Chương XLIV. SỰ HỮU DỤNG CỦA NHỮNG ỐNG KHÓI

Hiển nhiên là không chút mảy may nghi ngờ, và chỉ hành động hoàn toàn theo bản tính hiệp sĩ trượng nghĩa cùng niềm đam mê phiêu lưu, ba người bạn của chúng ta đã ra tay giúp đỡ đúng người mà Đức Hồng y đang dành cho sự bảo vệ đặc biệt.

Vậy, kẻ đó rốt cuộc là ai? Đó là câu hỏi mà ba chàng ngự lâm cứ mải miết tự đặt ra cho nhau. Lát sau, nhận thấy chẳng có lời đáp án nào đủ sức làm sáng tỏ vấn đề, Porthos bèn gọi chủ quán mang xúc xắc ra.

Porthos và Aramis ngồi vào bàn, bắt đầu sát phạt. Athos thì bước đi quanh quẩn, dáng vẻ đầy trầm ngâm.

Vừa miên man suy nghĩ vừa rảo bước, Athos liên tục lướt qua ống khói của chiếc bếp lò đã vỡ làm đôi, với một đầu thông thẳng lên căn phòng phía trên. Cứ mỗi bận đi ngang qua, anh lại loáng thoáng nghe thấy những tiếng thì thầm, và rồi chúng cũng bắt đầu thu hút sự chú ý của anh. Athos khe khẽ tiến lại gần. Anh nghe rõ được vài từ, dường như mang tầm quan trọng lớn đến mức anh phải vội vã ra hiệu cho hai người bạn im lặng, còn bản thân thì cúi rạp người, ghé sát tai vào miệng lỗ hổng bên dưới.

"Nghe này, Milady," giọng Hồng y cất lên, "chuyện này vô cùng hệ trọng. Hãy ngồi xuống đi, và chúng ta cùng bàn bạc."

"Milady!" Athos thì thầm.

"Tôi đang lắng nghe Đức ông với tất cả sự chú tâm đây," một giọng nữ vang lên khiến chàng ngự lâm giật bắn mình.

"Một con tàu nhỏ cùng thủy thủ đoàn người Anh, do một thuyền trưởng là người của ta chỉ huy, hiện đang đợi phu nhân ở cửa sông Charente, ngay tại Fort La Pointe*. Sáng mai hắn sẽ nhổ neo."

- Fort La Pointe, hay Fort Vasou, phải đến tận năm 1672 mới được xây dựng, tức là gần năm mươi năm sau đó.

"Tôi phải lên đường đến đó ngay đêm nay sao?"

"Ngay tức khắc! Có nghĩa là, ngay khi phu nhân đã nhận đủ chỉ thị từ ta. Hai kẻ mà phu nhân sẽ thấy ngoài cửa lúc rời đi, chính là người hộ tống cho phu nhân. Cứ để ta rời khỏi đây trước; sau đó chừng nửa giờ, phu nhân có thể tự mình khởi hành."

"Vâng, thưa Đức ông. Giờ thì chúng ta hãy quay lại với nhiệm vụ mà ngài muốn giao phó cho tôi. Và bởi tôi luôn mong mỏi tiếp tục chứng tỏ bản thân xứng đáng với lòng tin của Đức ông, xin ngài cứ phán truyền mọi thứ thật rõ ràng và chuẩn xác, để tôi không phạm phải bất kỳ sai lầm nào."

Một sự tĩnh lặng sâu thẳm chợt bao trùm lên hai người đang trò chuyện. Rõ ràng là Hồng y đang cẩn trọng cân nhắc từng câu chữ trước khi nói ra, còn Milady thì dồn toàn bộ tâm trí để lĩnh hội trọn vẹn những điều ngài sắp truyền đạt, sẵn sàng khắc cốt ghi tâm ngay khi ngài vừa dứt lời.

Athos tranh thủ khoảnh khắc này để ra hiệu cho hai người bạn gài chặt chốt cửa bên trong, rồi vẫy tay gọi họ đến cùng nghe ngóng.

