết tò mò cất tiếng hỏi chó giữ nhà. "Anh ở đây lâu hơn tôi, hẳn là anh biết họ chứ?"

"Dĩ nhiên là ta biết họ rồi," chó giữ nhà hãnh diện đáp. "Cô gái đó đã vuốt ve lưng ta không biết bao nhiêu lần, còn gã thanh niên thì hay quẳng cho ta cả khúc xương còn dính đầy thịt. Ta chẳng đời nào cắn hai người họ đâu."

"Nhưng họ là gì của nhau thế?" Người Tuyết lại gặng hỏi.

"Họ là tình nhân," anh ta đáp gọn lỏn. "Rồi ngày mai ngày mốt, họ sẽ chuyển đến sống chung một cái chuồng, và cùng nhau gặm chung một khúc xương mà thôi. Đi đi, đi đi!"

"Họ có giống với loài của chúng ta không?" Người Tuyết ngây ngô thắc mắc.

"Hừm, họ thuộc về phe nhà chủ," chó giữ nhà gắt gỏng vặc lại. "Đúng là cái ngữ vắt mũi chưa sạch, mới ra đời ngày hôm qua thì biết được cái quái gì cơ chứ. Nhìn điệu bộ của cậu là ta đi guốc trong bụng rồi. Ta đây tuổi tác đầy mình, kinh nghiệm sống ngập đầu. Ta biết rõ mặt mũi từng kẻ trong ngôi nhà này, và ta cũng biết đã từng có thời ta chẳng phải nằm thu lu ngoài trời giá rét, bị cột chặt vào cái sợi xích gỉ sét này đâu. Đi đi, đi đi!"

"Cái lạnh mới tuyệt diệu làm sao," Người Tuyết hít hà khen ngợi. "Nhưng kể cho tôi nghe đi, kể thêm đi. Có điều anh đừng khua xích kêu leng keng như thế nữa, tôi nghe mà chói cả tai."

"Đi đi, đi đi!" Chó Giữ Nhà sủa. "Để ta kể cậu nghe: đã từng có một thuở, người ta ngợi khen ta là một chú cún nhỏ xinh xắn vô ngần. Hồi ấy, ta được ngả ngớn trên chiếc ghế bọc nhung lụa trên nhà lớn, rồi ngoan ngoãn cuộn tròn trong lòng bà chủ. Họ âu yếm hôn lên mũi ta, rồi dùng hẳn chiếc khăn tay thêu hoa tỉ mỉ lau từng chiếc móng cho ta, miệng luôn gọi 'Ami2, Ami bé nhỏ, Ami ngọt ngào'. Nhưng chao ôi, ngày tháng thoi đưa, ta lớn phổng phao, thế là người ta tống khứ ta xuống tận phòng của bà quản gia; vậy là ta đành phải sống ở tầng dưới. Từ chỗ cậu đứng ngó qua ô cửa kia, cậu có thể nhìn thấu vào căn phòng đó, và thấy cả cái nơi ta từng một thời làm vương làm tướng-bởi thực tình mà nói, trước mặt bà quản gia thì ta nghiễm nhiên vẫn là ông chủ. Căn phòng ấy dẫu chật hẹp hơn nhiều so với những gian sảnh thênh thang trên gác, nhưng ta lại thấy dễ chịu hơn hẳn, vì chẳng còn bị đám trẻ ranh suốt ngày chộp lấy rồi lôi tuệch đi như trước nữa. Thức ăn phần ta cũng ngon lành chẳng kém, thậm chí còn đậm đà hơn xưa. Ta có cả một chiếc nệm êm ái cho riêng mình, và ở đó có một chiếc lò sưởi-vào cái cữ giá rét này trong năm, nó đích thị là món quà tuyệt diệu nhất trần đời. Ta thường rúc xuống gầm lò sưởi mà đánh một giấc say sưa. Ôi chao, đến tận bây giờ ta vẫn còn tơ tưởng về chiếc lò sưởi ấy. Đi đi, đi đi!"

"Nàng Lò Sưởi trông có lộng lẫy không anh?" Người Tuyết ngây ngô hỏi. "Nàng có nét nào hao hao giống tôi không?"

"Nó thì trái ngược hoàn toàn với cậu!" chú chó gắt. "Nó đen nhẻm như loài quạ, cổ dài ngoẵng và đính một cái núm bằng đồng. Nó nhai củi rau ráu, khiến lửa cứ thế phụt ra từ trong miệng. Phải nằm áp một bên hay chui tọt xuống gầm nó thì mới thấu được cái sự khoan khoái. Cậu cứ đứng yên chỗ đó mà ngó qua cửa sổ là sẽ chiêm ngưỡng được nó ngay thôi."

