THE SWINEHERD
Ngày xửa ngày xưa, có một chàng hoàng tử nghèo làm chủ một vương quốc rất đỗi nhỏ bé. Dẫu vậy, vương quốc ấy vẫn đủ lớn để chàng rước về một người vợ, và quả tình chàng đang muôn phần khao khát thành gia lập thất.
Ắt hẳn việc chàng dám thẳng thừng ngỏ lời với con gái của hoàng đế: "Cô có muốn làm vợ ta chăng?" là một hành động táo bạo khôn lường. Thế nhưng, danh tiếng chàng vốn dĩ đã vang xa khắp chốn. Có đến hàng trăm nàng công chúa khác hẳn sẽ e ấp mà gật đầu: "Vâng, xin vô cùng cảm tạ". Vậy thì, chúng ta hãy thử xem vị công chúa này sẽ hồi đáp ra sao nhé. Lại gần mà nghe nào!
Chuyện kể rằng, ngay bên phần mộ cố vương của hoàng tử mọc lên một bụi hồng. Đó là một bụi hồng kiều diễm vô ngần, nhưng ròng rã năm năm trời mới nở hoa một bận, và dẫu thế cũng chỉ đơm duy nhất một nụ kiêu kỳ. Ôi, nhưng đó mới đích thực là đóa hồng tuyệt thế giai nhân! Nó tỏa ra một mùi hương ngọt ngào, dịu êm đến mức bất kỳ ai chỉ cần hít hà hương thơm ấy, mọi âu lo sầu muộn đều nháy mắt tan biến vào hư không.
Chưa hết, hoàng tử còn nuôi một con chim dạ yến. Tiếng hót của nó thánh thót đến độ người ta ngỡ như mọi giai điệu du dương nhất trần đời đều hội tụ cả vào nơi cổ họng bé nhỏ kia. Giờ đây, công chúa sẽ vinh dự được nhận đóa hồng và chim dạ yến. Chúng được đặt ngay ngắn vào trong những chiếc tráp bạc chạm trổ cầu kỳ rồi lên đường đưa đến tay nàng.
Hoàng đế truyền lệnh mang quà vào một sảnh đường thênh thang, nơi công chúa cùng các cung nữ đang mải mê chơi trò "Đi thăm viếng". Vừa thoáng thấy mấy chiếc tráp lớn, công chúa đã reo hò, vỗ tay mừng rỡ.
"Ôi, giá mà trong đó là một chú mèo con nhỉ!" nàng nũng nịu thốt lên. Nhưng không, bụi hồng mang theo đóa hoa tuyệt mỹ kia đang phô diễn vẻ đẹp trước mắt mọi người.
"Chao ôi, thật là một kiệt tác tinh xảo!" đám cung nữ đồng loạt trầm trồ.
"Còn hơn cả tinh xảo," hoàng đế tán thưởng; "nó thật kiều diễm."
Công chúa khẽ chạm tay vào đóa hoa, rồi chực trào nước mắt. "Eo ôi, cha ơi," nàng mếu máo, "đây đâu phải đồ giả. Nó là hoa thật mà!"
"Eo ôi," cả đám cung nữ lập tức hùa theo; "đó là hoa thật!"
"Nào, chúng ta cứ xem tráp kia chứa báu vật gì đã, trước khi chuốc lấy bực dọc," hoàng đế dịu giọng dỗ dành. Thế là chim dạ yến xuất hiện. Nó cất cao tiếng hót mê hồn đến nỗi ban đầu chẳng một ai bới móc được nửa lời chê bai.
"Superbe! charmant!1" đám cung nữ nhao nhao cảm thán. Ấy là vì họ rất thích học đòi tán gẫu bằng tiếng Pháp, dù thực tình người này phát âm còn thảm họa hơn người kia.
"Chú chim này khiến thần nhớ đến chiếc hộp nhạc của cố hoàng hậu quá!" một vị hiệp sĩ già rưng rưng nhận xét. "Ôi chao! Bẩm bệ hạ, đích thị là những giai điệu này, chính là cách trình diễn mượt mà này."
"Đúng, khanh nói đúng thế!" hoàng đế nghẹn ngào đáp, và khi nhớ lại chuyện xưa, ngài khóc nức nở hệt như một đứa trẻ.