Hai chàng ngự lâm, vốn ưa sự thoải mái, liền kéo đến mỗi người một chiếc ghế và lấy thêm một chiếc cho Athos. Sau đó, cả ba cùng ngồi xuống, chụm đầu vào nhau và dỏng tai lên nghe.

"Phu nhân sẽ đi London," Hồng y nói tiếp. "Đến London, phu nhân sẽ tìm Buckingham."

"Tôi mong Đức ông lưu ý," Milady đáp lời, "rằng kể từ vụ chuỗi kim cương, công tước vẫn luôn mang lòng hoài nghi. Ngài ấy chẳng còn mảy may tin tưởng tôi nữa."

"Chà, lần này," Hồng y nói, "không cần phải đánh cắp sự tin tưởng của hắn. Phu nhân chỉ cần xuất hiện đường hoàng và trung thực với tư cách một nhà đàm phán."

"Đường hoàng và trung thực," Milady lặp lại, nét mặt lộ rõ sự hai mặt không thể tả bằng lời.

"Phải, đường hoàng và trung thực," Hồng y đáp lại, bằng cùng giọng điệu đó. "Toàn bộ cuộc đàm phán này phải được tiến hành công khai."

"Tôi sẽ làm theo đúng từng chữ trong chỉ thị của Đức ông. Tôi chỉ đợi ngài ban lệnh."

"Phu nhân sẽ thay mặt ta đến gặp Buckingham, và nói cho hắn biết rằng ta đã nắm rõ mọi sự chuẩn bị của hắn. Thế nhưng, ta chẳng hề bận tâm, bởi lẽ ngay khi hắn vừa rục rịch bước chân đầu tiên, ta sẽ vùi dập Hoàng hậu."

"Liệu ngài ấy có tin rằng Đức ông đang ở thế thượng phong, đủ sức thực hiện lời đe dọa đó chăng?"

"Có chứ; vì ta có bằng chứng."

"Tôi cần có khả năng đưa những bằng chứng ấy ra cho ngài ấy xem xét."

"Chắc chắn rồi. Và phu nhân sẽ nói với hắn rằng ta sẽ công bố báo cáo của Bois-Robert và Hầu tước de Beautru. Đó là bản báo cáo về cuộc gặp gỡ giữa công tước và Hoàng hậu tại dinh thự của Phu nhân Thống chế, ngay trong đêm bà tổ chức vũ hội hóa trang. Phu nhân sẽ cho hắn biết, để hắn hết đường nghi ngờ, rằng hắn đã đến đó trong bộ trang phục Đại Mô-gôn1 vốn dành cho Hiệp sĩ de Guise, và hắn đã bỏ ra ba ngàn đồng vàng pistole để mua lại sự hoán đổi này."

"Rồi sao nữa, thưa Đức ông?"

"Tất cả những chi tiết về việc hắn lén lút ra vào cung điện-vào cái đêm hắn tự xưng là một thầy bói người Ý-phu nhân sẽ kể rành rọt cho hắn nghe, để hắn khỏi hoài nghi về độ chuẩn xác trong thông tin của ta. Rằng bên dưới lớp áo choàng của hắn là một bộ đồ trắng rộng thùng thình điểm xuyết những giọt nước mắt đen, cùng hình đầu lâu xương chéo-bởi lẽ, trong trường hợp bị phát hiện, hắn sẽ đóng giả làm hồn ma Bạch Nương, kẻ mà cả thế giới đều biết thường hiện hồn ở cung điện Louvre mỗi khi có biến cố lớn sắp giáng xuống."

"Đó là tất cả sao, thưa Đức ông?"

"Hãy nói với hắn rằng ta rành rẽ mọi chi tiết về chuyến phiêu lưu ở Amiens. Rằng ta sẽ cho chắp bút một cuốn tiểu thuyết diễm tình về chuyện đó, được thêu dệt một cách hóm hỉnh, kèm theo bản đồ khu vườn và chân dung các nhân vật chính trong câu chuyện lãng mạn đêm hôm ấy."

