CHƯƠNG XIX

TAI HỌA

Lễ an táng thầy Vitalis dự kiến diễn ra vào ngày hôm sau, và bác Acquin đã hứa sẽ dẫn tôi đến đưa tiễn thầy. Thế nhưng, vừa qua một đêm, tôi đã ốm thập tử nhất sinh, cơ thể rã rời đến mức chẳng thể gượng dậy nổi. Lồng ngực tôi nóng rực lên, hệt như chú khỉ Pretty-Heart tội nghiệp sau cái đêm buốt giá gục trên cành cây. Bác sĩ được mời đến khám và kết luận tôi bị viêm phổi. Ông đề nghị đưa tôi vào bệnh viện, song gia đình bác Acquin nhất mực chối từ. Chính trong những ngày ốm đau quằn quại ấy, tôi mới thấu tỏ tấm lòng nhân hậu vô bờ của chị Etiennette. Chị đã túc trực, tận tình chăm bẵm tôi. Xuyên suốt cơn bạo bệnh kinh hoàng đó, sự dịu dàng và ân cần của chị thật khó có lời nào tả xiết. Mỗi khi chị bận bịu việc nhà, bé Lise lại ngoan ngoãn thay chị trông nom tôi. Trong những cơn mê sảng triền miên, tôi thường mường tượng ra bóng dáng nhỏ bé của em ngồi lặng lẽ nơi cuối giường, đôi mắt to tròn đong đầy nét âu lo, thao thức ngắm nhìn tôi. Lắm lúc, tôi ngỡ Lise là vị thiên thần hộ mệnh của đời mình. Tôi thầm thì trò chuyện cùng em, trút cạn mọi niềm hy vọng và ước mơ thầm kín nhất. Cũng từ dạo ấy, hình ảnh em trong tôi trở nên vô ngần thánh thiện, một tạo vật thanh khiết hoàn toàn khác biệt với những người tôi từng gặp gỡ. Thật diệu kỳ khi một sinh linh bé bỏng nhường ấy lại hiện diện giữa cuộc đời phàm tục này; trong trí tưởng tượng ngây ngô của một đứa trẻ, tôi luôn mường tượng cảnh em tung đôi cánh trắng muốt, khẽ vút bay đến một chân trời tươi đẹp hơn.

Trận ốm kéo dài đằng đẵng. Đêm đến, những cơn nghẹt thở hành hạ khiến tôi luôn cần người túc trực; khi ấy, anh Alexix và anh Benny lại luân phiên thức đêm canh chừng. Cuối cùng, ngày tôi bình phục cũng đến. Lise bé nhỏ thay chị Etiennette dìu tôi thong dong bước dọc bờ sông. Dĩ nhiên, trong những buổi dạo quanh ấy em không thể cất lời, nhưng lạ kỳ thay, giữa chúng tôi dường như chẳng cần đến một ngôn từ nào cả. Chúng tôi thấu hiểu nhau trọn vẹn chỉ qua ánh mắt và nụ cười.

Và rồi ngày tôi đủ sức khỏe để ra vườn làm việc cùng mọi người cũng tới. Tôi háo hức chờ mong khoảnh khắc ấy biết bao, bởi tự đáy lòng, tôi khao khát được đóng góp chút công sức để đền đáp lại những ân tình quá đỗi lớn lao mà gia đình tốt bụng này đã dành cho mình.

Bởi hãy còn yếu, tôi chỉ được giao cho những phần việc nhẹ nhàng, vừa sức. Sáng sáng, khi lớp sương giá vừa tan, tôi cẩn thận dỡ những khung kính che nụ hoa lên, rồi đợi đến chiều tà, trước khi sương lạnh ùa về, tôi lại hạ chúng xuống. Ban ngày, tôi dùng rơm bện thành mành để che bóng cho những cây non ớt khỏi ánh nắng mặt trời gay gắt. Công việc dẫu không mấy nhọc nhằn nhưng lại ngốn trọn thời gian, bởi tôi phải di chuyển hàng trăm khung kính đều đặn hai lần mỗi ngày.

Tháng ngày êm đềm trôi qua. Tôi đang sống trong ngập tràn hạnh phúc. Có đôi lúc, tôi chạnh lòng tự hỏi, niềm vui tột bậc này liệu có thể kéo dài mãi mãi hay không. Quanh vùng Paris, bác Acquin nổi danh là một trong những nghệ nhân trồng hoa khéo tay bậc nhất. Mùa hoa tường vi vừa rụng cánh, những sắc hoa khác lại bung nở rực rỡ, khoe sắc thay thế.