"Con vẫn hy vọng nó không phải là chim thật," công chúa cố chấp nói.
"Thưa công chúa, nó đích thực là một con chim bằng xương bằng thịt đấy ạ," những sứ giả mang quà đến cúi đầu xác nhận.
"Nếu vậy thì hãy thả cho con chim bay đi ngay lập tức," công chúa hất hàm đáp lại. Và nàng kiên quyết từ chối không chịu gặp mặt chàng hoàng tử.
Tuy nhiên, vị hoàng tử chẳng hề nản lòng. Chàng lấy chút phẩm màu nâu và đen bôi nhem nhuốc lên mặt mũi, kéo sụp chiếc mũ che kín cả hai tai, rồi bạo dạn đến gõ cửa lâu đài.
"Muôn tâu bệ hạ," chàng cất tiếng. "Liệu thần có thể xin được một công việc chốn hoàng cung không ạ?"
"Ồ, có chứ," hoàng đế đáp lời. "Ta sực nhớ ra là ta đang cần một kẻ trông nom bầy lợn, ở đây lợn thì nhiều vô kể."
Thế là vị hoàng tử bỗng chốc trở thành gã chăn lợn của hoàng gia.
Chàng được cấp một căn buồng tồi tàn, bé tẹo nằm ngay sát chuồng lợn, và bị buộc phải ở rịt chốn ấy; chàng cứ ngồi cặm cụi làm việc suốt cả một ngày dài. Chớp mắt đã đến tối, chàng đã chế tạo xong một chiếc nồi nhỏ nhắn, tinh xảo vô cùng. Quanh miệng nồi có đính những chiếc chuông bé xíu; hễ nước trong nồi reo sôi sùng sục, những chiếc chuông ấy lại ngân vang những tiếng leng keng say đắm lòng người, tấu lên khúc nhạc xa xưa quen thuộc:
"Ach, du lieber Augustine2,
Alles ist weg, weg, weg."
Nhưng điều diệu kỳ hơn cả thảy, ấy là bất cứ ai hơ ngón tay vào làn khói tỏa ra từ chiếc nồi này, người đó sẽ lập tức ngửi thấy mùi hương của mọi món ngon đang được nấu trên tất thảy các bếp lửa khắp thành phố. Bạn thấy đấy, món đồ này thật sự mang một đẳng cấp hoàn toàn khác biệt so với đóa hoa hồng.
Tình cờ thay, công chúa cùng đám cung nữ thong thả dạo bước ngang qua. Vừa loáng thoáng nghe giai điệu nọ, nàng bỗng sững bước, nét mặt bừng lên vẻ thích thú vô ngần, bởi nàng cũng từng tập tành chơi bản "Dearest Augustine". Khổ nỗi, đó lại là khúc nhạc độc nhất mà nàng vỡ lòng, và cũng chỉ gõ phím lộc cộc bằng đúng một ngón tay.
"Chà, kìa là khúc nhạc ta vẫn hay dạo trên dương cầm!" công chúa reo lên. "Tên chăn lợn này hẳn cũng là phường có học đây. Ngươi hãy vào hỏi hắn xem món nhạc cụ kia giá bao nhiêu."
Thế là một cung nữ đành lạch bạch bước vào, nhưng trước tiên, thị phải cẩn thận xỏ đôi guốc gỗ vào chân cho khỏi lấm lem.
"Ngươi định bán chiếc nồi này giá bao nhiêu?" cung nữ lên tiếng.
"Tôi phải đổi lấy mười nụ hôn từ công chúa," gã chăn lợn điềm nhiên đáp.
"Lạy chúa lòng lành che chở cho chúng ta!" vị nữ quan danh dự hoảng hốt thốt lên.
"Tôi quyết không bớt một ly nào đâu," gã chăn lợn thủng thẳng đáp.
"Thế nào, hắn nói sao?" công chúa nôn nóng vặn hỏi.
"Thần quả thực không dám hé răng thưa với công chúa," cung nữ ấp úng, sắc mặt nhợt nhạt. "Chuyện đó quá đỗi kinh tởm."