"Tôi sẽ nói với ngài ấy điều đó."

"Hãy nói thêm rằng ta đang nắm gọn Montague trong tay; rằng Montague đang nằm ở ngục Bastille. Quả thực, chẳng có bức thư nào được tìm thấy trên người anh ta, nhưng sự tra tấn có thể buộc anh ta phải nôn ra nhiều điều anh ta biết, và thậm chí cả những điều anh ta không biết."

"Hoàn toàn chính xác."

"Rồi nói thêm rằng, trong lúc vội cả rời khỏi Đảo Ré, ngài ấy đã bỏ quên tại nơi ở một bức thư của Phu nhân de Chevreuse. Bức thư này sẽ giáng một đòn chí mạng vào Hoàng hậu, bởi nó không chỉ chứng minh rằng Hoàng hậu có thể đem lòng yêu kẻ thù của quốc vương, mà còn có thể cấu kết với kẻ thù của nước Pháp. Phu nhân nhớ rõ mọi điều ta vừa dặn chứ, phải không?"

"Đức ông hãy tự đánh giá xem: vũ hội của Phu nhân Thống chế; đêm ở cung điện Louvre; buổi tối ở Amiens; việc bắt giữ Montague; bức thư của Phu nhân de Chevreuse."

"Đúng rồi," Hồng y nói, "đúng rồi. Phu nhân có một trí nhớ thật tuyệt vời, Milady."

"Nhưng," người phụ nữ vừa được Hồng y dành cho lời tâng bốc đó nói tiếp, "nếu, bất chấp tất thảy những lý do này, công tước vẫn không chịu lùi bước và tiếp tục đe dọa nước Pháp thì sao?"

"Công tước đang yêu đến điên cuồng, hay nói đúng hơn là mù quáng," Richelieu cay đắng đáp. "Giống như những hiệp sĩ thời xưa, hắn chỉ khơi mào cuộc chiến này để đổi lấy một ánh nhìn từ người thiếu nữ hắn yêu. Nếu hắn nắm chắc rằng cuộc chiến này sẽ tước đoạt danh dự, và có lẽ là cả tự do của người phụ nữ trong mộng-như cách hắn vẫn thường gọi-ta dám chắc hắn sẽ phải suy nghĩ lại."

"Và tuy nhiên," Milady nói, với sự kiên trì cho thấy cô muốn nhìn thấu đến cùng nhiệm vụ sắp được giao phó, "nếu ngài ấy vẫn ngoan cố thì sao?"

"Nếu hắn vẫn ngoan cố ư?" Hồng y nói. "Điều đó là không thể."

"Điều đó là có thể," Milady nói.

"Nếu hắn vẫn ngoan cố-" Đức ông ngừng bặt một chút, rồi nói tiếp: "Nếu hắn vẫn ngoan cố-chà, vậy thì ta đành trông cậy vào một trong những sự kiện có khả năng xoay chuyển vận mệnh của các quốc gia."

"Nếu Đức ông có thể viện dẫn cho tôi một sự kiện như thế trong lịch sử," Milady nói, "có lẽ tôi sẽ chia sẻ được sự tự tin của ngài về tương lai."

"Chà, đây, lấy ví dụ thế này," Richelieu nói: "vào năm 1610, cũng vì một nguyên nhân tương tự như điều đang thôi thúc công tước, Vua Henry IV-người mang một ký ức huy hoàng-đã chuẩn bị cùng lúc xâm lược Flanders và Ý, hòng tấn công nước Áo từ cả hai phía. Thế nhưng, chẳng phải đã có một sự kiện xảy ra cứu nguy cho nước Áo đó sao? Tại sao vua nước Pháp lại không thể gặp được cơ hội tương tự như vị hoàng đế nọ?"