Nhiều tuần liền, chúng tôi làm việc không ngơi nghỉ, bởi cánh đồng hoa năm nay hứa hẹn một vụ mùa bội thu chưa từng thấy. Ngay cả ngày Chủ nhật, chúng tôi cũng miệt mài ngoài vườn. Thế nhưng, khi vạn đóa hoa đã vươn mình nở rộ hoàn mỹ, sẵn sàng cho mùa thu hoạch sắp tới, cả nhà quyết định sẽ tự thưởng cho mình một bữa tối thịnh soạn vào Chủ nhật, ngày 5 tháng 8, cùng một người bạn đồng nghiệp của bác Acquin. Tất nhiên, chú chó Capi cũng là một thành viên danh dự của bữa tiệc. Chúng tôi ráng hoàn tất mọi việc trước bốn giờ chiều, sau đó khóa cổng cẩn thận và thẳng tiến đến Arcueil. Tiệc tối sẽ khai màn lúc sáu giờ, và kết thúc sớm để chúng tôi về nhà ngay, chuẩn bị tinh thần thức dậy tinh mơ vào sáng thứ Hai, tiếp tục guồng quay công việc. Chưa đầy bốn giờ, cả nhà đã xúng xính xiêm y, sẵn sàng xuất phát.

"Đi nào, các con!" bác Acquin hân hoan gọi lớn. "Bác ra khóa cổng đây."

"Đi thôi, Capi!"

Nắm chặt tay Lise, tôi tung tăng chạy nhảy cùng em; Capi cũng mừng rỡ nhảy cẫng lên, sủa vang rộn rã quanh chúng tôi. Khoác lên mình những bộ cánh tươm tất nhất, ai nấy đều hân hoan mong chờ một bữa tiệc đầm ấm. Dọc đường đi, vài ánh mắt trầm trồ ngoái lại nhìn. Tôi chẳng rõ dáng vẻ mình lúc ấy ra sao, nhưng Lise với chiếc váy xanh thiên thanh và đôi hài trắng muốt hẳn là cô bé đáng yêu nhất trần đời. Khoảnh khắc tươi đẹp ấy, thời gian dường như trôi qua nhanh tựa một cái chớp mắt.

Bữa tối ngoài trời vừa mới vãn, thì một người trong nhóm chợt nhận ra bóng tối đang bủa vây. Từng đám mây đen kịt ùn ùn kéo đến, vần vũ khắp bầu trời.

"Các con, chúng ta phải về nhà ngay thôi," bác Acquin giục giã, "sắp có bão rồi."

"Sao lại về sớm thế ạ!" cả bọn đồng thanh luyến tiếc.

"Nếu gió nổi lên, mọi khung kính ươm cây sẽ bị lật tung mất."

Tất thảy chúng cháu đều hiểu rõ giá trị của những khung kính ấy, cũng như tầm quan trọng của chúng đối với một người trồng hoa. Thật là thảm họa nếu gió lốc đập vỡ những khung kính của gia đình.

"Bác sẽ đi trước cùng anh Benny và anh Alexix," người cha phân công. "Remi cứ thong thả đi sau cùng chị Etiennette và em Lise nhé."

Ba cha con vội vã lao đi. Chị Etiennette và cháu dìu bé Lise bước chậm rãi theo sau. Những tiếng cười đùa dập tắt hẳn. Bầu trời tối sầm. Cơn bão cuồng nộ đang xộc đến mịt mùng. Bụi cuốn lên thành từng cuộn mù mịt, quất rát mặt, khiến chúng cháu phải vội quay lưng và lấy tay che mắt. Chợt, một tia chớp xé toạc tầng không, kéo theo sau là tiếng sấm rền vang rung chuyển cả đất trời.

Chị Etiennette và cháu vội vàng nắm chặt tay Lise, cố kéo gót chân nhỏ bé bước nhanh hơn, nhưng em gần như đuối sức. Không biết bác Acquin cùng anh Benny và anh Alexix có kịp về nhà trước khi bão đổ ập xuống không? Ước gì họ kịp đóng chặt các khung kính, ngăn gió lùa vào lật tung mọi thứ! Tiếng sấm gầm gừ mỗi lúc một lớn; mây đen đặc quánh như thể màn đêm đã buông xuống. Rồi bất thần, một trận mưa đá ào ạt trút xuống. Những viên đá lạnh buốt đập chát chúa vào mặt, buộc chúng cháu phải ba chân bốn cẳng chạy trốn dưới một mái vòm lớn.