"Vậy thì ngươi cứ thì thầm vào tai ta xem." Thế là thị cung nữ đành ghé miệng thầm thì.
"Thật là một tên mạt hạng xấc xược!" công chúa phẫn nộ quát lên, rồi giậm chân bước đi. Nhưng kìa, gót ngà vừa dời đi chừng dăm bước, những chiếc chuông bạc lại lanh lảnh reo vang khúc ca mê đắm:
"Ah! thou dearest Augustine,
All is gone, gone, gone."
"Đứng lại!" công chúa ra lệnh. "Đi hỏi xem hắn có chịu nhận mười nụ hôn từ đám cung nữ các ngươi không."
"Không, xin đa tạ cô!" gã chăn lợn khước từ. "Đúng mười nụ hôn từ công chúa, bằng không thì tôi thà giữ chiếc nồi lại mà dùng."
"Thật là ngang ngược hết sức! Thế thì đành chịu vậy!" công chúa hậm hực càu nhàu; "nhưng tất cả các ngươi mau mau đứng xúm lại che khuất mặt ta đi, đừng để ai nhìn thấy chúng ta."
Đám cung nữ tức tốc xếp thành vòng tròn bao quanh chủ nhân, xòe tung những nếp váy rộng thùng thình ra che chắn. Thế là gã chăn lợn ẵm trọn mười nụ hôn, còn công chúa thì đoạt được chiếc nồi kỳ diệu.
Ôi, một niềm vui sướng không bút nào tả xiết! Chiếc nồi được đun sôi sùng sục suốt cả buổi tối hôm ấy, kéo dài sang tận cả ngày hôm sau. Đám người trong cung biết tường tận hương vị của mọi món ăn đang bốc khói trên từng bếp lửa trong khắp chốn kinh kỳ, từ dinh thự xa hoa của ngài thị thần cho đến mái lá lụp xụp của gã thợ đóng giày. Các cung nữ phấn khích đến độ thi nhau nhảy múa và vỗ tay reo hò.
"Chúng ta biết nhà ai dọn súp, nhà ai đúc bánh xèo cho bữa tối nay; kẻ nào được chén sườn nướng, và kẻ nào chỉ có độc món trứng luộc. Ôi chao, thú vị làm sao!"
"Đúng thế, nhưng các ngươi phải nhớ khóa chặt miệng lại đấy nhé, vì ta đường đường là con gái của hoàng đế kia mà."
Hoàng tử-hay đúng hơn là gã chăn lợn, bởi chẳng một kẻ nào mảy may nghi ngờ chàng không phải là một tên chăn lợn nhem nhuốc-chẳng để ngày nào trôi qua vô ích mà không miệt mài gọt giũa một món đồ nào đó. Cuối cùng, chàng chế tác thành công một chiếc lục lạc. Kỳ diệu thay, mỗi khi được vung lên quay tròn, chiếc lục lạc lại réo rắt tấu lên tất thảy những điệu valse và điệu jig3 say đắm nhất từng vang vọng kể từ thuở khai thiên lập địa.
"Ồ, thật là superbe!" công chúa thốt lên khi tình cờ dạo bước ngang qua. "Ta chưa từng được nghe khúc nhạc nào tuyệt diệu đến thế. Ngươi hãy vào hỏi hắn xem giá của món nhạc cụ đó là bao nhiêu. Nhưng nhớ kỹ đấy, hắn sẽ chẳng được ban thêm bất kỳ nụ hôn nào nữa đâu."
"Hắn đòi một trăm nụ hôn từ công chúa," nàng cung nữ vừa đi hỏi giá về rụt rè bẩm báo.
"Hắn quả là điên thật rồi," công chúa phán, rồi kiêu kỳ quay gót bước đi. Thế nhưng, mới đi được một quãng ngắn, nàng lại ngập ngừng dừng bước. "Người ta vốn nên ưu ái khích lệ nghệ thuật," nàng tự nhủ; "Ta dẫu sao cũng là con gái của hoàng đế cơ mà. Ngươi ra bảo với hắn, y như hôm qua, hắn sẽ nhận được mười nụ hôn từ ta, và có thể lấy số còn lại từ các cung nữ."