"Tôi đoán ý Đức ông muốn ám chỉ nhát dao đâm trên phố Rue de la Ferronnerie2?"

"Chính xác," Hồng y nói.

"Đức ông không sợ rằng hình phạt giáng xuống đầu Ravaillac3 sẽ làm nhụt chí bất kỳ kẻ nào có ý định noi gương hắn sao?"

"Ở thời đại nào và quốc gia nào cũng vậy, đặc biệt là khi có sự chia rẽ tôn giáo, sẽ luôn tồn tại những kẻ cuồng tín khao khát được tử đạo. Ừ, và để xem nào-ta chợt nhớ ra rằng những người Thanh giáo4 đang sục sôi phẫn nộ với Buckingham, và các nhà truyền giáo của họ còn gọi hắn là Kẻ chống Chúa."

"Rồi sao nữa?" Milady hỏi.

"Chà," Hồng y tiếp tục, bằng một giọng điệu dửng dưng, "điều duy nhất cần bận tâm lúc này là tìm kiếm một người phụ nữ xinh đẹp, trẻ trung và sắc sảo, một người có đủ lý do để thù hằn công tước. Công tước đã trải qua vô vàn cuộc tình lãng mạn; và nếu hắn đã nuôi dưỡng tình yêu bằng những lời thề non hẹn biển về một sự thủy chung vĩnh cửu, thì hẳn hắn cũng đã gieo rắc mầm mống hận thù bằng chính thói bạc tình vĩnh cửu của mình."

"Chẳng có gì phải nghi ngờ," Milady lạnh lùng nói, "hoàn toàn có thể tìm thấy một người phụ nữ như thế."

"Chà, một người phụ nữ như thế, người sẵn sàng trao con dao của Jacques Clément5 hay của Ravaillac vào tay một kẻ cuồng tín, sẽ cứu nguy cho nước Pháp."

"Vâng; nhưng sau đó cô ta sẽ trở thành đồng phạm của một vụ ám sát."

"Đã có ai từng biết đến đồng phạm của Ravaillac hay của Jacques Clément chưa?"

"Không; vì có lẽ họ ngồi ở những vị trí quá cao nên chẳng ai dám truy lùng. Cung điện Công lý6 sẽ không bị thiêu rụi chỉ vì tất cả mọi người đâu, thưa Đức ông."

"Vậy phu nhân nghĩ rằng, vụ hỏa hoạn tại Cung điện Công lý không phải là sự tình cờ sao?" Richelieu hỏi, với giọng điệu nhẹ bẫng như thể ngài đang đặt một câu hỏi bâng quơ.

"Tôi ư, thưa Đức ông?" Milady đáp. "Tôi không nghĩ gì cả; tôi chỉ viện dẫn một sự thật, chỉ vậy thôi. Tôi chỉ muốn nói rằng nếu tôi mang cái tên Phu nhân de Montpensier hay Hoàng hậu Marie de Médicis7, tôi sẽ bớt đề phòng hơn so với hiện tại, khi tôi chỉ đơn thuần mang danh Milady Clarik."

"Đúng vậy," Richelieu gật gù. "Vậy phu nhân yêu cầu điều gì?"

"Tôi yêu cầu một sắc lệnh phê chuẩn trước tất thảy những gì tôi cho là đúng đắn, miễn là vì lợi ích to lớn nhất của nước Pháp."

"Nhưng trước tiên, người phụ nữ mà ta vừa miêu tả, kẻ đang sục sôi khao khát trả thù công tước, cần phải được tìm thấy đã."

"Đã tìm thấy rồi," Milady đáp.

"Sau đó, tên cuồng tín khốn khổ kia, kẻ sẽ sắm vai công cụ thực thi công lý của Chúa, cũng phải được tìm thấy."

"Kẻ đó cũng sẽ được tìm thấy."

"Chà," Hồng y nói, "vậy thì sẽ đến lúc phu nhân nhận được bản sắc lệnh mà phu nhân vừa yêu cầu."