Chỉ trong chớp mắt, mặt đường đã phủ một màu trắng xóa chẳng khác nào giữa tiết trời mùa đông. Từng viên mưa đá to như quả trứng bồ câu dội xuống ầm ầm. Đâu đó văng vẳng tiếng kính vỡ loảng xoảng nghe rợn người. Xen lẫn trong làn mưa đá trút từ mái nhà xuống phố là vô vàn thứ ngổn ngang: những mảnh ngói vỡ, ống khói và cả gạch nung tuôn rơi lả tả.

"Ôi, những khung kính!" chị Etiennette thảng thốt kêu lên.

Đó cũng là điều cháu đang lo sợ.

"Dẫu ba cha con có về tới nơi trước lúc mưa đá ập xuống, thì thời gian cũng chẳng cho phép che chắn hết bằng rơm. Mọi thứ tiêu tùng mất thôi."

"Người ta bảo mưa đá chỉ trút xuống một vài nơi thôi chị ạ," cháu cất tiếng, cố vớt vát chút hy vọng mong manh.

"Ôi, khoảng cách này làm sao tránh khỏi tai ương. Nếu đá rào rào trút xuống khu vườn nhà mình thế này, thì người cha tội nghiệp sẽ sạt nghiệp mất. Người đã đặt bao kỳ vọng vào lứa hoa đó, người đang túng quẫn lắm rồi."

Cháu từng nghe phong thanh giá của mỗi trăm khung kính lên tới một nghìn tám trăm franc. Thử tưởng tượng mưa đá đập nát năm sáu trăm khung kính, chưa kể cây cối và nhà kính, thì thảm họa sẽ khủng khiếp đến nhường nào. Cháu định hỏi chị Etiennette, nhưng tiếng mưa ồn ào đến mức chẳng thể nghe thấy nhau, vả lại chị ấy cũng chẳng còn tâm trí đâu để mở lời. Chị đờ đẫn nhìn làn mưa đá trút xuống trong sự tuyệt vọng tột cùng, ánh mắt đau đớn như kẻ bất lực đứng nhìn cơ ngơi của mình chìm trong biển lửa.

Trận cuồng phong qua đi cũng nhanh như lúc nó ập đến, vội vã tắt lịm chỉ sau chừng sáu phút. Đám mây đen dạt khỏi bầu trời Paris, trả lại lối đi cho chúng cháu rời khỏi chỗ trú. Mưa đá dồn cục, phủ trắng xóa khắp mặt đường. Bé Lise không thể dò dẫm trên lớp đá lạnh buốt bằng đôi giày mỏng manh, nên cháu vội cõng em lên lưng. Gương mặt bé nhỏ xinh xắn vốn luôn rạng ngời tươi tắn nay nhuốm vẻ sầu thảm, từng giọt nước mắt lăn dài trên gò má.

Về đến nhà, cánh cổng lớn mở toang chào đón một cảnh tượng kinh hoàng. Toàn bộ các khung kính đã vỡ vụn, nát tươm. Những nhành hoa dập nát quyện lẫn trong đống kính vỡ và đá lạnh, chất đống giữa khu vườn từng một thời tuyệt mĩ. Tất thảy đều bị nghiền nát phũ phàng!

Bác Acquin đâu rồi?

Chúng cháu nháo nhác đi tìm. Rốt cuộc, bóng dáng bác hiện ra trong ngôi nhà kính lớn, nơi chẳng còn lấy một mảnh kính nguyên vẹn. Bác ngồi thẫn thờ trên chiếc xe rùa, vây quanh là ngổn ngang phế tích lạnh lẽo. Anh Alexix và anh Benjamin lặng lẽ đứng cạnh bác, câm lặng.

"Các con của bác, những đứa con nhỏ bé tội nghiệp của bác!" bác nấc lên, khi tất cả chúng cháu đã quây quần đông đủ.

Bác ôm ghì bé Lise vào lòng, bật khóc nức nở. Bác chẳng thốt thêm lời nào. Biết nói gì được nữa lúc này? Một thảm họa tàn khốc, nhưng hậu quả của nó còn dai dẳng và đáng sợ hơn gấp bội. Điều mà chẳng bao lâu sau, cháu mới đau đớn nhận ra qua lời kể của chị Etiennette.

Mười năm trước, cha của các anh chị đã mua khu vườn này và tự tay cất lên ngôi nhà. Chính kẻ bán đất cũng là kẻ đã cho bác vay tiền để sắm sửa mọi vật liệu cần thiết cho nghề trồng hoa. Khoản nợ ấy được chia ra trả góp mỗi năm, kéo dài suốt mười lăm năm đằng đẵng. Kẻ chủ nợ tàn nhẫn kia chỉ chực chờ người trồng hoa lỡ dở một kỳ thanh toán để siết lại toàn bộ mảnh đất, căn nhà và cơ nghiệp; tất nhiên, gã cũng sẽ cuỗm trọn số tiền mười năm qua mà gã đã thu về.