"Ôi, nhưng thần chẳng ưng thế chút nào," đám cung nữ ỉ ôi phản đối.
"Các ngươi đang lầm bầm phàn nàn cái gì đấy?" công chúa gắt lên. "Nếu đến ta còn hạ mình hôn hắn được, thì chắc chắn các ngươi cũng làm được! Hãy nhớ cho kỹ rằng ta chính là người ban cho các ngươi miếng ăn và bổng lộc đấy."
"Một trăm nụ hôn từ công chúa," chàng dứt khoát nói, "bằng không thì đồ ai nấy giữ."
"Đứng vây quanh lại đây," nàng ra lệnh, và thế là tất cả đám cung nữ lại xúm xít vây thành một vòng tròn kín mít y như bận trước.
"Cớ sao lại có một đám đông xúm đen xúm đỏ ngay cạnh chuồng lợn thế kia?" Hoàng đế buột miệng hỏi khi tình cờ dạo bước ra ngoài ban công. Ngài đưa tay dụi mắt rồi lật đật tròng cặp kính lên mũi.
"Đích thị là đám cung nữ rồi. Trẫm phải đích thân tới xem chúng đang bày cái trò trống gì mới được." Nói đoạn, ngài kéo gót đôi dép lê lẹp xẹp lên, bởi ngài vốn có thói quen giẫm bẹp gót để đi.
Vừa bước xuống khoảnh sân, hoàng đế rón rén cất từng bước thật khẽ khàng. Còn đám cung nữ lúc bấy giờ đang mải mê đếm số nụ hôn đến mức chẳng mảy may hay biết đức vua đã giá lâm. Ngài nhón gót, kiễng chân dòm vào.
"Cái trò quái quỷ gì thế này?" ngài thét lên khi chứng kiến cảnh tượng chướng tai gai mắt. Tiện tay, ngài vung luôn chiếc dép lê tát đốp vào tai nàng công chúa cành vàng lá ngọc, đúng ngay khoảnh khắc gã chăn lợn nhận nụ hôn thứ tám mươi sáu.
"Cút! Cút khuất mắt ta ngay lập tức!" hoàng đế gầm lên trong cơn lôi đình giận dữ. Hậu quả là, cả công chúa lẫn gã chăn lợn đều bị tống khứ khỏi kinh thành. Nàng công chúa đứng bơ vơ khóc lóc thảm thiết, còn gã chăn lợn thì cứ làu bàu rủa xả không ngớt, mặc cho đất trời vần vũ trút xuống một trận mưa tầm tã.
"Than ôi, ta mới thật là một kẻ vô phước làm sao!" nàng công chúa nức nở. "Giá như ngày trước ta chịu gả cho vị hoàng tử trẻ tuổi khôi ngô kia! Ôi, số kiếp của ta sao mà hẩm hiu đến thế này!"
Gã chăn lợn bước ra sau một gốc cây, gột sạch mảng màu đen nâu lem luốc trên mặt, vứt bỏ bộ y phục hôi hám bẩn thỉu và uy nghi xuất hiện trong bộ hoàng bào lộng lẫy của một vị hoàng tử. Dung mạo chàng toát lên vẻ cao quý đến mức công chúa bất giác phải cúi rạp mình.
"Ta đến đây chỉ để dành cho cô sự khinh miệt," chàng cất lời. "Một vị hoàng tử danh giá thì cô chối từ! Cô chẳng biết trân quý đóa hồng nhung hay giọng hót của chim dạ yến, nhưng lại sẵn lòng kề môi hôn một gã chăn lợn thấp hèn chỉ vì dăm ba món đồ chơi rẻ tiền tẻ nhạt. Giờ thì cô đang chuốc lấy quả báo thích đáng cho thói hư vinh của chính mình đấy."
Nói đoạn, chàng quay gót trở về vương quốc bé nhỏ của mình, rồi dứt khoát đóng sập cánh cổng cung điện ngay trước ánh mắt bàng hoàng của nàng. Giờ đây, nàng đã có thể đứng ngoài đó mà tha hồ ca hát,
"Ah! thou dearest Augustine,
All is gone, gone, gone."