Thế là Người Tuyết nhìn vào trong, và thấy một vật thể sáng loáng với chiếc núm đồng điệu đà, phần bụng dưới của nó rực lên ánh lửa hồng. Cảnh tượng ấy gieo vào lòng Người Tuyết một cảm giác lạ lùng khôn tả; một rung động mới mẻ mà cậu chưa từng biết đến, và cũng chẳng tài nào cắt nghĩa nổi. Thế nhưng, bất cứ ai-trừ những kẻ sinh ra từ băng tuyết-hẳn đều hiểu rõ khao khát ấy là gì. "Vậy cớ sao anh lại nỡ rời xa nàng?" Người Tuyết hỏi, dường như đinh ninh rằng chiếc lò sưởi kiêu kỳ kia ắt hẳn phải mang dáng dấp của một thục nữ. "Sao anh lại dại dột khước từ một chốn êm ái nhường ấy?"

"Ta buộc lòng phải rời đi," Chó Giữ Nhà gắt. "Họ tống cổ ta ra khỏi cửa rồi xích nghiến ta ở cái xó này. Số là ta đã đớp một nhát vào cẳng thằng nhãi út của ông chủ, chỉ vì nó dám vung chân đá văng khúc xương ta đang gặm dở. 'Ăn miếng trả miếng,' ta đã nghĩ bụng như thế. Ấy vậy mà bọn họ nổi trận lôi đình, và từ bấy đến nay ta bị xích rịt ở đây, cổ họng thì khản đặc. Cậu không nghe thấy giọng ta đã rè nhẽo thế nào sao? Đi đi, đi đi! Ta chẳng còn cất tiếng sủa oai vệ như những con chó tử tế khác được nữa. Đi đi, đi đi! Thế là tàn đời một gã khuyển!"

Nhưng Người Tuyết chẳng còn bận tâm nghe ngóng gì nữa. Cậu đã mải mê dán mắt vào căn phòng của bà quản gia ở tầng dưới, nơi chiếc lò sưởi-với vóc dáng trạc ngang ngửa cậu-đang kiêu hãnh đứng trên bốn chiếc chân sắt. "Tôi nghe thấy một tiếng nứt gãy kỳ lạ từ sâu thẳm bên trong mình," cậu thầm nhủ. "Liệu tôi có bao giờ được bước vào chốn ấy không? Đó là một ước nguyện ngây thơ cơ mà, và những khao khát ngây thơ thì chắc chắn sẽ trở thành hiện thực. Tôi phải vào đó và ngả đầu tựa vào nàng, cho dù có phải đập vỡ nát tấm kính cửa sổ này đi chăng nữa."

"Cậu đừng hòng bước vào đó," Chó Giữ Nhà cản lại, "bởi vì nếu cậu mon men tới gần lò sưởi, cậu sẽ tan chảy thành vũng nước mất thôi. Đi đi, đi đi!"

"Sớm muộn gì thì tôi cũng phải đi thôi," Người Tuyết thở dài, "bởi tôi cảm thấy mình đang tan vỡ mất rồi."

Suốt cả ngày dài hôm đó, Người Tuyết cứ đứng chôn chân nhìn qua khung cửa sổ. Khi ánh chạng vạng buông xuống, căn phòng lại càng trở nên gọi mời tha thiết. Từ chiếc lò sưởi tỏa ra một thứ ánh sáng rực rỡ và ấm áp khôn tả, chẳng hề giống với vầng thái dương gay gắt hay mặt trăng lạnh lẽo; đó là thứ ánh sáng diệu kỳ chỉ có thể toát ra từ một chiếc lò sưởi đang được châm no củi. Lúc cánh cửa lò bật mở, những ngọn lửa lao vút ra từ khuôn miệng nó-như thói quen vốn dĩ của mọi chiếc lò sưởi-và hắt một vệt sáng đỏ rực thẳng lên gương mặt cùng khuôn ngực trắng toát của Người Tuyết. "Tôi không thể nào chịu đựng thêm được nữa," cậu thì thầm. "Nàng trông tuyệt mỹ làm sao mỗi khi nàng thè chiếc lưỡi đỏ rực ấy ra ngoài!"