Đó quả là một nước cờ thâm độc của gã, bởi gã luôn nuôi hy vọng rằng trước khi thời hạn mười lăm năm kết thúc, ắt hẳn sẽ có ngày người trồng hoa sa cơ lỡ bước, chẳng thể trả nổi những tờ phiếu nợ. Và cuối cùng, ngày định mệnh ấy cũng ập đến! Giờ đây, chuyện gì sẽ xảy ra?

Chúng cháu chẳng phải đợi lâu để biết được kết cục. Ngay ngày hôm sau, khi những tờ phiếu nợ đến hạn-khoản tiền mà đúng ra sẽ được trả bằng lợi nhuận từ vụ hoa mùa này-một gã bận đồ đen tuyền mò đến nhà và chìa cho chúng cháu một tờ giấy có đóng dấu. Lão ta là người của tòa án, mang trát gọi hầu tòa đến tống đạt1. Lão vác mặt đến thường xuyên tới mức chẳng bao lâu sau đã thuộc nằm lòng tên của từng đứa chúng cháu.

"Chào cô bé, cô Etiennette! Chào Remi; chào Alexix!"

Lão ta nhoẻn miệng cười, nhét tờ trát vào tay chúng cháu, cứ làm như chúng cháu là những người bạn thân thiết lắm. Bác Acquin chẳng còn ở nhà nữa. Bác luôn vội vã ra ngoài, và chẳng bao giờ nói cho chúng cháu biết mình đi đâu. Có lẽ bác chạy vạy tìm gặp những thương lái, hoặc cũng có thể bác phải chầu chực ở chốn pháp đình.

Kết cục sẽ đi về đâu? Một phần của mùa đông đã lạnh lẽo trôi qua. Vì chẳng bói đâu ra tiền để tu sửa nhà kính hay mua mới những khung kính che chắn, chúng cháu đành gieo trồng các loại rau củ và những giống hoa cứng cáp, có thể chịu đựng sương giá. Những thứ ấy chẳng mang lại là bao lợi nhuận, nhưng ít ra cũng có đồng ra đồng vào, và quan trọng là giúp chúng cháu có việc để làm. Cho đến một buổi tối, bác Acquin lê bước trở về nhà với dáng vẻ suy sụp hơn bao giờ hết.

"Các con," bác cất lời, "mọi chuyện kết thúc cả rồi."

Cháu toan bước ra khỏi phòng, bởi cháu mơ hồ cảm nhận được bác có chuyện vô cùng hệ trọng muốn nói riêng với các con mình. Nhưng bác vẫy tay ra hiệu cho cháu nán lại.

"Cháu cũng là một thành viên trong gia đình này, Remi à," bác xót xa nói, "và dẫu cháu chưa lớn khôn là bao, cháu cũng đã nếm trải đủ thế nào là nỗi cay đắng. Các con của cha, cha sắp phải rời xa các con rồi."

Một tiếng nấc nghẹn ngào vỡ òa từ mọi phía.

Em Lise vòng tay ôm choàng lấy cổ cha. Bác siết chặt em vào lòng.

"Ôi, thật đứt ruột khi phải rời xa các con, những đứa con bé bỏng của cha," bác nghẹn ngào, giọng vỡ vụn, "nhưng tòa án đã phán quyết cha phải trả nợ, và vì cha chẳng còn một đồng xu dính túi, mọi thứ ở nơi này đều sẽ bị mang ra phát mãi2. Mà số tiền ấy cũng chẳng thấm tháp vào đâu, nên cha sẽ phải ngồi tù năm năm ròng. Vì không thể trả nợ bằng tiền, cha đành phải đánh đổi bằng chính sự tự do của mình."

Tất cả chúng cháu oà khóc nức nở.

"Đúng vậy, thật xót xa," bác ứa nước mắt nói tiếp, "nhưng con người ta làm sao có thể chống lại luật pháp. Luật sư của cha bảo rằng, trước đây mọi chuyện thậm chí còn tồi tệ hơn thế này nhiều."

Cả căn phòng chìm trong một sự im lặng trĩu nặng những giọt nước mắt.

"Đây là quyết định mà cha cho là tốt nhất lúc này," người cha gắng gượng nói tiếp. "Remi, cháu là đứa học hành sáng dạ nhất, cháu sẽ viết một lá thư gửi cho dì Catherine, giải thích ngọn ngành mọi chuyện và cầu xin dì ấy đến đây với chúng ta. Dì Catherine là một người rất thực tế, dì ấy sẽ biết phải làm gì là tốt nhất cho các con."