"Đức ông nói đúng," Milady đáp; "và tôi đã sai khi nhìn nhận nhiệm vụ mà ngài vinh dự giao phó khác đi so với bản chất thực sự của nó-đó là, thay mặt Đức ông, thông báo cho ngài ấy rằng ngài đã tường tận về những lần ngụy trang khác nhau, nhờ đó ngài ấy đã thành công lọt tới chỗ Hoàng hậu trong suốt lễ hội do Phu nhân Thống chế tổ chức; rằng ngài có trong tay bằng chứng về cuộc gặp gỡ mà Hoàng hậu đã dành cho một gã chiêm tinh người Ý nào đó tại cung điện Louvre, kẻ không ai khác chính là Công tước xứ Buckingham; rằng ngài đã lệnh chắp bút một tiểu thuyết tình ái đầy tính trào phúng về chuyến phiêu lưu ở Amiens, kèm theo sơ đồ các khu vườn nơi chuyện ái ân đó diễn ra, cùng chân dung của những kẻ dự phần; rằng Montague đang nằm trong ngục Bastille, và sự tra tấn có thể vắt kiệt những điều anh ta nhớ, và thậm chí cả những điều anh ta đã quên; rằng ngài đang nắm giữ một bức thư nhất định của Phu nhân de Chevreuse, được tìm thấy trong tư dinh của ngài ấy, điều này không chỉ làm liên lụy đến kẻ đã viết nó, mà còn cả người mà nó được viết thay. Sau đó, nếu ngài ấy vẫn ngoan cố, bất chấp tất thảy những điều này-vì như tôi đã nói, giới hạn trong nhiệm vụ của tôi chỉ đến thế-tôi sẽ không có việc gì để làm ngoài việc cầu nguyện Chúa ban một phép màu cứu rỗi nước Pháp. Đó là tất cả, phải không, thưa Đức ông, và tôi sẽ không phải làm gì thêm nữa chứ?"

"Chính là vậy," Hồng y lạnh lùng đáp.

"Và bây giờ," Milady lên tiếng, dường như chẳng hề bận tâm đến sự đổi thay trong thái độ của vị công tước dành cho mình-"bây giờ tôi đã nhận được những chỉ thị của Đức ông về kẻ thù của ngài, liệu Đức ông có cho phép tôi thưa vài lời về kẻ thù của riêng tôi không?"

"Vậy phu nhân cũng có kẻ thù sao?" Richelieu hỏi.

"Vâng, thưa Đức ông, những kẻ thù mà ngài nợ tôi sự hỗ trợ hết mình, vì chính trong lúc phụng sự Đức ông mà tôi đã chuốc lấy bọn chúng."

"Chúng là những ai?" vị công tước đáp lời.

"Trước tiên, có một con ả mưu mô nhỏ bé mang họ Bonacieux."

"Cô ta đang bị giam ở nhà tù Nantes."

"Nói đúng hơn là cô ta đã ở đó," Milady vặn lại; "nhưng hoàng hậu đã xin được một sắc lệnh từ nhà vua, nhờ đó cô ta đã được chuyển đến một tu viện."

"Đến một tu viện?" vị công tước hỏi lại.

"Vâng, thưa ngài, đến một tu viện."

"Và đó là tu viện nào?"

"Tôi không rõ; bí mật này được giấu quá kín."

"Nhưng ta sẽ tìm ra!"

"Và Đức ông sẽ nói cho tôi biết ả đàn bà đó đang trốn ở tu viện nào chứ?"

"Ta chẳng thấy có gì bất tiện trong chuyện đó cả," vị hồng y cất giọng.

"Chà, giờ tôi còn có một kẻ thù đáng sợ hơn cái ả Bonacieux bé nhỏ kia rất nhiều."

"Kẻ đó là ai?"

"Tình nhân của ả."

"Tên hắn là gì?"