Đêm ròng rã trôi, nhưng Người Tuyết lại chẳng hề thấy bận lòng. Cậu đứng lặng yên, bồng bềnh trôi theo những suy tưởng mộng mơ, toàn thân vỡ răng rắc giữa cái lạnh thấu xương. Tảng sáng, những ô cửa kính nơi phòng bà quản gia đã phủ một màn sương giá. Đó vốn là những đóa hoa băng tuyệt mỹ nhất mà bất cứ Người Tuyết nào cũng hằng ao ước, nhưng trớ trêu thay, chúng lại che khuất bóng dáng chiếc lò sưởi. Băng trên kính kiên quyết không tan, khiến cậu chẳng thể trông thấy thứ ánh sáng ấm áp kia - hiện thân của một bóng hình kiều diễm mà cậu đã tự huyễn hoặc trong tâm trí. Tuyết dưới chân nát ra lạo xạo, gió rít từng cơn lạnh lùng quấn quanh cậu. Tiết trời sương giá hoàn hảo thế này lẽ ra phải là niềm hạnh phúc tột bậc đối với một Người Tuyết. Vậy mà, cậu chẳng màng đến chút niềm vui nào cả. Thật vậy, làm sao cậu có thể tận hưởng bất cứ điều gì, khi bản thân đang tương tư một chiếc lò sưởi đến sinh ốm cơ chứ?

"Đó là một căn bệnh thật kinh khủng đối với một Người Tuyết," chó giữ nhà lên tiếng. "Ta cũng từng khốn khổ vì nó rồi, nhưng cuối cùng ta cũng vượt qua được. Đi đi, đi đi!" anh ta sủa nhặng lên, rồi lầm bầm bồi thêm: "Thời tiết sắp đổi mùa rồi đấy."

Tiết trời quả thực đã đổi thay. Băng giá tàn lụi dần, và khi hơi ấm lan tỏa, vóc dáng Người Tuyết cũng theo đó mà hao mòn. Cậu lặng thinh chẳng thốt lên nửa lời, cũng không hề buông một tiếng thở than; đó quả là một điềm báo chắc chắn nhất.

Vào một buổi sáng nọ, cậu vỡ vụn và sụp đổ hoàn toàn; và kìa! ngay chỗ cậu từng đứng sừng sững, giờ chỉ còn trơ lại một thứ trông tựa chiếc cán chổi cắm phập xuống mặt đất. Đó chính là cái cọc mà lũ trẻ đã dùng làm trụ để đắp lên cậu.

"À, giờ thì ta đã vỡ lẽ tại sao cậu ta lại ấp ủ khao khát cái lò sưởi đến vậy," chó giữ nhà nói. "Chà chà, hóa ra có một cái xẻng cạo xỉ than lò sưởi được buộc chặt vào cái cọc kia kìa. Người Tuyết mang một chiếc cạo lò sưởi3 tận sâu bên trong thân hình; chính thứ đó đã khiến cậu ta thổn thức không yên. Nhưng giờ thì mọi chuyện đã kết thúc. Đi đi, đi đi!"

Mùa đông buốt giá rồi cũng chớp mắt trôi qua. "Đi đi, đi đi!" chó giữ nhà sủa lên những tiếng khản đặc, nhưng những cô gái trong nhà lại cất tiếng ca lanh lảnh:

"Từ mái ấm ngát hương, hãy mọc lên nhé, hỡi cỏ xạ hương xanh thẳm;
Hãy vươn những nhành tơ rủ mềm, hỡi cây liễu ơi;
Tháng ngày đang mang mùa xuân ngọt ngào tìm đến,
Khi chiền chiện trên tầng không hân hoan cất tiếng ca mừng.
Đến đây nào, hỡi vầng thái dương êm dịu, trong khi tiếng cu gáy ngân vang,
Và em sẽ hát họa lại tiếng chim trên những nẻo đường lang bạt."

Và rồi, chẳng còn một ai mảy may nhớ đến Người Tuyết nữa.

  1. Trong nguyên tác, từ này chỉ loại vải lanh (linen) được 'hồ cứng' (starching) bằng tinh bột để giữ nếp, một phương pháp giặt ủi rất phổ biến ở châu Âu thế kỷ 19. Việc so sánh tuyết với 'vải lanh hồ cứng' nhằm gợi tả âm thanh lạo xạo và cảm giác khô, cứng giòn khi giẫm lên bề mặt tuyết đóng băng. ↩

  2. Trong tiếng Pháp, 'Ami' có nghĩa là 'người bạn'. Ở thế kỷ 19, giới quý tộc và thượng lưu châu Âu thường có thói quen sử dụng tiếng Pháp, kể cả trong việc đặt tên cho thú cưng, để thể hiện sự sang trọng và phong cách đài các. ↩

  3. Dụng cụ bằng kim loại dùng để cời than hoặc dọn xỉ than trong lò sưởi. Tác giả sử dụng chi tiết này như một phép ẩn dụ hài hước: chính dụng cụ vốn luôn tiếp xúc với ngọn lửa, vô tình trở thành 'trụ cốt' bên trong Người Tuyết, đã truyền cho cậu một khao khát cháy bỏng, tương tư về chính chiếc lò sưởi kia. ↩