Đó là lần đầu tiên trong đời cháu cầm bút viết một bức thư, và bức thư ấy lại chất chứa biết bao cay đắng, nhưng dẫu sao chúng cháu vẫn cố bấu víu vào một tia hy vọng mỏng manh. Những đứa trẻ ngây thơ như chúng cháu cứ tin rằng dì Catherine sắp đến, và sự thực tế, cứng cỏi của dì khiến chúng cháu thầm mong mọi sóng gió rồi sẽ được êm xuôi. Thế nhưng dì ấy đã không đến sớm như chúng cháu ngóng đợi. Vài ngày sau, bác Acquin vừa bước ra khỏi cửa định đi gặp một người bạn cũ, thì chạm mặt ngay đám cảnh sát đến truy bắt bác. Bác bị áp giải ngược trở vào nhà; khuôn mặt bác tái mét; bác xin phép họ để nói lời từ biệt với các con.

"Đừng ủ rũ thế chứ, ông bạn," một gã trong đám cảnh sát lên tiếng; "vào tù vì nợ nần không đến mức đáng sợ như ông tưởng đâu. Ông sẽ kiếm được vài người bạn tù rất tử tế ở chốn đó đấy."

Cháu tất tả chạy đi tìm hai anh lúc đó đang làm cỏ ngoài vườn. Bé Lise thì đang nức nở; một gã đàn ông cúi xuống thì thầm điều gì đó vào tai em, nhưng cháu chẳng tài nào nghe được gã nói gì.

Cuộc chia ly diễn ra quá đỗi chóng vánh. Bác Acquin nhấc bổng Lise lên, hôn lấy hôn để lên khuôn mặt đẫm nước mắt của em, rồi khi bác đặt em xuống, em vẫn cứ ôm riết lấy tay cha không buông. Tiếp đó bác ôm hôn chị Etiennette, anh Alexix và anh Benjamin, rồi xót xa giao Lise cho người chị gái chăm nom. Cháu đứng lặng lẽ cách đó một quãng, nhưng bác đã bước đến bên cháu, âu yếm hôn lên trán cháu giống như đã làm với những người con ruột thịt, và rồi họ tàn nhẫn áp giải bác đi. Tất cả chúng cháu chôn chân giữa căn bếp, nước mắt tuôn rơi; chẳng một ai trong chúng cháu có thể thốt nên nửa lời.

Dì Catherine tới nơi sau đó chừng một giờ, lúc anh em chúng cháu vẫn đang ôm nhau khóc nức nở. Quả thực, gánh nặng đổ lên vai người phụ nữ nông thôn không một đồng xu dính túi, lại chẳng được học hành gì như dì là quá lớn. Một bầy trẻ bơ vơ, đứa lớn nhất chưa qua tuổi mười sáu, đứa nhỏ nhất lại bị câm. Trước kia, dì Catherine từng làm vú nuôi cho gia đình một vị luật sư. Dì bèn chạy vội đến nhờ ông cho lời khuyên, và chính ông đã thay mặt định đoạt số phận của chúng cháu. Từ nhà vị luật sư trở về, dì thông báo sự tình đã được thu xếp đâu vào đấy: Lise sẽ dọn đến ở cùng dì. Anh Alexix đến nương nhờ một người chú ở Varses, anh Benny tới ở với một người chú khác làm nghề trồng hoa tại Saint-Quentin, còn chị Etiennette thì đến sống cùng một người dì ở vùng duyên hải.

Cháu nín lặng lắng nghe những dự định ấy, khắc khoải đợi chờ đến khoảnh khắc cái tên mình được xướng lên. Nhưng dì Catherine đã nói xong từ lúc nào mà cháu vẫn chẳng thấy tăm hơi mình đâu. Cháu rụt rè lên tiếng: "Còn cháu thì sao ạ?..."

"Ơ hay, cháu đâu phải là người trong gia đình."

"Cháu sẽ làm việc cho dì mà."

"Cháu không phải người trong gia đình."

"Dì cứ thử hỏi anh Alexix và anh Benny xem cháu có biết làm việc không, vả lại cháu cũng thích làm việc lắm."

"Và cũng thích ăn súp nữa, phải không?"

"Nhưng em ấy là người nhà mà! Vâng, thưa dì, em ấy là người trong gia đình!" Những tiếng bênh vực dồn dập vang lên từ tứ phía.

Lise bước tới, chắp hai tay trước mặt dì Catherine. Ánh mắt và nét mặt em lúc ấy còn chất chứa sức mạnh hơn muôn ngàn lời nói.