"Ồ, Đức ông biết rõ hắn lắm," Milady thốt lên, bị cơn phẫn nộ cuốn đi. "Đối với cả hai chúng ta, hắn đích thị là hiện thân của quỷ dữ. Chính hắn là kẻ, trong một cuộc đụng độ với Đội cận vệ của Đức ông, đã đảo ngược thế cờ mang lại chiến thắng cho bọn Lính ngự lâm của nhà vua; chính hắn là kẻ đã đâm ba nhát chí mạng vào De Wardes, phái viên của ngài, và cũng là kẻ đã khiến vụ những viên kim cương thất bại thảm hại; chính hắn, khi hay tin tôi là người bắt cóc phu nhân Bonacieux, đã thề sẽ lấy mạng tôi cho bằng được."

"À, à!" hồng y khẽ gật gù, "ta biết phu nhân đang nhắc đến ai rồi."

"Ý tôi là cái gã D’Artagnan khốn khiếp đó."

"Hắn là một gã to gan," vị hồng y nhận xét.

"Và chính vì to gan như thế nên hắn càng đáng gờm hơn."

"Ta cần," vị công tước nói, "một bằng chứng về mối liên hệ của hắn với Buckingham."

"Một bằng chứng ư?" Milady kêu lên; "tôi sẽ đưa cho ngài hẳn mười cái."

"Chà, vậy thì mọi chuyện lại trở thành thứ đơn giản nhất trên đời; hãy mang bằng chứng đó về đây cho ta, và ta sẽ tống cổ hắn vào ngục Bastille."

"Đến đó thì tuyệt quá, thưa Đức ông; nhưng sau đó thì sao?"

"Một khi đã bước chân vào ngục Bastille, thì làm gì còn 'sau đó' nữa!" hồng y cất giọng trầm trầm. "À, lạy Chúa!" ngài nói tiếp, "giá mà ta cũng có thể tống khứ kẻ thù của ta dễ dàng như tống khứ kẻ thù của phu nhân, và nếu như chính để trừng trị những kẻ như thế mà phu nhân đòi hỏi sự miễn trừ hình phạt-"

"Thưa Đức ông," Milady đáp lời, "một cuộc trao đổi công bằng. Mạng đổi mạng, người đổi người; hãy giao cho tôi một kẻ, tôi sẽ mang về cho ngài một kẻ khác."

"Ta không rõ phu nhân định ám chỉ điều gì, và ta cũng chẳng màng tò mò muốn biết," vị hồng y đáp; "nhưng ta muốn làm phu nhân hài lòng, và ta chẳng thấy có gì sai trái khi ban cho phu nhân đặc ân mà phu nhân yêu cầu để đối phó với một sinh vật ô nhục như vậy-nhất là khi phu nhân đã nói với ta D’Artagnan kia là một gã phóng đãng, một tên nghiện đấu kiếm, và một kẻ phản trắc."

"Một tên vô lại đê tiện, thưa Đức ông, một tên vô lại!"

"Vậy hãy đưa cho ta giấy, một chiếc bút lông, và một ít mực," hồng y ra lệnh.

"Chúng đây, thưa Đức ông."

Có một khoảng lặng bao trùm, chứng tỏ Hồng y đang mải mê lựa chọn những từ ngữ thích hợp cho tờ giấy ghi chú, hoặc có lẽ ngài đang miệt mài viết những dòng chữ ấy. Athos, người nãy giờ không bỏ sót một lời nào của cuộc trò chuyện, liền nắm lấy tay hai người bạn, lặng lẽ kéo họ về phía đầu kia của căn phòng.

"Chà," Porthos càu nhàu, "cậu muốn gì vậy? Sao không để chúng tôi nghe cho nốt câu chuyện?"

"Suỵt!" Athos thì thầm. "Chúng ta đã nghe đủ những gì cần thiết rồi. Vả lại, tôi đâu có cản các cậu nán lại nghe thêm, nhưng tôi thì phải đi đây."

"Cậu phải đi sao!" Porthos kêu lên. "Vậy nếu Hồng y hỏi thăm, chúng tôi biết ăn nói ra sao?"