-
Các từ tiếng Pháp có nghĩa là "Tuyệt vời! Quyến rũ!". Vào thế kỷ 19, giới quý tộc châu Âu thường dùng tiếng Pháp như một biểu tượng của sự sang trọng. Việc đám cung nữ học đòi nói tiếng Pháp nhưng phát âm sai là chi tiết trào phúng nhằm mỉa mai thói hư vinh, sính ngoại của họ. ↩
-
Câu mở đầu của bài hát dân ca Đức nổi tiếng "O du lieber Augustin" (Ôi Augustin yêu dấu) ở thế kỷ 17, nói về một người mất tất cả nhưng vẫn lạc quan. Việc chiếc nồi reo lên khúc nhạc này ("Tất cả đã mất rồi") là lời châm biếm ngầm: công chúa kiêu kỳ rồi sẽ đánh mất tình yêu và danh dự vì những món đồ phù phiếm. ↩
-
Valse (Van) là điệu khiêu vũ quý phái dành cho giới quý tộc, trong khi Jig là điệu nhảy dân gian sôi động của người bình dân. Sự kết hợp hai loại hình âm nhạc trái ngược này trong cùng một món đồ chơi tiếp tục thể hiện ngụ ý trào phúng, làm nhòa đi ranh giới đẳng cấp. ↩
THE SWINEHERD
THERE was once a poor prince who had a kingdom, but it was a very small one. Still it was quite large enough to admit of his marrying, and he wished to marry.
It was certainly rather bold of him to say, as he did, to the emperor's daughter, "Will you have me?" But he was renowned far and wide, and there were a hundred princesses who would have answered, "Yes," and, "Thank you kindly." We shall see what this princess said. Listen!
It happened that where the prince's father lay buried there grew a rose tree, a most beautiful rose tree, which blossomed only once in five years, and even then bore only one flower. Ah, but that was a rose! It smelled so sweet that all cares and sorrows were forgotten by those who inhaled its fragrance!
Moreover, the prince had a nightingale that could sing in such a manner that it seemed as if all sweet melodies dwelt in her little throat. Now the princess was to have the rose and the nightingale; and they were accordingly put into large silver caskets and sent to her.
The emperor had them brought into a large hall, where the princess and the ladies of the court were playing at "Visiting." When she saw the caskets with the presents, the princess clapped her hands for joy.
"Ah, if it should be a little pussy cat," exclaimed she. Instead, the rose tree, with its beautiful rose, came to view.
"Oh, how prettily it is made!" said all the court ladies.
"It is more than pretty," said the emperor; "it is charming."
The princess touched it and was ready to cry. "Fie, papa," said she, "it is not made at all. It is natural!"
"Fie," said all the court ladies; "it is natural!"
"Let us see what the other casket contains before we get into bad humor," proposed the emperor. So the nightingale came forth, and sang so delightfully that at first no one could say anything ill-humored of her.
"Superbe! charmant!" exclaimed the ladies, for they all used to chatter French, and each worse than her neighbor.
"How much the bird reminds me of the musical box that belonged to our blessed empress!" remarked an old knight. "Oh! yes, these are the same tunes, the same execution."
"Yes, yes!" said the emperor, and at the remembrance he wept like a child.
"I still hope it is not a real bird," said the princess.
"Yes, it is a real bird," said those who had brought it.
"Well, then, let the bird fly," returned the princess. And she positively refused to see the prince.
However, he was not to be discouraged. He stained his face brown and black, pulled his cap over his ears, and knocked at the door of the castle.
"Good day to my lord the emperor," said he. "Can I have employment here at the palace?"
"Why, yes," said the emperor. "It just occurs to me that I want some one to take care of the pigs, there are so many of them."
So the prince came to be the imperial swineherd.
He had a miserable little room, close by the pigsty, and here he was obliged to stay; and he sat the whole day long and worked. By evening he had made a pretty little saucepan. Little bells were hung all around it; and when the pot was boiling, the bells tinkled in the most charming manner, and played the old melody,
"Ach, du lieber Augustin,
Alles ist weg, weg, weg."
But what was still more curious, whoever held his finger in the smoke of this saucepan, at once smelled all the dishes that were cooking on every hearth of the city. This, you see, was something quite different from the rose.