"Con bé tội nghiệp," dì Catherine thở dài, "dì biết cháu muốn cậu bé về sống cùng chúng ta, nhưng đâu phải lúc nào ta cũng đạt được mọi ước nguyện trên đời. Cháu là cháu gái ruột của dì. Giả như dượng có nhăn nhó khi dì dắt cháu về, dì chỉ cần bảo cháu là máu mủ ruột rà thì dì phải cưu mang. Các cô chú khác của cháu cũng vậy thôi. Người ta sẵn lòng đón nhận một đứa cháu trong nhà, chứ đâu ai đi cưu mang một kẻ rưng rưng nước lã."

Cháu chẳng còn biết nói gì thêm, bởi những lời dì Catherine nói quá đỗi xót xa mà cũng quá đỗi chân thực. Cháu đâu phải người trong gia đình. Cháu làm gì có quyền đòi hỏi hay yêu sách bất cứ điều chi; nếu cứ nài nỉ thì khác nào kẻ ăn mày. Ấy thế nhưng, cháu yêu thương tất cả mọi người nơi đây, và họ cũng thương yêu cháu hết mực. Dì Catherine giục chúng cháu đi ngủ, không quên dặn dò rằng sáng mai tất cả sẽ phải chia xa.

Vừa bước lên gác, các anh chị đã xúm xít vây quanh cháu. Lise bám riết lấy cháu, nức nở không thôi. Khoảnh khắc ấy, cháu bỗng nhận ra rằng, dẫu nỗi đau chia ly đang cào xé tâm can, nhưng người mà họ bận lòng nhất lại chính là cháu; họ xót thương cho thân phận bơ vơ, đơn độc của cháu. Cũng ngay lúc ấy, cháu chợt cảm nhận sâu sắc rằng mình thực sự là một mảnh ghép máu thịt của gia đình này. Một ý nghĩ bất chợt lóe lên trong đầu cháu.

"Mọi người nghe em nói này," cháu cất tiếng. "Dù cho các cô chú không chịu nhận em, nhưng em biết rõ mọi người ở đây đều coi em như ruột thịt."

"Đúng thế! Đúng thế!" tất cả đồng thanh thốt lên.

Bé Lise không thể thành lời, chỉ biết siết chặt lấy tay cháu, ngước đôi mắt to tròn, xinh đẹp chứa chan tình cảm nhìn cháu.

"Vậy thì, em là một người anh em trong nhà, và em sẽ chứng minh điều đó cho mọi người thấy!" cháu dõng dạc tuyên bố.

"Ở chỗ ông Pernuit đang cần người phụ việc đấy; hay sáng mai em thử sang thưa chuyện với ông ấy xem sao?" chị Etiennette ân cần hỏi han.

"Em không muốn nhận việc đâu chị ạ. Trói buộc vào công việc nghĩa là em sẽ phải chôn chân ở Paris, làm sao có cơ hội gặp lại mọi người nữa. Em sẽ khoác lên mình chiếc áo da cừu, vác theo cây đàn hạc, và rảo bước đến mọi chân trời có các anh chị. Em sẽ lần lượt ghé thăm từng người, làm nhịp cầu đưa tin để chúng ta mãi mãi không bị đứt liên lạc. Em chưa hề quên những bài hát dạo hay các điệu nhạc khiêu vũ xưa kia đâu, em sẽ tự xoay xở kiếm đủ tiền để mưu sinh."

Nghe xong, gương mặt ai nấy đều bừng lên rạng rỡ. Cháu hạnh phúc vô ngần vì sáng kiến của mình được cả nhà hưởng ứng nhiệt liệt. Chúng cháu ríu rít trò chuyện thêm một hồi lâu, cho đến khi chị Etiennette giục tất cả lên giường. Nhưng đêm ấy, có mấy ai chợp mắt được đâu, nhất là cháu. Sáng hôm sau, khi những tia nắng đầu ngày vừa hé rạng, Lise đã lẳng lặng kéo cháu ra vườn.

"Em có chuyện muốn nói với anh sao?" cháu cất tiếng hỏi.

Em khẽ gật đầu.

"Em buồn vì anh em mình sắp phải xa nhau ư? Chẳng cần em phải nói ra đâu; anh đọc được điều đó trong ánh mắt em mà, và anh cũng đau lòng lắm."

Em lập tức ra hiệu, tỏ ý muốn nói về một điều khác cơ.

"Mười lăm ngày nữa anh sẽ có mặt ở Dreuzy, nơi em sắp chuyển đến sống đấy."

Em vội lắc đầu quầy quậy.