"Các cậu chẳng việc gì phải đợi đến khi ngài cất lời hỏi. Hãy chủ động thưa trước rằng tôi đã đi thám thính tình hình, vì thái độ của gã chủ quán khiến tôi e ngại con đường phía trước chẳng mấy an toàn. Tôi cũng sẽ rỉ tai tay hầu cận của Hồng y đôi điều về việc này. Những chuyện còn lại cứ để tôi lo, các cậu đừng bận tâm."

"Hãy cẩn trọng đấy, Athos," Aramis dặn dò.

"Cứ yên tâm," Athos đáp. "Anh thừa biết tôi điềm tĩnh thế nào mà."

Porthos và Aramis trở lại vị trí cũ bên cạnh lò sưởi.

Về phần Athos, anh thản nhiên bước ra ngoài mà chẳng hề tỏ ra bí ẩn. Anh dắt con ngựa của mình - vốn đang được buộc chung với ngựa của hai người bạn vào chiếc móc trên cửa chớp. Chỉ bằng vài lời lẽ khéo léo, anh đã thuyết phục được tên hầu cận tin rằng chuyến hành trình trở về của họ vô cùng cần đến một đội tiên phong dò đường. Kế đó, anh cẩn thận kiểm tra lại thuốc súng nơi khẩu súng lục, tuốt gươm ra khỏi vỏ, và rồi, như một tia hy vọng mong manh, anh lên đường hướng thẳng về phía doanh trại.

  1. Đế quốc Mogul (hay Mughal) là một thế lực hùng mạnh ở Ấn Độ. "Đại Mô-gôn" (Great Mogul) ám chỉ vị hoàng đế cai trị đế quốc này, nổi tiếng với sự giàu có và quyền lực. Trang phục hóa trang này tượng trưng cho sự xa hoa lộng lẫy tột bậc. ↩

  2. Ám chỉ sự kiện Vua Henry IV của Pháp bị ám sát bằng dao vào ngày 14 tháng 5 năm 1610 bởi một kẻ cuồng tín tên là François Ravaillac, ngay tại con phố Rue de la Ferronnerie ở thủ đô Paris. ↩

  3. François Ravaillac (1578-1610), kẻ đã hành thích Vua Henry IV. Hắn đã bị kết án tử hình với hình thức cực kỳ tàn khốc để răn đe những kẻ có ý định phản nghịch. ↩

  4. Thanh giáo (Puritanism) là một phong trào tôn giáo khắt khe ra đời ở Anh thế kỷ 16-17. Họ thường có quan điểm đối lập với phong cách sống xa hoa của hoàng gia Anh, đặc biệt là rất căm ghét Công tước xứ Buckingham. ↩

  5. Một tu sĩ người Pháp đã ám sát Vua Henry III vào năm 1589. Việc Hồng y Richelieu nhắc đến hai kẻ ám sát vua chúa (Clément và Ravaillac) là nhằm ngầm xúi giục Milady tìm người đi ám sát Công tước xứ Buckingham. ↩

  6. Năm 1618, một trận hỏa hoạn lớn đã thiêu rụi Đại sảnh của Cung điện Công lý (Palais de Justice) ở Paris, làm mất nhiều hồ sơ quan trọng, trong đó có hồ sơ vụ án Ravaillac. Cuộc đối thoại ngầm ám chỉ vụ cháy này có thể do những kẻ đứng sau Ravaillac cố ý gây ra để phi tang chứng cứ. ↩

  7. Trong lịch sử, Phu nhân de Montpensier bị nghi ngờ đứng sau vụ ám sát Vua Henry III, còn Hoàng hậu Marie de Médicis bị đồn là có dính líu đến vụ ám sát chồng mình (Vua Henry IV). Ý Milady là chỉ những người có thế lực hoàng tộc cực cao mới có thể thoát tội khi dính líu đến các vụ ám sát. ↩