Now the princess happened to walk that way with her court ladies, and when she heard the tune she stood quite still and seemed pleased, for she could play "Dearest Augustine." It was the only piece she knew, and she played it with one finger.
"Why, that is the piece that I play on the piano!" said the princess. "That swineherd must certainly have been well educated. Go in and ask him the price of the instrument."
So one of the court ladies had to go in, but she drew on wooden slippers first.
"What will you take for the saucepan?" inquired the lady.
"I must have ten kisses from the princess," said the swineherd.
"Heaven preserve us!" exclaimed the maid of honor.
"I cannot sell it for less," answered the swineherd.
"Well, what does he say?" asked the princess.
"I cannot tell you, really," replied the lady. "It is too dreadful."
"Then you may whisper it." So the lady whispered it.
"He is an impudent fellow," said the princess, and she walked on. But when she had gone a little way, the bells again tinkled prettily,
"Ah! thou dearest Augustine,
All is gone, gone, gone."
"Stay!" said the princess. "Ask him if he will have ten kisses from the ladies of my court."
"No, thank you!" answered the swineherd. "Ten kisses from the princess, or I keep the saucepan myself."
"How tiresome! That must not be either!" said the princess; "but do you all stand before me, that no one may see us."
The court ladies placed themselves in front of her, and spread out their dresses. So the swineherd got ten kisses, and the princess got the saucepan.
That was delightful! The saucepan was kept boiling all the evening and the whole of the following day. They knew perfectly well what was cooking on every hearth in the city, from the chamberlain's to the cobbler's. The court ladies danced and clapped their hands.
"We know who has soup, and who has pancakes for dinner to-day; who has cutlets, and who has eggs. How interesting!"
"Yes, but keep my secret, for I am an emperor's daughter."
The prince-that is, the swineherd, for no one knew that he was other than an ill-favored swineherd-let not a day pass without working at something. At last he constructed a rattle, which, when it was swung round and round, played all the waltzes and jig tunes which have been heard since the creation of the world.
"Ah, that is superbe!" said the princess, when she passed by. "I have never heard prettier compositions. Go in and ask him the price of the instrument. But mind, he shall have no more kisses."
"He will have a hundred kisses from the princess," said the lady who had been to ask.
"He is not in his right senses," said the princess, and walked on. But when she had gone a little way she stopped again. "One must encourage art," said she; "I am the emperor's daughter. Tell him he shall, as on yesterday, have ten kisses from me, and may take the rest from the ladies of the court."
"Oh, but we should not like that at all," said the ladies.
"What are you muttering?" asked the princess. "If I can kiss him, surely you can! Remember I give you food and wages."
"A hundred kisses from the princess," said he, "or else let every one keep his own."
"Stand round," said she, and all the ladies stood round as before.
"What can be the reason for such a crowd close by the pigsty?" asked the emperor, who happened just then to step out on the balcony. He rubbed his eyes and put on his spectacles.
"They are the ladies of the court. I must go and see what they are about." So he pulled up his slippers at the heel, for he had trodden them down.
As soon as he had got into the courtyard he moved very softly, and the ladies were so much engrossed with counting the kisses that they did not perceive the emperor. He rose on his tiptoes.
"What is all this?" said he, when he saw what was going on, and he boxed the princess's ear with his slipper, just as the swineherd was taking the eighty-sixth kiss.
"Be off with you! March out!" cried the emperor, for he was very angry. Both princess and swineherd were thrust out of the city, and the princess stood and wept, while the swineherd scolded, and the rain poured down.
"Alas, unhappy creature that I am!" said the princess. "If I had but married the handsome young prince! Ah, how unfortunate I am!"
The swineherd went behind a tree, washed the black and brown from his face, threw off his dirty clothing, and stepped forth in his princely robes. He looked so noble that the princess could not help bowing before him.
"I have come to despise thee," said he. "Thou wouldst not have an honorable prince! Thou couldst not prize the rose and the nightingale, but thou wast ready to kiss the swineherd for the sake of a trumpery plaything. Thou art rightly served."
He then went back to his own little kingdom, where he shut the door of his palace before her very eyes. Now she might well sing,
"Ah! thou dearest Augustine,
All is gone, gone, gone."