"Sao thế? Em không muốn anh đến Dreuzy ư?"

Để hai anh em có thể hiểu nhau, cháu phải dò hỏi từng chút một. Lise thì đáp lại bằng cách gật hoặc lắc đầu. Dần dà, cháu nhận ra rằng em rất mong được gặp cháu ở Dreuzy, nhưng khi em chỉ tay về ba hướng khác nhau, cháu mới hiểu ý em muốn cháu phải đi thăm các anh chị trước.

"Ý em là anh phải đến Varses trước, vòng qua Esnandes rồi mới rẽ sang Saint-Quentin phải không?"

Em toét miệng cười, gật đầu lia lịa, vô cùng sung sướng vì cháu đã thấu hiểu tâm tư mình.

"Nhưng tại sao lại thế?"

Bằng đôi môi, đôi bàn tay nhỏ nhắn, và hơn hết thảy là ánh mắt lấp lánh, em diễn đạt cho cháu nghe lý do đằng sau khao khát ấy. Lise muốn cháu đi một vòng thăm hỏi các anh chị trước, để khi đến Dreuzy, cháu có thể kể cho em nghe ngọn ngành cuộc sống của họ. Dì Catherine đã thuê sẵn một chiếc xe ngựa để đưa đám trẻ vào lúc tám giờ sáng. Hành trình đầu tiên là nhà tù để nói lời chào từ biệt cha, rồi mới lục tục chia nhau về các nhà ga để bắt những chuyến tàu khác biệt. Đồng hồ điểm bảy giờ, đến lượt chị Etiennette dắt cháu dạo bước ra vườn.

"Chị muốn gửi lại em một kỷ vật nhỏ nhắn, Remi ạ," chị ôn tồn nói. "Em hãy cầm lấy chiếc hộp này nhé; đây là món quà cha đỡ đầu từng tặng chị. Bên trong có sẵn kim, chỉ và kéo. Khi dấn bước dặm trường, chắc chắn em sẽ cần đến chúng đấy, bởi chị đâu còn ở bên để vá víu lại mảnh áo sờn hay đơm lại chiếc cúc tuột cho em nữa. Mỗi khi dùng đến chiếc kéo này, mong em hãy nhớ đến gia đình ta."

Trong lúc chị Etiennette dặn dò cháu, anh Alexix cứ lượn lờ quanh quẩn. Vừa thấy chị quay lưng bước vào nhà, anh lập tức tiến lại gần.

"Này, Remi," anh ngập ngừng mở lời, "anh đang có hai đồng năm franc đây. Em cầm lấy một đồng đi; em mà nhận thì anh vui lắm."

Trong số năm anh em, Alexix vốn là người duy nhất luôn chắt bóp, tính toán chuyện tiền nong. Bọn cháu vẫn thường trêu chọc thói tằn tiện của anh. Anh luôn tằn tiện chắt mót từng xu lẻ, thi thoảng lại lôi "kho báu" ra đếm, và vô cùng hãnh diện khi tậu được một đồng xu mới cáu cạnh. Lời đề nghị bất ngờ của anh chạm đến nơi sâu thẳm nhất trong trái tim cháu; cháu định buông lời từ chối, nhưng anh nài nỉ mãi, nhất quyết dúi đồng bạc sáng loáng vào tay cháu. Cháu thừa hiểu tình cảm anh dành cho cháu phải lớn lao đến nhường nào, thì anh mới cam lòng san sẻ cả "kho báu" quý giá của mình như thế.

Anh Benjamin cũng đâu có quên cháu; anh ấy nhất định phải tặng cháu một món đồ làm kỷ niệm. Anh trao cho cháu con dao bỏ túi của mình, nhưng đổi lại, nằng nặc bắt cháu phải đưa một đồng xu, vì theo lời anh, "dao kéo dễ cắt đứt tình anh em lắm."

Thời gian vùn vụt thoi đưa. Giờ phút chia ly định mệnh đã điểm. Khi cỗ xe ngựa đỗ xịch trước cửa, bé Lise lại kéo tay, ra hiệu cho cháu theo em ra vườn.

"Lise!" tiếng dì Catherine dõng dạc vọng ra.

Em chẳng màng đáp lại, guồng chân chạy dọc theo lối đi nhỏ. Dừng lại trước một bụi hồng Bengal rực rỡ, em vội vã cắt lấy một cành. Quay sang cháu, em cẩn thận tước đôi cuống lá, sao cho mỗi bên đều ngậm một nụ hồng kiêu hãnh. Ngôn ngữ của đôi môi sao mà bé nhỏ, nhạt nhòa đến thế trước ngôn ngữ của ánh mắt; mọi lời xưng tụng trên đời này mới thật sáo rỗng, lạnh lẽo làm sao khi đặt cạnh những cái nhìn đau đáu nghĩa tình!

"Lise! Lise!" tiếng dì Catherine lại giục giã.

Toàn bộ hành lý đã được chất gọn lên xe. Cháu lẳng lặng khoác cây đàn hạc lên vai, cất tiếng gọi Capi. Vừa thấy cháu vận lại bộ đồ cũ kỹ ngày nào, chú chó mừng rỡ chồm lên, sủa vang rộn rã. Nó vốn thuộc về sự tự do trên những nẻo đường thênh thang đầy nắng gió, chứ đâu chịu cảnh tù túng giam mình góc vườn. Mọi người lục tục bước lên xe. Cháu bế bổng Lise, cẩn thận đặt em ngồi ngoan trên đùi dì. Cháu đứng trân trân nửa như mộng du, nửa như bàng hoàng, cho đến khi dì Catherine khẽ khàng đẩy cháu ra và cài chặt chốt cửa. Vậy là họ đã rời đi.

Xuyên qua màn nước mắt giăng mờ, cháu chỉ kịp vớt vát hình bóng Lise đang rướn người ra khỏi ô cửa sổ, vẫy vẫy bàn tay nhỏ xíu chào tạm biệt. Rất nhanh, chiếc xe ngựa rẽ ngoặt qua góc phố, mang theo tất cả người thân yêu, bỏ lại cháu bơ vơ giữa một đám mây bụi mịt mù.

Tựa mình vào cây đàn hạc, mặc cho Capi nằm ườn ngoan ngoãn dưới chân, cháu thẫn thờ chôn chân nhìn xuống con phố vắng. Một người hàng xóm - người được ủy thác khóa cửa và giữ chìa khóa nhà - cất tiếng gọi giật giọng:

"Này cậu bé, định đứng hóa đá ở đó cả ngày hử?"

"Dạ không, cháu lên đường bây giờ đây ông ạ."

"Thế cậu định đi đâu?"

"Cứ nhắm thẳng phía trước mà bước tiếp thôi ạ."

"Nếu cậu muốn ở lại," ông ta ngỏ ý, có lẽ vì mủi lòng thương hại, "tôi sẵn sàng thu nhận cậu, có điều tôi không kham nổi việc trả lương, bởi trông cậu chẳng được khỏe khoắn cho cam. Chừng nào khấm khá hơn, tôi sẽ cho cậu chút đỉnh."

Cháu lễ phép gửi lời cảm ơn ông, nhưng kiên quyết chối từ.

"Chà, tùy cậu thôi; tôi cũng chỉ muốn tốt cho cậu. Tạm biệt, chúc cậu may mắn trên đường đời!"

Người đàn ông quay lưng rời đi. Chiếc xe ngựa đã khuất dạng từ lâu, bỏ lại đằng sau ngôi nhà đã khóa im lìm.

Cháu xoay lưng, cất bước rời xa ngôi nhà thân thuộc che chở cháu suốt hai năm ròng, nơi cháu từng nuôi mộng ước được gắn bó cả một đời. Bầu trời hôm nay xanh thẳm, tiết trời ấm áp dịu dàng, trái ngược hoàn toàn với cái đêm đông giá rét căm căm, khi cụ Vitalis tội nghiệp và cháu ngã quỵ, kiệt sức bên bờ tường đá.

Hóa ra, hai năm tháng ấy cũng chỉ là một trạm dừng chân tĩnh lặng. Cháu lại phải dấn bước trên con đường định mệnh của mình. Nhưng chính những tháng ngày nương náu đã gột rửa, giúp cháu trưởng thành hơn. Nơi ấy đã ban cho cháu sức mạnh kiên cường, và cho cháu những người bạn nối khố tri kỷ. Giờ đây, thân xác này đâu còn cô độc vất vưởng trên cõi đời lạnh lẽo, bởi trái tim cháu đã tìm thấy một bến đỗ, một mục đích sống lớn lao: trở thành một người hữu ích, để gieo rắc những hạt mầm niềm vui, hạnh phúc cho những người cháu hằng yêu thương.

  1. Hành vi giao nhận chính thức các giấy tờ, văn bản pháp lý (như lệnh gọi ra tòa) từ cơ quan nhà nước đến tận tay người liên quan theo đúng thủ tục pháp luật. ↩

  2. Hình thức cơ quan chức năng hoặc tòa án tịch thu và bán đấu giá công khai tài sản của người mắc nợ nhằm thu hồi tiền để trả cho chủ nợ. ↩